Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)

Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII (tt)

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong các trường phái triết học thời kỳ Tiên Tần, tư tưởng Đạo gia

có nội dung phong phú, sâu xa và uyên thâm nhất Bởi vì lần đầu tiên tronglịch sử triết học Trung Quốc, Đạo gia đã luận bàn về vũ trụ quan và trên cơ

sở đó luận giải các nội dung còn lại trong hệ thống triết học của mình nhưnhận thức luận, phép biện chứng và nhân sinh quan Qua đó cho thấy tưtưởng Đạo gia là hệ thống triết học hoàn chỉnh, mang tính logic và kháiquát cao Tuy nhiên, đóng góp quan trọng nhất của triết học Đạo gia vẫn là

ở vấn đề nhân sinh, vì mục đích cuối cùng của Đạo gia không chỉ luận giảinhững vấn đề mang tính nhận thức mà còn hướng con người hành độngtheo Đạo, theo những năng lực vốn có của Đức, thuận theo những quy luậtcủa tự nhiên nhằm đạt được sự tự do, tự tại, thoát khỏi sự ràng buộc của thếgiới “hữu vi” để đến với thế giới “vô vi” nhằm bình trị xã hội Vì vậy, triết

lý nhân sinh của Đạo gia đã bàn đến mọi mặt về con người và xã hội mộtcách rất đặc sắc và phong phú, từ việc sống đến việc chết, từ việc phải đếnviệc trái, đến hư tĩnh, không làm, bản chất con người, đạo làm người, chế

độ chính trị - xã hội,… Trong hệ thống triết học của Đạo gia không có chỗnào mà lại không luận bàn vấn đề nhân sinh Cho nên, nghiên cứu triết lýnhân sinh của Đạo gia để góp phần hệ thống hoá triết học Đạo gia là mộtvấn đề mang tính cần thiết hiện nay

Mặt khác, triết lý nhân sinh của Đạo gia đã không chỉ có giá trị đốivới lịch sử tư tưởng, văn hoá Trung Quốc và một số quốc gia phương Đông

mà còn có giá trị lý luận và thực tiễn đối với nhân loại ngày nay Bởi vì, thếgiới mà chúng ta đang sống là thế giới của những thay đổi lớn Với nhữngthành tựu phi thường của cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại, với

sự xuất hiện nền kinh tế tri thức, quá trình toàn cầu hóa diễn ra ngày càngsâu rộng, đời sống kinh tế, chính trị, xã hội biến chuyển không ngừng Tuynhiên, loài người ngày nay cũng đang phải đối mặt trước nhiều thử tháchmang tính chất toàn cầu, như: khủng hoảng kinh tế, chính trị, xã hội, vănhoá; chiến tranh cục bộ với nhiều hình thức sắc tộc, dân tộc, tôn giáo; nạn

khủng bố, bùng nổ dân số, đói nghèo và bệnh tật, ô nhiễm môi trường, biếnđổi khí hậu toàn cầu, sự cạn kiệt tài nguyên, năng lượng… Những hiểm hoạ

đó nếu không giải quyết kịp thời sẽ ảnh hưởng đến sự tồn vong của nhân loại.Những hậu quả đó của loài người do đâu mà có? Dưới góc độ nhânsinh quan của Đạo gia, có thể thấy là do con người quá “hữu vi” vào thếgiới, vì lợi ích mà con người đã hành động trái với quy luật, không thuậntheo lẽ tự nhiên, nhằm thực hiện ước mơ “chinh phục”, “làm chủ tể giới tựnhiên”, bất chấp mọi tác hại đối với tự nhiên Cho nên, nghiên cứu triết lýnhân sinh của Đạo gia sẽ giúp con người văn minh hiện nay nhận thức rõhơn sự cần thiết phải sống hoà hợp với tự nhiên, thuận theo tự nhiên và giữgìn môi trường sống lành mạnh cho chính mình

Nhìn chung, triết lý nhân sinh của Đạo gia đã ảnh hưởng sâu rộngtrong lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII Bởi vì trong giaiđoạn này, xã hội diễn biến phức tạp, chế độ phong kiến ngày càng lũngđoạn dẫn đến nền kinh tế khủng hoảng nghiêm trọng, xã hội loạn lạc, vănhoá dân tộc ngày càng xuống cấp, đời sống nhân dân lầm than cơ cực, nỗiđau của nhân dân cứ chảy âm ỉ trong lòng xã hội vì sự xâu xé, tranh giànhquyền lực giữa các tập đoàn phong kiến diễn ra triền miên, hết đấu tranhgiữa Trịnh - Mạc rồi đến Trịnh - Nguyễn phân quyền cát cứ đã mất ngóthàng thế kỷ Đứng trước thời cuộc loạn lạc đó của xã hội đã không ít ngườiquyết chí “dùi mài kinh sử” theo con đường khoa bảng Nho học, bon chenchốn quan trường với mong muốn góp phần vào khắc phục sự khủng hoảng

xã hội, đưa đất nước trở lại thời kỳ hưng thịnh Nhưng cũng không ít nhà tưtưởng nhìn thấy sự mục rữa, thối nát của thời đại phong kiến lúc bấy giờnên họ đỗ đạt khoa bảng nhưng nhất quyết không chịu ra làm quan hay một

số khác lại từ quan lui về ẩn dật, không chịu làm nô lệ cho cái phi nghĩa,vượt lên mọi đam mê, quyến rũ của danh lợi, tìm tới đạo nhân sinh của Lão

Trang, tiêu dao cùng trời đất vạn vật Tiêu biểu như Nguyễn Trãi (1380 1442), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585), Nguyễn Dữ, Lê Hữu Trác (1720

1791),…

Điều đáng tự hào là nhân dân ta không có ý thức kỳ thị những tưtưởng du nhập từ bên ngoài, ngược lại luôn có tinh thần kế thừa và phát huycác giá trị tích cực và biến chúng thành tư tưởng đặc trưng của dân tộc Việt.Cho nên, ngay cả thời kỳ Nho hoặc Phật độc tôn trên diễn đàn chính trị và

hệ tư tưởng vẫn luôn thường trực tinh thần khoan dung với Đạo gia và xemNho, Phật, Đạo có cùng chung một nguồn gốc, “Tam giáo đồng nguyên”

Vì rằng, tất cả những tư tưởng đó đều muốn mưu cầu hạnh phúc, yên bìnhcho con người và xã hội

Vì vậy, nghiên cứu vấn đề này không chỉ có ý nghĩa nền tảng nhằmkhẳng định những ảnh hưởng triết lý nhân sinh của Đạo gia đối với lịch sử tưtưởng Việt Nam trong quá khứ mà còn giúp cho chúng ta có một cái nhìn toàndiện về những giá trị cuộc sống và định hướng cho cuộc sống hiện nay; làmphong phú đời sống tinh thần của con người Việt Nam trong thời đại mới Cho nên, với những suy nghĩ trên, nghiên cứu sinh chọn đề tài:

“Triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII” làm luận án triết học của mình.

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở phân tích những nội dung chủ yếu về triết lý nhân sinh củaĐạo gia, từ đó luận án làm rõ một số ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tưtưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Thứ nhất, trình bày cơ sở hình thành triết lý nhân sinh của Đạo gia Thứ hai, phân tích nội dung triết lý nhân sinh của Đạo gia.

Thứ ba, phân tích ảnh hưởng triết lý nhân sinh của Đạo gia đối với

lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận án tập trung nghiên cứu triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnh

hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII.

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu những nội dung chủ yếu triết lý nhân sinh của Đạo giathời kỳ Trung Quốc cổ đại với các triết gia đại biểu: Lão Tử, Dương Tử vàTrang Tử

Ảnh hưởng triết lý nhân sinh của Đạo gia đối với lịch sử tư tưởngViệt Nam từ thế kỷ XV - XVIII trên các lĩnh vực cụ thể: tư tưởng về conngười và đạo làm người thông qua một số nhà tư tưởng Việt Nam tiêu biểu,như Nguyễn Trãi (1380 - 1442), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585),Nguyễn Dữ và Lê Hữu Trác (1720 - 1791)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu luận án

4.1 Cơ sở lý luận và phương pháp luận

Luận án được xây dựng trên cơ sở lý luận và phương pháp luận củachủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử Đặc biệt là nộidung quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất đối với trình độ phát triểncủa lực lượng sản xuất; mối quan hệ biện chứng về tồn tại xã hội và ý thức

xã hội, tính độc lập tương đối và sức mạnh cải tạo của ý thức xã hội

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng tổng hợp các phương pháp luận mácxít, nghiên cứuliên ngành, trong đó chú trọng sử dụng các phương pháp nghiên cứu vănbản, tài liệu gốc, các phương pháp cụ thể như lôgic - lịch sử, phân tích -tổng hợp, quy nạp - diễn dịch, so sánh đối chiếu, khái quát hoá,…

5 Đóng góp mới về khoa học của luận án

Một là, luận án phân tích những nội dung triết lý nhân sinh của Đạo

gia thời kỳ Trung Quốc cổ đại trên một số lĩnh vực cụ thể: quan niệm vềcon người và đạo làm người

Hai là, luận án phân tích ảnh hưởng triết lý nhân sinh của Đạo gia đối

với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII trên lĩnh vực tư tưởng

về con người và đạo làm người thông qua một số nhà tư tưởng Việt Namtiêu biểu, như Nguyễn Trãi (1380 - 1442), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 -1585), Nguyễn Dữ và Lê Hữu Trác (1720 - 1791)

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

Luận án góp phần hoàn thiện nội dung triết lý nhân sinh của Đạo gia

và ảnh hưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV XVIII trên một số lĩnh vực tư tưởng về con người và đạo làm người thôngqua một số nhà tư tưởng Việt Nam tiêu biểu, như Nguyễn Trãi (1380 -1442), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585), Nguyễn Dữ và Lê Hữu Trác(1720 - 1791)

-6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của luận án có thể sử dụng làm tài liệu tham khảotrong việc tiếp tục đi sâu nghiên cứu ảnh hưởng triết học của Đạo gia đốivới lịch sử tư tưởng Việt Nam

Luận án có thể làm tài liệu tham khảo cho công tác nghiên cứu, giảngdạy môn triết học và các ngành học có liên quan trong nền giáo dục Đại họcViệt Nam hiện nay

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, tổng quantình hình nghiên cứu, nội dung của luận án gồm 3 chương, 7 tiết

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1 Nguồn tài liệu phục vụ nghiên cứu

1.1 Nhóm tài liệu gốc

Trong quá trình nghiên cứu về triết lý nhân sinh của Đạo gia và ảnhhưởng của nó đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII đã cónhiều học giả nghiên cứu công phu để giới thiệu, dịch và chú giải nhữngtrước tác của các nhà triết học Đạo gia và các nhà tư tưởng tiêu biểu ViệtNam từ thế kỷ XV - XVIII Trong đó có một số công trình tiêu biểu:

Nguyễn Hiến Lê (chú dịch và giới thiệu), Lão Tử - Đạo Đức Kinh, Nxb

Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2006; Nguyễn Hiến Lê (Chú dịch và giới

thiệu), Trang Tử - Nam Hoa Kinh, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2008; Nguyễn Hiến Lê (Chú dịch và giới thiệu), Liệt Tử và Dương Tử, Nxb Văn

hóa Thông tin, Hà Nội, 2006; Nguyễn Duy Cần (Dịch và bình chú) (1992),

Lão Tử - Đạo Đức Kinh, Nxb Hà Nội, 1992; Nguyễn Duy Cần (Dịch và bình chú), Trang Tử - Nam Hoa Kinh, Tập 1,2 Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2013; Nguyễn Tôn Nhan (Giới thiệu và dịch giải), Hoài Nam Tử Cuộc Đời, Tư Tưởng Và Toàn Văn Hoài Nam Hồng Liệt, tập 1,2, Nxb

Khoa học xã hội, Hà Nội, 2008;…

Các nhà tư tưởng Việt Nam tiêu biểu từ thế kỷ XV - XVIII, nhưNguyễn Trãi (1380 - 1442), Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585), Nguyễn

Dữ, Lê Hữu Trác (1720 - 1791) đã để lại những trước tác trên các lĩnh vựcnhư văn học, lịch sử, địa lý, triết học,… Có thể tổng quan về một số tácphẩm của họ có liên quan đến đề tài của luận án như: Viện Sử học (Đào

Duy Anh và Văn Tân dịch, phiên âm và chú thích), Nguyễn Trãi toàn tập, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1976; Nguyễn Thạch Giang (phiên khảo và chú giải), Nguyễn Trãi - Quốc âm thi tập, Nxb Thuận hoá, Huế, 2000; Trần Văn Nhĩ (Dịch), Nguyễn Trãi - Ức trai thi tập, Nxb Văn hoá - Văn nghệ,

Tp Hồ Chí Minh 2013; Nguyễn Khuê, Nguyễn Bỉnh Khiêm qua Bạch Vân

am thi tập, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1997; Bùi Văn Nguyên (Chọn dịch, chú thích và giới thiệu), Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tập 2 - Thơ văn chữ Hán, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1989; Bùi Văn Nguyên (phiên âm và

giới thiệu), Thơ văn Nguyễn Bỉnh Khiêm, tập 1 - Bạch Vân Quốc ngữ thi tập, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1989; Lê Văn Hưu - Ngô Sĩ Liên (Dịch: Ngô Đức Thọ; Hiệu đính: Hà Văn Tấn), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học

- xã hội, Hà Nội, 1993; Lê Hữu Trác, (Viện Y học Dân tộc biên dịch) Hải thượng Y tông tâm lĩnh, tập 1,2, Nxb Y học, Hà Nội, 2012; Nguyễn Tự (Dịch giả: Bùi Xuân Trang), Tân biên Truyền kỳ mạn lục, quyển thượng và

hạ, Bộ Quốc gia Giáo dục xuất bản, Sài Gòn, 1963;…

Những tài liệu gốc được trình bày ở trên có giá trị cho nghiên cứusinh có cơ sở để nghiên cứu sự hình thành triết lý nhân sinh của Đạo gia,cũng như nội dung triết lý nhân sinh của Đạo gia và sự ảnh hưởng của nóđối với lịch sử tư tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII

1.2 Tài liệu nghiên cứu về cơ sở hình thành triết lý nhân sinh của Đạo gia

Đạo gia và triết lý nhân sinh của Đạo gia ra đời là một tất yếu củalịch sử, được quy định bởi những cơ sở khách quan và nhân tố chủ quan củathời Xuân Thu - Chiến Quốc Vấn đề này đã nhiều học giả quan tâm nghiên

cứu với các công trình tiêu biểu: Hồ Thích (Huỳnh Minh Đức dịch), Trung Quốc triết học sử, Nxb Khai trí, Sài Gòn, 1969; Trần Văn Hải Minh (Biên soạn), Bách gia chư tử - Các môn phái triết học dưới thời Xuân Thu - Chiến Quốc, Nxb Hội nghiên cứu văn học Thành phố Hồ Chí Minh, 1991; Giản Chi và Nguyễn Hiến Lê, Đại cương triết học Trung Quốc, tập 1, Nxb

Thành phố Hồ Chí Minh, 1992; Tôn Phương Ly (Biên soạn), (Phan Kỳ

Nam dịch), Tả truyện - Bức tranh về cuộc diện liệt quốc, Nxb Đồng Nai, 1995; Cao Xuân Huy, Tư tưởng phương Đông gợi những điểm nhìn tham chiếu, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1995; Nguyễn Đăng Thục, Lịch sử triết học phương Đông, tập 1,2 Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1997; Ngô Tất Tố, Lão Tử, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1997; Trần Đình Hượu, Các bài giảng về tư tưởng phương Đông, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2001; Phùng Hữu Lan (Lê Anh Minh dịch), Lịch sử triết học Trung Quốc, tập 1, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2006; Will Durant (Nguyễn Hiến Lê dịch), Lịch sử văn minh Trung Quốc, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà Nội, 2006; Lý

Minh Tuấn, Đông phương triết học cương yếu, Nxb Thuận Hóa, Huế, 2005;

Tư Mã Thiên (Phan Ngọc dịch), Sử Ký Tư Mã Thiên, Nxb Thời đại, Hà Nội, 2010; Doãn Chính, Lịch sử Triết học phương Đông, Nxb Chính trị Quốc

gia, Hà Nội, 2012;…

1.3 Tài liệu nghiên cứu về nội dung triết lý nhân sinh của Đạo gia

Đạo gia và triết lý nhân sinh của Đạo gia có nội dung vô cùng phongphú và uyên thâm Vì vậy, triết học Đạo gia luôn có sức hấp dẫn đối với cáchọc giả trong và ngoài nước nghiên cứu trên nhiều nội dung khác nhau củatrường phái triết học này

Trần Văn Hiến Minh, Từ điển và danh từ triết học, Nxb Ra khơi, Sài

Gòn, 1966; Hồ Thích (dịch: Huỳnh Minh Đức; giới thiệu: Nguyễn Đăng

Thục), Trung Quốc triết học sử, Nxb Khai trí, Sài Gòn, 1969; Giản Chi và Nguyễn Hiến Lê, Đại cương triết học Trung Quốc, tập 2, Nxb Thành phố

Hồ Chí Minh, 1992; Ngô Tất Tố, Lão Tử, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1997; Trần Đình Hượu, Các bài giảng về tư tưởng phương Đông, Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, 2001; Lý Minh Tuấn, Đông phương triết học cương yếu, Nxb Thuận Hóa, Huế, 2005; Phùng Hữu Lan (Lê Anh Minh dịch), Lịch sử triết học Trung Quốc, tập 1, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2006; Lương Đình Hải, “Văn hóa triết lý và triết học”, tạp chí triết học, số 10 (209) (tr.17-23), 2008; Doãn Chính, Từ điển triết học Trung Quốc, Nxb

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2009; Vũ Minh Tâm, “Triết lý truyền thống ở

Việt Nam về vũ trụ”, tạp chí Triết học, số 1 (212), (tr.48-51), 2009; Doãn Chính, Lịch sử Triết học phương Đông, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2012; Lê Xuân Vũ, Từ Lão - Trang đến Đạo giáo, Nxb Chính trị Quốc gia,

Hà Nội, 2011; Cung Thị Ngọc, Tư tưởng triết học của Trang Tử trong tác phẩm Nam Hoa Kinh, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội, 2016;…

1.4 Tài liệu nghiên cứu ảnh hưởng triết lý nhân sinh của Đạo gia đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII

Trong giai đoạn lịch sử này của dân tộc, các nhà tư tưởng Việt Namkhông chỉ ảnh hưởng về đạo làm người của Nho gia, Phật gia mà còn mang

nặng tư tưởng về đạo làm người của Đạo gia Với nội dung này đã có rấtnhiều nhà nghiên cứu với các tác phẩm tiêu biểu:

Võ Xuân Đàn, Tư tưởng Nguyễn Trãi trong tiến trình lịch sử Việt Nam, Nxb Văn hoá - Thông tin, Hà Nội, 1996; Nguyễn Hữu Sơn (Tuyển chọn và giới thiệu), Nguyễn Trãi về tác gia và tác phẩm, Nxb Giáo dục, Thành phố Đà Nẵng, 2007; Nguyễn Khuê, Nguyễn Bỉnh Khiêm qua Bạch Vân am thi tập, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, (1997); Nguyễn Hữu Sơn (Biên soạn), Nguyễn Bỉnh Khiêm nhà thơ triết lý thế sự, Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh, 2003; Nguyễn Đăng Thục, Lịch sử tư tưởng Việt Nam, tập 1-7, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1998; Đại học sư phạm Hà Nội, Trung tâm Trung Quốc học, Đạo gia và văn hoá, Nxb Văn hoá Thông tin, 2000; Phạm Công Nhất, Tư tưởng triết học về con người của Đại danh y Lê Hữu Trác - Hải Thượng Lãn Ông, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2004; Hà Ngọc Hòa, “Con người nhàn dật, tự tại trong thơ nôm đường luật”, Tạp chí khoa học, Đại học Huế, tập 72A, số 3 (tr.131-137), 2012; Nguyễn Tài Thư (chủ biên), Lịch sử tư tưởng Việt Nam, tập 1, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 1993; Nguyễn Hùng Hậu, Đại cương lịch sử tư tưởng Triết học Việt Nam, tập 1, Nxb Thuận Hoá, Huế, 2005; Trần Văn Thuỵ, Đại danh y Lãn Ông và

cơ sở tư tưởng của nghề làm thuốc, chữa bệnh, Nxb Y học, Hà Nội, 2001; Nguyễn Tài Đông (chủ biên), Khái lược lịch sử tư tưởng triết học Việt Nam, Nxb Đại học sư phạm, Hà Nội, 2016; Nguyễn Bá Cường, Vấn đề con người trong lịch sử tư tưởng Việt Nam thế kỷ XV - XVIII, Nxb Đại học sự

phạm, Hà Nội, 2016,…

2 Các vấn đề đặt ra trong tổng quan tình hình nghiên cứu

2.1 Những nội dung các công trình nghiên cứu đã đạt được

Nhìn chung, những nội dung các công trình nghiên cứu đã đạt được:

Thứ nhất, những văn bản, tài liệu gốc có giá trị lớn không chỉ về mặt

dịch thuật mà còn cả phương diện học thuật của các học giả

Thứ hai, các công trình đã khái quát cơ sở khách quan và nhân tố chủ

quan hình thành triết học triết lý nhân sinh của Đạo gia

Thứ ba, các công trình đã làm rõ khái niệm triết lý, nhân sinh, nhân

sinh quan và các phạm trù, quy luật của triết học Đạo gia

Thứ tư, các công trình đã phân tích các nội dung triết học của Đạo gia

trên nhiều góc độ như vũ trụ quan, phép biện chứng, nhận thức luận vànhân sinh quan

Thứ năm, các công trình đã làm rõ sự ảnh hưởng triết lý nhân sinh

của Đạo gia trong lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII trênnhiều lĩnh vực về con người và đạo làm người

Thứ sáu, các công trình đã phân tích sự ảnh hưởng triết lý nhân sinh

của Đạo gia đối với lịch sử tư tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII nóiriêng là một tất yếu khách quan trong tiến trình lịch sử phát triển tư tưởngcủa dân tộc

2.2 Các vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án

Tuy nhiên, các công trình trên có nhiều vấn đề đặt ra trong quá trìnhnghiên cứu:

Thứ nhất, có nhiều bản dịch khác nhau đối với tài liệu gốc, do đó

phải lựa chọn những bản dịch phù hợp nhất nhằm phục vụ tốt cho nội dungtrích dẫn trong luận án

Thứ hai, đây là một công trình mới, chưa có một học giả nào chuyên

sâu nghiên cứu nên những nội dung trong các công trình trên có liên quanđến luận án chỉ dừng lại ở tính chất chung, khái quát

Thứ ba, đến nay chưa có một nhà khoa học nào trình bày đầy đủ khái

niệm triết lý nhân sinh Vì vậy, nghiên cứu sinh bước đầu đưa ra định nghĩa

về các khái niệm nhằm phân tích nội dung triết lý nhân sinh của Đạo gia

Thứ tư, đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên biệt về

nội dung triết lý nhân sinh của Đạo gia

Thứ năm, triết lý nhân sinh của Đạo gia ảnh hưởng đến lịch sử tư

tưởng Việt Nam từ thế kỷ XV - XVIII là khá toàn diện, nhưng có nhiều họcgiả chỉ mới đặt ra vấn đề chưa nghiên cứu chuyên sâu

và thương mại phát triển mạnh mẽ trong nền sản xuất xã hội

Với sự chuyển biến mạnh mẽ về kinh tế, đặc biệt sức sản xuất pháttriển đã dẫn đến chính thể nhà Chu ngày càng mai một dần, lễ giáo nhà Chukhông còn được tôn trọng và Thiên Tử chỉ còn là hư danh Vì vậy, chiếntranh triền miên diễn ra giữa các nước chư hầu hùng mạnh gắn liền với việctăng cường bóc lột nhân dân của các lãnh chúa; thiên tai thường xuyên xảyra; nạn cướp bóc nổi lên khắp nơi làm cho đời sống nhân dân ngày càng cơcực, lầm than Ngược lại, bọn quý tộc lại sống cực kỳ xa hoa trên xươngsống của dân Sự mục rữa của chế độ xã hội đã làm cho những mâu thuẫnvốn có lúc bấy giờ ngày càng trở nên gay gắt và trật tự xã hội bị đảo lộn.Đứng trước nhiều vấn đề phức tạp mà nhu cầu lịch sử xã hội đang đặt

ra đã dẫn đến sự xuất hiện hàng loạt nhà tư tưởng và các trường phái triếthọc lớn Triết lý nhân sinh của Đạo gia ra đời cũng nằm trong xu thế tất yếuchung đó của lịch sử Trung Quốc cổ đại

1.1.2 Tiền đề tư tưởng - lý luận hình thành triết lý nhân sinh của Đạo gia

Sự hình thành tư tưởng triết lý nhân sinh của Đạo gia còn là sự tươngtác giữa các dòng triết học trong thời kỳ Xuân Thu - Chiến Quốc Trướcnhu cầu thực tiễn của xã hội phát triển nhanh và phức tạp cần phải có những

tư tưởng, lý luận mới ra đời để nhằm bình ổn xã hội Trong thời kỳ “Bách

gia chư tử” có Âm dương - Ngũ hành, Nho gia và Pháp gia đã trực tiếp ảnhhưởng đến triết lý nhân sinh của Đạo gia Các trường phái triết học đó vừa

có tư tưởng đối lập, vừa thống nhất, chúng là tiền đề nhằm thúc đẩy tưtưởng triết lý nhân sinh của Đạo gia ra đời và phát triển

1.2 Một số triết gia và tác phẩm tiêu biểu hình thành triết lý nhân sinh của Đạo gia

1.2.1 Lão Tử và tác phẩm Đạo Đức Kinh

1.2.1.1 Cuộc đời và sự nghiệp của Lão Tử

Cũng giống như các nhà triết ẩn khác, cuộc đời và sự nghiệp của Lão

Tử là một huyền thoại, hết sức phức tạp, có nhiều luận điểm khác nhau,người đời sau biết nhiều về Lão Tử là qua Sử ký Tư Mã Thiên Dựa trênnhiều tài liệu cổ trong thời kỳ Tiên Tần, Tư Mã Thiên đã đưa ra nhiều giảthuyết khác nhau về tiểu sử của Lão Tử, nhưng cũng không có cái nào chắcchắn cả Trải qua hơn hai ngàn năm, thời nào cũng có học giả nghiên cứu

về cuộc đời và sự nghiệp của Lão Tử, nhưng đến nay, Lão Tử là ai? thì cónhững câu trả lời chưa thật chính xác

1.2.1.2 Tác phẩm Đạo Đức kinh

Trước tác của Lão Tử xuất hiện khi nào đến nay vẫn là một câuchuyện còn nhiều tranh cãi, tất cả kết luận đều là giả sử Tuy nhiên, các họcgiả cho rằng, Lão Tử là người chu du khắc thiên hạ, đọc nhiều, hiểu rộngnhưng lại “giấu mình, kín tiếng”, khi thấy nhà Chu quá suy, ông quyết định

bỏ đi ở ẩn Ông để lại duy nhất trước tác có tên Đạo đức kinh với 2 thiên và

81 chương Với lối diễn đạt ngắn gọn, súc tích, nhiều hình tượng, châmngôn, ẩn dụ qua hơn năm nghìn chữ trong Đạo đức kinh đã thể hiện được tưtưởng triết học Lão Tử vô cùng uyên thâm và đạt tới trình độ “tri bất ngôn,ngôn bất tri”

1.2.2 Dương Tử và tác phẩm Liệt Tử - Xung Hư Chân Kinh 1.2.2.1 Cuộc đời và sự nghiệp của Dương Chu

Cuộc đời và sự nghiệp của Dương Chu, chúng ta chỉ biết gián tiếpthông qua một số sách của người đời sau như Mạnh Tử, Nam Hoa kinh, LãThị Xuân Thu, Hoài Nam Tử và rõ nhất là trong Thiên 7 của sách Liệt Tử