Bài dự thi tích hợp liên môn đoàn thuyền đánh cá bản chính

Tích hợp kiến thức các môn: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục bảo vệ môi trường, Giáo dục công dân, Giáo dục kĩ năng sống, Âm nhạc, Sinh học vào giảng dạy bài: “Đoàn thuyền đánh cá” môn Ngữ văn 9. Qua bài học giúp các em có khả năng phát triển tư duy, tìm tòi và nghiên cứu. Tạo điều kiện cho học sinh tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập bộ môn Ngữ văn. Hình thành ở giáo viên và học sinh ý thức thường xuyên vận dụng phương pháp dạy học tích hợp các bộ môn; giúp học sinh có tư duy tổng hợp các kiến thức liên môn để vận dụng vào việc cảm thụ tác phẩm văn chương.

PHIẾU MÔ TẢ DỰ ÁN DỰ THI

I TÊN HỒ SƠ DẠY HỌC:

Tích hợp kiến thức các môn: Ngữ văn, Lịch sử, Địa lí, Giáo dục bảo vệmôi trường, Giáo dục công dân, Giáo dục kĩ năng sống, Âm nhạc, Sinh học vàogiảng dạy bài: “Đoàn thuyền đánh cá” môn Ngữ văn 9

TIẾT 51,52 : ĐOÀN THUYỀN ĐÁNH CÁ

(Huy Cận)

II MỤC TIÊU DẠY HỌC:

1 Về kiến thức:

a, Môn Ngữ văn:

- Học sinh hiểu được sự thống nhất của của cảm hứng thiên nhiên vũ trụ

và cảm hứng về lao động của tác giả đã tạo nên những hình ảnh đẹp, tráng lệgiàu màu sắc lãng mạn Tình yêu quê hương đất nước của tác giả

- Nghệ thuật so sánh, ẩn dụ, miêu tả sinh động, hấp dẫn trong bài thơ

b, Môn Lịch sử:

- Giúp các em hiểu thêm về bối cảnh lịch sử đất nước ta ( hai miền Nam

- Bắc sau khi kí hiệp định Giơ – ne về Đông Dương

- Thấy được nhiệm vụ cách mạng của mỗi miền

g, Môn Giáo dục công dân:

- Giáo dục học sinh tình yêu và bảo vệ biển Có cách ứng xử phù hợp vớitài nguyên thiên nhiên

- Vai trò, nhiệm vụ của học sinh trong việc tuyên truyền bảo vệ môitrường biển

h, Môn Sinh học:

- Học sinh biết bảo vệ tài nguyên thiên nhiên biển, bảo vệ môi trường

- Sự đa dạng về các loài cá trên biển đông

2, Kỹ năng:

- Kỹ năng thu thập thông tin SGK, quan sát và trình bày một vấn đề.

- Kỹ năng ra quyết định khi vận dụng kiến thức vào thực tế

- Kỹ năng lắng nghe và hoạt động nhóm

- Rèn kỹ năng khai thác tranh, khai thác thông tin

- Rèn kỹ năng vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết các vấn đề vềmôi trường biển trong bài

- Kỹ năng liên kết các kiến thức giữa các phân môn

- Kỹ năng khái quát nội dung bài học bằng sơ đồ tư duy

III ĐỐI TƯỢNG DẠY HỌC CỦA BÀI HỌC.

* Đối tượng dạy học của dự án là học sinh

- Số lượng học sinh: 29 em

- Số lớp thực hiện: 1 lớp

- Khối lớp: 9

IV Ý NGHĨA CỦA BÀI HỌC:

- Qua bài học giúp các em có khả năng phát triển tư duy, tìm tòi vànghiên cứu Tạo điều kiện cho học sinh tích cực, chủ động, sáng tạo trong họctập bộ môn Ngữ văn

- Hình thành ở giáo viên và học sinh ý thức thường xuyên vận dụngphương pháp dạy - học tích hợp các bộ môn; giúp học sinh có tư duy tổng hợpcác kiến thức liên môn để vận dụng vào việc cảm thụ tác phẩm văn chương

- Có ý thức, thái độ nghiêm túc trong việc học đi đôi với hành

- Giúp các em thêm yêu thích tìm hiểu, khám phá cái hay, cái đẹp của tácphẩm văn chương và yêu thích hơn bộ môn Ngữ văn

V THIẾT BỊ DẠY HỌC, HỌC LIỆU.

* Mô tả các thiết bị, đồ dùng dạy học, học liệu được sử dụng trong dự án:

- Sách giáo khoa: Lịch sử 9, Địa lí 9, Sinh học 7, Môn Giáo dục công dân

6, Âm nhạc 9, Môn mĩ thuật 8

- Lược đồ tự nhiên vùng trung du và miền núi Bắc bộ

- Một số hình ảnh về biển, cảnh đánh bắt cá, hình ảnh về nhà thơ huy cận,tác phẩm

- Clip giới thiệu về Quảng ninh, về Việt Nam kí hiệp định Giơ – ne về

Đông Dương, Clip nhạc “Tình ta biển bạc đồng xanh”.

- Các ứng dụng CNTT trong việc dạy và học: Máy tính, máy chiếu,webcam, phần mềm hỗ trợ cắt nhạc Sound Forge 7.0

VI HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC VÀ TIẾN TRÌNH DẠY HỌC.

Đối với bài “Đoàn thuyền đánh cá” giáo viên thực hiện theo các bước sau:

- Đọc - hiểu một tác phẩm thơ hiện đại

- Phân tích được một số chi tiết nghệ thuật tiêu biểu trong bài thơ

- Cảm nhận được cảm hứng về thiên nhiên và cuộc sống lao động của tácgiả được đề cấp đến trong tác phẩm

- Làm việc nhóm,tham gia các hoạt động trong bài đặc biệt là thực hành,ứng dụng bổ sung để phát huy những năng lực bản thân( Năng lực giải quyếtvấn đề, năng lực cảm thụ thẩm mĩ, năng lực sáng tạo, năng lực hợp tác )

3 Thái độ:

- Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, yêu lao động, con người lao động

- Thái độ bảo vệ môi trường, trân trọng thành quả lao động

- Giáo dục kĩ năng sống hợp với văn minh thanh lịch

B CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:

I Chuẩn bị của giáo viên:

- Thiết bị dạy học: Máy chiếu + máy tính, phiếu học tập

- Học liệu:

+ Kiến thức về tin học để soạn bài giảng trình chiếu Powerpoint

+ Kiến thức Ngữ văn để giúp HS cảm nhận được tác phẩm văn học

+ Kiến thức Địa lí giúp HS xác định vị trí địa lí và điều kiện tự nhiên củaQuảng Ninh

+ Kiến thức Lịch sử làm rõ bối cảnh lịch sử những năm 1958

+ Kiến thức Giáo dục công dân về tác hại của việc ô nhiễm môi trườngbiển, học sinh xác định thái độ của mình

+ Kiến thức Âm nhạc giúp học sinh cảm nhận sâu sắc hơn về tình yêubiển cả, tình yêu quê hương đất nước

II Chuẩn bị của học sinh:

- Sách giáo khoa, soạn bài

- Sưu tầm tranh, ảnh tư liệu về Huy Cận, về biển đảo…

C TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP:

I Ổn định lớp:

II Kiểm tra bài cũ:

III Dạy học bài mới:

1 Giáo viên giới thiệu bài :

Huy Cận là một trong những nhà thơ tiêu biểu của phong trào Thơ Mới Sau cách mạng ông nhanh chóng hoà nhập vào công cuộc kháng chiến vĩ đại và trường kì của dân tộc Hoà bình lập lại, từng trang thơ Huy Cận ấm áp hơi thở của cuộc sống đang lên Bài thơ “Đoàn thuyền đánh cá” là một minh chứng cho điều đó Bài thơ thực sư là một bài ca ca ngợi cuộc sống của những con người lao động mới

(Giáo viên trình chiếu một số hình ảnh người lao động trong thời kỳ xây dựng CNXH).

2 Bài mới:

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Hướng dẫn tìm hiểu chung.

- Xuất thân trong một gia đìnhnhà nho nghèo

- Thơ Huy cận chia làm 2 giaiđoạn:

+ Trước cách tháng tám năm1945: Nổi tiếng trong phong

trào thơ mới với tập “Lửa thiêng”

+ Sau cách tháng tám năm1945: Thơ mang niềm vui củacuộc sống mới

Hỏi: Bài thơ Đoàn thuyền đánh cá ra đời

trong hoàn cảnh nào? Nêu xuất xứ của bài

thơ?

Tích hợp kiến thức môn lịch sử.

Hỏi: Qua kiến thức về môn lịch sử em biết gì

về hoàn cảnh lịch sử đất nước ta năm 1958 ?

HS phát biểu

GV chốt:

Bài thơ sáng tác vào năm 1958 (Sau khi

nước ta kí hiệp định Giơ-ne-vơ), đất nước đã

kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống

Pháp, miền Bắc được giải phóng và bắt tay

vào xây dựng CNXH, miền nam tiếp tục

cuộc kháng chiến chống mĩ

GV giới thiệu tóm tắt và cho học sinh xem

một số hình ảnh về sự kiện lịch sử - kí hiệp

định Giơ-ne-vơ.

Tích hợp kiến thức môn Địa lí.

- Gv treo lược đồ vùng Trung Du Miền Núi

phía Bắc và yêu cầu học sinh xác định vị trí

của Quảng Ninh trên lược đồ.

Hỏi: Em biết gì về điều kiện tự nhiên và

-> Huy Cận là một trong nhữngnhà thơ tiêu biểu của nền thơhiện đại Việt Nam

2 Tác phẩm:

a Hoàn cảnh sáng tác và xuất

xứ :

- Sáng tác giữa năm 1958,trong một chuyến tác giả đi thực

tế dài ngày ở vùng mỏ QuảngNinh

- Rút từ tập “Trời mỗi ngày lại sáng” ( 1958).

tiềm năng kinh tế tỉnh Quảng Ninh?

HS trả lời.

- GV chiếu cho HS xem clip các hình

ảnh về điều kiện tự nhiên và tiềm năng kinh

tế tỉnh Quảng Ninh Đồng thời giới thiệu:

Quảng Ninh là tỉnh ven biển thuộc vùng

Đông Bắc Việt Nam Quảng Ninh được ví

như một Việt Nam thu nhỏ, vì có

cả biển, đảo, đồng bằng, trung du, đồi

núi, biên giới Trong quy hoạch phát

triển kinh tế, Quảng Ninh vừa thuộc vùng

kinh tế trọng điểm phía bắc vừa thuộc vùng

duyên hải Bắc Bộ Đây là tỉnh khai thác than

đá chính của Việt Nam và có vịnh Hạ Long

là di sản, kỳ quan thiên nhiên thế giới

Đặc biệt Vịnh Hạ Long – được Unesco

nhiều lần công nhận là di sản thiên nhiên của

thế giới với hàng nghìn hòn đảo được làm

nên bởi tạo hoá kỳ vĩ và sống động Là một

điểm du lịch rất hấp dẫn với du khách trong

nước và quốc tế Bên cạnh đó, Quảng Ninh

có phía đông giáp vịnh Bắc Bộ với đường bờ

biển dài 250 km, cùng những tiềm năng biển

to lớn Điều này có ý nghĩa đặc biệt quan

trọng trong việc đa dạng hoá nền kinh tế, đặc

biệt phát triển các ngành kinh tế biển như

giao thông vận tải, du lịch, đánh bắt và nuôi

trồng thuỷ sản

- GV hướng dẫn học sinh đọc bài thơ với

giọng phấn chấn, hào hứng, chú ý các nhịp

thơ 4/3- 2/3, các vần trắc nối tiếp xen với

những vần bằng tạo nên âm hưởng vừa chắc

khỏe vừa vang xa

- GV: Đọc mẫu 1 khổ, sau đó cho học sinh

đọc

GV cho học sinh tìm hiểu chú thích SGK

Hỏi: Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào?

Hỏi: Nêu bố cục của bài thơ? Nội dung của

từng phần?

- Chia làm 3 phần:

+ Phần 1: Hai khổ thơ đầu – Cảnh đoàn

thuyền ra khơi

+ Phần 2: Bốn khổ thơ tiếp theo – Cảnh đoàn

thuyền đánh cá trong đêm

+ Phần 3: Khổ cuối – Cảnh đoàn thuyền đánh

GV cho học sinh đọc lại hai khổ thơ đầu

Hỏi: Hai câu thơ đầu tác giả tả cảnh gì?

HS trả lời: Cảnh thiên nhiên (Cảnh hoàng

hôn trên biển)

Hỏi: Qua 2 câu thơ, em hãy cho biết Đoàn

thuyền đánh cá ra khơi vào thời điểm nào

trong ngày?

Hỏi: Trong 2 câu thơ đầu, tác giả đã sử dụng

biện pháp nghệ thuật gì? Tác dụng của các

II Tìm hiểu chi tiết:

1 Cảnh đoàn thuyền ra khơi:

* Cảnh thiên nhiên: 2 câu thơ

đầu.

“Mặt trời xuống biển như hòn lửa/ Sóng đã cài then đêm sập cửa”

- Thời điểm: Vào lúc hoànghôn, mặt trời sắp lặn

- Nghệ thuật: so sánh, nhân hoá,liên tưởng

+ So sánh: Mặt trời như hònlửa

+ Nhân hoá: Sóng -> cài then;đêm –> sập cửa

+ Liên tưởng: Vũ trụ là mộtngôi nhà lớn, màn đêm là tấmcửa khổng lồ, những lượn sóng

là then cài cửa

Cảnh hoàng hôn trên biển

Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường.

Hỏi: Em có nhận xét gì về cảnh biển lúc

này?

(HS nêu cảm nhận về vẻ đẹp của cảnh biển

lúc hoàng hôn).

- GV chốt: Như vậy, cảnh biển ở nước ta rất

đẹp, một vẻ đẹp huy hoàng tráng lệ Là công

dân Việt nam chúng ta cần phải biết yêu

thiên nhiên và bảo vệ thiên nhiên, môi

trường biển

GV chuyển ý: Hai câu đầu của bài thơ cho ta

thấy hoạt động của thiên nhiên như đang dần

khép lại, chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi,

thế còn hoạt động của con người lúc này như

thế nào?

Hỏi: Hình ảnh con người có gì đối lập với

trạng thái của thiên nhiên, vũ trụ? Điều đó

được thể hiện ở những lời thơ nào?

(HS trả lời )

Hỏi: Từ nào đáng chú ý trong câu thơ:

“Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi”.

? Từ lại ở đây có ý nghĩa gì?

GV: Từ lại cho thấy đây là hoạt động lao

động thường xuyên, liên tục hàng ngày của

những người dân chài

Hỏi: Người dân chài ra khơi mang cảm hứng

- Biển cả đang dần khép lại,chuyển sang trạng thái nghỉngơi

- Biển cả lúc này thật rực rỡ,huy hoàng, tráng lệ

->Thiên nhiên rộng lớn nhưnggần gũi, ấm áp

* Hoạt động của con người:

- Đoàn thuyền đánh cá bắt đầu

ra khơi, bắt đầu đi chinh phụcthiên nhiên, chinh phục lòngbiển

- “Đoàn thuyền đánh cá lại ra khơi/ Câu hát căng buồm cùng gió khơi”.

- “Lại”: Sự việc lặp lại theo

chiều tuần hoàn

- Đoàn thuyền ra khơi: Đầy khíthế, hào hùng, phấn khởi, mang

gì? (Tâm trạng người ra khơi?)

Hỏi: Niềm vui của người ngư dân thể hiện

qua hình ảnh thơ nào? Em có nhận xét gì về

nghệ thuật xây dựng hình ảnh thơ đó?

- Học sinh trình bày ý kiến.

- GV bình: Những người dân chài vừa chèo

thuyền vừa cất cao tiếng hát Tiếng hát vang

khoẻ của nhiều người hoà quyện vào gió

nâng cánh buồm đẩy con thuyền lao nhanh ra

khơi

Hỏi: Nêu nội dung câu hát trong khổ thơ thứ

2? Câu hát thể hiện ước mơ gì của người

đánh cá?

Hỏi: Từ đó em cảm nhận như thế nào về

người lao động?

Tích hợp kiến thức môn sinh học:

(Sinh học 7: Sự đa dạng và đặc điểm chung

của các loài cá)

Hỏi: Trong đoạn thơ tác giả nhắc đến những

loài cá nào? Khái quát đặc điểm của các loài

GV: Khổ thơ là một khúc ca gọi cá vào lưới

theo khúc hát lạc quan phơiphới:

-“Câu hát căng buồm cùng gió khơ

- Phép ẩn dụ tạo nên hình ảnhđẹp, khoẻ, lạ mà thật bởi sự gắnkết của ba sự vật, hiện tượng:cánh buồm - gió khơi - câu hát

=> thể hiện sự chan hoà giữathiên nhiên, con người, vũ trụ

người đánh cá Sự phong phú về các loài cá:

Cá bạc là loài cá nhỏ thân bầu dục dài, dẹt

hai bên, màu trắng đục (Còn gọi là cá mắm

mỡ) sống gần bờ ở độ sâu 30 – 60 m nước.

Cá thu điển hình của đại dương, đặc điểm

chung của các loại cá thu là thân dài, thon, có

nhiều vây nhỏ nằm sau các vây lớn ở lưng và

hằng năm chúng bơi hàng đàn lớn vào gần

bờ để đẻ và vỗ béo, chúng đi rào rào sát mặt

nước như đoàn thoi, làm sóng biển nổi lên

muôn luồng sáng

GV: Câu hát của người lao động trên biển

mang niềm mong mỏi thiết tha vừa hiện

thực, vừa lãng mạn Từ dáng cá hình thoi,

nhà thơ liên tưởng đến biển như một tấm lụa

lớn mà đoàn cá là “Đoàn thoi” đang vun vút

qua lại Những câu hát - một nét tâm hồn của

người dân chài Họ cầu mong biển lặng sóng

êm, gặp luồng cá đánh bắt được nhiều cá

Hỏi: Qua sự phân tích trên, em hãy nhận xét

khái quát cảnh ra khơi của đoàn thuyền đánh

cá?

Cảnh đánh cá đêm trên biển

Tích hợp Ngữ văn 8:

Hỏi: Hình ảnh đoàn thuyền ra khơi gợi cho

em nhớ đến bài thơ nào có hình ảnh con

HS trả lời: Bài thơ “Quê hương” của Tế

Hanh, hình ảnh con thuyền ra khơi đầy hứng

khởi trong ánh bình minh rực rỡ Bài thơ là

nỗi niềm nhớ quê hương da diết của tác giả

- GV chốt kiến thức:

Hết tiết 51, chuyển sang tiết 52

- Sử dụng kỹ thuật dạy học KWL để củng cố

kiến thức ở tiết 66, tạo tâm thế cho học sinh

tiếp thu kiến thức tiết 67

- GV giới thiệu mục tiêu tiết học, trên cơ sở

đó, HS điền nội dung vào phiếu

- GV phát phiếu, hướng dẫn HS đặt câu hỏi

và điền vào cột K (những điều đã biết), W

(những điều muốn biết), cột L (những điều

học được) HS có thể điền trong quá trình tiếp

thu bài học và sẽ hoàn thành vào cuối tiết

học

- Sau 5-7 phút, HS hoàn thành cột K, W giáo

viên chuyển sang tìm hiểu nội dung phần tiếp

theo của bài học

HS lớp 9A- Trường THCS Thọ Thanh

trong tiết Ngữ văn.

- Hs đọc lại 4 khổ thơ tiếp

Hỏi: Cảnh đoàn thuyền đi trên biển được

miêu tả qua hình ảnh thơ nào?

- Học sinh trình bày ý kiến

Hỏi: Em hãy nhận xét về nghệ thuật miêu tả

và cảm hứng thơ của tác giả?

Hỏi: Em hiểu như thế nào về hình ảnh

“Thuyền ta lái gió với buồm trăng”?

2 Cảnh đoàn thuyền đánh cá trên biển:

+ “Thuyền ta lái gió với buồm trăng/ Lướt giữa mây cao với biển bằng”.

- Nghệ thuật: nói quá, cảm hứnglãng mạn với trí tưởng tượngphong phú

(HS trả lời)

GV: Cảnh đoàn thuyền lướt đi trên biển dưới

đêm trăng và đánh cá là một bức tranh lãng

mạn, hào hùng Đây là hình ảnh của sự hòa

hợp giữa trăng, gió, mây và con thuyền

Hỏi: Em cảm nhận như thế nào về không

gian, về con thuyền?

(HS trả lời)

Hỏi: Hình ảnh đoàn thuyền cho em suy nghĩ

gì về hình ảnh con người?

(HS trả lời)

GV bình: Đoàn thuyền, hay cũng chính là

những con người đi giữa cái bao la, hùng vĩ

của biển trời - cảnh thực mà đẹp như trong

mơ Khung cảnh đó được nhìn với con mắt

chan chứa tình yêu thương của những con

người đã giành được quyền làm chủ trời biển

quê hương, làm chủ cuộc đời mình, làm chủ

phương tiện lao động Hai tiếng thuyền ta

cất lên đầy tự hào

Hỏi: Công việc đánh cá, động tác… của

người dân chài được miêu tả qua từ ngữ nào?

Qua đó ta thấy được gì về tư thế của người

dân chài?

(HS trả lời)

Gv bình: Nhà thơ sử dụng các động từ để

miêu tả công việc của ngư dân Cuộc đánh cá

cũng như trận chiến, trận chiến trên mặt trận

lao động nhằm chinh phục biển khơi

Hỏi: Nhà thơ đã có những lời thơ thật đẹp về

cá, về biển Đó là những lời thơ nào?

(HS trả lời)

Hỏi: Ở 4 khổ thơ này, tác giả đã sử dụng

những biện pháp nghệ thuật gì?

(HS trả lời)

Tích hợp kiến thức môn sinh học:

(Sinh học 7: Sự đa dạng và đặc điểm chung

của các loài cá)

Hỏi: Tác giả liệt kê những loài cá nào? Đặc

điểm?

GV: Trong khổ thơ tác giả nhắc đến cá nhụ,

cá chim, cá đé, cá song Cá nhụ thân dài, dẹt

- Không gian bao la, rộng lớn

- Hình ảnh con thuyền vốn nhỏ

bé trước biển cả bao la nhưngqua cái nhìn của nhà thơ trở nên

kì vĩ, khổng lồ, hoà nhập vớithiên nhiên bao la, khoáng đạt

- Con người mang tầm vóc lớnlao sánh ngang tầm vũ trụ

+ Từ ngữ: dò bụng biển, dàn đan thế trận, vây giăng

- Tác giả sử dụng các động từcho thấy tư thế chủ động, làmchủ

- “Cá nhụ, cá chim cùng cá đé Đêm thở sao lùa nước Hạ Long”.

+ Nghệ thuật: liệt kê, nhân hoá,

ẩn dụ, sử dụng tính từ chỉ màusắc