Sử dụng tư liệu lịch sử trong một số tác phẩm của hồ chí minh tăng hứng thú cho học sinh khi học lịch sử việt nam giai đoạn 1945 1954 ở trường THPT

* Củng cố và nâng cao kiến thức lịch sử Các tác phẩm, bài viết của Hồ Chí Minh đều có thể sử dụng trong trongdạy- học các khoá trình lịch sử để làm sáng tỏ những sự kiện cơ bản của lịc

1 Lí do chọn đề tài

Là một anh hùng dân tộc vĩ đại, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kế tục xứngđáng nhất sự nghiệp và công đức của những bậc tiền bối kiệt xuất, đã thu góptinh hoa tư tưởng mà dân tộc ta hun đúc nên từ máu lửa của những cuộc chiếnđấu sinh tồn và phát triển Cả cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ có một hammuốn, ham muốn tột bậc là “làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân tađược hoàn toàn tự do đồng bào ai cũng có cơm ăn, áo mặc ai cũng được họchành” Người chưa bao giờ lấy sự nghiệp văn chương làm cứu cánh, cũng nhưNgười chưa bao giờ chủ định trở thành một nhà sử học Nhưng qua những bàibáo, những lời phát biểu, qua những di sản tinh thần Người để lại, chúng ta thấyđược Chủ tịch Hồ Chí Minh là người quan tâm đặc biệt đến lịch sử nước nhà vàviệc giáo dục lịch sử truyền thống cho thế hệ sau

Giai đoạn lịch sử Việt Nam từ 1945 đến 1954 có ý nghĩa vô cùng quantrọng đối với lịch sử dân tộc Ngay sau khi đất nước giành được độc lập, chínhthời điểm đó nước Việt Nam dân chủ cộng hòa non trẻ phải đương đầu với rấtnhiều khó khăn, thử thách Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra những đối sách đúngđắn nhằm giải quyết kịp thời, có hiệu quả những nhiệm vụ vô cùng khó khăn,phức tạp, bình tĩnh chèo lái con thuyền cách mạng Việt Nam vượt qua thác ghềnhhiểm nguy, từng bước tiến lên Để rồi 9 năm sau đó, dân tộc Việt Nam đã

làm nên một Điện Biên lịch sử lững lẫy năm châu, chấn động địa cầu, buộc thực

dân Pháp phải ký Hiệp định Giơnevơ công nhận độc lập chủ quyền và toàn vẹnlãnh thổ của dân tộc ta

Dạy học lịch sử Việt Nam lớp 12, giai đoạn 1945-1954 không chỉ giúphọc sinh nắm được diễn biến lịch sử mà còn tái hiện lại sinh động những thắnglợi vẻ vang của dân tộc, hiểu rõ vai trò và sự nghiệp của Người Để làm đượcđiều đó cùng với đổi mới phương pháp dạy học, đưa các kỹ thuật, phương tiệnhiện đại vào giảng dạy, giáo viên phải biết khai thác những nguồn tài liệu lịch sử

khác nhau nhằm định hướng cho học sinh hoàn thiện vốn hiểu biết lịch sử củamình

Thực trạng dạy và học sử hiện nay đang là một vấn đề lo ngại, đặt ra yêucầu đối với các nhà quản lý giáo dục, đội ngũ nhà giáo, đó là phải làm sao nângcao chất lượng bộ môn Lịch sử, làm cho cho học sinh hứng thú, say mê với lịch

sử Vì vậy trách nhiệm của người giáo viên càng khó khăn, nặng nề hơn, ngườigiáo viên cần phải làm cho học sinh yêu thích lịch sử, có hứng thú khi học tậplịch sử, từ đó những kiến thức lịch sử mới khắc sâu trong tâm trí học sinh Cónhư vậy mới nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử

Thực hiện đổi mới phương pháp trong dạy học lịch sử, sáng kiến kinhnghiệm của tôi hướng đến việc khai thác tư liệu lịch sử trong dạy học nhằm pháthuy tính tích cực, chủ động, tạo hứng thú cho học sinh Vì vậy tôi chọn đề tài

“ Sử dụng tư liệu lịch sử trong một số tác phẩm của Hồ Chí Minh tăng hứng thú cho học sinh khi học lịch sử Việt nam giai đoạn 1945-1954 ở trường THPT ” làm nội dung nghiên cứu trong sáng kiến kinh nghiệm của mình.

2.1 Cơ sở lí luận của vấn đề.

Các tư liệu lịch sử trích trong các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh lànhững tư liệu phản ánh những vấn đề quan trọng nhất của lịch sử về tình hìnhkinh tế, xã hội lúc bấy giờ, các chính sách đối nội, đối ngoại, các phong trào cáchmạng trong lịch sử nước ta cũng như lịch sử thế giới Các tác phẩm, những bàiviết, bài phát biểu của Chủ tịch Hồ Chí Minh đều có ý nghĩa to lớn trong dạy họclịch sử, nó không chỉ cung cấp thêm những tư liệu lịch sử phong phú, bổ sungthêm thiết hụt trong sách giáo khoa mà còn làm sáng rõ hơn những kiến thức cơbản của bài học

Xuất phát từ mục đích, yêu cầu, nội dung của bài học, việc sử dụng tài liệulịch sử được tiến hành để:

+ Cụ thể hóa các hiện tượng, sự kiện lịch sử đang học nhằm tạo cho họcsinh có biểu tượng rõ ràng, cụ thể, có tính hình ảnh, tăng thêm tính sinh động củabài giảng và gây hứng thú cho việc học tập của các em Tài liệu được sử dụng lànhững đoạn trích ngắn, có nội dung súc tích, giàu hình ảnh, học sinh có thể tiếpthu được dễ dàng, không cần giải thích gì thêm

+ Sử dụng tư liệu lịch sử để giải thích một sự kiện lịch sử, học sinh hiểuđược bản chất của nó sẽ thêm hứng thú

+ Tư liệu lịch sử dùng trong bài học làm cơ sở chứng minh cho một luậnđiểm khoa học để hiểu đúng một sự kiện, một quá trình lịch sử

Khi sử dụng tư liệu lịch sử, giáo viên cần hướng dẫn học sinh không chỉbiết cách sử dụng trên lớp mà còn biết tự học ở nhà Cần giới thiệu tư liệu có liênquan chặt chẽ với các sự kiện cơ bản trong bài học, vừa sức để học sinh có thể tựhọc theo sự hướng dẫn của giáo viên Giáo viên cần lựa chọn những tư liệu phùhợp với nội dung bài học và khả năng nhận thức của học sinh Có thể sử dụngtoàn bộ tác phẩm hay chỉ một đoạn nhất định và hướng dẫn học sinh thực hiện

2.2 Thực trạng của vấn đề

2.2.1 Những thuận lợi

Nhận thức được tầm quan trọng của việc đổi mới phương pháp dạy họctheo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh.Thực tế giảng dạy Lịch sử ở trường THPT hiện nay cho thấy đa số giáo viên đãrất tích cực trong đổi mới phương pháp dạy học, biết kết hợp một cách hài hòacác phương pháp dạy học khác nhau để làm giờ học đạt hiệu quả Giáo viên đã ýthức được vai trò của việc sử dụng các nguồn tư liệu bên ngoài vào trong giảngdạy để nâng cao hiệu quả giờ học cũng như gây hứng thú cho học sinh đối với bộmôn

Đối với học sinh, hầu hết các em đều rất thích thú và chăm chú, tích cựcxây dựng bài trong những giờ học mà giáo viên sử dụng các nguồn tư liệu lịch sửmột cách hợp lí, qua kiểm tra nhận thức các em nhớ bài lâu hơn, hiểu kĩ vấn đềhơn, đặc biệt các em hứng thú hơn trong mỗi giờ học lịch sử

Như vậy giáo viên hầu hết đều nhận thức được vai trò của việc sử dụng tưliệu lịch sử trong dạy học Nhưng vấn đề đặt ra là phải có nhận thức đúng và cóphương pháp sử dụng tư liệu lịch sử hợp lý để việc dạy học đạt kết quả cao hơn,làm cho các em yêu thích, hiểu sâu sắc lịch sử dân tộc, định hướng đúng đắn chohành động của mình đối với lịch sử dân tộc

là nguồn tài liệu để truyền đạt làm cho bài học trở nên khô khan, nhàm chán

Điều này một phần là do giáo viên chưa có khả năng, thiếu tích cực trong việcthu thập, sử dụng tư liệu lịch sử trong dạy học

Thứ hai: Thời lượng dành cho môn học còn ít (1,5 tiết/tuần), nội dung kiếnthức trong sách giáo khoa hiện nay còn tương đối dài (mặc dù đã có giảm tải).Nên nếu giáo viên không biết cách khai thác, không biết minh họa bằng những tưliệu thì giờ học sẽ nhàm chán, học sinh không hứng thú lắng nghe

Bên cạnh đó thì vẫn có những hạn chế về nhận thức của học sinh về sử

dụng tư liệu lịch sử trong dạy học Khi được hỏi: “Các em có hay đọc những tác

phẩm có liên quan đến lịch sử không?” Có tới hơn 90% học sinh trả lời là không

hoặc ít khi đọc Nguyên nhân của điều này là do các em xác định là môn phụ,môn thay thế nên có xu hướng coi nhẹ môn Lịch sử, các em không quan tâm,không ham, không say mê, thiếu đầu tư cả thời gian và công sức học tập Ngoàisách giáo khoa ra, các em không có điều kiện đọc hoặc ít đến thư viện để tìm hiểunhững nguồn tài liệu này và thời gian học tập trên lớp và làm bài tập đã chiếmquá nhiều thời gian của các em

Từ những nhận thức trên và từ kinh nghiệm của bản thân, tôi nhận thấytrong giảng dạy môn Lịch sử nếu giáo viên biết kết hợp nhiều phương pháp dạyhọc, nhiều nguồn tư liệu lịch sử kết hợp với những câu hỏi mang tính liên hệ đểgây hứng thú cho học sinh, thì đây chính là một trong những giải pháp quan trọnggóp phần nâng cao chất lượng dạy và học của bộ môn

2.3 Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề

2.3.1 Mục đích của việc sử dụng tư liệu lịch sử trong các tác phẩm của Hồ Chí Minh phục vào giảng dạy lịch sử.

* Củng cố và nâng cao kiến thức lịch sử

Các tác phẩm, bài viết của Hồ Chí Minh đều có thể sử dụng trong trongdạy- học các khoá trình lịch sử để làm sáng tỏ những sự kiện cơ bản của lịch sửthế giới, lịch sử Việt Nam, cũng như vai trò của Người đối với lịch sử dân tộc

Trong tác phẩm của mình, Hồ Chủ tịch luôn coi trọng việc sử dụng kiếnthức lịch sử để phục vụ cách mạng, giáo dục nhân dân, xác định con đường cứunước…Hồ Chí Minh không chỉ sử dụng kiến thức lịch sử để giáo dục, mà cònđem bài học kinh nghiệm lịch sử để vận dụng vào hành động cách mạng, cụ thểhoá từng bước đường lối cách mạng Việt Nam

Khi tiếp xúc với tác phẩm của Hồ Chí Minh, học sinh không chỉ hiểu sâusắc những sự kiện lịch sử, mà còn có điều kiện đi sâu tìm hiểu những vấn đềđường lối cách mạng cơ bản trong những thời kỳ lịch sử khác nhau Trên cơ sởvốn tri thức lý luận của học sinh từng bước được gia tăng mà nhận thức về niềmtin cũng được vững chắc

Chương trình lịch sử PTTH được xây dựng theo nguyên tắc đồng tâm kếthợp với đường thẳng Tính chất đồng tâm không phải thể hiện ở việc lặp lại cácvấn đề lịch sử với khối lượng kiến thức nhiều hơn, mà chủ yếu ở chỗ học sinhngày càng hiểu sâu sắc hơn nội dung, sự kiện, nâng cao dần trình độ lý thuyết của

bộ môn Tư liệu lịch sử trong các tác phẩm của Hồ Chí Minh là một trong nhữngphương tiện tốt để nâng cao trình độ nhận thức lịch sử của học sinh THPT Tiếpxúc với tư liệu lịch sử đó học sinh dần dần nắm vững hơn một số luận điểm cơbản như vai trò của quần chúng nhân dân trong lịch sử, ý nghĩa của cách mạng xãhội, vị trí của các giai cấp trong từng chế độ xã hội, về nhiệm vụ cách mạng qua

các thời kỳ lịch sử…Nắm vững các luận điểm này học sinh - nhất là học sinh lớp

12 càng hiểu sâu sắc hơn các kiến thức đã học ở phổ thông cơ sở

* Giáo dục tư tưởng đạo đức cho học sinh

Các tư liệu lịch sử trong các tác phẩm của Hồ Chí Minh sẽ giáo dục chohọc sinh nhận thức sâu sắc, có cơ sở khoa học mục tiêu và lý tưởng xã hội chủnghĩa mà Người muốn thực hiện ở nước ta Nhận thức tư tưởng này các em thêmquyết tâm đi theo con đường mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn, xây dựng một xãhội mới mà Người đã từng ham muốn là làm sao cho dân ta hoàn toàn độc lập,dân ta hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được họchành Đó là chủ nghĩa xã hội dân giàu nước mạnh mà Người đã đề ra cho nhândân ta

Các tư liệu lịch sử đó được sử dụng trong dạy học lịch sử nhằm giáo dụcchủ nghĩa nhân văn cao đẹp mà mục tiêu đấu tranh là giải phóng con người vàxây dựng con người mới - con người xã hội chủ nghĩa Giáo dục cho học sinhnhững giá trị cao đẹp của truyền thống văn hoá Việt Nam, những tinh hoa củanhân loại, thể hiện ở lòng yêu thương những con người bị đau khổ, áp bức, kínhtrọng người già, tôn trọng bạn bè, sống khiêm tốn, giản dị, trong sạch …

Tác phẩm của Hồ Chí Minh không chỉ cung cấp nội dung giáo dục tưtưởng cho học sinh, mà còn nêu những kinh nghiệm về phương pháp giáo dụcphù hợp với nội dung, chức năng và đặc trưng bộ môn Hồ Chí Minh bao giờcũng dùng tri thức lịch sử để giáo dục cho cán bộ, nhân dân thực hiện mục đích,nhiệm vụ chính trị lâu dài và trước mắt Theo học lịch sử không phải chỉ để biết

mà để hiểu lịch sử, hơn nữa hiểu lịch sử là để hành động đúng trong hiện tại vàhướng tới tương lai Câu thơ mở đầu cuốn lịch sử nước ta đã xác định mục đíchnày

“Dân ta phải biết sử taCho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Việc sử dụng những tài liệu lịch sử trong tác phẩm của Hồ Chí Minh vàogiảng dạy lịch sử còn góp phần không nhỏ trong việc giáo dục lòng kính yêuNgười Đối với học sinh trung học, hình ảnh về chủ tịch Hồ Chí Minh đã khôngcòn xa lạ Tuy nhiên, với yêu cầu của cấp học cùng với việc sử dụng những tưliệu của Hồ Chí Minh, hình ảnh của Người sẽ trọn vẹn hơn: Hồ Chí Minh là lãnh

tụ vĩ đại của cách mạng Việt Nam, chiến sĩ lỗi lạc của phong trào cách mạng thếgiới, anh hùng giải phóng dân tộc, một danh nhân văn hoá, là hiện thân củanhững tính cách đạo đức của dân tộc, của người chiến sỹ cách mạng

* Góp phần hình thành cho học sinh phương pháp khoa học khi học tập lịch sử

Khai thác nội dung lịch sử trong tác phẩm của Hồ Chí Minh vào giảng dạylịch sử không chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng, màcòn để hình thành cho học sinh phương pháp khoa học khi các em xem xét cáchiện tượng lịch sử

Qua tác phẩm của Hồ Chí Minh, học sinh có thể học tập cách Người lựachọn những kiến thức cơ bản về một hay nhiều hiện tượng, quá trình lịch sửphức tạp Điều này không chỉ giúp cho việc nhận thức đúng bản chất sự kiện,hiện tượng lịch sử mà còn góp phần định hướng cho học sinh phương pháp xử lýthông tin, phân tích đánh giá sự kiện Khi nắm vững các sự kiện cơ bản, bản chấtcủa nó mới diễn đạt ngắn gọn rõ ràng diễn biến lịch sử, phân tích sâu sắc nộidung, bản chất sự kiện, rút ra bài học kinh nghiệm cho đời sống hiện tại Ví nhưkhi trình bày về chính sách thống trị của chủ nghĩa đế quốc, thực dân tại các nướcthuộc địa, chúng ta học tập phương pháp hình tượng hoá của Hồ Chí Minh, khiminh hoạ chủ nghĩa đế quốc là con đỉa hai vòi, quan hệ giữa phong trào cáchmạng các nước thuộc địa với phong trào công nhân ở các nước chính quốc là “haicánh của một con chim” Việc sử dụng số liệu, tài liệu thống kê, các loại niên

biểu, sử dụng các kiến thức Văn học, Địa lý để nghiên cứu lịch sử của Hồ ChíMinh là những bài học cho học sinh về phương pháp học tập

Tóm lại những tư liệu lịch sử trong các tác phẩm của Hồ Chí Minh sửdụng trong dạy học lịch sử có ý nghĩa to lớn đối với nhận thức lịch sử, cũng như

tư tưởng, tình cảm hành động của học sinh Đây là việc làm thiết thực, nhằm thựchiện mục tiêu của nhà trường nói chung, nhiệm vụ của bộ môn nói riêng trongviệc trang bị kiến thức, hình thành thế giới quan khoa học, rèn luyện kỹ năng vậndụng và thói quen thực hành những tri thức đã học để giải quyết những vấn đềtrong cuộc sống

2.3.2 Những tác phẩm tiêu biểu của Hồ Chí Minh sử dụng vào giảng dạy lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945- 1954

Tác phẩm của Hồ Chí Minh phản ánh về giai đoạn lịch sử này rất phongphú như, được thể hiện dưới nhiều hình thức:

1 Những nhiệm vụ cấp bách của nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

-3/9/1945

2 Thư gửi học sinh - 9/1945

3 Thư gửi các cụ phụ lão - 20/9/1945

4 Thư gửi đồng bào toàn quốc ra sức cứu đói - 28/9/1945

5 Ý nghĩa của tổng tuyển cử - 31/12/1945

6 Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu - 5/1/1946

7 Lời kêu gọi sau khi kí hiệp định sơ bộ - 11/3/1946

8 Thư gửi đồng bào Nam Bộ - 31/5/1946

9 Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến - 19/12/1946

13 Mẩu chuyện về Điện Biên Phủ - 26/5/1954

14 Quân ta toàn thắng ở Điện Biên Phủ - 5/1954

15 Trả lời một nhà báo Thuỵ Điển - 26/11/1953

Từ những tác phẩm tiêu biểu trên giáo viên có thể khai thác những tư liệulịch sử trong đó vận dụng vào giảng dạy lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945- 1954

để tăng hứng thú cho học sinh

2.3.3 Sử dụng tư liệu lịch sử trong các tác phẩm của Hồ Chí Minh vào giảng dạy lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945 – 1954

Lịch sử Việt Nam từ năm 1945 – 1954 sách giáo khoa lịch sử 12 ban cơbản gồm các bài:

Bài 17 “Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà từ sau ngày 2-9-1945 đếntrước 19-12-1946” Trong bài học này giáo viên có thể sử dụng tư liệu lịch sửtrong các tác phẩm của Hồ Chí Minh vào giảng dạy ở tất cả các mục của bài học

Bài 18: “Những năm đầu về kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp(1946- 1950)” Ở bài học này giáo viên có thể sử dụng tư liệu lịch sử trong tácphẩm của Hồ Chí Minh khi giảng về mục 2 “Đường lối kháng chiến của Đảngta”, mục 1 “ Chiến dịch Việt Bắc thu- đông năm 1947”, mục 2 “ Chiến dịchBiên giới thu – đông 1950”

Bài 19: “Bước phát triển của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dânPháp (1951- 1953)” Bài học này giáo viên có thể sử dụng tư liệu lịch sử trongcác tác phẩm của Hồ Chí Minh vào giảng dạy ở mục 1 “Mĩ can thiệp sâu vàochiến tranh”

Bài 20: “Cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp kết thúc 1954)” Trong bài này ở mục I “Âm mưu mới của Pháp Mĩ ở Đông Dương: Kếhoạch Nava”, mục II.2 “ Chiến dịch Điện Biên Phủ”, mục IV “ nguyên nhânthắng lợi, ý nghĩa lịch sử của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1945-

(1953-1954)” Giáo viên có thể sử dụng tư liệu lịch sử trong các tác phẩm của Hồ ChíMinh vào giảng dạy

Trong tác phẩm của Hồ Chí Minh có rất nhiều tài liệu, sự kiện cụ thể,những câu chuyện, những trang sử sinh động có thể sử dụng để thông báo, bổsung một số kiến thức lịch sử quan trọng trong sách giáo khoa, làm sinh động các

sự kiện cơ bản Do đó trong quá trình giảng dạy lịch sử Việt Nam lớp 12 giáoviên cần khai thác những nội dung lịch sử trong các tác phẩm của Người để làmcho bài giảng thêm sinh động, tạo sự hứng thú học tập lịch sử cho học sinh Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1945- 1954 là giai đoạn toàn Đảng toàn dântập trung xây dựng chính quyền dân chủ nhân dân và chống Pháp xâm lược.Giáo viên cần khai thác nội dung lịch trong các tác phẩm của Hồ Chí Minh đểlàm cho học sinh hiểu sâu sắc về chủ trương đường lối của Đảng, sự lãnh đạo tàitình của Đảng và Chính phủ đưa đất nước thoát khỏi tình cảnh “ngàn cân treo sợitóc”, những chiến thắng vẻ vang của quân và dân ta làm thất bại âm mưu xâmlược của thực dân Pháp buộc chúng phải ngồi vào bàn đàm phán ký hiệp địnhGiơnevơ

Bài 17 : “Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà từ sau ngày 2-9-1945 đến trước 19-12-1946” những đoạn trích trong các tác phẩm của Hồ Chí Minh sẽ

khắc sâu cho học sinh tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám năm 1945

* Mục I: Tình hình nước ta sau cách mạng tháng Tám năm 1945 Để

minh họa cho khó khăn về ngoại xâm nội phản, giáo viên sử dụng hình ảnh vàđoạn trích:

(Hình ảnh: quân các nước Đồng minh đang kéo vào nước ta.)

“Nước ta độc lập chưa đầy một tháng thì phía Nam quân đội đế quốc Anh kéo đến Chúng mượn tiếng là lột vũ trang của quân Nhật, nhưng sự thật chúng là đội viễn chinh giúp thực dân Pháp cướp lại nước ta Phía Bắc thì quân đội Quốc dân Đảng Trung Hoa kéo sang Chúng mượn tiếng là lột vũ trang quân Nhật nhưng thực chúng có ba mục đích hung ác :

Tiêu diệt Đảng ta

Phá tan Việt Minh

Giúp bọn phản động Việt Nam đánh đổ chính quyền nhân dân để lập một chính phủ phản động làm tay sai cho chúng”

Đoạn trích trên cùng với kiến thức trong sách giáo khoa sẽ làm cho họcsinh có những hiểu biết đầy đủ về tình thế “ ngàn cân treo sợi tóc” của nước tasau cách mạng tháng Tám năm 1945 Từ tư liệu, giáo viên đưa câu hỏi nhằm pháthuy khả năng đánh giá, giải thích vấn đề của học sinh

(?) Nhận xét về các thế lực ngoại xâm và nội phản ở nước ta sau Cách mạng

- Giáo viên hướng dẫn, gợi ý học sinh trả lời:

Chính quyền cách mạng vừa thành lập còn non trẻ, lực lượng vũ trangcòn yếu nhưng lại đứng giữa vòng vây của đế quốc:

+ Từ vĩ tuyến 16 trở ra Bắc 20 vạn quân Trung hoa Dân quốc và tay sai(núp dưới danh nghĩa quân Đồng minh) âm mưu phá hoại cách mạng

+ Từ vĩ tuyến 16 trở vào Nam: hơn 1 vạn quân Anh kéo vào, dọn đườngcho thực dân Pháp trở lại xâm lược nước ta

+ Bọn phản động trong nước ngóc đầu dậy, làm tay sai cho Pháp chốngphá cách mạng

=> Mối đe dọa giặc ngoài là nguy cơ lớn nhất vì nó đe dọa đến sự tồn vongcủa cách mạng và nền độc lập ta mới giành được

* Khi giảng về mục II.1 “Xây dựng chính quyền cách mạng” giáo viên

sử dụng đoạn trích trong bài “ Ý nghĩa của tổng tuyển cử” của chủ tịch Hồ ChíMinh để làm cho học sinh thấy được ý nghĩa lớn lao cuộc tổng tuyển cử đầu tiêntrong lịch sử dân tộc ta:

“Tổng tuyển cử là một dịp cho quốc dân tự do lựa chọn những người có tài,

có đức để gánh vác công việc nước nhà Trong cuộc tổng tuyển cử, hễ là người muốn lo việc nước thì đều có quyền ra ứng cử; hễ là công dân thì đều có quyền

đi bầu cử Không chia trai gái, giàu nghèo, tôn giáo, nòi giống, giai cấp, đảng phái, hễ là công dân Việt Nam đều có hai quyền đó”.Vì lẽ đó, cho nên tổng tuyển

cử tức là tự do, bình đẳng; tức là dân chủ, đoàn kết”

Tư liệu đã cho thấy rõ về ý nghĩa của tổng tuyển cử, đem lại cho nhân dânquyền tự do bầu cử Nhưng để thấy được cuộc bầu cử ở nước ta mang tính dânchủ ở chỗ nào, giáo viên cần đưa câu hỏi giúp học sinh đánh giá, so sánh

(?) Em đánh giá gì về cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên năm 1946?

Nguyên tắc bầu cử của Đảng ta có khác gì so với các nước tư bản trước đó.

- Giáo viên gợi ý học sinh trả lời:

+ Tổng tuyển cử thể hiện triệt để nguyên tắc tự do bầu cử, là cơ sở pháp lýrất quan trọng bảo đảm cho mọi công dân có quyền bầu cử, muốn ứng cử đều có

thể thực hiện được trực tiếp và dễ dàng quyền tự do ứng cử, tự do vận động tranh

cử của mình

+ Tổng tuyển cử quy định nguyên tắc bầu cử bình đẳng, nhất là bình đẳngnam nữ về quyền bầu cử, ứng cử ngay trong những ngày đầu tiên của nền Cộnghoà dân chủ nhân dân ở nước ta có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng

+ Nguyên tắc này đã đi vào cuộc sống, trở thành hiện thực sinh động củamột cuộc Tổng tuyển cử thực sự tự do, thực sự dân chủ Tổng tuyển cử đầu tiên

năm 1946 - một cuộc bầu cử thật sự tự do, thật sự dân chủ - đã được tổ chức

thành công, là mốc son lịch sử của thể chế dân chủ ở Việt Nam

+ So sánh: Chế độ bầu cử ở một số nước trước đây suốt một thời gian dài

cả hàng trăm năm sau những tuyên bố "bất hủ" này về quyền bình đẳng, đã phânbiệt về giới tính để tước đoạt quyền bầu cử, ứng cử của phụ nữ (Nước Mỹ, mãinăm 1920, Hiến pháp mới quy định cho phụ nữ có quyền bầu cử; còn quyền bầu

cử của phụ nữ nước Anh là năm 1928, Italia năm 1945 Nước Pháp từng tự xưng

là đi "khai hoá văn minh" cho các nước khác, trong đó có Việt Nam, nhưng trướcnăm 1946 phụ nữ Pháp cũng không được hưởng quyền bầu cử, )

=> Vì vậy, nguyên tắc bầu cử bình đẳng không phân biệt nam nữ mà cácsắc lệnh về Tổng tuyển cử đầu tiên của nước ta đã quy định càng có ý nghĩa vàgiá trị tiến bộ, nhân văn sâu sắc hơn, khi mà ở nước ta, hàng nghìn năm dưới chế

độ phong kiến với lễ giáo "tam tòng", người phụ nữ không có địa vị gì ngay cảtrong xã hội cũng như trong gia đình, nay được hưởng ngay quyền bầu cử, ứng

cử như nam giới Chính nguyên tắc bầu cử bình đẳng không phân biệt nam nữnày đã nâng địa vị người phụ nữ Việt Nam lên ngang hàng với nam giới và sánhvai cùng phụ nữ các nước có nền pháp lý dân chủ, văn minh, tiến bộ đương thời

* Mục II.2,3 Những biện pháp khắc phục nạn đói, nạn dốt của Đảng và

chính phủ ta ngay sau khi cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công Giáo viên

sử dụng những đoạn trích trong bài “Thư gửi đồng bào toàn quốc ra sức cứu đói”,

“Chống nạn thất học”, “ Thư gửi nông dân Việt Nam”

“Cứ 10 ngày nhịn ăn một bữa đem gạo đó để cứu dân nghèo”, “Tăng gia

sản xuất, tăng gia sản xuất ngay, tăng gia sản xuất nữa” ; “Những người biết chữ dạy cho những người chưa biết chữ …vợ chưa biết thì chồng bảo, em chưa biết thì anh bảo, cha mẹ chưa biết thì con bảo, người ăn người làm không biết thì chủ nhà bảo, các người giàu thì mở lớp tư gia dạy cho người không biết chữ ở hàng xóm láng giềng Các chủ ấp chủ đồn điền, chủ hầm mỏ, nhà máy thì mở lớp học cho những tá điền, những người làm công của mình”

Trên cơ sở tư liệu đã cung cấp, giáo viên giúp học sinh rút ra ý nghĩa củanhững biện pháp trên, qua đó thấy được tư tưởng của Bác thể hiện như thế nàothông qua câu hỏi:

(1) Em nhận xét gì về những biện pháp giải quyết nạn đói mà Đảng và Chính phủ đưa ra Qua đó em rút ra điều gì.

(2) Em có nhận xét gì về sự quan tâm của Bác đối với giáo dục Việt Nam?

Em phải làm gì để xứng đáng con cháu Hồ Chí Minh.

- Giáo viên gợi ý học sinh trả lời:

(1) + Xuất phát từ hoàn cảnh nào Đảng, Chính phủ đưa ra những biện pháp + Đảng và Chính phủ phát động những phong trào gì

+ Vấn đề đẩy mạnh tăng gia sản xuất được Bác đánh giá như thế nàotrong hoàn cảnh đất nước đang gặp nạn đói

+ Kết quả từ những biện pháp trên

+ Liên hệ: Ngày nay người dân ta còn nghèo, nhiều gia đình còn rất khókhăn, rất cần những tấm lòng yêu thương, chia sẻ của những người có cuộc sốngđầy đủ Dân tộc ta có câu “Miếng khi đói bằng gói khi no”, sự giúp đỡ, ủng hộ

dành cho người nghèo rất đáng trân trọng ghi nhận, nhưng phải thật lòng, khôngmang tính bố thí Đồng thời với thực hành tiết kiện, phải cùng chống lãng phí,chống ở tất cả mọi nơi, mọi việc làm, mọi sinh hoạt Làm như thế là góp phầngiúp dân bớt nghèo Đó chính là hành động học tập và làm theo tấm gương đạođức cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

(2) Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, đất nước đứng trước muônvàn khó khăn, thử thách Người đặc biệt quan tâm đến giáo dục

+ Người đã tuyên bố rằng, giặc dốt cũng nguy hại như giặc đói Kêu gọi toàndân ra sức diệt giặc dốt, thực hiện cấp tốc việc nâng cao dân trí

+ Người đề nghị mở một chiến dịch để chống nạn mù chữ

+ Người gửi thư đến tất cả học sinh với lời nhắn nhủ: “Non sông Việt Nam

có trở nên tươi đẹp hay không, dân tộc Việt Nam có bước tới đài vinh quang đểsánh vai cùng các cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phầnlớn ở công học tập của các em”

=> Hồ Chí Minh là người đặt nền móng cho giáo dục Việt Nam Là học sinh,phải không ngừng nỗ lực học tập để thực hiện tốt một trong 5 điều Bác Hồ dạy

“Học tập tốt, lao động tốt” để xứng đáng là học sinh thế hệ Hồ Chí Minh

* Mục III.1 “ Kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược ở Nam Bộ” giáo viên có thể sử dụng đoạn trích trong diễn văn "Ngày kháng chiến toàn

quốc” của Bác cùng với hình ảnh đoàn quân Nam tiến

H46 Đoàn quân “Nam tiến” lên đường vào

Nam chiến đấu

“Vậy toàn quốc đồng bào ta, Nam

Bộ thì ra sức kháng chiến, Trung

Bộ và Bắc Bộ thì ra sức giúp đỡ đồng bào Nam bộ, bọn thực dân Pháp phải biết rằng:Việt Nam không muốn đổ máu, dân Việt Nam yêu chuộng hoà bình Nhưng nếu cần phải hy sinh mấy triệu chiến sỹ, nếu cần phải kháng chiến bao nhiêu năm để giữ gìn độc lập của Việt Nam…thì chúng

ta vẫn quyết hy sinh và kháng chiến”

Đoạn trích trên cùng hình ảnh sẽ giúp cho học sinh có biểu tượng về tinhthần đoàn kết toàn dân chống thực dân Pháp xâm lược của dân tộc ta; qua đó thấyđược tư tưởng nhân đạo, yêu nước thương dân của Bác

Giáo viên đưa câu hỏi giúp học sinh cảm nhận, đưa ra suy nghĩ của bảnthân

(?) Đoạn trích và hình ảnh cho thấy điều gì? Nếu là người thanh niên sống

ở thời điểm đó, em có xung phong vào Nam chiến đấu không?Vì sao?

- Giáo viên gợi ý học sinh trả lời

+ Cho thấy cả nước sẵn sàng chiến đấu, cả nước hướng về miền Nam thânyêu Đoàn quân Nam tiến – hình ảnh cảm động của tình ruột thịt kề vai chiến đấucủa tinh thần tất cả vì tiền tuyến miền Nam Phong trào Nam tiến là một tranglịch sử chói lọi của thời đại Hồ Chí Minh, là hình ảnh của cả nước ra quân, phảnánh ý chí “nước Việt Nam là một, dân tộc Việt Nam là một”, “Nước còn giặc còn

đi đánh giặc” và “Đâu có giặc là ta cứ đi”

+ Phần liên hệ cá nhân: giáo viên để học sinh phát biểu ý kiến, suy nghĩcủa bản thân trước tình huống phải xử lí Sau đó giáo viên định hướng tư tưởngcho các em.

* Ở mục III.2 “Đấu tranh với quân Trung Hoa Dân quốc và bọn phản cách mạng ở miền Bắc”, giáo viên sử dụng lời tuyên bố của chủ tịch Hồ Chí

Minh “ Chính sách của Việt Nam đối với Trung Hoa lúc này tóm tắt lại là phải

thân thiện” lời tuyên bố của chủ tịch Hồ Chí Minh sẽ giúp học sinh thấy được

chủ trương của Đảng và chính phủ ta đối với quân Trung Hoa dân quốc trong tìnhthế chúng ta vừa phải đấu tranh với Pháp ở Nam Bộ, vừa phải đối phó với quânTưởng ở miền Bắc

Để hiểu lí do vì sao Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trương phải thân thiện vớiTrung Hoa, giáo viên đưa câu hỏi nhằm phát huy kỹ năng giải thích vấn đề củahọc sinh

(?) Vì sao Đảng chủ trương hòa với Trung Hoa Dân quốc khi chúng vào miền Bắc nước ta?

- Giáo viên gợi ý trả lời:

Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, ở miền Bắc, từ vĩ tuyến 16 trở ra, cógần 20 vạn quân Trung hoa Dân quốc đóng ở Hà Nội và hầu hết các tỉnh để làmnhiệm vụ giải giáp quân Nhật theo quy định của các nước Đồng minh QuânTrung hoa Dân quốc nuôi dã tâm tiêu diệt Đảng Cộng sản, lật đổ chính quyềncách mạng, thành lập chính quyền tay sai Vì vậy, chúng đã đem theo bọn quânTưởng là quân đồng minh vào nước ta để tay sai từ các tổ chức phản động (Việtquốc, Việt cách) Bọn này đã dựng lên chính quyền tay sai ở một số nơi: MóngCái, Vĩnh Yên, Yên Bái, gây ra nhiều vụ cướp bóc, giết người, chống phá chínhquyền Trong hoàn cảnh đó, Đảng đã chủ trương hoà chứ không đánh Việc làm

đó xuất phát từ 2 nguyên nhân sau:

+ Quân Tưởng là quân Đồng minh vào nước ta giải giáp quân đội Nhật,chúng chưa dám công khai chống phá ta, vì vậy chúng ta không thể xung đột vớiquân Đồng minh.

Lúc này ta đang phải chống Pháp ở Nam Bộ, đất nước lại đang đứngtrước tình thế hiểm nghèo Vì vậy, cần phải tránh xung đột vũ trang cùng lúc vớinhiều kẻ thù

* Về Hiệp định sơ bộ 6-3-1946 và tạm ước 14-9-1946 giáo viên sử dụng

đoạn trích trong bài “Trả lời phỏng vấn các nhà báo Việt Nam, Pháp và TrungHoa” và “ báo cáo tại đại hội II…” để làm cho học sinh hiểu rõ tại sao đảng vàchính phủ đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh lại quyết định ký hiệp định Sơ bộ vàbản tạm ước với thực dân Pháp

“ Vì muốn tỏ lòng tin vào nước Pháp mới và sự thành thực vào những

người đại diện cho chính phủ Pháp, vì tin vào sự hoàn toàn độc lập tương lai của nước nhà, tôi cũng như chính phủ ta ký vào hiệp định Sơ bộ với Chính phủ Pháp”, “Một là hai bên đều muốn cho người Pháp và người Việt Nam được làm

ăn dễ dàng Hai là người Pháp và người Việt Nam đều nghĩ rằng hai dân tộc đã khó chịu với nhau đã lâu rồi, giờ là lúc đi đến chỗ bắt tay nhau Ba là hội nghị Phông–ten-nơ-bô-lơ chưa kết thúc, còn cần phải tiếp tục, bản tạm ước ấy chính

là để làm cho công việc hội nghị sau này dễ dàng”, “Chúng ta cần hoà bình để xây dựng nước nhà, cho nên chúng ta đã ép lòng mà nhân nhượng để giữ hoà bình Dù thực dân Pháp đã bội ước, đã gây chiến tranh nhưng gần một năm tạm hoà bình đã cho chúng ta thời giờ để xây dựng lực lượng căn bản”

Ngày 6/3/1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh (Người đứng thứ 5 từ trái vào)chụp ảnh cùng

các thành viên Việt – Pháp tham gia kí Hiệp định Sơ bộ (ảnh tư liệu)

Qua đoạn trích, học sinh hiểu sâu sắc hoàn cảnh lúc đó, vì sao Người lại phảiquyết định kí hiệp định sơ bộ và bản tạm ước với thực dân Pháp Nhưng để họcsinh đưa ra được nhận xét, đánh giá của cá nhân về quyết định của Bác và quyếtđịnh đó quan trọng như thế nào, giáo viên có thể sử dụng câu hỏi

(?) Em nhận xét gì về quyết định của Chủ tịch Hồ Chí Minh khi ký hiệp định sơ

bộ và bản tạm ước với thực dân Pháp? Hành động đó có ý nghĩa gì đối với cách mạng nước ta?

- Giáo viên gợi ý học sinh trả lời:

+ Trong tình thế "ngàn cân treo sợi tóc", trên nguyên tắc giữ vững chủquyền và độc lập dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta đã có những bước đisách lược khôn khéo, phân hoá cao độ kẻ thù, tạm thời hoà hoãn với quân Tưởng

để giữ vững chính quyền, tạo điều kiện đối phó với quân Pháp ở miền Nam, từngbước phá tan âm mưu “diệt cộng cầm Hồ”, “Hoa quân nhập Việt” của TưởngGiới Thạch; đồng thời, không ngừng củng cố khối đoàn kết toàn dân, làm thất bạimọi mưu đồ đen tối của các thế lực thù địch, trừng trị bọn phản cách mạng vàđộng viên toàn thể nhân dân đoàn kết một lòng, dốc sức xây dựng thực lực đất

+ Thể hiện bản lĩnh vững vàng của bộ não lãnh đạo cách mạng Việt Nam nắm vững quy luật cách mạng, nắm vững thời và thế, biết cách tạo thời và thế, từ

-đó phấn đấu giành thắng lợi từng bước, từ nhỏ đến lớn, từ thấp lên cao, biết tiến,biết thoái, thoái một bước để tiến hai bước, giải quyết hài hòa giữa cương và nhu,lấy nhu thắng cương

+ Việc kí hiệp định sơ bộ và bản tạm ước có ý nghĩa rất quan trọng đối vớitình hình của nước ta lúc bấy giờ, khi mà ta cần có thời gian để xây dựng củng cốlực lượng để chuẩn bị cuộc kháng chiến chống lại thực dân Pháp mà Đảng vàchính phủ biết trước là không thể tránh khỏi

Bài 18 “Những năm đầu về kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1946- 1950)” Giáo viên sử dụng lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của

Người: “Chúng ta muốn hoà bình chúng ta phải nhân nhượng Nhưng chúng ta

càng nhân nhượng thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta một lần nữa Không chúng ta thà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ Chúng ta phải đứng lên Bất kỳ đàn ông, đàn bà, bất kỳ người già người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc.Hễ là người Việt Nam thì phải đứng lên đánh thực dân Pháp để cứu tổ quốc Ai có súng thì dùng súng, ai có gươm thì dừng gươm, không có gươm thì dùng cuốc thuổng, gậy gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước Giờ cứu nước đã đến Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng, để giữ gìn đất nước Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định về dân tộc ta.”

Để giúp học sinh phân tích được lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến, cũngnhư thấy ý chí quyết tâm bảo vệ nền độc lập của toàn Đảng toàn dân ta Giáo viênđưa câu hỏi giúp học sinh phát huy khả năng phân tích vấn đề

(?) Hãy phân tích nội dung và ý nghĩa lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chì Minh.

- Giáo viên gợi ý học sinh trả lời

(*) Nội dung lời kêu gọi.

+ Người vạch rõ nguyên nhân gây ra cuộc chiến tranh này là do chính sách

xâm lược của thực dân Pháp: :“Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân

nhượng Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!”.

+ Người nêu lên quyết tâm chiến đấu của nhân dân ta để bảo vệ chủ quyền

thiêng liêng của dân tộc:“Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định

không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ”.“Giờ cứu nước đã đến!

Ta phải hy sinh đến giọt máu cuối cùng để giữ gìn đất nước”.

+ Người kêu gọi toàn dân đoàn kết vùng dậy đánh giặc: “Bất kỳ đàn ông,

đàn bà, bất kỳ người già người trẻ, không chia tôn giáo, đảng phái, dân tộc Hễ

là người Việt Nam thì phải đứng lên chống thực dân Pháp để cứu Tổ quốc”.

+ Bằng mọi phương tiện có trong tay: “Ai có súng dùng súng, ai có gươm

dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy, gộc Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước”.

+ Người khẳng định niềm tin tất thắng của cuộc kháng chiến: “Dù phải gian lao kháng chiến, nhưng với một lòng kiên quyết hy sinh, thắng lợi nhất định

về dân tộc ta”.

(*) Ý nghĩa lịch sử: Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Hồ Chủ tịch

+ Chân lí thiêng liêng “không có gì quý hơn độc lập tự do”

+ Là biểu hiện tinh thần bất khuất, quyêt tâm sắt đá của dân tộc ta

+ Là lời hịch cứu nước, có tác dụng động viên, thôi thúc, cổ vũ nhân dân tavùng dậy chống giặc cứu nước

+ Lời kêu gọi đó đã phác họa ra những nét cơ bản về đường lối chiến tranhnhân dân và được Đảng ta phát triển hoàn chỉnh thành đường lối kháng chiếntoàn dân, toàn diện, lâu dài, dựa vào sức mình là chính.

+ Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh là tiếnggọi của non sông đất nước, là mệnh lệnh của cách mạng tiến công, giục giã và soiđường chỉ lối cho mọi người Việt Nam đứng dậy cứu nước

* Về Đường lối kháng chiến, giáo viên sử dụng những đoạn trích “Địch

âm mưu đánh chớp nhoáng Chúng muốn đánh mau thắng mau, giải quyết mau thì Đảng và chính phủ ta nêu lên khẩu hiệu:Trường kỳ kháng chiến Địch âm mưu chia rẽ, thì ta nêu khẩu hiệu: đoàn kết toàn dân”.“Kháng chiến phải trường

kỳ vì: đất ta hẹp, dân ta ít, nước ta nghèo, ta phải chuẩn bị lâu dài và phải có sự chuẩn bị về toàn diện của toàn dân…giặc Pháp so với ta là một kẻ địch khá mạnh, chúng lại có Mỹ và Anh giúp” “Kháng chiến trường kỳ gian khổ đồng thời lại phải tự lực cánh sinh trông vào sức mình …cố nhiên sự giúp đỡ của các nước bạn là quan trọng, nhưng không được ỷ lại, không được ngồi chờ người khác”

Đoạn trích đã giải thích rõ tại sao ta phải kháng chiến trường kỳ, tự lựccánh sinh trong điều kiện vô vàn khó khăn Đường lối đó đưa ra đã tác động nhưthế nào đến cách mạng Giáo viên sử dụng câu hỏi giúp học sinh làm rõ

(?) Em nhận xét gì về phương châm tiến hành kháng chiến mà Đảng đưa ra?

- Giáo viên gợi ý học sinh trả lời.

+ Phương châm tiến hành kháng chiến mà Đảng đưa ra rất phù hợp vì khibắt đầu vào cuộc kháng chiến, lực lượng ta còn yếu, địch thiện chiến, mong muốnđánh nhanh thắng nhanh nên ta cần tránh đối đầu trực diện với chúng Ta kéo dàicuộc chiến có thể gây thiệt hại lớn cho địch về chi phí vật chất lẫn nhân lực, trongkhi đó ta có thêm thời gian thích ứng, chuẩn bị, đào tạo thêm quân đội, tranh thủ

sự ủng hộ của các dân tộc yêu chuộng hòa bình

+ Đảng đã nhận định, đánh giá tình hình hợp lí, khích lệ tinh thần nhân dân

về một cuộc kháng chiến nhất định thành công

* Chiến dịch Việt Bắc thu - đông năm 1947, giáo viên có thể sử dụng

đoạn trích trong tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh “Việt Bắc anh dũng” (kýbút danh Tân Sinh) để cho học sinh hiểu âm mưu kế hoạch của địch và nhữngthất bại thảm hại của chúng:

“ Âm mưu địch tấn công Việt Bắc: chúng muốn khủng bố nhân dân ta, tiêu

diệt chủ lực ta, phá tan cơ quan ta

Lực lượng của địch: chúng động viên 15.000 binh sỹ tinh nhuệ nhất trong hải, lục, không quân của chúng vào cuộc tiến công này

Kế hoạch của địch: chúng phóng một gọng kìm khổng lồ phía Nam, từ Hà Nội chọc thẳng đến Phú Thọ lên Tuyên Quang đến Chiêm Hoá

Một gọng kìm khổng lồ phía Bắc, từ Lạng Sơn vượt thẳng lên Cao Bằng đến Bắc Cạn Một mũi dùi khổng lồ từ Hà Nội, chọc thẳng vào vùng Thái Nguyên, Bắc Cạn để chặt Việt Bắc ra làm hai miếng Nhảy dù lung tung ở Chợ Mới, chợ Đồn, chợ Chu, Đại Từ, Vũ Nhai và nhiều nơi khác

Một đại đội quân từ Bắc Giang – Bắc Ninh đánh tạt lên Thế là bốn mặt thắt chặt, từ ngoài đánh vào từ trong quét ra

Thời gian của địch: Bọn quân phiệt thực dân định dùng cách đánh ào ạt, chớp nhoáng, bất thình lình, dùng cách sét đánh ngang tai làm cho ta hoang mang hoảng hốt, làm cho trở tay không kịp”

Qua đoạn trích, học sinh hiểu sự chuẩn bị kĩ lưỡng của thực dân Pháp chocuộc tấn công lên Việt Bắc Nhưng đằng sau sự chuẩn bị đó là âm mưu gì? Đểphát huy khả năng đánh giá, nhận định vấn đề, giáo viên sử dụng câu hỏi

(?) Em đánh giá gì về kế hoạch tấn công lên Việt Bắc của thực dân Pháp Qua đoạn trích, tác giả muốn nhắc nhở điều gì?

+ Đầu năm 1947, sau khi giải pháp chính trị lập chính phủ bù nhìn bếtắc, thực dân Pháp đã quyết định dùng quân sự để giải quyết vấn đề Chiến tranhĐông Dương

+ "Kế hoạch tấn công Việt Bắc" là một cuộc hành quân đại quy mô vào vùng

Việt Bắc mục đích phá vỡ các tổ chức quân sự dân sự của Việt Minh, lùng bắtchính phủ Hồ Chí Minh và đặt các căn cứ kiểm soát vùng biên giới Việt- Trung

=> Kế hoạch tấn công lên Việt Bắc của thực dân Pháp được chuẩn bị kỹlưỡng, quy mô lớn, nhưng cũng rất phiêu lưu, mạo hiểm

+ Tác giả nhắc nhở mọi người chớ kiêu căng, chủ quan khinh địch, màphải luôn luôn chuẩn bị, cẩn thận đề phòng, phải ra sức sửa chữa những khuyếtđiểm và phát huy các ưu điểm, làm trọn bổn phận công dân

Sau đó giáo viên sử dụng bài viết “Sông Lô đầy xác” trong tác phẩm “Việt Bắc anh dũng” của Chủ tịch Hồ Chí Minh để hình thành cho học sinh biểu

tượng về sự thất bại của quân Pháp trên Sông Lô

“Ngày 10-11-1947 bộ đội Pháp kéo xuống sông Gâm … Bộ đội Pháp đang

nghênh ngang kéo đi đến ngã ba sông Lô thì bất thình lình bị đại bác, súng máy, súng trường, lựu đạn ta bắn vào Kết quả trận phục kích này Pháp bị đắm hai thuyền, ba tàu bị hỏng, hơn 350 quan và lính bị chết đạn, chết cháy và chết trôi.

Từ 2 giờ trưa đến 3 giờ sáng, lửa cháy vùn vụt, xác nổi lềnh bềnh hơn một cây số trên sông Lô Đến nỗi nước sông thối mấy ngày không dùng được”

Sau khi có biểu tượng, giáo viên yêu cầu học sinh đánh giá bằng câu hỏi:

(?) Thất bại của thực dân Pháp trên Sông Lô nói lên điều gì?

- Giáo viên gợi ý học sinh trả lời:

+ Sự thất bại thảm hại của thực dân Pháp cho thấy với sức mạnh quân sự vàtham vọng lớn, nhưng không thể chiến thắng được bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam + Với thắng lợi vang dội của chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông 1947, quân vàdân Việt Nam đã đập tan cả bốn mục tiêu của thực dân Pháp khi chúng hành quân

lên Việt Bắc; đồng thời, chính thức viết “giấy khai tử” cho chiến lược “đánhnhanh, thắng nhanh”, buộc chúng phải bị động đánh lâu dài căng kéo với ta.+ Chiến thắng này là minh chứng hùng hồn về sự lãnh đạo, chỉ đạo sắc bén,tài thao lược của Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh Qua chiến dịch,quân đội nhân dân Việt Nam có bước phát triển về hình thức chiến thuật vàphương thức tổ chức lực lượng, tích lũy kinh nghiệm về “du kích chiến”, “vậnđộng chiến”, đặc biệt là phương châm tác chiến “đại đội độc lập, tiểu đoàn tậptrung” Đặc biệt, chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông 1947 cũng là chiến dịch phảncông đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, đã vận dụng thành công nghệthuật chiến dịch “Tiến công trong phản công trên địa bàn rừng núi”, góp phầnđưa cuộc kháng chiến của dân tộc ta bước sang giải đoạn mới.

* Chiến dịch Biên giới thu – đông 1950: Riêng Bác Hồ của chúng ta đã

ra tận mặt trận, đi suốt chiến dịch Biên Giới năm 1950, cùng quân và dân ta tiếnhành một chiến dịch lớn, giành thắng lợi mang ý nghĩa lịch sử, tạo ra bước ngoặt

cho cuộc kháng chiến của nhân dân ta chống thực dân Pháp xâm lược

Bác Hồ trong Chiến dịch Biên Giới, năm 1950 Căn lều dựng tạm khi Người trực tiếp

chỉ đạo chiến dịch Biên Giới năm 1950 (Ảnh tư liệu)

Về chủ trương của Đảng trước khi đánh trận mở đầu Đông Khê: giáo viên sử dụng hình

Bác Hồ quan sát quân ta đánh vị trí Đông Khê ngày 16/

9/1950 (Tại đài quan sát ở đỉnh Ngườm Cuông, núi

Báo Đông).

“Chống gậy lên non xem trận địa, Vạn trùng núi đỡ vạn trùng mây Quân ta khí mạnh nuốt Ngưu Đẩu, Thề diệt xâm lăng lũ sói cầy”.

Hình ảnh vị lãnh tụ tối cao của Đảng, của dân tộc không ngại khó khăn,nguy hiểm ra mặt trận để cùng Bộ chỉ huy chỉ đạo cuộc chiến đấu là nguồn động

viên to lớn, làm nức lòng cán bộ, chiến sĩ, dân công, ra sức thi đua "giết giặc lập

công", đưa chiến dịch đến toàn thắng.

Trong kế hoạch đánh Đông Khê, để thấy được vị trí Đông Khê quan trọngnhư thế nào, tại sao Đảng và Chính phủ quyết định đánh trận Đông Khê mở màncho chiến dịch Giáo viên sử dụng đoạn phân tích của Bác khi góp ý với phương

án tác chiến của Đảng ủy và Bộ chỉ huy Chiến dịch Qua đó giúp học sinh học tậpđược phương pháp hình tượng hóa của Bác

“Phương án này có nhiều cái hay Ta đánh vào Đông Khê trước là đánh

vào nơi quân địch tương đối yếu Nhưng đây lại là điểm xung yếu trong hệ thống phòng thủ biên giới của giặc Cứ điểm Đông Khê bị diệt, địch khác nào con thú

bị đánh què cẳng, nhất định phải lồng lộn lên phản ứng, tìm mọi cách chiếm lại

để giữ Cao Bằng, hoặc để đón quân ở Cao Bằng rút về Ta sẽ dàn quân ở những nơi do ta lựa chọn, bủa lưới thép săn thú vào tròng Quân viện của địch ta đã diệt được, lúc ấy muốn chiếm Cao Bằng không khó lắm Nếu chúng lại tự rút bỏ

Đông Khê được Bác hình tượng hóa qua hình ảnh "con thú bị đánh quècẳng" giúp học sinh thấy được vị trí quan trọng của Đông Khê trong chiến dịch.

Để học sinh phát huy kỹ năng nhận xét, giải thích giáo viên sử dụng câu hỏi

(?) Vì sao ta chọn Đông Khê là trận mở đầu cho chiến dịch Biên Giới đông năm 1950 ?Qua đây em nhận xét gì về tài chỉ đạo thiên tài của Bác.

thu Giáo viên gợi ý học sinh trả lời

+ Đông Khê là cụm cứ điểm quan trọng trên tuyến phòng thủ Quốc lộ 4của Pháp, cách Thất Khê 25km về phía Nam, cách thị xã Cao Bằng 45km về phíaBắc (nay là thị trấn Đông Khê, huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng) Tại trung tâm

có 2 điểm tựa lớn, trong đó vững chắc nhất là đồn to, xung quanh là đồi núi đátạo nên một vành đai gồm 7 cứ điểm ngoại vi Nơi tập trung 14 tiểu đoàn lính Âu– Phi tinh nhuệ, 8 máy bay và gần 30 khẩu pháo và hỏa lực mạnh khác

+ Thực hiện kế hoạch “đánh điểm diệt viện”, ta đã chọn Đông Khê là điểm

đánh mở màn của chiến dịch Nếu ta chiếm được Đông Khê trước thì quân địchcòn lại trên Đường số 4 ở các cứ điểm khác như Thất Khê, Na Sầm, Đình Lập sẽ

vô cùng hoang mang, quân ở Cao Bằng sẽ bị cô lập, chúng phải nhờ các cánhquân khác lên giải vây, khi đó quân ta dễ dàng phục kích, chặn đánh chúng (trênthực tế đã diễn ra như vậy)

+ Qua đoạn trích cho thấy lối tư duy sát thực tiễn; sự phân tích, đánh giátình hình một cách khách quan, khoa học, thể hiện nhãn quan quân sự xuất sắc và

sự chỉ đạo thiên tài của Bác đối với chiến dịch Thực tiễn chiến dịch sau đó đãdiễn ra đúng như nhận định của Người

Như vậy từ những hình ảnh và tư liệu của Bác Hồ với chiến dịch Biên giớithu- đông 1950, chúng ta càng thấy, Người là nhà tư tưởng quân sự vĩ đại, lãnh tụtối cao, nhưng tác phong rất sâu sát, tỉ mỷ, gần gũi với bộ đội, với nhân dân.Phẩm chất cao quý đó là tài sản tinh thần vô giá của Đảng, nhân dân và quân đội

Bài 19 “Bước phát triển của cuộc kháng chiến toàn quốc chống thực dân Pháp (1951- 1953)”

Mục I.1 “Mĩ can thiệp sâu vào cuộc chiến tranh” để cho học sinh hiểu

được sự can thiệp của pháp vào chiến tranh Đông Dương, giáo viên có thể sửdụng đoạn trích sau để tạo biểu tượng cho học sinh về chính sách can thiệp vào

Đông Dương của Mĩ “Về vũ khí Mĩ đã viện trợ cho Pháp :

Qua biểu tượng, học sinh thấy được sự chuẩn bị của Mĩ từng bước canthiệp vào Đông Nhưng những con số đó thể hiện âm mưu gì của Mĩ Để học sinhhiểu sâu và rõ về biểu tượng đồng thời phát huy khả năng vận dụng, giáo viênhướng dẫn học sinh tìm hiểu thông qua câu hỏi

(?) Từ những con số trên, hãy rút ra âm mưu của Mĩ đối với Việt Nam và Đông Dương năm 1954.

- Giáo viên gợi ý học sinh trả lời câu hỏi

+ Việc Mỹ giúp đỡ Pháp và dần từng bước can thiệp vào Đông Dương,cuối cùng trở thành kẻ cung cấp chiến phí và nhân lực vật lực cho Pháp ở ViệtNam những năm cuối giai đoạn kháng chiến chống Pháp, đặc biệt trong năm

1954 nhằm thực hiện chiến lược cột chặt sự phụ thuộc về kinh tế - chính trịcủa Pháp vào Mỹ như các nước Tây Âu khác Từ đó hình thành một liên minh