Bài thu hoạch định hướng y học gia đình năm 2018

 Bác sĩ gia đình là người cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ một cách liên tục và toàn diện cho bệnh nhân ở mọi lứa tuổi và cho cả gia đình họ, kể cả lúc bệnh và lúc không bệnh..  Bác

BÀI THU HOẠCH ĐỊNH HƯỚNG

Y HỌC GIA ĐÌNH

NĂM 2018

KHÓA 17

HV: NGUYỄN ĐỨC TÍNH ĐT: 0907270720 Email: lamate75@gmail.com

CHUYÊN ĐỀ NHẬP MÔN Y HỌC GIA ĐÌNH

Y HỌC GIA ĐÌNH LÀ GÌ ?

Y học gia đình là môn học bao gồm toàn bộ phần cốt lõi của y học, khi áp dụng chăm sóc sức khỏe bệnh nhân và gia đình họ.Môn học nầy trở thành chuyên khoa thực hành gia đình Y học gia đình nhấn mạnh đến việc chăm sóc toàn

bộ các vấn đề sức khoẻ từ lần khám đầu tiên và tiếp tục theo dõi và đánh giá , tiếp tục chăm sóc các bệnh mãn tính ( từ dự phòng cho tới phục hồi chức năng) Ngoài ra, y học gia đình còn nhấn mạnh đến sự phối hợp và lồng ghép tất

cả các dịch vụ y tế cần thiết trong công tác chăm sóc sức khoẻ cho người bệnh

BÁC SĨ GIA ĐÌNH LÀ AI ?

 Bác sĩ gia đình là người cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ một cách liên tục và toàn diện cho bệnh nhân ở mọi lứa tuổi và cho cả gia đình họ,

kể cả lúc bệnh và lúc không bệnh

 Bác sĩ gia đình có trách nhiệm xử lý toàn bộ các nhu cầu sức khoẻ của bệnh nhân và luôn tạo ra và duy trì mối quan hệ gần gũi, tin cậy với bệnh nhân

 Bác sĩ gia đình có khả năng chăm sóc hầu hết các nhu cầu sức khoẻ của bệnh nhân, phần còn lại vượt ngoài khả năng của họ, họ có trách nhiệm lực chọn các bác sĩ chuyên khoa khác phù hợp, để tiếp tục chăm sóc cho bệnh nhân.Các thầy thuốc chuyên khoa khác phối hợp với bác

sĩ gia đình, là người đang có trách nhiệm chăm sóc bệnh nhân

 Tóm người Bác sĩ gia đình là người có trách nhiệm chăm sóc “ Nguời Bệnh” một cách toàn diện, liên tục, phối hợp phát hiện sớm và xử lý sớm các vấn đề bệnh tật, dự phòng và duy trì sức khoẻ, cho từng cá nhân trong gia đình,và cộng đồng.Điều quan trọng đối với người Bác

sĩ gia đình là biết người (loại người) mắc bệnh hơn là biết loại bệnh mà bệnh nhân mắc phải

Dưới đây là những đặc trưng cần có của một Bác sĩ gia đình, nên xem đây là những chức năng/ nhiệm vụ quan trọng nhất của người thầy thuốc khi thực hành Y học gia đình:

1 Có trách nhiệm cao trong chăm sóc toàn bộ, liên tục các cá thể cũng như toàn bộ gia đình trong suốt thời kỳ ốm đau, khoẻ mạnh , phục hồi chức năng

2 Yêu thương và cảm thông sâu sắc với bệnh nhân và gia đình họ

3 Luôn có thái độ tìm hiểu liên tục

4 Ham học hỏi tìm tòi các vấn đề mới và cách giải quyết chúng

5 Quan tâm đến nhiều lãnh vực thuộc y học lâm sàng

6 Có khả năng giải quyết được nhiều tình huống xãy ra đồng thời trên một bệnh nhân

7 Có khả năng hổ trợ cho trẻ em trong suốt giai đoãn tăng trưởng và phát triển và các điều chỉnh của chúng phù hợp với gia đình và xã hội

8 Có khả năng hổ trợ cha mẹ đối phó với các vấn đề hàng ngày và duy trì sự ổn định gia đình và xã hội

9 Có khả năng hành động như người điều phối các nguồn lực cần thiết đáp ứng cho yêu cầu điều trị cho bệnh nhân

10.Nhiệt tình trong công việc đào tạo liên tục duy trì và cập nhật kiến thức thông qua đào tạo liên tục

11.Bình tĩnh đối phó với các stress đáp ứng một cách nhanh chóng ,có hiệu quả, logic, và đồng cảm vói bệnh nhân

12.Xác định được các vấn đề ở giai đoạn sớm nhất

13.Có uớc muốn mạnh mẽ trong duy trì sự hài lòng của bệnh nhân, nhận

ra các nhu cầu cần thiết để tạo được mối quan hệ tốt với người bệnh

14.Có kỹ năng xử lý các bệnh mãn tính, đảm bảo sự hồi phục tốt nhất (ít biến chứng) cho bệnh nhân sau giai đoạn kịch phát

15.Có khả năng xử lý các tình huống phức tạp về tâm lý tình cảm, và các yếu tố xạ hội trong chăm sóc người bệnh, ngay cả trong giai đoạn bệnh nhân tử vong và sau tử vong

16.Phát triển những tình cảm có được sau lần tiếp xúc đầu tiên, tạo và duy trì mội quan hệ bền vững với bệnh nhân

17.Có khả năng giáo dục bệnh nhân và gia đình về bệnh tật và các nguyên tắc duy trì cuộc sống có sức khoẻ

TÌNH HÌNH BÁC SĨ Y HỌC GIA ĐÌNH TẠI VIỆT NAM :

Bác sĩ y học gia đình còn khá mới và non trẻ tại Việt Nam Trong hệ thống đào tạo trước đây của các trường y tại Việt Nam, những người sau khi tốt nghiệp cấp 3 nếu đủ điểm để tuyển vào trường y sẽ bắt đầu khoá học 6 năm y khoa Sau khi tốt nghiệp, họ được cấp bằng bác sĩ đa khoa và lập tức công tác tại các cơ sở y tế theo sự phân công của lãnh đạo Sở Y tế Sau 3 năm công tác tại cộng đồng, bác sĩ đa khoa có thể đăng ký thi tuyển để được học chuyên khoa mình mong muốn Cho đến gần đây, vẫn chưa có yêu cầu học sau đại học hoặc đào tạo liên lục dành cho bác sĩ đa khoa Đào tạo chuyên khoa sau đại học bắt đầu với chương trình học 2 năm Sau khi kết thúc chương trình, bác sĩ nhận bắng chuyên khoa I cho chuyên ngành đó Các bác sĩ có thể thực hành lâm sàng

theo chuyên khoa đó, hoặc học tiếp lên chuyên khoa cấp II Bác sĩ cũng có thể làm nghiên cứu trong chương ngành của mình để nhận bằng thạc sĩ hay tiến sĩ Như vậy, hệ thống chăm sóc sức khoẻ của Việt Nam là theo cấp bậc Người ta mong đợ chăm sóc lâm sàng sẽ được đưa vào các trung tâm y tế cấp cộng đồng

và vấn đề chuyển viện cũng nên thực hiện ở tuyến trên Khi lĩnh vực tư nhân hình thành, người dân mong đợt chất lượng chăm sóc sức khoẻ sẽ được nâng cao và không giống cách chăm sóc y tế cổ điển Năm 1996 có thông báo với tựa đề “định hướng chiến lược về chăm sóc và bảo vệ sức khoẻ người dân từ nay đến năm 2000 và 2020” được ban hành tại Đại Hội Đảng lần VIII Báo cáo này ghi nhận “chỉ có bác sĩ mới ra trường làm việc tại cộng đồng” và đưa ra những mục tiêu mới cho hệ thống cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khoẻ Mục tiêu của báo cáo này là nhằm cải thiện liên tục những chỉ số chăm sóc sức khoẻ

và chính sách để đạt được những mục tiêu này Đặc biệt, đây là chính sách mới bao gồm sắp xếp hợp lý hoá cơ cấu tổ chức, phát triển mạng lưới y tế quốc gia

để cung cấp dịch vụ y tế có chất lượng cho mọi người và cải tiến chương trình đào tạo với tiêu chí là đào tạo mới và đào tạo lại

Việc chuẩn bị cho sự phát triển của những mạng lưới đào tạo đã được tiến hành Bài báo cáo giải thích rõ: trong đào tạo bác sĩ cộng đồng, bác sĩ cộng động cần được đào tạo khác biệt so với bác sĩ làm tại bệnh viện Làm thế nào

để môi trường đào tạo cho các học viên giống với môi trường thực hành của họ trong tương lai

BộY tế Việt Nam thừa nhận những khó khăn, đó là nhu cầu cảu người dân về các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ và họ bắt đầu tham khảo các cách xử trí thay thế

mà họ gặp phải trong năm 1995 Cuối cùng họ đánh giá những nhu cầu để điều tra tình trạng hiện thời của hệ hống chăm sóc sức khoẻ ban đầu và đưa ra lời hướng dẫn để thay đổi trong hệ thống chăm sóc sức khoẻ Việt Nam Bộ Y tế đã

quan tâm thực sự đến vấn đề này và tập trung vào cung cấp chăm sóc sức khoẻ ban đầu ở cấp nông thông và cấp cộng đồng

Quá trình tham khảo kéo dài 4 năm, bao gồm khảo sát nhiều khu vực trên toàn quốc và thảo luận với nhiều nhà tổ chức Cuối cùng là đánh giá nhu cầu ột cách

rõ ràng và Bộ Y tế sẽ tham khảo để phát triển bác sĩ chăm sóc sức khoẻ ban đâu trong đó lấy bệnh nhân làm trung tâm, tập trung vào gia đình, mô hình đào tạo hướng về cộng đồng Tiêu chuẩn cho bác sĩ chăm sóc ban đầu được Bộ Y tế đề

ra bao gồm chăm sóc toàn diện và chăm sóc liên tục Báo cáo này được Bộ Y tế thông qua vào 03/2001 và hình thành chuyên ngành Y học gia đình tại Việt Nam

Từ 2001, với sự hỗ trợ của các đồng nghiệp quốc tế, bốn trường Đại Học Y bắt đầu đào tạo bác sĩ gia đình Hai mô hình được áp dụng:

 Mô hình thứ nhất : Đào tạo sau đại học, bác sĩ tổng quát sau khi làm việc

ở cộng đồng có thể thi tuyển đầu vào, nếu đủ điểm sẽ bắt đầu chương trình đào tạo 2 năm, sau khi tốt nghiệp được cấp bằng chuyên khoa I Y Học Gia Đình

 Mô hình thứ hai : Mô hình đào tạo bán thời gian Mô hình này được triển khai nhằm nâng cao kỹ năng và kiến thức của nhân viên y tế thực hành lâm sàng tổng quát ở nông thôn hiện nay Trong mô hình này, các bác sĩ của trung tâm y tế Quận và trung tâm y tế cộng đồng tham gia học chương trình này sau khi hoàn thành thi tuyển đầu vào Đào tạo được chia thành 3 quý, giữa mỗi quý bác sĩ quy về nơi làm việc cố định của mình trong vòng 1-2 tháng Trong 3 năm, nếu hoàn thành tốt chương trình đào tạo cũng được cấp bằng chuyên khoa I Y học gia đình

Cho đến nay, công việc đào tạo được đảm nhiệm bởi các bác sĩ chuyên khoa Y học gia đình, những người được tập huấn tứ 1 tháng đến 1 năm (fellowship) tại khoa Y học gia đình của Mỹ và được bồi dưỡng liên tục thông qua các hội thảo

với chủ đề “đào tạo những người đi dạy” bởi các cồ vấn Mỹ Nhờ sự hỗ trợ của nước ngoài, Trung tâm đào tạo bác sĩ gia đình thuộc trường Đại Học Y Hà Nội

đã hình thành để đào tạo thạc sĩ và tiến sĩ Y học gia đình

Cuối cùng, Bộ Y tế đã xét duyệt chính sách mới về việc hình thành Bộ Môn Bác sĩ Y học gia đình cho tất cả các trường Y và yêu cầu đến 2020 các bác sĩ y

tế cộng đồng cần phải được đào tạo như một chuyên khoa Hiện nay, đã có 6 chương trình đào tạo Y học gia đình trong cả nước

NGUYÊN TẮC VÀ NHIỆM VỤ CỦA Y HỌC GIA ĐÌNH

Các nguyên tắc cơ bản của Y học gia đình:

Theo các tài liệu cơ bản về Y học gia đình thì việc đào tạo các bác sĩ gia đình phải tuân thủ sáu nguyên tắc cơ bản:

1 Tính liên tục: Đặc tính này mang ý nghĩa cao trong săn sóc sức khoẻ Sự

liên tục trong chăm sóc sức khoẻ giúp người thầy thuốc phát hiện bệnh tật của các thành viên trong gia đình, số lần mắc bệnh thông qua các lần khám sức khoẻ thông thường.Chính sự liên tục này tạo nên niềm tin tưởng của gia đình

và làm phát triển mối quan hệ tốt đẹp giữa bệnh nhân và thầy thuốc Trong điều trị, nếu bệnh nhân không tin tưởng thầy thuốc thì cơ may điều trị khỏi bệnh rất hạn chế Tính liên tục có lẽ là yếu tố quan trọng nhất của Y học gia đình.Các bác sĩ gia đình đều cam kết chăm sóc sức khoẻ cho bệnh nhân và gia đình của

họ bất kỳ lúc nào - kể cả ngoài giờ và những ngày nghỉ

2 Tính toàn diện bao hàm ý nghĩa rằng: bệnh nhân chẳng những được săn

sóc dưới khía cạnh sinh học mà còn cả dưới khía cạnh tâm lý, xã hội Người

bác sĩ gia đình phải xem xét, cân nhắc các yếu tố này khi thiết kế một chẩn đoán hay lập ra kế hoạch điều trị cho bệnh nhân Điều này không có nghĩa là người bác sĩ gia đình có thể làm được tất cả mọi cái cho mọi người, nó cần có

sự tham gia của các bác sĩ chuyên khoa nữa.Tuy nhiên, trong điều kiện hiện nay, bác sĩ gia đình có thể chăm sóc, giải quyết từ 90-95% các vấn đề bệnh tật

mà họ phải đối mặt

3 Tính phối hợp: Bác sĩ gia đình là người điều phối việc chăm sóc cho

từng bệnh nhân Họ tìm ra những nhân viên y tế hay các nguồn lực cung cấp dịch vụ y tế thích hợp khác, cần thiết hỗ trợ trong việc chăm sóc toàn diện cho bệnh nhân

4 Tính cộng đồng: Các khía cạnh của tính như nghề nghiệp, văn hoá, môi

trường… đều có thể làm ảnh hưởng đến việc săn sóc bệnh nhân Sự hiểu biết tỷ

lệ mắc bệnh, hay các vấn đề sức khoẻ, loại bệnh nào hay gặp nhất trong cộng đồng dân cư sẽ giúp bác sĩ gia đình chẩn đoán chính xác bệnh tật và ra các quyết định về giáo dục cùng các dịch vụ săn sóc thích hợp Như vậy, cộng đồng chẳng những được xem như một công cụ giúp chẩn đoán bệnh mà còn là nguồn lực để trị liệu có hiệu quả

5 Tính phòng ngừa: Sự phòng ngừa bệnh tật gồm nhiều khía cạnh như tìm

ra các yếu tố nguy cơ, các yếu tố giúp làm chậm lại hậu quả của các bệnh mãn tính, động viên bệnh nhân thực hiện lối sống lành mạnh

Sự phòng ngừa không phải chỉ là nói với thân chủ của mình: không hút thuốc

lá, tập thể dục, ăn uống hợp lý…mà còn phải nhận ra các yếu tố, các dấu hiệu nguy cơ như tiền sử bệnh tật trong gia đình và sàng lọc để chọn ra các đối tượng có nguy cơ mắc bệnh trong giai đoạn sớm của bệnh

6 Tính gia đình: Bác sĩ gia đình luôn coi bệnh nhân là thành viên của hệ

thống gia đình, nhận ra ảnh hưởng của bệnh tật lên gia đình và ngược lại Một gia đình được hiểu một cách rộng gồm các thành viên mà người bệnh mong đợi

sự trợ giúp, hỗ trợ của họ kể cả trong quá khứ lẫn tương lai

Thực tế, bác sĩ gia đình không phải là một loại chuyên khoa về bệnh học cơ quan như chuyên khoa: nội tiết, tim mạch, hô hấp hay tiêu hóa… nhưng lại là chuyên khoa trong lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ cho cá nhân và gia đình Trong lĩnh vực này sự hiểu biết và kỹ năng của người thầy thuốc rất quan trọng Điều này được công nhận tại Mỹ từ năm 1969, những nhà lãnh đạo ngành Y tế và đào tạo cũng nhấn mạnh rằng: ngành Y tế cần một chuyên khoa mới đó là bác

sĩ gia đình Họ là những người được đào tạo để chăm sóc bệnh nhân ban đầu một cách toàn diện Như vậy, công việc của bác sĩ gia đình khác với công việc của các bác sĩ trong bệnh viện và các bác sĩ làm ngoài giờ ở một số điểm sau:

BÁC SĨ GIA ĐÌNH HỌ LÀM ĐƯỢC NHỮNG GÌ ?

1 Họ là người đầu tiên tiếp xúc với bệnh nhân và nếu họ làm tốt công

việc của mình thì chi phí cho người bệnh sẽ thấp hơn rất nhiều ở những nơi chỉ

có các bác sĩ chuyên khoa hay phải nhập viện nằm điều trị vì những bệnh không cần nhập viện Ở những nước tiên tiến, người bác sĩ gia đình có thể xử

lý được đến 90% bệnh tật mà người bệnh tìm đến họ Sự can thiệp sớm trong điều trị chính là giải pháp an toàn nhất để tránh các biến chứng và di chứng do bệnh tật về sau này

2 Họ là người cung cấp dịch vụ chăm sóc Y tế mang tính cá nhân,

nhưng không chỉ riêng người bệnh mà là toàn bộ gia đình Chúng tôi cũng đã nghe về những câu chuyện có cả gia đình đến 3-4 thế hệ đều do một bác sĩ gia đình săn sóc sức khoẻ từ lúc chào đời cho đến khi nhắm mắt xuôi tay giã từ thế giới Mối quan hệ giữa họ với bệnh nhân và cả gia đình, làm cho người bác sĩ

có cái nhìn thấu đáo mọi vấn đề kể cả về tài chính và văn hoá, xã hội v.v…của bệnh nhân cùng gia đình.Từ đó làm cho việc ra các quyết định về quản lý và xử

lý bệnh tật được tốt hơn

3 Họ còn là người cung cấp liên tục các dịch vụ chăm sóc sức khoẻ cho

mọi thành viên kể từ khi lọt lòng cho đến khi chết Họ giúp gia đình bệnh nhân vượt qua các khó khăn bất ổn về bệnh tật gặp phải trong cuộc sống Họ là ngưồn an ủi, động viên và chăm sóc cho đến tận cùng

4 Họ là người cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe một cách toàn diện

và hướng dẫn, tư vấn cho bệnh nhân chọn lựa đúng chuyên khoa và nhập viện đều trị hợp lý khi cần thiết Trong những trường hợp cần thiết, họ được các bác

sĩ ngoại khoa mời đến chứng kiến các cuộc phẫu thuật nhằm tạo tâm lý yên tâm cho bệnh nhân và cùng nhau bàn bạc hướng chăm sóc tiếp theo

Do vậy, người bác sĩ gia đình phải là những người có năng lực và có những phán quyết tốt, xử lý được toàn bộ các tình huống Đồng thời họ cũng là người điều phối được tất cả các nguồn lực Y tế, giúp giải quyết tốt nhất vấn đề sức khoẻ của nggười bệnh.Trên cơ sở đó, bác sĩ gia đình chính là người bác sĩ chuyên khoa rộng về mặt kiến thức và trái ngược với chuyên khoa sâu trong bệnh viện

5 Điểm cuối cùng, chức năng quan trọng nhất của bác sĩ gia đình là công tác dự phòng bệnh cấp I Họ vận động thân chủ của mình tham gia chương

trình tiêm chủng, tham vấn sức khoẻ, theo dõi, giám sát bệnh nhân tại phòng

khám mà họ làm việc.

Bác sĩ gia đình có thể làm được gì?

+ Bác sĩ gia đình sẽ quản lý toàn diện và liên tục các thông tin có liên quan đến sức khỏe của bệnh nhân và có thể của cả gia đình bệnh nhân

+ Là người bác sĩ mà bệnh nhân có thể tin cậy lâu dài và cảm thấy gần gũi mỗi khi tiếp xúc

+ Là người mà bệnh nhân sẽ nghĩ đến đầu tiên mỗi khi có nhu cầu giúp đỡ về một vấn đề sức khỏe hay tâm lý nào đó

+ Là người có thể đưa ra những lời khuyên phù hợp, giúp bệnh nhân bảo vệ và nâng cao sức khỏe

+ Là người chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân và gia đình bệnh nhân một cách toàn diện và liên tục

Khám Bác sĩ gia đình có gì khác biệt so với khám bác sĩ thông thường như

từ trước tới nay?

+ Bác sĩ gia đình biết rõ và sẽ cân nhắc một cách toàn diện các thông tin có liên quan (bao gồm:các yếu tố sinh học, tâm lý, các yếu tố gia đình, xã hội) khi khám và xử trí các vấn đề sức khỏe của bệnh nhân

BSGĐ có thể kê một toa thuốc chung cho tất cả các bệnh lý mà bệnh nhân cùng lúc mắc phải thay vì phải thường xuyên đến khám song song nhiều chuyên khoa cho mỗi vấn đề sức khỏe khác nhau (Vd: tăng huyết áp, đái tháo đường, mất ngủ, …) Bên cạnh đó, BSGĐ có thể cùng lúc tư vấn thêm cho bệnh nhân, giải tỏa những thắc mắc, lo âu, những gánh nặng tâm lý vốn có thể ảnh hưởng đến tình trạng bệnh lý cũng như hiệu quả điều trị