Quản lý hệ thống cấp nước thành phố rạch giá, tỉnh kiên giang thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn (tt)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI HOÀNG ĐĂNG QUANG QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ, TỈNH KIÊN GIANG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂ

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

HOÀNG ĐĂNG QUANG

QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ, TỈNH KIÊN GIANG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG VÀ XÂM NHẬP MẶN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

Hà Nội - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI

HOÀNG ĐĂNG QUANG KHÓA 2015-2017

QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ, TỈNH KIÊN GIANG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG VÀ XÂM NHẬP MẶN

Chuyên ngành : Quản lý đô thị và công trình

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC

PGS.TS NGUYỄN THỊ NGỌC DUNG

Hà nội - 2017

LỜI CẢM ƠN

Sau hơn 1 năm học tập, nghiên cứu tại khoa Sau đại học, trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, với chuyên ngành Quản lý đô thị và công trình Em có thực hiện

luận văn tốt nghiệp với đề tài “Quản lý hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá,

tỉnh Kiên Giang thích ứng với biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn» Được sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Dung Đến nay, sau 3

tháng em đã hoàn thiện luận văn với đề tài trên

Em xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo đang công tác tại Khoa Sau Đại học, trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, các thầy cô đã giảng dạy em trong thời gian vừa qua

Đặc biệt em xin trân trọng cảm ơn cô giáo PGS.TS Nguyễn Thị Ngọc Dung

đã tận tình hướng dẫn, góp ý và giúp đỡ em trogn suốt quá trình thực hiện luận văn

Do đặc điểm công việc hay công tác xa, thời gian dành cho việc thực hiện Luận văn chưa thực sự nhiều, nên không tránh khỏi những thiếu sót Kính mong được sự góp ý của các thầy cô đề đề tài em thực hiện được hoàn thiện hơn

Hà Nội, Ngày 21 tháng 04 năm 2017

Tác giả luận văn

Hoàng Đăng Quang

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn Thạc sĩ là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi Các số liệu khoa học, kết quả nghiên cứu của Luận văn là trung thực và

có nguồn gốc rõ ràng

Tác giả luận văn

Hoàng Đăng Quang

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC HÌNH ẢNH

DANH MỤC SƠ ĐỒ

MỞ ĐẦU 1

 Lý do chọn đề tài 1

 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài 3

 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3

 Phương pháp nghiên cứu 3

 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 4

 Các khái niệm[7][50][55] 4

 Kết cấu của luận văn 5

NỘI DUNG 6

CHƯƠNG 1 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HẾ THỐNG CẤP NƯỚC THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ, TỈNH KIÊN GIANG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG VÀ XÂM NHẬP MẶN 6

1.1 Giới thiệu chung về thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang 6

1.1.1 Vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên [24][35] 6

1.1.2 Hiện trạng hệ thống hạ tầng kỹ thuật và môi trường 11

1.2 Hiện trạng hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang 13

1.2.1 Hiện trạng các nguồn nước[2][35][34] 13

1.2.2 Hiện trạng các nhà máy nước 20

1.2.3 Hiện trạng mạng lưới cấp nước [34] 21

1.2.4 Nhu cầu sử dụng nước sạch[34] 22

1.2.5 Hiện trạng tác động của Biến đổi khí hâu, nước biển dâng và xâm nhập mặn đến hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang [2] [9][ 33] [34][ 35] 231.3 Thực trạng công tác quản lý hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang trong điều kiện Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 251.3.1 Giới thiệu về thực trạng quản lý hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang [22] 251.3.2 Thực trạng mô hình tổ chức trong điều kiện Biến đổi khí hâu, nước biển dâng và xâm nhập mặn[22][34] 261.3.3 Thực trạng cơ chế chính sách trong điều kiện Biến đổi khí hâu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 281.3.4 Những dự án đang triển khai trong điều kiện Biến đổi khí hâu, nước biển dâng và xâm nhập mặn[24] 311.3.5 Thực trạng sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý hệ thống cấp nước 321.4 Đánh giá chung thực trạng quản lý hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang trong điều kiện Biến đổi khí hâu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 331.4.1 Đánh giá chung về công tác quản lý hệ thống cấp nước trong điều kiện Biến đổi khí hâu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 331.4.2 Những vấn đề tồn tại cần giải quyết thích ứng Biến đổi khí hâu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 33CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ HẾ THỐNG CẤP NƯỚC THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ, TỈNH KIÊN GIANG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG VÀ XÂM NHẬP MẶN 352.1 Kịch bản Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 352.1.1 Kịch bản bản Biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho Việt Nam năm

2016 [7] 352.1.2 Kịch bản Biến đổi khí hậu, nước biển dâng vùng Đồng bằng sông Cửu Long[7][8][9] 36

2.1.3 Kịch bản Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn tác động tới

thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang[7] [45] 41

2.1.4 Tác động của biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn đến tài nguyên nước tại thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang[35][48] 44

2.1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến xâm nhậm mặn tại thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang[2][3][7][8][34][35] 47

2.2 Các ảnh hưởng đến tài nguyên nước từ thượng lưu sông Mekong[35] 51

2.2.1 Sơ bộ lưu vực sông Mekong: 51

2.2.2 Những hoạt động tác động đến dòng chảy sông Mekong 52

2.3 Cơ sở pháp lý về Quản lý hệ thống cấp nước đô thị thích ứng với Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 55

2.3.1 Các văn bản quản lý hệ thống cấp nước 55

2.3.2 Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu 57

2.3.3 Tình hình triển khai về ứng phó với BĐKH ở các tỉnh ĐBSCL 58

2.3.4 Định hướng phát triển cấp nước đô thị đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2050 (theo Quyết định phê duyệt điều chỉnh số 2502/QĐ-TTg của Thủ tướng chính phủ)[42] 60

2.3.5 Các quy hoạch liên quan đến tài nguyên nước tại thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang[34][35][43] 61

2.3.6 Định hướng phát triển của công ty TNHH MTV cấp thoát nước Kiên Giang trong điều kiện Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn [26]67 2.4 Sự tham gia của cộng đồng trong công tác quản lý cấp nước đô thị thích ứng với Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 68

2.4.1 Khái niệm cộng đồng và sự tham gia của cộng đồng[53] 68

2.4.2 Giáo dục và truyền thông cộng đồng 70

2.5 Kinh nghiệm quản lý hệ thống cấp nước đô thị trên thế giới và Việt Nam thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 71

2.5.1 Kinh nghiệm quản lý hệ thống cấp nước đô thị trên thế giới thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn [23] 71

2.5.2 Kinh nghiệm quản lý lý hệ thống cấp nước đô thị ở Việt Nam thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 73CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HỆ THỐNG CẤP NƯỚC THÀNH PHỐ RẠCH GIÁ, TỈNH KIÊN GIANG THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU, NƯỚC BIỂN DÂNG VÀ XÂM NHẬP MẶN 753.1 Đề xuất các giải pháp quản lý kỹ thuật 753.1.1 Rà soát, lập quy hoạch nguồn cấp nước và hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang 753.1.2 Tổ chức quản lý tài nguyên nước 773.1.3 Quy hoạch hệ thống cấp nước đô thị phải tính đến yếu tố Biến đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 783.1.4 Đề xuất các giải pháp bảo vệ nguồn nước cung cấp nước sạch cho thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang 793.1.5 Đề xuất giải pháp chống thất thoát, thất thu nước sạch 803.1.6 Hợp tác quốc tế, các nước trong lưu vực sông Mekong về bảo vệ, khai tác hợp lý nguồn nước 823.2 Đề xuất giải pháp tổ chức quản lý hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang nhằm thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 833.2.1 Đề xuất mô hình quản lý hệ thống cấp nước thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 833.2.2 Đề xuất bổ sung và quy chế quản lý đô thị một số quy định về quản lý cấp nước thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 843.2.3 Đề xuất chính sách tài chính hợp lý trong công tác sản xuất và kinh doanh nước sạch 893.2.4 Đề xuất sự tham gia của cộng đồng vào công tác quản lý hệ thống cấp nước 913.2.5 Đề xuất bổ sung chính sách trong công tác đào tạo nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản lý cấp nước thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 92

3.3 Đề xuất giải pháp về thể chế chính sách cho tài nguyên nước 93

3.3.1 Phát triển thể chế quản lý 93

3.3.2 Cơ cấu tổ chức công ty cổ phần 94

3.3.3 Thể chế tài chính 97

3.3.4 Chính sách bảo vệ chống ô nhiễm nguồn nước 97

3.3.5 Xây dựng thông tin, dữ liệu về tài nguyên nước 98

3.4 Đề xuất giải pháp nâng cao năng lực tham gia của cộng đồng trong quản lý hệ thống cấp nước thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang 99

3.4.1 Giải pháp nâng cao nhận thức của cộng đồng về quản lý nguồn nước thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn tại thành phố Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang 99

3.4.2 Phát động chương trình truyền thông nâng cao nhận thức bảo vệ môi trường cho người dân TP Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang thích ứng với biển đổi khí hậu, nước biển dâng và xâm nhập mặn 100

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 101

 Kết luận 101

 Kiến nghị 103

TÀI LIỆU THAM KHẢO

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

BĐKH : Biến đổi khí hậu

ĐBSCL : Đồng bằng sông Cửu Long

KIWACO : Công ty TNHH MTV Cấp thoát nước Kiên Giang

KTCTTL : Khai thác công trình thủy lợi

NN&PTNT : Nông nghiệp và phát triển nông thôn

RCP : Representative Concentration Pathways-đường nồng độ khí

nhà kính đại diện TBNN : Trung bình nhiều năm

TN&MT : Tài nguyên và Môi trường

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1: Lượng mưa ở một số trạm: 10

Bảng 1.2: Lượng mưa mùa và tỉ lệ so với lượng mưa năm (mm) 19

Bảng 1.3: Bảng tổng hợp nhu cầu nước sạch 23

Bảng 1.4: Số liệu đo độ mặn tại một số tuyến đo tỉnh Kiên Giang 25

Bảng 1.5: Bảng chức năng nhiệm vụ của các bộ ngành trung ương và các sở, ban ngành ở cấp tỉnh có liên quan đến hai lĩnh vực trên 30

Bảng 2.1: Mực nước biển dâng tại khu vực ven biển phía đông ĐBSCL 37

Bảng 2.2: Mực nước biển dâng tại khu vực ven biển phía tây ĐBSCL 38

Bảng 2.3: Khoảng cách xâm nhập mặn (>4g/l) gia tăng giữa các kịch bản giảm dòng chảy kiệt so với hiện trạng khi nước biển dâng 30 cm (đơn vị: km) 45

Bảng 2.4: Tiêu chuẩn dùng nước 63

Bảng 2.5: Quy mô công suất và phạm vi cấp nước của các nhà máy liên tỉnh 66

Bảng 3.1: Bảng đề xuất chắc năng nhiệm vụ quản lý hệ thống cấp nước TP Rạch Giá, tỉnh Kiên Giang 85

DANH MỤC HÌNH ẢNH

Hình 1.1: Bản đồ hành chính tỉnh Kiên Giang 6

Hình 1.2: Bản đồ địa hình tỉnh Kiên Giang [35] 7

Hình 1.3: Bản đồ phân bố mưa trung bình tỉnh Kiên Giang [33] 10

Hình 1.4: Bản đồ phân bố TNN mặt mùa khô tỉnh Kiên Giang [33] 14

Hình 1.5: Sông Hậu đoạn qua TP Cần Thơ 15

Hình 1.6: Sông Cái Lớn đổ ra vịnh Rạch Giá, đoạn An Biên 15

Hình 1.7: Sông Cái Bé - Cái Tư (đoạn qua Châu Thành) 15

Hình 1.8: Sông Giang Thành 15

Hình 1.9: Kênh Rạch Giá - Long Xuyên 16

Hình 1.10: Kênh Rạch Giá – Hà Tiên, đoạn Hà Tiên 16

Hình 1.11: Kênh Cái Sắn (kênh Rạch Sỏi - Vàm Cống) 16

Hình 1.12: Kênh Hà Giang 16

Hình 1.13: Hiện trạng xâm nhập mặn tại ĐBSCL [33] 24

Hình 1.14: Ảnh chụp tại khách sạn Hòa Bình – Rạch Giá tháng 10-2016 32

Hình 2.1: Kịch bản nước biển dâng khu vực Biển Đông [7] 35

Hình 2.2: Sơ đồ phân bố mặn tầng chứa nước n 2 vùng ĐBSCL [35] 39

Hình 2.3: Xâm nhập mặn ở ĐBSCL theo kịch bản nền [35] 40

Hình 2.4: Xâm nhập mặn ở ĐBSCL theo kịch bản B2 [35] 40

Hình 2.5: Bản đồ nguy cơ ngập úng với mực nước biển dâng 100cm, tỉnh Kiên Giang [7] 41

Hình 2.6: Lũ lụt và ngập úng năm 2020 [45] 42

Hình 2.7: Lũ lụt và ngập úng khi nước biển dâng 15cm [45] 42

Hình 2.8: Lũ lụt và ngập úng khi nước biển dâng 30cm [45] 42

Hình 2.9: Độ mặn tháng 5 năm 1980-1999 43

Hình 2.10: Độ mặn dự báo tháng 5 năm 2059 nước biển dâng 15cm [45] 43

Hình 2.11: Độ mặn dự báo tháng 5 năm 2059 nước biển dâng 30cm [45] 43

Hình 2.12: Hiện trạng và dự báo xâm nhập mặn ĐBSCL đến 2050 [35] 46

Hình 2.13: Ranh giới xâm nhập mặn đến năm 2050 với các kịch bản giảm dòng

chảy kiệt thượng lưu khác nhau.[35] 46

Hình 2.14: Bản đồ đường đẳng trị mặn [34] 46

Hình 2.15: Vị trí các điểm dự báo mặn trên sông Cái Lớn và sông Ông Đốc 47

Hình 2.16: Sơ đồ lưu vực sông Mekong [35] 51

Hình 2.17: Sơ đồ các đập chính trên sông Mekong [35] 52

Hình 2.18: Hệ thống thủy điện đề xuất (màu đỏ), đang xây dựng (màu xanh) và đã hoàn thiện (màu đen) trên lưu vực sông Mekong 53

Hình 2.19: Sơ đồ định hướng phát triển không gian vùng ĐBSCL 65

Hình 2.20: Bản đồ quy hoạch hệ thống cấp nước vùng ĐBSCL đến năm 2030 [43] 66

Hình 3.1: Quy hoạch mạng lưới cấp nước TP Rạch Giá đến năm 2025 [34] 75

Hình 3.2: Cống ngăn mặn tại Kiên Giang 79

Hình 3.3: Màn hình điện tử tại quảng trường TP Rạch Giá 100

Hình 3.4: Ti vi trên tàu Super Dong Rạch Giá – Phú Quốc 100

DANH MỤC SƠ ĐỒ

Sơ đồ 1.1: Sơ đồ công nghệ NMN Rạch Giá 21

Sơ đồ 1.2: Sơ đồ tổ chức KIWACO 28

Sơ đồ 2.1: Sơ đồ mô tả mối quan hệ chỉ đạo các hoạt động ứng phó với BĐKH ở Việt Nam 59

Sơ đồ 3.1: Công cụ quản lý tài nguyên nước 77

Sơ đồ 3.2: Quy tắc quản lý tài nguyên nước 77

Sơ đồ 3.3: Mô hình giải pháp tích hợp GIS – SCADA – Quản lý khách hàng 83

Sơ đồ 3.4: Sơ đồ quản lý nhà nước với hệ thống cấp nước 85

Sơ đồ 3.5: Sơ đồ tổ chức công ty Cổ phần Kiểu A 95

Sơ đồ 3.6: Sơ đồ tổ chức công ty Cổ phần kiểu B 96

MỞ ĐẦU

* Lý do chọn đề tài

Nếu mực nước biển dâng 100 cm, khoảng 76,90% diện tích của tỉnh Kiên Giang có nguy cơ bị ngập, trong đó huyện An Biên (95,46% diện tích), huyện Giang Thành (98,93% diện tích) có nguy cơ ngập cao nhất Kiên Giang là tỉnh có nguy cơ bị ngập nhiều nhất (sau Hậu Giang với 80,62%)[7]

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng của BĐKH nghiêm trọng nhất BĐKH tác động nặng nề đến đời sống, sản xuất, môi trường, hạ tầng cơ sở, sức khỏe cộng đồng ở nước ta Chính vì vậy, Nhà nước coi việc xây dựng chiến lược tổng thể ứng phó với BĐKH và NBD là vấn đề sống còn và đã sớm xây dựng Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH

Một trong những lĩnh vực chịu tác động nghiêm trọng của BĐKH là TNN, nhất là TNN mưa và TNN mặt Do đó, việc đảm bảo cấp nước sinh hoạt bền vững, lâu dài

là hết sức cấp bách Để thích ứng với BĐKH trong lĩnh vực TNN và các lĩnh vực có liên quan, các nhà hoạch định chính sách, quy hoạch và quản lý TNN cũng như các ngành có liên quan khác cần phải xét đến khả năng tác động của BĐKH đến TNN Tỉnh Kiên Giang nằm trong Vùng ĐBSCL được xác định là một trong những vùng

có vị trí trọng yếu đối với sự phát triển kinh tế- xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng, đặc biệt trong lĩnh vực đảm bảo an ninh lương thực và phục vụ xuất khẩu lương thực đáp ứng linh hoạt với những biến đổi của thị trường và những thay đổi

vi khí hậu của hệ sinh thái mang tính toàn cầu Hiện nay, tỉnh Kiên Giang có 15 đơn

vị hành chính: TP Rạch Giá là đô thị loại 3, thị xã Hà Tiên là đô thị loại 3, các huyện Giang Thành, Kiên Lương, Hòn Đất, Tân Hiệp, Châu Thành, Giồng Riềng,

Gò Quao, An Biên, An Minh, Vĩnh Thuận, U Minh Thượng và 2 huyện đảo là Phú Quốc và Kiên Hải, với tổng diện tích tự nhiên 6.348,53km2, dân số 1.736.264 người

Tỉnh Kiên Giang có địa hình bằng phẳng, cao độ phổ biến từ 0,4-0,6m đây là khu vực chịu ảnh hưởng trực tiếp của triều biển Tây, biên độ triều trung bình từ 0,8-1m Mực nước chân triều dao động ít 0,2- 0,4 m, mực nước đỉnh triều dao động nhiều