Pháp luật về viên chức là cơ sở hồn thiện bộ máy nhân sự - yếu tố cốt lõi trong tổ chức của đơn vị sự nghiệp cơng lập và cũng là yếu tố cơ bản trong việc nâng cao hiệu quả việc cung
Trang 1 TĨM TẮT
Xuất phát từ nhận thức về tầm quan
trọng của yếu tố con người trong việc bảo
đảm hiệu quả hoạt động của mọi tổ chức,
Nhà nước ta đã quan tâm xây dựng các quy
định pháp luật nhằm điều chỉnh một cách
tồn diện đối với đội ngũ viên chức Pháp
luật về viên chức là cơ sở hồn thiện bộ máy
nhân sự - yếu tố cốt lõi trong tổ chức của
đơn vị sự nghiệp cơng lập và cũng là yếu tố
cơ bản trong việc nâng cao hiệu quả việc
cung cấp các dịch vụ cơng và thực hiện chức
năng xã hội của Nhà nước
Yêu cầu đặt ra là, pháp luật về viên
chức phải xác lập đầy đủ, đồng bộ các cơ sở
pháp lý vững chắc, cĩ giá trị cao nhằm xây
dựng đội ngũ viên chức cĩ đủ phẩm chất,
năng lực, trình độ đáp ứng nhu cầu ngày
càng cao của sự nghiệp đổi mới, phát triển
và hội nhập của đất nước; phát huy tính
năng động, sáng tạo của viên chức trong
thực hiện các hoạt động chuyên mơn, nghiệp
vụ, gĩp phần đổi mới hoạt động quản lý nhà
nước về viên chức và đơn vị sự nghiệp cơng
lập *
Originated from the awareness about
the importance of human factor in ensuring
effect for activities of all organizations, our
* ThS Phĩ Trưởng Phịng Tổ chức-Hành chính trường Đại học
Cơng nghiệp Tp Hồ Chí Minh
government has cared about setting up legal regulations with the view to adjusting official class comprehensively Law on official is the basis for completion of the personnel machinery – the core factor in organization
of public career units and also the basic factor in enhancing the effect of providing public services and performing social functions of the government
Towards the law on official, it is required to be set up completely and synchronically the firm legal basis with high value to have an official class with appropriate quality, ability, talent for higher and higher demands of renovation, improvement and integration process of our country as well as promote the self-motivation and creativity of officials in carrying out professional activities, all of which contribute to innovate state management activities on officials and public career units
MỞ ĐẦU
Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, các tổ chức xã hội ngày càng tham gia rộng rãi vào các hoạt động của đời sống xã hội, thì các dịch vụ cơng do Nhà nước cung cấp vẫn luơn cĩ vai trị quan trọng
và thiết yếu Pháp luật Việt Nam đã xác định những người trực tiếp thực hiện các hoạt
động sự nghiệp cơng theo các cách khác nhau, cĩ thời kỳ được gọi là cán bộ, cơng
Hoàn thiện pháp luật về viên chức và vấn đề đổi mới cơ chế quản lý đội ngũ viên chức ở nước ta
trong thời gian tới
Vũ Thế Hồi *
Trang 2chức; công chức sự nghiệp hay viên chức
như hiện nay
Theo số liệu của Tổng cục thống kê,
hiện cả nước có tổng cộng 52.241 đơn vị sự
nghiệp công lập hoạt động trên nhiều các
lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội khác nhau
Tính đến cuối tháng 6 năm 2010 tổng số viên
chức cả nước là 1.622.255 người Pháp luật
về viên chức được xây dựng và áp dụng đối
với viên chức làm việc trong các đơn vị sự
nghiệp công lập thuộc các lĩnh vực: giáo dục,
đào tạo, y tế, khoa học, công nghệ, văn hóa,
thể dục thể thao, du lịch, lao động thương
binh - xã hội, thông tin - truyền thông, tài
nguyên - môi trường… Để quản lý, sử dụng
một đội ngũ đông đảo và có vị trí quan trọng
như vậy, đòi hỏi phải xây dựng được một hệ
thống quy định pháp luật đồng bộ, thống
nhất, toàn diện
NỘI DUNG
1 Khái quát về viên chức và pháp
luật về viên chức
Viên chức là người được tuyển dụng
theo vị trí công việc, bổ nhiệm vào một chức
danh nghề nghiệp, chức vụ quản lý (trừ các
chức vụ được quy định là công chức), làm
việc trong đơn vị sự nghiệp công lập và
hưởng lương từ nguồn tài chính của đơn vị
sự nghiệp đó Hoạt động nghề nghiệp của
viên chức là quá trình thực hiện các công
việc hoặc nhiệm vụ có yêu cầu về chuyên
môn, nghiệp vụ gắn với các tiêu chuẩn của
từng chức danh công việc, nghề nghiệp nhất
định Chuyên môn, nghiệp vụ của viên chức
được xác định căn cứ vào văn bằng, chứng
chỉ đào tạo, bồi dưỡng do cơ quan có thẩm
quyền cấp theo quy định của pháp luật
Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm
2003, mặc dù vẫn sử dụng một danh từ
chung là “cán bộ, công chức” để chỉ những người làm việc trong khu vực công, nhưng cũng đã có sự phân biệt giữa cán bộ, công chức trong cơ quan Nhà nước và cán bộ, công chức trong các đơn vị sự nghiệp của Nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị
- xã hội Việc phân biệt đó thực chất là phân biệt giữa công chức với viên chức Đó là một điểm mốc quan trọng đánh dấu xu hướng điều chỉnh có tính chuyên biệt giữa đối tượng làm việc trong các cơ quan nhà nước với các đối tượng làm việc tại các đơn vị hành chính sự nghiệp công lập Điều này phù hợp với xu hướng cải cách hành chính là cần phải phân biệt giữa hoạt động quản lý hành chính nhà nước với hoạt động sự nghiệp, phân biệt giữa hoạt động công vụ của công chức với các hoạt động có tính chất chuyên môn, nghề nghiệp của viên chức
Trong thực tế hơn 10 năm thực hiện Pháp lệnh cán bộ, công chức, thể chế quản lý viên chức và đội ngũ viên chức còn một số hạn chế và tồn tại, như vị trí của viên chức chưa được xác định rõ ràng trong mối quan
hệ giữa hành chính nhà nước với sự nghiệp dịch vụ công; chưa có sự phân định giữa hoạt động thực thi công vụ của công chức với hoạt động nghề nghiệp của viên chức; các quy định hiện hành chưa tạo được cơ chế
có sức hút mạnh đối với nguồn nhân lực chất lượng cao, tay nghề giỏi vào khu vực các đơn vị sự nghiệp công lập
Luật Cán bộ, công chức đã được Quốc hội thông qua ngày 13.11.2008, có hiệu lực từ ngày 01/01/2010 đã thu hẹp đối tượng áp dụng so với Pháp lệnh Cán
bộ, công chức 2003 Theo đó, đội ngũ
viên chức làm việc trong khu vực sự nghiệp công lập chiếm số lượng tương đối lớn (khoảng hơn 1,6 triệu người, chiếm khoảng 72% số cán bộ, công chức của cả
hệ thống chính trị) Do đặc điểm và tính chất hoạt động của viên chức không trực
Trang 3tiếp thực thi quyền lực nhà nước, quyền lực
chính trị nên không thuộc phạm vi, đối
tượng điều chỉnh của Luật Cán bộ, công
chức mà được phân biệt và tách ra khỏi đội
ngũ cán bộ, công chức hiện tại để điều chỉnh
bằng một chế độ pháp lý khác (chúng ta đang
xây dựng Luật Viên chức để điều chỉnh)
Đây là một bước cải cách mạnh mẽ đối với
chế độ công vụ, công chức trong lịch sử hơn
60 năm của nền công vụ nước nhà Việc tách
đội ngũ viên chức trong các đơn vị sự nghiệp
công lập ra khỏi Luật Cán bộ, công chức
nhằm tạo điều kiện tiếp tục hoàn thiện cơ
chế, chính sách, khuyến khích sự phát triển
của các đơn vị sự nghiệp, góp phần đẩy
mạnh quá trình xã hội hóa các hoạt động sự
nghiệp, dịch vụ công, tạo điều kiện để tiếp
tục đổi mới cơ chế quản lý phù hợp với xu
hướng nâng cao chất lượng phục vụ của các
hoạt động dịch vụ công
Mặc dù vẫn tiếp tục thực hiện tốt sứ
mệnh của Nhà nước đối với xã hội là cung
cấp các dịch vụ công thiết yếu, nhưng tổ
chức và hoạt động của các đơn vị sự nghiệp
chịu sự tác động của các quy luật thị trường,
với nhu cầu trực tiếp của xã hội, qua đó tạo
động lực nhằm giải phóng năng lực, nâng
cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của các
đơn vị sự nghiệp, đáp ứng nhu cầu ngày càng
cao của xã hội về chất lượng và sự đa dạng
các loại hình dịch vụ công
2 Vấn đề hoàn thiện pháp luật về
viên chức và đổi mới cơ chế quản
lý đối với viên chức ở nước ta
trong thời gian tới
Việc xây dựng Nhà nước pháp quyền
xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân
và vì nhân dân, cũng như quá trình phát triển
và hội nhập đang đặt ra những yêu cầu mới
cho việc quản lý, sử dụng đội ngũ viên chức
Pháp luật về viên chức, cần được tiếp tục
hoàn thiện cho phù hợp với tình hình mới
Việc xây dựng và hoàn thiện pháp luật về
viên chức, đặc biệt là các quy định về quản
lý, sử dụng viên chức là một nội dung quan trọng của cải cách nền hành chính nhà nước hiện nay Song song với quá trình đó, là việc đổi mới về phương thức, cơ chế quản lý đối với viên chức ở nước ta trong thời gian tới, cần chú trọng đến một số vấn đề cơ bản sau:
Thứ nhất, Việc xây dựng, hoàn thiện
hệ thống pháp luật về viên chức phải quán triệt và thể chế hóa các quan điểm của Đảng
và Nhà nước về công tác cán bộ, đổi mới tổ chức và quản lý đơn vị sự nghiệp công lập; đồng thời phải phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính trong thời gian tới Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, Nhà nước chủ trương: “tách các hoạt động quản lý hành chính với các hoạt động cung ứng dịch vụ công để các tổ chức cung ứng dịch vụ công thực hiện theo cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động, về tài chính và nhân sự; đổi mới cơ chế hoạt động của các đơn vị cung ứng dịch vụ công theo hướng độc lập,
tự chủ, thực hiện hạch toán thu - chi không
vì lợi nhuận Nhà nước không bao cấp tràn lan, từng bước chuyển các đơn vị dịch vụ công đang hoạt động theo cơ chế sự nghiệp mang nặng tính hành chính bao cấp sang cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm và không bao cấp” Chương trình tổng thể nhằm thực hiện Nghị quyết của BCH Trung ương Đảng khóa
X về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy
nhà nước (Ban hành kèm theo Nghị quyết
53/2007/NQ-CP ngày 07/11/2007 của Chính
chính với những đơn vị sự nghiệp công lập
để hoạt động theo cơ chế độc lập, tự chủ, tự chịu trách nhiệm và có hiệu quả
Thứ hai, Pháp luật về viên chức phải
xác định đúng đắn vị trí, địa vị pháp lý của viên chức, quyền, nghĩa vụ của viên chức, phân định rõ trách nhiệm giữa công chức với viên chức; giữa viên chức trong khu vực công và những người làm việc trong khu vực
Trang 4tư…để có cơ chế quản lý, sử dụng đội ngũ
viên chức có hiệu quả, phù hợp
Điểm khác biệt khác giữa cán bộ,
công chức với viên chức là về chế độ tuyển
dụng và sử dụng viên chức Đó là, thay vì thi
tuyển thì viên chức có thể chỉ xét tuyển Sau
khi trúng tuyển, viên chức được đơn vị sự
nghiệp công lập ký hợp đồng làm việc theo
chế độ dài hạn (từ 3 năm trở lên), ngắn hạn
(từ đủ 1 năm đến dưới 3 năm) và đặc biệt
(nếu dưới 18 tuổi) Ở điểm này, cũng giống
như Bộ luật Lao động, viên chức và đơn vị
sự nghiệp công lập sử dụng viên chức có
quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng làm
việc trong những trường hợp nhất định Việc
bổ nhiệm viên chức vào vị trí quản lý được
áp dụng có thời hạn từ 3 năm đến 5 năm;
viên chức không đảm đương được nhiệm vụ
quản lý, hoặc do vi phạm kỷ luật nhưng chưa
đến mức bị kỷ luật cách chức thì sẽ bị miễn
nhiệm Với quy định này, chúng ta hy vọng
sẽ giảm được tình trạng “sống lâu lên lão
làng” như bấy lâu nay
Pháp luật về viên chức cần làm rõ
những khác biệt về quyền và nghĩa vụ,
những việc không được làm, phân chia
ngạch, bậc, chế độ tiền lương, điều kiện, quy
trình tuyển dụng, bổ nhiệm… đối với viên
chức Bên cạnh đó, cũng cần quy định cụ thể
các chế độ, chính sách cho viên chức sự
nghiệp, trong đó có những ưu đãi đối với
viên chức làm việc trong các ngành, lĩnh vực
mà thị trường không có khả năng bù đắp
hoặc các địa bàn có điều kiện khó khăn Hiện
nay, ở nước ta, việc tách các đơn vị dịch vụ
công ra khỏi hệ thống các cơ quan Nhà nước
mới ở giai đoạn đầu và còn đòi hỏi nhiều
thời gian, cho nên pháp luật về viên chức cần
phân loại rõ và có quy định phù hợp ngay cả
đối với các đối tượng viên chức khác nhau
Trong hoàn cảnh ấy, Luật về viên chức và
các văn bản hướng dẫn cần phân loại rõ các
nhóm: những người vẫn còn là cán bộ, công
chức; những người mới chuyển từ cán bộ, công chức sang ngạch viên chức; những người mới được tuyển dụng và hưởng chế độ viên chức ngay từ đầu; những người làm theo hợp đồng dài hạn hay ngắn hạn… Nếu không phân loại rõ thì sẽ khó điều chỉnh, kể
cả về chính sách, chế độ đãi ngộ, gây ra những khó khăn nhất định khi triển khai thực hiện trong thực tế
Từ trước tới nay ở nước ta, các đơn vị
sự nghiệp công lập hoạt động không khác là bao so với các cơ quan hành chính nhà nước Chỉ gần đây các đơn vị này mới từng bước được tách ra khỏi hệ thống các cơ quan nhà nước, nhưng ngay trong các đơn vị sự nghiệp công lập cũng còn không ít người vẫn tiếp tục được xác định là cán bộ, công chức Nếu lấy tiêu chí là hưởng hay không hưởng lương
từ ngân sách nhà nước thì cũng chưa chuẩn xác vì các đơn vị sự nghiệp công lập vẫn còn hưởng trợ cấp đáng kể từ ngân sách nhà nước Vì vậy, yêu cầu cơ bản đặt ra đối với
Luật Viên chức là phải kiên quyết tháo gỡ,
loại bỏ những ràng buộc mang tính chất hành chính, tập trung bao cấp đối với việc quản lý,
sử dụng đội ngũ viên chức trong các đơn vị
sự nghiệp; đồng thời xác lập các quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm của viên chức, về tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức trên một mặt bằng chuẩn mực mới, theo hướng thông thoáng, mềm dẻo, linh hoạt hơn
so với cán bộ, công chức
Thứ ba, Pháp luật về viên chức phải
tạo khung pháp lý đồng bộ để xây dựng, phát triển đội ngũ viên chức có chất lượng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của quá trình phát triển đất nước
Đến thời điểm hiện tại, tổng số viên chức trong các đơn vị sự nghiệp công lập là khoảng trên 1,6 triệu người Để quản lý, sử dụng một đội ngũ đông đảo và có vị trí quan trọng như vậy, đòi hỏi phải xây dựng một hệ
Trang 5thống quy định pháp luật thống nhất, toàn
diện Pháp luật về viên chức phải xác lập đầy
đủ, đồng bộ các cơ sở pháp lý vững chắc, có
giá trị cao nhằm xây dựng đội ngũ viên chức
có đủ phẩm chất, năng lực, có trình độ nhằm
đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của sự
nghiệp đổi mới, phát triển và hội nhập của
đất nước; phát huy tính năng động, sáng tạo
của viên chức trong thực hiện các hoạt động
chuyên môn, nghiệp vụ, góp phần đổi mới
hoạt động quản lý nhà nước về viên chức và
đối với đơn vị sự nghiệp công lập Dự án
Luật Viên chức đã được công bố trên
internet để lấy ý kiến nhân dân (tại website
http://www.moha.gov.vn của Bộ Nội vụ), sẽ
được Quốc hội thông qua trong năm 2010 và
dự kiến có hiệu lực từ ngày 01-01-2012
Luật Viên chức phải tạo được cơ sở
pháp lý đầy đủ, vững chắc về quản lý, sử
dụng đội ngũ viên chức theo một tư duy mới,
bảo đảm khu vực này vừa thực hiện ngày
càng tốt hơn vai trò, chức năng xã hội của
Nhà nước, đồng thời vừa phải gắn với các
yêu cầu của cơ chế thị trường định hướng xã
hội chủ nghĩa, thúc đẩy xã hội hoá, chủ động
hội nhập quốc tế, xây dựng đội ngũ viên
chức có phẩm chất, có trình độ; phát huy
mạnh mẽ phẩm chất, tiềm năng, năng lực
chuyên môn của đội ngũ viên chức, góp phần
phát triển và nâng cao chất lượng, hiệu quả
dịch vụ công, đáp ứng yêu cầu ngày càng
tăng lên của xã hội Nhằm tạo động lực phát
huy tối đa tiềm năng của đội ngũ viên chức,
góp phần quan trọng, tạo tiền đề để tiếp tục
đẩy mạnh cải cách, giải phóng nguồn năng
lực to lớn của khu vực dịch vụ công trong
phát triển kinh tế - xã hội bền vững của đất
nước
KẾT LUẬN
Tóm lại, khắc phục được những hạn
chế trên, Luật Viên chức phải thể chế hóa
những quan điểm, chủ trương quan trọng của
Đảng và Nhà nước về đối mới cơ chế quản
lý, sử dụng đội ngũ viên chức làm việc trong các đơn vị sự nghiệp công lập, đó là:
- Thay đổi phương thức, cơ chế quản
lý đối với viên chức, xóa bỏ chế độ biên chế,
áp dụng triệt để chế độ vị trí việc làm trong tuyển dụng, quản lý, sử dụng viên chức; thực hiện theo chế độ hợp đồng làm việc trong các đơn vị dịch vụ công thay cho chế độ tuyển dụng suốt đời;
- Thực hiện chế độ, chính sách, nhất
là chế độ tiền lương đối với viên chức gắn liền với kết quả hoạt động của đơn vị sự nghiệp;
- Đề cao và quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của người đứng đầu đơn vị sự nghiệp trong tuyển dụng, sử dụng, đánh giá viên chức; quản lý tài sản và hoạt động của đơn vị;
- Xác lập một số quyền và nghĩa vụ của viên chức nhằm phát huy tối đa các tiềm năng tri thức, chuyên môn nghề nghiệp của đội ngũ viên chức, trước hết là phát huy tài năng của các chuyên gia, các nhà khoa học; trong đó đáng chú ý là trao quyền cho viên chức được hoạt động kinh doanh, làm việc ngoài giờ
Việc quản lý, sử dụng đội ngũ viên chức ở nước ta có nhiều vấn đề liên quan đến lịch sử hình thành đội ngũ viên chức và có những vấn đề chúng ta chưa có kinh nghiệm thực tiễn Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết của việc hoàn thiện các quy định pháp luật
về viên chức, mà trước mắt là xây dựng Luật Viên chức Đây là vấn đề rất mới, mang tính
cơ bản và rất quan trọng, ảnh hưởng lớn đến việc đổi mới phương thức và cơ chế quản lý đội ngũ viên chức, do đó đòi hỏi phải có sự quan tâm, nghiên cứu, chuẩn bị chu đáo và đồng bộ của các cơ quan, tổ chức có liên quan./
Trang 6 TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Hiến pháp nước cộng hòa XHCN
Việt Nam 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2010);
2 Pháp lệnh Cán bộ, công chức năm
2003 (có hiệu lực từ ngày 01-7-2003);
3 Luật Cán bộ, công chức được Quốc
hội thông qua ngày 13-11-2008 (có hiệu lực
từ 01-01-2010);
4 Dự án Luật Viên chức đã được
công bố trên mạng để lấy ý kiến nhân dân
(tại địa chỉ website http://www.moha.gov.vn
của Bộ Nội vụ), sẽ được Quốc hội thông qua
trong năm 2010, dự kiến có hiệu lực từ ngày
01-01-2012;
5 Nghị quyết 53/2007/NQ-CP ngày 07/11/2007 ban hành chương trình hành động của Chính phủ nhằm thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa X về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của Bộ máy nhà nước;