Đặc điểm nội dung và nghệ thuật trong sáng tác của Dạ Ngân

Năm 1987, Dạ Ngân được kết nạp vào Hội nhà văn Việt Nam và đây là cơ hội để bà phát triển sự nghiệp sáng tác của mình, bà được tu nghiệp bốn năm ở Trường viết văn Nguyễn Du, cũng được số

NHÀ VĂN DẠ NGÂN VÀ NHỮNG ĐẶC SẮC TRONG SÁNG TÁC

1 Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Dạ Ngân

1.1 Cuộc đời

Dạ Ngân tên thật là Lê Hồng Nga, bút danh khác là Lê Long Mỹ, Dạ Hương Bà sinh ngày 06 tháng 02 năm 1952, quê ở xã Vĩnh Viễn, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang, quê gốc ở miệt vườn cổ Cao Lãnh sông Tiền nhưng vì ông nội bà thích thi thố văn nghệ nên đưa gia đình bà xuống Cần Thơ để thỏa chí nghề vườn Dạ Ngân là phụ nữ miệt vườn chính cống và bà luôn tự hào về điều đó Dạ Ngân nguyên là Trưởng Ban văn xuôi, tuần báo Văn nghệ Hội nhà văn Việt Nam

Tuổi thơ Dạ Ngân sống cùng gia đình nội, ba đi kháng chiến, sau đó bị tù, án khổ sai Côn Đảo rồi chết trong xà lim, Dạ Ngân được chăm sóc bởi người cô Ở vào vùng hành lang giữa căn cứ kháng chiến tỉnh với căn cứ kháng chiến Khu Chín, gia đình Dạ Ngân không có sự lựa chọn nào khác cho tất cả chị em gái nhà bà phải đi vào Cứ tham gia đánh giặc Lý tưởng đã được đơn giản hoá thành thù nhà rồi sau mới là nghĩa nước

Ngay từ hồi ở Cứ, lúc Dạ Ngân che đèn lén đọc: "Sông Đông êm đềm", cuốn sách thời

đó bị coi là: “có vấn đề chính trị và đạo đức”, những người lớn tuổi trong toà báo bảo sớm muộn gì bà cũng viết văn, bà để ngoài tai những lời tiên tri Dạ Ngân thường xuyên xấu

hổ vì bị phê bình chính thức hoặc không chính thức rằng bà lãng mạn, con người bà đa sầu đa cảm và có kiểu sinh hoạt tiểu tư sản

Dạ Ngân có một chuyện tình sâu đậm nhưng trắc trở với nhà văn Nguyễn Quang Thân, bởi họ đều đã có gia đình, cả hai cộng lại có tất cả năm người con và khủng khiếp nhất là cái khoảng cách hai nghìn cây số Năm 1993, sau mười một năm kéo dài mối tình

họ mới có hồi kết và chính thức có một tờ giấy kết hôn

1.2 Sự nghiệp sáng tác

Năm 1978, Dạ Ngân bắt đầu sáng tác, truyện đầu tay của bà được Tạp chí Văn Nghệ tỉnh in vào số Tết Từ bộ phận làm tin, thuộc Sở văn hoá thông tin tỉnh Hậu Giang,

Dạ Ngân được chuyển sang Hội văn nghệ tỉnh sau truyện ngắn ấy Đầu năm 1982, lần đầu một truyện ngắn của bà được in trên tuần báo Văn Nghệ của Hội nhà văn Tháng 4 năm

1982, bà được mời đi dự Trại sáng tác của Hội ở Vũng Tàu Tại đây, Dạ Ngân có cơ hội tiếp xúc với những thế hệ nhà văn tên tuổi như: Nguyên Ngọc, Nguyễn Thành Long, Nguyễn Quang Thân, Nhật Tuấn, Nguyễn Mạnh Tuấn Cũng chính từ đây cuộc đời nhà văn Dạ Ngân bước sang một con đò khác, trở thành một cây bút chuyên nghiệp, bà rất tin vào ngòi bút của mình, tin vào sự lao động nghiêm túc của mình, tin vào những thông

điệp sâu sắc mà mình muốn gửi gắm Bà tự nhận: “Tôi như người được vỡ hoang, tôi tin vào văn chương và cũng tin hơn vào bản thân mình”

Năm 1987, Dạ Ngân được kết nạp vào Hội nhà văn Việt Nam và đây là cơ hội để

bà phát triển sự nghiệp sáng tác của mình, bà được tu nghiệp bốn năm ở Trường viết văn Nguyễn Du, cũng được sống trong bầu không khí của văn hoá cội nguồn giữa Hà Nội làm cho sáng tác của bà được xen lẫn giữa các miền văn hóa

Dạ Ngân là một trong những nhà văn đương đại có nhiều đóng góp cho nền văn học nước nhà với nhiều thể loại như: truyện ngắn, tiểu thuyết, kịch bản phim phải nói rằng tính hiện thực, chất lãng mạn và chất Nam Bộ được thể hiện rõ nét trong những sáng tác của bà

Một số tác phẩm chính của Dạ Ngân: “Quãng đời ấm áp - tập truyện (1986), Ngày của một đời - tiểu thuyết (1989), Con chó và vụ li hôn - tập truyện (1990), Cõi nhà - tập truyện (1993), Mẹ mèo - truyện dài thiếu nhi (1992), Mùa đốt đồng - tập tản văn (2000), Lục bình mải miết - tập ký (2002), Nhìn từ phía khác - tập truyện (2002), Miệt vườn xa lắm - truyện dài thiếu nhi (2003), Gia đình bé mọn - tiểu thuyết (2005), 100 tản mạn hồn quê (2007), Nước nguồn xuôi mãi - tập truyện ngắn (2008)”…

Dạ Ngân đạt được một số giải thưởng văn học: Giải nhì truyện ngắn tạp chí Văn nghệ Quân đội năm 1987; Giải nhì truyện ngắn báo Tuổi Trẻ năm 1989; Giải ba truyện ngắn báo Sài Gòn Giải Phóng năm 1990; Giải khuyến khích Nxb Kim Đồng năm 2002; Giải thưởng Hội nhà văn Hà Nội năm 2005; Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (2004, 2006)

2 Đặc điểm nội dung và nghệ thuật trong sáng tác của Dạ Ngân

2.1 Những đề tài tiêu biểu

2.1.1 Đề tài gia đình

Dạ Ngân là nhà văn nữ khá thành công trong mảng viết về đề tài gia đình mà ở đó thân phận người phụ nữ được quan tâm và mọi ngóc ngách trong tâm hồn họ được khai thác triệt để Đó có thể là một gia đình hạnh phúc sau khi đã vượt qua những hiểu lầm,

khúc mắc trong cuộc sống để rồi hiểu và yêu thương nhau nhiều hơn trong Ai người Hà Nội: “Những ngày ấy mới thật là trăng mật Ông đưa bà lên núi với tổ tiên, đi loanh

quanh khắp vùng và đi lại với đám ruộng ngô rồi cùng ngồi ngất ngây như một đôi trẻ Chuyến về, xe đứa cháu kẹp ba lên thị trấn để ông bà theo đôi vé mà con gái đã đặt cho… Ông nắm lấy tay bà, tay trong tay, ánh mắt rạng ngời, quả quyết” Đó cũng có thể là

cuộc đời, thân phận người phụ nữ với bi kịch gia đình trong Con chó và vụ li hôn: “Toàn

là chuyện của cảm giác và chi tiết đối với tòa là vặt vãnh, Đoan không có cách nào khác

là giữ nó lại để chỉ đau một mình” Nhân vật Đoan phải chịu nỗi đau về cả thể xác và tinh

thần khi đối mặt với người chồng mà đã từng một thời đầu ấp tay gối Để rồi những mâu thuẫn cứ thế chồng chất lên nhau và “tức nước vỡ bờ” dẫn đến hạnh phúc gia đình tan nát Khi những tâm hồn không tìm được tiếng nói chung thì những rạn nứt bên trong của mối

quan hệ gia đình càng bộc lộ rõ hơn bao giờ hết: “Đã lâu, giữa anh và chị không còn cảnh đầu ấp, tay gối, thay vào đó là cuộc chiến tranh lạnh làm đông đặc không khí trong nhà, tưởng có thể xắn ra được”

Nhắc đến đề tài gia đình trong các sáng tác của Dạ Ngân thì không thể không kể đến

tiểu thuyết Gia đình bé mọn Đó là một gia đình từ kết quả của một cuộc hôn nhân không

có tình yêu Bên cạnh đó là sự vô tâm, hờ hững của người chồng đầy tham vọng đã khiến người vợ khao khát một hạnh phúc mới nhưng quá trình tìm đến hạnh phúc thật sự cô đã gặp phải nhiều chỉ trích bởi định kiến xã hội và cuối cùng khi chạm đến hạnh phúc thì trong tâm trí cô lại day dứt bởi tình mẫu tử thiêng liêng không thể nào chối bỏ Đây có thể được coi là một trong những tác phẩm phản ánh một cách sâu sắc và chân thực nhất về bi

kịch gia đình bên cạnh truyện ngắn Con chó và vụ li hôn.

2.1.2 Đề tài người lính

Người lính dưới ngòi bút của Dạ Ngân mang những vẻ đẹp đầy lãng mạn nhưng

cũng không kém phần gai góc Và Nguyệt trong Trăng về là một người như thế: “Nguyệt

là vậy, với sức vóc gan lì, chị dễ dàng phản ứng như chiếc lò xo dưới sức ép của hoàn cảnh Dưới trăng, chị đứng trên sạp xuồng, mái tóc dày bới tém trên cổ áo bà ba đen, vai

và hông uyển chuyển một cách quyết liệt theo nhịp sào” Từ đây ta có thể liên tưởng đến

nhân vật cũng tên Nguyệt trong Mảnh trăng cuối rừng của Nguyễn Minh Châu: “tôi kịp

nhận thấy vẻ xinh đẹp của cô gái, một vẻ đẹp giản dị và mát mẻ như sương núi toả ra từ nét mặt, lời nói và tấm thân mảnh dẻ, khác hẳn với nhiều cô gái công trường thường cô nào cũng thấp và đẫy đà Cô ta mặc áo xanh chít hông vừa khít, mái tóc dày tết thành hai dải Chiếc làn và chiếc nón mới trắng loá khoác ở cánh tay một cách nhẹ nhàng” rồi đến khi: “Trăng sáng soi thẳng vào khuôn mặt Nguyệt làm cho khuôn mặt tươi mát ngời lên

và đẹp lạ thường!”

Dường như họ có rất nhiều điểm tương đồng, từ cái tên đến con người Tất cả đều

đẹp, đẹp cả ngoại hình lẫn phẩm chất Có thể nói là “đẹp như trăng” Điều đó cũng tượng

trưng cho vẻ đẹp của người lính trong chiến tranh, nó như xoa dịu đi sự tàn khốc của bom đạn Bên cạnh đó cũng có một sự thật là những người lính sau chiến đấu trở về nhà phải đối mặt với biết bao đổi thay trong cuộc sống khiến họ dường như không thể nào hòa nhập được Ngần ấy thời gian sống trong những trận chiến khốc liệt nay quay về đối với

họ như bắt đầu một cuộc sống mới, mọi thứ hoàn toàn xa lạ Và nhân vật Hoành trong

Cái ban công trống cũng phải đối mặt với hoàn cảnh như thế và từ đó rơi vào bi kịch.

Anh không chấp nhận được cái cảnh vợ mình vì vật chất “cơm, áo, gạo, tiền” mà dùng những thủ đoạn mánh khóe trong bán buôn và trở thành chủ nợ : “Anh, một thằng sĩ quan

già đời như anh mà phải theo sau vợ, phóng lên nhà người ta sừng sộ rồi xông vô bồ xúc lúa của người ta để trừ nợ được sao?" Đối với anh như vậy thì “thà chết còn hơn”.

2.1.3 Đề tài người tri thức

Với đề tài người tri thức, Dạ Ngân tập trung xoáy sâu vào những góc khuất, những mặt trái của những tri thức trẻ trong xã hội Chẳng hạn như người được mang danh tri thức, được đi du học bên Tây mà lại không cảm thông và thấu hiểu cho sự khó khăn của

gia đình mình trong Xương hai nước, giấy hai gang Bởi lẽ, trong cuộc sống đầy rẫy

những khó khăn thì điều cần nhất trong gia đình là sự sẻ chia chứ không phải cứ luôn miệng trách móc Vì đơn giản, trong hoàn cảnh ấy thì xương hầm lại nước thứ hai và giấy

vệ sinh khi dùng thì phải đo bằng gang tay Tất cả cũng vì muốn tiết kiệm chi phí trang trải cho cuộc sống thời bao cấp Chỉ vì chuyện người mẹ không chăm sóc được cho hàm răng của con được trắng sáng mà theo anh ta hàm răng trắng thể hiện sự văn minh, trí tuệ

và năng lực Tất cả những điều đó đã được tác giả khắc họa một cách đầy mỉa mai, châm biếm

Nhưng bên cạnh đó Dạ Ngân cũng đã phác họa những nhân vật có phẩm chất tốt được xem là tri thức trong xã hội Đó là cô nhà báo trong Chưa phải ngày buồn nhất Khi đối mặt với tình huống bị bắt buộc xem phim sex để rồi bàn luận, phê bình về nó thì chị

đã có thái độ đau buồn và giận dữ Thế đấy, một bộ phận những người có chức trách trong

xã hội mà lại đem chuyện này ra gọi là “phê bình văn hóa” thì bảo sao chị không đau buồn đến độ “nói sao cho hết”

2.2 Cảm hứng chủ đạo

2.2.1 Cảm hứng hiện thực:

Đó là những bức tranh chân thực và sinh động về hiện thực cuộc sống khốn khó thời bao cấp Trong bức tranh đó tác giả đã phần nào phê phán những mặt trái của xã hội, những góc khuất trong cuộc sống của con người Qua hầu hết các tác phẩm của Dạ Ngân

từ tiểu thuyết đến truyện ngắn ta đều thấy được hiện thực cuộc sống khó khăn lúc bấy giờ, khi mà cái ác, cái xấu dần xuất hiện và hoành hành Từ đó cũng xuất hiện những mâu

thuẫn trong gia đình cũng như ngoài xã hội Chẳng hạn như trong Con chó và vụ li hôn là

bức tranh về bi kịch gia đình một phần khi giữa các nhân vật không có sự cảm thông thấu hiểu cho nhau Đặc biệt thân phận người phụ nữ được tác giả quan tâm và khắc họa sâu sắc qua phần lớn các tác phẩm của mình

2.2.2 Cảm hứng trữ tình

Vốn là một nhà văn nữ nên không ngạc nhiên nếu như các tác phẩm của Dạ Ngân mang đậm chất trữ tình Điều đó được thể hiện qua tình yêu trắc trở đầy cảm động của

nhân vật tôi và người đàn ông tàn tật ( Nhìn từ phía khác ) hay tấm lòng yêu thương bao

la của người mẹ dành cho con trai ( Xương hai nước, giấy hai gang ) hoặc miêu tả không gian lãng mạn, nên thơ của một vùng quê êm đềm trong buổi hoàng hôn ( Trên mái nhà người phụ nữ )…Mỗi yếu tố trữ tình trong các tác phẩm chủ yếu góp phần làm “tươi

mát” không gian trong hiện thực không mấy tốt đẹp Ngoài ra cũng cho ta thấy rằng những điều tốt đẹp vẫn luôn hiện hữu và nó tồn tại song song với cái xấu

2.3 Thế giới nhân vật đa dạng

Dưới tác động của những đổi mới trong quan niệm nghệ thuật về cuộc sống, con người của giai đoạn văn học sau 1975 đã chi phối đến hầu hết các cây bút trẻ Dạ Ngân, một cây bút nhạy cảm, tinh tế trong cách nắm bắt và lý giải tâm lý nhân vật cũng chịu nhiều tác động Thế giới nhân vật trong những sáng tác của Dạ Ngân phong phú, sinh động nhưng cũng rất phức tạp Là nhà văn hướng tới chủ đề nhân tình, thế sự nên trong số những nhân vật đó, ta có thể bắt gặp hình bóng của một nhà văn nữ với sự từng trải trong cuộc sống, kể cả những trắc trở, bất hạnh trong tình yêu

2.3.1 Kiểu nhân vật gặp nhiều bất hạnh trong tình yêu, hôn nhân và gia đình

Người phụ nữ trong Con chó và vụ li hôn (Đoan) lại phải chịu những đau khổ, bất

hạnh trong cuộc sống vợ chồng với người chồng thô kệch, cứng nhắc, thậm chí có phần tàn nhẫn Đoan có thể chấp nhận anh chồng kĩ tính, có sở thích chùi xe đạp cả ngày không biết chán, không kết giao nhiều bạn chỉ vì sợ tốn kém Nhưng việc đối xử thô bạo, tàn nhẫn với một con chó chỉ vì ghen tỵ lại là nỗi đau và bất hạnh đối với Đoan Bi kịch được đẩy lên đỉnh điểm khi người chồng giết thịt con chó Mực và ném đàn con của nó xuống sông Đoan đã phải lựa chọn một sự thật mà không một người phụ nữ nào mong muốn, đó

là li hôn Li hôn với một lý do tế nhị mà người ngoài chẳng thể nào hiểu nổi - li hôn vì một con chó

Không chỉ phản ánh sự lỡ dở, bất hạnh trong tình yêu và hôn nhân ở ngừời phụ nữ,

Dạ Ngân còn khai thác cả ở những người đàn ông, Hôm ấy trời đẹp lắm chính là một

trong số đó Một người thanh niên yêu một cô gái tên Tím, tình yêu say đắm chia lìa bởi chiến tranh, cô có chồng sau đó anh cũng lấy vợ rồi cùng gia đình vợ sang nước ngoài Mang tiếng là Việt kiều Mỹ nhưng số tiền mà anh kiếm được phải đổi lấy bằng mồ hôi, nước mắt và gia đình Trở về Việt Nam, anh tìm lại cô Tím ngày xưa, những kí ức đẹp đẽ ngày trước không thể nào xóa đi hình ảnh tiều tụy đến không muốn nhìn lâu của Tím lúc này Anh giữ lại cho mình hôm ngỏ lời với Tím là hình ảnh một ngày đẹp trời chứ không phải là hình ảnh của cô Tím kia Thực tại thật nghiệt ngã, khiến cho con người ta không thể nào sống trọn vẹn với những kí ức đẹp đẽ của những ngày trước

2.3.2 Người phụ nữ giàu tình thương yêu, đức hi sinh, thủy chung

Trong truyện ngắn Dạ Ngân, bên cạnh những vết nứt, những nguy cơ hiện hữu trong đời sống gia đình hiện đại dưới tác động của nhiều yếu tố, người đọc vẫn nhận thấy những giá trị truyền thống tốt đẹp tồn tại trong mái ấm gia đình Đó là những người phụ

nữ với tính hi sinh và chịu đựng Trong số những người phụ nữ ấy, phải nhắc đến những

người mẹ trong Người của mỗi người

Xây dựng nhân vật với khuynh hướng độc thoại nội tâm là chủ yếu, người mẹ hiện diện với tất cả nỗi băn khoăn, trăn trở làm sao giữ được sự yên ổn trong gia đình mỗi đứa con Nghịch lí trong chuyện này là mẹ chồng vốn phải được tôn trọng nhưng ở đây, nhân vật người mẹ lại dè dặt và khúm núm để ý đến từng nét mặt cử chỉ của con dâu Giữa cái gia đình mà mọi người chỉ biết sống cho bản thân thì bà vẫn nặng lòng làm nhịp cầu nối giữ gìn để con cháu mình được hạnh phúc, đoàn tụ Bà đã dùng tất cả những đồng tiền ít

ỏi được đút nhét từ đứa con gái để mua vẻ mặt tươi cười của con dâu, bởi con dâu bà:

"không có thói quen đi chợ sớm để mẹ chỉ việc ở nhà làm bếp, càng không có thói quen hỏi bà còn tiền không", bi kịch thay, sự tồn tại của bà lại là chướng ngại vật lớn nhất trong

vết rạn nứt gia đình người con

Vậy là, người mẹ nghĩ thấu đáo đủ điều để lựa chọn giải pháp ra đi vẹn toàn, ít ảnh hưởng đến con cái mình nhất Bà đã từng nghĩ tới việc ra đi trong cái bể nước đồ sộ ở sân sau nhà người con trai lớn nhưng vì nghĩ tới sự êm ấm của các con, không muốn chúng phải bỏ nhà, phải li hôn nên bà đành thôi Từng nghĩ đến cách ra đi bằng việc lao vào một chiếc xe nhưng lại sợ mình bị thương, tàn tật, trở thành gánh nặng cho con cái nên bà cũng lại tìm một cách khác Người mẹ đã chở che cho con cái khi bé thơ, cho đến lúc về già chợt nhận ra mình như một gánh nặng gia đình của chúng Song, người mẹ với bản chất đôn hậu không bao giờ tính toán thiệt hơn với những đứa con, lúc nào cũng bao bọc, che chở và tha thứ cho những đứa con tội lỗi của mình

2.3.3 Kiểu nhân vật người trí thức trong thời hậu chiến

Nhân vật người tri thức trong sáng tác của Dạ Ngân được khai thác ở nhiều góc độ

Đó là người trí thức với niềm trân trọng những gì là hay, là đẹp Trong Chuyện người bay, kể về anh biên tập viên đã phát hiện ra một bản thảo rất tuyệt và đưa vội cho ông giám đốc mà chưa kịp lưu lại tên hay bản nào Bản thảo “Phải rời tàu” của một người

“nét chữ đàn ông đứng tuổi chân phương rành mạch, càng đọc càng thấy ngỡ ngàng bởi

sự chính xác của cảm xúc với từng cái dấu chấm, dấu phẩy" Người biên tập gọi đó là “tài

năng” Thế nhưng tập bản thảo của con người tài năng ấy đă bị tên giám đốc có bệnh “yêu ghế” vùi dập cho vào sọt rác với thói vô trách nhiêm của hắn Anh biên tập cảm thấy mình như nợ một món nợ ân tình

Hay trong Xương hai nước, giấy hai gang, ta lại bắt gặp hình ảnh của một người

tri thức với những yêu cầu khắt khe về hàm răng trong cái thời mà người ta không còn

những lo toan về cái đói, cái nghèo như cha mẹ thời bao cấp Bởi anh có hàm răng mà có người gọi nó giống như linh cẩu Có thể nói đó là một anh mang tiếng trí thức nhưng không hiểu được lí lẽ, anh không biết nghĩ đến những khổ cực mà mẹ anh cùng cả gia đình phải gắn gượng, gồng mình trong cái thời mà xương ăn hết thịt lại đổ vào nấu nước hầm lần hai để làm một nồi canh ngọt, giấy vệ sinh chỉ hai gang là đủ Mà chỉ biết trách

người mẹ của mình mặc dù với người mẹ: "Sự thật, chưa bao giờ mẹ dám mơ con đi xa như hôm nay để rồi luôn bị chất vấn vì sao hàm răng của con không mỹ mãn Mỗi lần nói chuyện răng miệng là vị trí mẹ con mình bị hoán đổi Mẹ ngồi ghế bị cáo còn con là quan tòa Mẹ bị dồn đuổi, chỉ trích, chất vấn và buộc tội Như thể mẹ lơ đểnh, như thể mẹ chây lười, như thể mẹ dốt nát Tệ hơn, như thể mẹ không xứng đáng".

Không chỉ gặp khó khăn về vật chất, những người trí thức còn phải chịu đựng

những loại văn hóa lố lăng, kệch cỡm Chưa phải ngày buồn nhất có một nữ nhà báo bị

“bắt buộc” phải xem phim sex để rồi phê bình và bàn luận về nó Những cảm xúc được đem đến từ những "hành động" khiến người ta phải đỏ mặt trong phim khiến chị cảm thấy

như bị lột trần dưới bao nhiêu đôi mắt "cử tọa đàn ông kia" Lòng chị tràn ngập giận dữ

và đau buồn: "Chị giận dỗi lên xe, không biết giận ai và giận gì, chỉ thấy lòng tràn ngập giận dữ và đau buồn Buồn không biết nói sao cho hết Cái lũ đóng phim, cái lũ làm phim, cái lũ bán phim và cả cái lũ đã bắt những người như chị ngồi xen với đàn ông để xem chúng bằng màn ảnh rộng giữa thanh thiên và bạch nhật" Cái gọi là xem để phê

bình kia thực chất là cái gì thì chỉ những người trong cuộc mới hiểu được

2.3.4 Nhân vật người lính

Đến với những sáng tác của Dạ Ngân, người lính trong chiến tranh không chỉ là những con người anh dũng, hy sinh vì tổ quốc, mà còn tồn tại cả những góc độ bình thường đến mức tầm thường trong cuộc sống

Đó là sự hi sinh một cách bất ngờ của Nguyệt khi chuyển sang cứ mới Trăng về

kể về một đội thông tin hoạt động trong vùng sông mà cả hai đầu đều bị địch chiếm đóng Trong đội có một cô gái tên Nguyệt rất đẹp, thu hút sự chú ý của nhiều người Khi nước

lên đội phải chuyển cứ và Nguyệt muốn làm một chỗ tắm riêng cho hai chị em tại Cứ

mới Nhưng trong quá trình dựng nhà tắm, Nguyệt vướng phải trái nổ và chết, mọi chuyện diễn ra một cách nhanh chóng và bất ngờ, vẽ đẹp ấy bị vùi dập không phải bởi những chiến công vinh quang cho tổ quốc, mà lại là những việc hết sức bình thường của cuộc sống

Hay đó là sự bất lực trước hạnh phúc gia đình tan vỡ của Hoành trong Cái ban công trống Hoành một quân nhân đã nghỉ hưu, trong một lần bất hòa, vợ anh vô tình ngã

chết ở ban công Mọi nghi vấn đều dồn vào người chồng, Hoành tìm đến người em nuôi

để phân trần, cuộc đời của Hoành là cuộc đời của một người lính đã sống và chiến đấu

anh dũng, kiên cường nhưng cho đến khi về với gia đình lại không được sự tôn trọng của

cả vợ và con: "sắp tới trong nhà có chồng của con, từ rày ba má đừng chó mèo với nhau nữa, nhục con lắm nghen".

Những nhân vật trong sáng tác của Dạ Ngân rất phong phú, mỗi câu chuyện đều có những kiểu nhân vật khác nhau, trên đây là những kiểu nhân vật tiêu biểu nhất

2.4 Đặc điểm ngôn ngữ trong sáng tác của Dạ Ngân

2.4.1 Ngôn ngữ trong các sáng tác của Dạ Ngân mang đậm chất “nữ tính”

Ngôn ngữ trong sáng tác của Dạ Ngân có khi nhẹ nhàng, trầm lắng; khi lại chan chứa yêu thương Người đọc dễ dàng nhận ra, bên cạnh những hiện thực bề bộn, éo le của cuộc sống đời thường được phản ánh trong các tác phẩm là chất văn bình dị, nhẹ nhàng, không kém phần sâu sắc của một nhà văn nữ Đặc điểm đầu tiên biểu hiện cho ngôn ngữ mang sắc thái “nữ tính” trong truyện ngắn Dạ Ngân là loại ngôn ngữ mang tính trực cảm của người phụ nữ Viết về những người mẹ giàu tình yêu thương, đức hi sinh trong gia đình Dạ Ngân đã sử dụng ngôn ngữ mang đầy tình mẫu tử Người mẹ trong truyện ngắn

Xương hai nước, giấy hai gang dù luôn bị người con trai nơi xa gọi điện trách móc sáng,

trưa, chiều, tối về việc đánh răng cho đứa cháu trai nhưng không vì thế mà hờn giận, ghét

bỏ con Khi nhớ lại hình ảnh của cậu con trai khi còn thơ trẻ, người mẹ vẫn tràn ngập yêu

thương, trìu mến: “Mẹ vừa thương con vừa nhớ lâu nụ cười của con khi ấy Nó thông báo với mẹ những phẩm chất mà mẹ mong chờ Con hồn nhiên, rất ngoan, dễ dạy và biết thích nghi hoàn cảnh”.

Ngôn ngữ trong truyện ngắn Dạ Ngân mang đậm chất “nữ tính” và cái trực cảm mà

có lẽ chỉ thấy ở những người đàn bà Tác giả không sử dụng nhiều cái kết bất ngờ, thậm chí lần theo mạch cốt truyện người đọc cũng có thể dự cảm được điều gì sẽ xảy ra với nhân vật nhưng tác phẩm không vì thế mà mất đi tính hấp dẫn Sự sâu lắng, bình dị nhưng không kém phần sắc sảo trong ngòi bút Dạ Ngân đã chinh phục được nhiều độc giả

2.4.2 Ngôn ngữ đời thường, dung dị nhưng phong phú và sống động

Dạ Ngân đã sử dụng những ngôn ngữ đời thường dung dị nhưng vô cùng phong phú, sống động Trước hết đó là việc đưa vào trong tác phẩm những lời ăn, tiếng nói hàng

ngày, dung nạp nhiều khẩu ngữ như: “Ái chà, cái quá khứ ấy như đã áp sát lưng nàng”,

“Mầy ở đâu ra, hử, cái con này, mầy ở đâu ra, hử” (Nàng ở đâu ra), “Làm cái nghề gì moi tim, moi óc, chết sớm có ngày” (Nước nguồn xuôi mãi).

Trong truyện ngắn Dạ Ngân chúng ta còn thấy cả sự suồng sã thậm chí bồ bã của lời ăn tiếng nói hàng ngày Nhà văn đưa vào truyện của mình một cách rất tự nhiên như:

“Chó ta! Chó quê mùa thấy mẹ chứ tây tàu gì", “Buông ra! Nó đái vô quần bây giờ Bộ

xà bông rẻ lắm hả", " Đồ rượng đực" (Con chó và vụ li hôn)

2.4.3 Ngôn ngữ giàu chất triết lý

Dạ Ngân dần khẳng định là một cây bút triển vọng và có trách nhiệm với nghề Với những trăn trở, băn khoăn về những mặt trái, ẩn ức trong cuộc sống và khát khao đi tìm vẻ

đẹp tâm hồn trong mỗi con ngừời Truyện ngắn Chuyện người bay mang nặng những tâm

sự, trăn trở của nhân vật tôi – một người biên tập, đã phát hiện ra một tác phẩm đầy triển vọng nhưng lại vì những lí do tế nhị, nhạy cảm nên không được đăng, từ đó nhân vật tôi

rút ra được những chiêm nghiệm tuy muộn màng nhưng đầy ám ảnh: “Những người đến muộn thường xem văn chương như thiền Chỉ một lần lỡ ngồi với nơi nhốn nháo và không được tôn trọng, họ sẽ rút êm vào bóng tối và vẫn thiền đều, chắc chắn là như vậy” Có lẽ

đây cũng chính là những chiêm nghiệm của Dạ Ngân sau những năm tháng gắn bó với nghiệp văn chương

Truyện ngắn Người của mỗi người lại chứa đựng triết lí đầy xót xa về sự vô tâm,

bội bạc của những đứa con với người sinh thành ra chúng: “Hóa ra khi đứa con còn nhỏ,

mẹ là cái cây tỏa bóng, lớn chút nữa mẹ là quả ngọt, là chỗ dựa tin cậy, khi hết đời cây bỗng thành chướng ngại Và cuối cùng chúng chỉ muốn bứng đi cho rảnh nợ!” Mỗi nhận

vật tuy có một hoàn cảnh khác nhau nhưng giống nhau ở một điểm đó là những con người

đã có trải nghiệm sâu sắc, thấm thía trong cuộc sống Bằng việc sử dụng hình thức ngôn ngữ mang đậm chất triết lí, nhà văn đã bộc lộ được thế giới quan, nhân sinh quan của mình qua tác phẩm

2.4.4 Ngôn ngữ đậm chất trữ tình

Những tác phẩm của Dạ Ngân, bên cạnh mảng hiện thực cuộc sống được phơi bày , người đọc cũng cảm nhận được chất trữ tình đằm thắm trong mỗi trang văn miêu tả con

người và thiên nhiên nhẹ nhàng, sâu lắng Trong truyện Trên mái nhà người phụ nữ,

những ngôn từ miêu tả được nhà văn sử dụng rất nhuần nhuyễn, đậm chất trữ tình mang lại hiệu quả cao trong việc khắc họa vẻ đẹp nên thơ của một vùng quê thanh bình, yên ả

trong ánh hoàng hôn: “Hoàng hôn vãi xuống giữa dòng một dải lụa ửng tím Vài cánh cò chểnh mảng trên không trung nghi ngút màu lam, màu trắng nuột nà trở thành điểm sáng riêng tư lãng mạn trên trời chiều Tiếng bần rụng thảng thốt trong biền lá, từ đó vọng ra tiếng chim bìm bịp trên mặt sông như tiếng vỗ khắc khoải trên mặt trống” Dạ Ngân sử

dụng ngôn từ mang dấu ấn cảm xúc cá nhân, đậm chất trữ tình, vì thế chúng mang nét phong cách riêng, trầm lắng và giàu cảm xúc, chứ không mang thái độ khách quan, lạnh lùng như nhiều nhà văn khác

3 Tác phẩm tiêu biểu: Tiểu thuyết “Gia đình bé mọn”

Cuốn tiểu thuyết Gia đình bé mọn với 295 trang viết của nhà văn Dạ Ngân là một

trong những tác phẩm làm nên sự thành công trong sự nghiệp cầm bút của bà Tác phẩm

đã đạt được giải thưởng của Hội nhà văn Hà Nội năm 2005 Đây là tác phẩm làm nên sự độc đáo trong phong cách sáng tác, đồng thời thể hiện cách nhìn của nhà văn về con người, về cuộc đời Không chỉ đề cập đến vấn đề gia đình mà tác phẩm còn nêu ra những vấn đề mang tầm rộng lớn hơn về cuộc sống sau những năm chiến tranh đã đi qua

3.1 Tóm tắt tác phẩm:

Tiểu thuyết xoay quanh cuộc đời của một nữ nhà văn miền Nam tên là Lê Thị Mỹ Tiệp, sống có ước mơ, có đam mê Ba cô là một liệt sĩ Côn Đảo và Tiệp được ví như một

"ngôi sao" của dòng tộc Cô khát khao một mái ấm với những tình cảm thiết tha, nhưng

thực tế lại không có được niềm hạnh phúc gia đình trọn vẹn Một cuộc sống hôn nhân không có tình yêu với Tuyên, là cán bộ tuyên huấn, một người chồng lạnh nhạt với vợ, hờ hững với con Tuyên bị cám dỗ bởi những danh vọng và tiền tài, suốt một đời chạy theo những đòi hỏi của uy quyền mà quên đi nghĩa vụ của một người chồng, người cha đúng mực Họ có với nhau 1 bé gái 9 tuổi tên là Thu Thi và 1 bé trai tên là Vĩnh Chuyên Cuộc sống gia đình ngày càng trở nên nhạt nhẽo và rồi Tiệp nhận ra hôn nhân mà không xây dựng trên tình yêu thì nó chỉ làm cho người ta cảm thấy ngột ngạt, kìm hãm Sự vô tâm của chồng càng làm Tiệp thêm nhiều bất mãn, càng thôi thúc cô đi tìm một tình yêu chân chính và rồi cô đã nảy sinh tình cảm với một người đồng nghiệp Cuộc tình chớp nhoáng, chóng vánh như vậy qua đi, Tiệp phải gánh chịu mọi lời trách cứ, sỉ nhục của người đời Định kiến của xã hội khắc nghiệt đã không thông cảm cho cô, gia đình cũng không ngừng

dè bĩu, khinh khi cô Chỉ đến khi Tiệp gặp được Đính, một người đàn ông xứ Nghệ, đã có gia đình, cũng mang trong mình một niềm yêu thích văn chương đã tiếp thêm ngọn lửa yêu thương sưởi ấm tâm hồn của Tiệp Người đàn ông ấy đã khơi dậy trong Tiệp những khát khao, những phút giây mà trước đây với chồng chưa bao giờ cô có được Một tình yêu cháy bỏng cứ thế mà sinh sôi nảy nở, họ cùng nhau ước mơ, cùng nhau thêu dệt về tương lai dù là nó vẫn còn quá xa xôi, mờ mịt Kẻ Nam, người Bắc họ đã sống trong nỗi nhớ thương da diết, những trắc trở ngày càng trở nên khốn đốn Cuộc sống thiếu thốn thời bao cấp, định kiến cổ hũ như cố đè nặng, cố nhấn chìm một tình yêu vừa chớm nở Bằng tình yêu chân chính, cuối cùng họ vẫn đến được với nhau nhưng đồng thời cũng là lúc nỗi ray rứt, xót xa của người mẹ dành cho con càng trở nên da diết Khiến Tiệp ân hận, dằn vặt bản thân khi bất chấp vượt qua hàng ngàn cây số, bỏ lại sau lưng các con đang cần vòng tay của mẹ mà tìm chạy theo hạnh phúc của chính mình…

3.2 Những nét đặc sắc về nội dung và nghệ thuật

3.2.1 Đặc sắc về nội dung