Thiết kế giáo án Chí Phèo hướng tới mục tiêu hình thành và phát triển năng lực cho người học: năng lực thu thập thông tin, năng lực giải quyết vấn đề; năng lực giao tiếp; năng lực cảm thụ tác phẩm văn học.
Trang 1Tuần: 15
Tiết 43
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Đọc văn:
CHÍ PHÈO (Nam Cao)
I Mục tiêu bài học
1 Kiến thức
- Hiểu và phân tích được các nhân vật, đặc biệt là nhân vật Chí Phèo, qua đó thấy được giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc, mới mẻ của tác phẩm
- Thấy được một số nét về nghệ thuật của tác phẩm như điển hình hóa nhân vật miêu tả tâm lí nhân vật, trần thuật và ngôn ngữ nghệ thuật
2 Kĩ năng
- Rèn kĩ năng phân tích nhân vật
- Giá trị một tác phẩm văn chương
3 Thái độ
Biết nâng niu, trân trọng vẻ đẹp của con người
4 Năng lực
- Năng lực hợp tác
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực cảm thụ tác phẩm văn học
II Chuẩn bị
1 Giáo viên
- Soạn giáo án
- Phương pháp: phát vấn, thảo luận, nêu vấn đề, diễn giảng…
2 Học sinh
Chuẩn bị bài ở nhà
III Tiến trình dạy học
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới
* Khởi động
Cách 1
- GV cho HS nghe bài hát Chí Phèo (Đinh Tiến Đạt)
- Yêu cầu HS tìm ra nét tương đồng giữa số phận của nhân vật "Tôi" trong bài hát với một nhân vật trong tác phẩm của nhà văn Nam Cao?
- HS phát hiện
- GV dẫn dắt vào bài học
Cách 2
Trang 2GV gợi dẫn để HS liệt kê các tác phẩm đã học về đề tài người nông dân: Lão Hạc -Nam Cao (Ngữ văn 8), Tức nước vỡ bờ - Ngô Tất Tố (Ngữ văn 8), Làng - Kim Lân (Ngữ Văn 9)/
HS trình bày ấn tượng của mình về hình tượng người nông dân được khắc hoạ trong các tác phẩm đó: Lão hạc - lão nông có số phận đau thương, phẩm chất cao quý tiềm tàng; chị Dạu - người phụ nữ nông dân cơ cực, bị đẩy vào hoàn cảnh khốn cùng nhưng giàu tình yêu thương, có sức sống tiềm tàng mạnh mẽ; ông Hai chân thành, mộc mạc, tình yêu làng quê thống nhất với lòng yêu nước và tinh thần kháng chiến
Với tác phẩm Chí Phèo, HS sẽ được gặp một hình tượng nhân vật khá đặc biệt, để lại những cảm nhận ấn tượng khác nhau cho mỗi bạn đọc
* Hình thành kiến thức
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản cần đạt
Hoạt động 1
Mục tiêu: HS nắm được những nét
chính về tác phẩm; vận dụng kiến thức
đọc hiểu văn bản; hình thành năng lực
cho HS.
GV sử dụng phương pháp đóng vai:
cuộc trò chuyện giữa nhà văn Nam
Cao và người dẫn chương trình.
+ Học sinh làm việc theo nhóm đôi, thời
gian 5 phút
+ Từ những hiểu biết về Nam Cao và
tác phẩm (Hoàn cảnh xuất thân, những
yếu tố liên quan đến tác phẩm )
hãy tạo một tình huống giả định về
cuộc trò chuyện giữa một nhà văn trẻ
và Nam Cao, qua đó vừa giới thiệu
được hoàn cảnh sáng tác, nhan đề tác
phẩm vừa chỉ ra được mối quan hệ giữa
nhà văn và thế giới nghệ thuật của ông
- Gv mời 02 Hs bất kỳ lên đóng vai
- Gv yêu cầu các học sinh khác đánh giá
việc nhập vai của các bạn và bày tỏ ý
kiến của bản thân
- GV chốt kiến thức bằng sơ đồ trên
máy chiếu cho học sinh ghi bài.
Hoạt động 2
* Mục tiêu: HS nắm được những nét
chính trong hình tượng Chí Phèo;
thấy được tài năng nghệ thuật của
I Tìm hiểu chung
1 Thời gian sáng tác: 1941
2 Nhan đề
- Ban đầu : Cái lò gạch cũ
- Đôi lứa xứng đôi (Nhà xuất bản Đời mới tự ý đổi tên)
- "Chí Phèo" tên Nam Cao đặt lại khi cho in vào tập truyện ngắn "Luống cày" năm 1946
2 Đề tài
- Viết về người nông dân và nông thôn Việt Nam trước cách mạng
II Đọc hiểu văn bản
1 Nghệ thuật giới thiệu nhân vật của Nam Cao
- Chí Phèo say rượu, vừa đi vừa chửi: Trời ->
Trang 3Nam Cao; hướng tới những lẽ sống
cao đẹp.
- GV: Chí Phèo có màn "ra mắt" độc
đáo như thế nào trong đoạn văn mở đầu
thiên truyện?
- HS phát hiện
- GV giảng: Nam Cao đã không chọn
cách mở đầu như một số nhà văn khác
-xuôi theo dòng đời nhân vật từ khi hắn
sinh ra đến khi tự sát mà bắt đầu bằng
một ấn tượng trong đời sống hiện tại
của Chí để rồi sau đó đưa bạn đọc trở về
với những năm tháng quá khứ của nhân
vật như một lời giải thích, cắt nghĩa,
- GV: Tiếng chửi của Chí Phèo có phải
là tiếng chửi của một gã say rượu?
- HS suy nghĩ trả lời
- GV: Nếu Chí Phèo không say, vì sao
hắn lại chửi? Vậy tiếng chửi của Chí có
ý nghĩa gì?
- GV: Nhận xét ngôn ngữ kết chuyện
của tác giả?
- HS phát hiện những giọng điệu được
sử dụng trong đoạn văn
- GV: Chí Phèo có hoàn cảnh xuất thân
như thế nào?
- HS phát hiện
đời-> cả làng Vũ Đại-> cha đứa nào không chửi nhau với hắn-> đứa chết mẹ nào đẻ ra thân hắn
- Cái hắn nhận được: Trời có của riêng nhà nào -> đời là tất cả nhưng chẳng là ai -> Không ai lên tiếng -> không ai ra điều -> nhưng mà biết đứa nào đẻ ra Chí Phèo
- Cuối cùng: "Thành thử chỉ có 3 con chó dữ với một thằng say rượu" -> Chí Phèo không thể đối thoại cới con người được nữa
=> Nhận xét:
- Đối tượng của tiếng chửi: thu hẹp dần -> tiếng chửi có ý thức
=> Ý nghĩa tiếng chửi Chí Phèo:
+ Sự phản ứng gay gắt đối với cuộc đời + Tâm trạng bất mãn cao độ với cuộc đời + Khao khát được đối thoại, được giao tiếp với mọi người
+ Sự cô đơn, bế tắc tột độ của con người bị thải loại ra khỏi xã hội -> cô độc
- Ngôn ngữ trần thuật:
+ Giọng của dân làng Vũ Đại + Giọng của nhân vật
+ Tiếng nói của nhà văn
=>Ngôn ngữ kể chuyệnbiến hóa linh hoạt
=> ý nghĩa:
+ Nhà văn nhập vai một kẻ lưu manh để miêu tả tài tình nỗi cô đơn và sự lưu manh trong hắn
+ Tài năng, sự thấu hiểu và đồng cảm của Nam Cao
2 Quá trình tha hoá của Chí Phèo
* Chí Phèo - người nông dân lương thiện.
- Hoàn cảnh: là đứa trẻ mồ côi, được người dân làng Vũ Đại đem về nuôi
- Bản chất:
+ Anh canh điền hiền lành, lương thiện
+ Có những ước mơ giản dị và lương thiện + Có lòng tự trọng,
=> Chí Phèo có một hoàn cảnh riêng đặc biệt nhưng vẫn có nét chung của những người nông dân lao động
* Chí Phèo - thằng lưu manh
Trang 4- GV: Từ một người lương thiện, Chí
Phèo đã biến đổi như thê nào? Nguyên
nhân?
- HS phát hiện
- GV: Tìm những chi tiết chứng minh sự
tha hoá ở Chí Phèo?
- HS phát hiện, chứng minh
- GV: Từ một kẻ lưu manh ngỗ ngược,
Chí Phèo tiếp tục con đường tha hóa trở
thành con quỷ dữ của làng Vũ Đại như
thế nào?
- HS tìm chi tiết, chứng minh
- GV bình giảng một số chi tiết
- Nguyên nhân:
+ Vì ghen tuông vô cớ, Bá Kiến đẩy Chí Phèo vào tù
+ Nhà tù thực dân tiếp tay cho địa chủ phong kiến, biến Chí thành kẻ lưu manh
- Tha hóa thành kẻ lưu manh:
+ Ngoại hình:
▪ cái đầu: trọc lốc,
▪ cái răng: cạo trắng hớn,
▪ cái mặt: đen, rất cơng cơng
▪ hai mắt: gườm gườm trông gớm chết…
▪ Cái ngực phanh đầy những nét chạm trổ rồng phượng với một ông tướng cầm chùy
-> Ngoại hình của Chí mang dấu hiệu của một
kẻ lưu manh, ngỗ ngược
+ Tính cách:
▪ Cứ rượu xong là hắn chửi
▪ Chỉ có một nghề là rạch mặt ăn vạ: "lăn lộn dưới đất, vừa kêu vừa lấy mảnh chai cào vào mặt"
-> Tính cách hung hăng, liều lĩnh
- Từ thằng lưu manh trở thành "con quỷ dữ" của làng Vũ Đại
- Hành động:
+ Đi đòi nợ thuê - biến thành tay sai của Bá Kiến
+ Dọa đốt quán của mụ bán rượu
- Ngoại hình: giống một con vật lạ "nó là mặt của một con vật lạ, cái mặt vàng vàng mà muốn xạm màu gio, nó vằn ngang, vằn dọc không thứ tự biết bao nhiêu là sẹo, vết những mảnh chai của những lần ăn vạ kêu làng
- Tính cách: hung hăng, mất nhân tính
+ hắn triền miên trong những cơn say + hắn phá bao nhiêu cơ nghiệp, đập nát bao nhiêu cảnh yên vui, đạp đổ máu và nước mắt của bao nhiêu người dân lương thiện
=> Là con quỷ dữ của làng Vũ Đại
=> Chí Phèo là hiện tượng có tính quy luật trong xã hội đương thời, là sản phẩm của tình trạng đè nén áp bức của ở nông thôn trước cách mạng tháng Tám
Trang 54 Củng cố
GV củng cố kiến thức trọng tâm
5 Hướng dẫn về nhà
- Tìm đọc trọn vẹn truyện ngắn Chí Phèo
- Chuẩn bị: Chí Phèo (Tiết 2)
========***=======
Trang 6Tuần: 15
Tiết 43
Ngày soạn:
Ngày dạy:
Đọc văn:
CHÍ PHÈO (Nam Cao)
I Mục tiêu bài học
1 Kiến thức
- Hiểu và phân tích được các nhân vật, đặc biệt là nhân vật Chí Phèo, qua đó thấy được giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu sắc, mới mẻ của tác phẩm
- Thấy được một số nét về nghệ thuật của tác phẩm như điển hình hóa nhân vật miêu tả tâm lí nhân vật, trần thuật và ngôn ngữ nghệ thuật
2 Kĩ năng
- Rèn kĩ năng phân tích nhân vật
- Giá trị một tác phẩm văn chương
3 Thái độ
Biết nâng niu, trân trọng vẻ đẹp của con người
4 Năng lực
- Năng lực hợp tác
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực cảm thụ tác phẩm văn học
II Chuẩn bị
1 Giáo viên
- Soạn giáo án
- Phương pháp: phát vấn, thảo luận, nêu vấn đề, diễn giảng…
2 Học sinh
Chuẩn bị bài ở nhà
III Tiến trình dạy học
1 Ổn định lớp
2 Kiểm tra bài cũ
3 Bài mới
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cơ bản cần đạt
Hoạt động 1
Mục tiêu: HS thấy được quá trình thức
tỉnh và bi kịch đau đớn của Chí Phèo,
qua đó thấy được niềm tin vào bản
chất tốt đẹp của con người; thấy được
tài năng nghệ thuật của Nam Cao.
- GV: Cứ tưởng CP mãi mãi sống kiếp
II Đọc hiểu văn bản
1 Nghệ thuật giới thiệu nhân vật
2 Quá trình tha hoá
3 Quá trình thức tỉnh
- Cuộc gặp gỡ với Thị Nở: thức tỉnh phần người bấy lâu nay bị vùi lấp ở Chí để hắn trở về kiếp sống một cách tự nhiên Chính sự chăm sóc của
Trang 7thú vật, rồi kết thúc bằng cách vùi xác
ở một bờ bụi nào đó Nhưng không,
bằng tài năng, nhất là bằng trái tim
nhân đạo của một nhà văn lớn, Nam
Cao đã để cho Chí Phèo trở về kiếp
sống của một kiếp người một cách thật
tự nhiên Đó là khi Chí Phèo gặp Thị
Nở
- Việc gặp Thị Nở đã có ý nghĩa như
thế nào đối với Chí Phèo? Diễn biến
tâm lí của Chí sau cuộc gặp gỡ đó?
(Ả ngớ ngẩn, gã khùng điên - Khi tình
yêu đến bỗng nhiên thành người) (Lê
Đình Cánh)
Thị đã giúp CP cởi bỏ cái vỏ "quỷ dữ" để sống lại làm người, khát khao hoàn lương, lương thiện
* Tỉnh rượu:
+ Hết say, hoàn toàn tỉnh táo
+ Nghe thấy những âm thanh của cuộc sống:
▪ tiếng chim hót ngoài kia vui vẻ quá ▪ tiếng cười của những người đi chợ về ▪ anh thuyền chài gõ mái chèo đuổi cá
-> Tâm trạng: bâng khuâng, lòng mơ hồ buồn
* Tỉnh ngộ: Chí nhận thức, nhìn lại cuộc đời
mình trong cả quá khứ, hiện tại và tương lai
- Hắn "nao nao buồn" nhớ về những ngày rất xa xôi, nhớ một thời hắn từng mơ ước"có một gia đình nho nhỏ…"
- Thấy hiện tại đáng buồn bởi "hắn thấy hắn già
mà vẫn còn cô độc…
- Tương lai: hắn trông thấy trước quá nhiều điều bất hạnh: tuổi già, đói rét và ốm đau, nhất là sự
cô độc
=> Với sự trở lại của khả năng nhận thức ngoại cảnh và nhận thức chính mình, cùng những tình cảm, cảm xúc rất con người, Chí đang thức tỉnh
và bắt đầu hồi sinh để trở về kiếp người
* Từ ngạc nhiên, xúc động đến khát khao và mong ước hạnh phúc.
- Thị Nở mang cháo hành cho Chí:
+ Với Thị Nở: đó là bát cháo hành tự nguyện, thể hiện tình yêu thương, sự chăm sóc ân tình mộc mạc
+ Với Chí Phèo: tác động mạnh mẽ đến tình cảm, tâm lí
~ ngạc nhiên
~ thấy mắt mình ươn ướt
~ ăn năn, thấy lòng thành trẻ con
~ muốn làm nũng với Thị như với mẹ
~ muốn được trở lại làm người, làm một người dân hiền lành lương thiện "Trời ơi! hắn thèm lương thiện…
~ khao khát một mái ấm gia đình.
* Nhận xét
- NC khẳng định sức sống bất diệt của thiên lương
Trang 8- GV: Nam Cao muốn gửi gắm thông
điệp gì qua sự hồi sinh của Chí Phèo?
- HS khái quát
- Chí Phèo khao khát được trở về làm
người lương thiện, khao khát tình yêu
và hạnh phúc gia đình Nhưng, ý
nguyện tốt đẹp ấy của Chí có thực hiện
được không? Vì sao?
- Khi bị Thị Nở từ chối, Chí Phèo đã
phản ứng như thế nào?
- Xách dao đến nhà Bá Kiến - ngoài dự
tính lúc đầu? Có phải Chí Phèo sau
không?
- NC đã miêu tả trong trạng thái say
- Nhà văn kêu gọi chúng ta hãy tin vào con người, tin vào bản chất tốt đẹp của mỗi người
2.4 Bị cự tuyệt quyền làm người của Chí Phèo.
- Nguyên nhân:
+ Trực tiếp: ba cô Thị Nở ngăn cản + Sâu sa: đinh kiến xã hội
- Chí Phèo thất vọng và đau đớn:
+ hắn "ngẩn người" và "cứ ngồi ngẩn mặt không nói gì" -> Chí ngạc nhiên rồi thất vọng
+ đuổi theo thị, nắm lấy tay -> sự nỗ lực cuối cùng để nắm giữ một chỗ dựa tinh thần, một niềm hi vọng về con đường hoàn lương duy nhất -> Chí vẫn khao khát tình yêu, thiết tha được làm người lương thiện
+ Hắn nhặt một hòn gạch ,toan đập đầu -> uống thật say -> càng uống càng tỉnh ra -> chao ôi, buồn -> thoang thoảng thấy hơi cháo hành ->
ôm mặt khóc rưng rức
=> con ngươi sinh ra làm người nhưng lại không được làm người
- Phẫn uất và tuyệt vọng:
+ Chí xách dao ra đi, định đến nhà Thị Nở để đâm chết bà cô Thị Nở
+ Quên rẽ vào nhà thị Nở -> đến nhà Bá Kiến
và tuyên bố:
▪Tao muốn làm người lương thiện
▪ Không được, ai cho tao lương thiện
=> Đỉnh điểm của bi kịch bị cự tuyệt quyền làm người
+ Giết Bá Kiến: vì phẫn uất + Tự sát: vì tuyệt vọng
-> NC đã để Chí Phèo chết trên ngưỡng cửa làm người
=> Cái chết của CP cho thấy niềm khao khát cháy bỏng được sống lương thiện của Chí và có sức tố cáo mãnh liệt xã hội thực dân phong kiến
* Tiểu kết
Hiện tượng nhân vật Chí Phèo điển hình cho người nông dân Việt Nam trước cách mạng với những nỗi khổ đau: bần cùng hóa, lưu manh
Trang 9và tĩnh, NC để CP đi chếch đường
nhưng đúng hướng:
+ Say: không mang dao đến nhà bà cô
Thị Nở mà lại mang dao đến nhà Bá
Kiến.
+ Tỉnh: hành động và lời nói ở nhà Bá
Kiến: CP nhận ra kẻ thù tước đoạt
quyền làm người của mình CP đi
đúng hướng đến nhà Bá Kiến để trả
thù.
- Cái chết của Chí Phèo thể hiện điều
gì?
Hoạt động 2: Tổng kết.
Mục tiêu: HS đánh giá được giá trị nội
dung và nghệ thuật của tác phẩm.
- GV: Khái quát giá trị nội dung và
nghệ thuật của tác phẩm?
- HS khái quát
- GV chốt ý
hóa NC cảm thông, chia sẻ với nỗi đau của người nông dân, đồng thời tác giả phát hiện và khẳng định bản chất tốt đẹp bị che lấp trong Chí
III Tổng kết
1 Nội dung:
Chí Phèo tố cáo mạnh mẽ xã hội thuộc địa phong kiến tàn bạo đã cướp đi cả nhân hình lẫn nhân tính của người nông dân lương thiện, đồng thời phát hiện và khẳng định bản chất tốt đẹp của con người ngay cả khi tưởng như họ đã biến thành quỷ dữ
2 Nghệ thuật
- Xây dựng những nhân vật điển hình có ý nghĩa tiêu biểu vừa như sống động, có cá tính độc đáo và nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật sắc sảo
- Kết cấu truyện mới mẻ, tưởng như tự do nhưng lại rất logic, chặt chẽ
- Cốt truyện và các tình tiết hấp dẫn, biến hoá giàu kịch tính
- Ngôn ngữ sống động, vừa điêu luyện lại vừa gần gũi tự nhiên; giọng điệu đan xen biến hoá, trần thuật linh hoạt
4 Củng cố
GV củng cố kiến thức trọng tâm
5 Hướng dẫn về nhà
- Phân tích giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo của tác phẩm
- Chuẩn bị: Trả bài văn số 3