Xét ở phương diện lập pháp, hệ thống bảo hộ quyền SHTT của Việt Nam không khác biệt nhiều so với các hệ thống hiện có tại nhiều nước, kể cả các nước phát triển nhất là Hiệp định liên qua
Trang 1Đổi mới cơ chế thực thi, bảo hộ quyền sơ hữu trí tuệ
Ngày 23/11/2006 Cập nhật lúc 16 h 19'
Ngày 7-11-2006, Việt Nam chính thức được kết nạp là thành viên thứ 150 của tổ chức thương mại thế giới (WTO) Điều này mở ra cơ hội to lớn trong việc phát triển kinh tế đất nước, nhưng chúng ta cũng phải đối mặt nhiều thách thức, đặc biệt là tuân thủ các cam kết quốc tế về bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT)
Việc hội nhập sâu hơn vào các quá trình kinh tế quốc tế được coi là một trong những nhiệm vụ chiến lược cấp bách và có tầm quan trọng hàng đầu hiện nay của Nhà nước ta Sau hơn 20 năm đổi mới, đến nay, Nhà nước ta đã thiết lập được một hệ thống bào hộ quyền SHTT khá đầy đủ Xét ở phương diện lập pháp,
hệ thống bảo hộ quyền SHTT của Việt Nam không khác biệt nhiều so với các hệ thống hiện có tại nhiều nước, kể cả các nước phát triển (nhất là Hiệp định liên quan các khía cạnh thương mại của quyền SHTT, gọi tắt là Hiệp định TRIPS của WTO) Tuy nhiên, xét về tính hiệu quả, hệ thống bảo hộ quyền SHTT của chúng ta đang đứng trước những thách thức và đòi hỏi lớn, cần phải tiếp tục hoàn thiện Việc đổi mới tổ chức, cơ chế và phương thức bảo hộ quyền SHTT ở Việt Nam phải được giải quyết trên cơ sở phân tích một cách khách quan thực trạng hệ thống bào hộ SHTT hiện có, rút ra những nguyên nhân, đánh giá các
ưu điểm và nhược điểm của hệ thống này và kinh nghiệm quốc tế; từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao và hoàn thiện cơ chế thực thi quyền SHTT cũng như toàn bộ hệ thống bảo hộ quyền SHTT ở nước ta Yêu cầu của TRIPS đối với hệ thống thực thi quyền SHTT là:
- Luật pháp của các nước thành viên phải có các thủ tục thực thi quyền bao gồm các biện pháp và các chế tài dân sự và hành chính, hình sự, các biện pháp kiểm soát biên giới và biện pháp khẩn cấp tạm thời, thủ tục thực thi phải đúng đắn công bằng không quá phức tạp, tốn kém, chậm trễ các quyết định chỉ dựa vào chứng cứ và có khả năng được xem xét lại các quyết định hành chính theo thủ tục tư pháp
Các thủ tục dân sự và hành chính phải đúng đắn, công bằng (quyền tham gia vụ kiện), các bên có quyền và nghĩa vụ đưa ra chứng cứ, tòa án có quyền ra lệnh chấm dứt hành vi xâm phạm SHTT và bên thiệt hại phải được bồi thường; có các quy định về các biện pháp khác xử lý hàng xâm phạm và nghĩa vụ bồi thường khi lạm dụng quyền kiện
Các biện pháp khấn cấp tạm thời: các cơ quan có thẩm quyền có quyền ban hành các lệnh cấm tạm thời; tòa án có quy định yêu cầu nguyên đơn cung cấp chứng cứ và nộp khoản tiền bảo đảm, ngăn chặn sự lạm dụng; thủ tục thông báo, ra lệnh, xem xét lại theo yêu cầu bị đơn;
Các biện pháp kiểm soát biên giới bao gồm quyền đính chỉ thông qua hải quan; thủ tục nộp đơn và cung cấp chứng cứ; khoản bảo đảm, bảo chứng hợp lý; thủ tục xử lý hàng hóa thông quan biện pháp bồi thường; quyền kiểm tra hàng hóa bị nghi xâm phạm; quyền chủ động thực thi của cơ quan hải quan; biện pháp đối với hàng xâm phạm nhãn hiệu
Các thủ tục hình sự: các thành viên phải có đủ quy định pháp luật về thủ tục, hình phạt hình sự Theo đánh giá của các đối tác quan trọng trong các quan hệ kinh tế quốc tế hiện nay, Việt Nam đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng pháp luật về SHTT, nhưng vấn đề thực thi đã là một điểm yếu cần phải khắc phục Về xâm phạm quyền SHTT và vi phạm pháp luật về bảo hộ quyền SHTT ngày càng có dấu hiệu trở thành phổ biến và mức độ phức tạp và nghiêm trọng của tình hình xâm phạm quyền SHTT ngày càng có dấu hiệu gia tăng Những người có quyền hưởng SHTT chỉ tạo ra tác phẩm, nhưng chưa quan tâm thật sự đến việc bảo
vệ quyền của mình thông qua cách đăng ký bảo hộ tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền Các thiết chế hỗ trợ thực thi quyền SHTT chưa thực sự vào cuộc Nhiều tổ chức hiệp hội chưa nhận thức được sự cần thiết phải đứng ra bảo và quyền lợi của các thành viên, ý thức chấp hành pháp luật của phần lớn nhân dân trong
xã hội chưa cao
Để hoàn thiện pháp luật thực thi sở hữu trí tuệ, theo chúng tôi thời gian tới cần tập trung: Một là, hoàn thiện
cơ chế bào đảm thực thi quyền SHTT trong pháp luật dân sự: Hoàn thiện các quy định về việc xác định các hành vi xâm phạm quyền SHTT; nâng cao vai trò của Tòa án dân sự trong việc giải quyết các tranh chấp về quyền SHTT Xây dựng hệ thống các tiêu chuẩn thực thi quyền SHTT một cách kịp thời và có hiệu quả Xác định rõ thẩm quyền vụ việc của Tòa án trong việc xét xử các tranh chấp về SHTT, bổ sung những quy định chi tiết về các chế tài đủ mạnh để chống lại các hành vi xâm phạm quyền SHTT Sớm ban hành những văn bản hướng dẫn chi tiết về vấn đề bồi thường thiệt hại vật chất và tinh thần gây ra do các hành vi xâm phạm quyền SHTT
Hai là, hoàn thiện cơ chế bảo đảm thực thi quyền SHTT trong pháp luật hành chính:
Trang 2Chính phủ đã ban hành Nghị định quy định xử phạt hành chính về sở hữu công nghiệp; Nghị định quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Bộ luật Dân sự, Luật Sở hữu trí tuệ thay thế các Nghị định
đã hết hiệu lực pháp luật Quy định theo hướng mở rộng thẩm quyền giải quyết khiếu kiện hành chính trong bảo vệ quyền SHTT cho Tòa án (tương ứng với cơ chế thực hiện quyền khiếu kiện hành chính theo yêu cầu của TRIPS) Xây dựng và ban hành những quy định, hướng dẫn riêng về thủ tục tố tụng và những vấn
đề cụ thể, riêng biệt cần được áp dụng trong quá trình giải quyết các khiếu kiện hành chính về SHTT
Ba là, hoàn thiện cơ chế bảo đảm thực thi quyền SHTT trong hường dẫn thi hành các quy định của Bộ luật Hình sự liên quan việc xét xử các vụ án hình sự về xẩm phạm quyền SHTT
Một số phương hướng, giải pháp đề xuất nhằm tiếp tục hoàn thiện bộ máy thực thi sở hữu trí tuệ:
a) Hệ thống cơ quan quản lý Nhà nước:
Thu gom đầu mối các cơ quan quản lý Nhà nước về đăng ký, xác lập quyền SHTT, theo hướng: i) cơ quan đăng ký, xác lập quyền tác giả thuộc Bộ Văn hóa - Thông tin; cơ quan đăng ký, xác lập quyền SHCN thuộc
Bộ Khoa học - Công nghệ giao cho cơ quan này thẩm quyền quản lý văn bằng bảo hộ giống cây trồng, thiết
kế bố trí mạng tích hợp cũng như tất cả các đối tượng bảo hộ quyền SHCN b) Hệ thống cơ quan bảo đảm thực thi:
Nâng cao trình độ chuyên môn của lực lượng thực thi Tạo ra tính định hướng, thống nhất trong hoạt động thực thi quyền SHTT Tạo cơ sở pháp lý trong quan hệ giữa chủ thể hưởng quyền và các cơ quan thực thi
có thẩm quyền Một số biện pháp chính như: Xác định rõ thẩm quyền và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan thanh tra, UBND các cấp, cơ quan quản lý thị trường và cảnh sát kinh tế trong hoạt động kiểm tra và xử lý các vi phạm quyền SHTT Cần nâng cao năng lực của các cán bộ, công chức trong các cơ quan này; Tăng cường hoạt động của Hải quan, Bộ đội biên phòng trong việc kiểm tra, ngăn chặn hàng hóa xuất, nhập khẩu liên quan quyền SHTT Các cơ quan thuế, cảnh sát kinh tế, cảnh sát biển, an ninh văn hóa phải có nhiệm
vụ phát hiện các vi phạm về quyền SHTT thông qua hoạt động chuyên môn, nghiệp vụ của mình, chuyển các vụ việc này cho các cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm Hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, tăng cường tổ chức bộ máy, biên chế của các cơ quan quản lý Nhà nước về quyền SHTT từ Trung ương đến địa phương Chuẩn bị việc tổ chức các tòa án chuyên trách để xét xử các vụ án tranh chấp quyền SHTT; củng
cố và phát triển hệ thống hỗ trợ thực thi quyền SHTT đầu tư cơ sở vật chất, kỹ thuật hiện đại cho các hệ thống cơ quan này tăng cường hoạt động thanh tra và xử lý nghiêm minh kịp thời đối với các vi phạm
Theo báo Nhân dân, ngày 23/11/2006