Để thực hiện mục tiêu này, trong những năm qua ngành giáo dục đã có nhiều nỗ lực xây dựng lại chương trình theo hướng cập nhật và giảm tải, áp dụng phương pháp giáo dục chủ động, lấy ngư
Trang 1MỞ ĐẦU
1 Lý do chọn đề tài
Kể từ khi Đảng và nhà nước ta thực hiện công cuộc đổi mới (1986), đến nay
đã được hơn 30 năm trôi qua Công cuộc đổi mới đã đạt được nhiều thành tựu và những thành tựu ấy thể hiện rõ trên tất cả ác phương diện: kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội…những thành tựu ấy chứng tỏ đường lối đúng đắn, sáng suốt của Đảng và nhà nước thời gian qua cùng với quá trình Việt Nam gia nhập các tổ chức quốc tế như WTO, APEC…hoà cùng bạn bè thế giới Trong quá trình hội nhập để phát triển kinh tế đất nước, Việt Nam đã không ngừng đổi mới Những con người năng động, hiểu biết, nắm vững khoa học
kĩ thuật được đào tạo để đáp ứng nhu cầu xã hội Để quá trình hội nhập đạt nhiều thành công thì ngành giáo dục cần được quan tâm Điều này đã được Đảng và nhà nước xác định: “Giáo dục là quốc sách hàng đầu”, chỉ có thể xây dựng và phát triển một nền giáo dục hiện đại mới có thể đào tạo con người Việt Nam hiện đại, năng động
Trong những năm gần đây, cùng với sự tiến bộ của khoa học công nghệ, sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất, sự hình thành và phát triển của nền kinh tế tri thức, giáo dục thế giới nói chung và giáo dục nước ta nói riêng luôn đòi hỏi đổi mới và cải cách không ngừng để đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực cho xã hội Trọng tâm của việc cải cách giáo dục là hình thành phẩm chất, năng lực của thế hệ trẻ, tích cực chủ động năng lực sáng tạo, tính thích ứng nhanh và phát huy năng lực người học
Trong những năm gần đây, giáo dục Việt Nam không ngừng đổi mới Một trong những mục tiêu quan trọng của giáo dục là đổi mới chương trình và phương pháp dạy Để thực hiện mục tiêu này, trong những năm qua ngành giáo dục đã có nhiều nỗ lực xây dựng lại chương trình theo hướng cập nhật
và giảm tải, áp dụng phương pháp giáo dục chủ động, lấy người học làm trung tâm và biên soạn lại sách giáo khoa tài liệu để đảm bảo chuyển tải được nội dung và thực hiện những phương pháp mới phương pháp mới Tại một số trường có điều kiện giảng dạy và học tập tốt, ngày càng có nhiều học sinh chứng tỏ năng lực, khả năng tự học, làm việc độc lập và tư duy sáng tạo
ở mức cao Điều này cho thấy công cuộc cải cách giáo dục hiện nay là thực
sự cần thiết và đang phát triển đúng hướng
Trang 2Tuy nhiên, bên cạnh một số thành tựu đã nêu có thể thấy hiệu quả cải cách giáo dục trong thời gian qua còn khá hạn chế Phương pháp giáo dục chủ động đã được đưa vào áp dụng nhưng đa số giáo viên vẫn sử dụng phương pháp thầy đọc trò ghi
Các cách đặt câu hỏi mới, những câu hỏi thuộc dạng trắc nghiệm, hay chương trình mới, những bài tập sáng tạo… sẽ giúp các em tăng khả năng tư duy hơn
Dạy học hiện đại coi học sinh là trung tâm của quá trình dạy học, giáo viên
sẽ là người hướng dẫn điều khiển học sinh Vì vậy để nâng cao các năng lực học tập cho học sinh, đặc biệt là tính độc lập, tích cực, sáng tạo của các tác giả đều nhấn mạnh việc thiết lập hệ thống câu hỏi và bài tập nêu vấn đề, đây chính là phương tiện để giáo viên tạo ra ở học sinh các tình huống có vấn đề Bài tập là một trong những biện pháp quan trọng nhất để hình thành tư duy độc lập và có tính tích cực chủ động nhất trong việc học tập của học sinh Thấy được tầm quan trọng rất lớn trong việc biên soạn và sử dụng bài tập cho học sinh hiện nay là một vấn đề quan trọng và có tính cấp thiết Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã chọn đề
tài “Biên soạn và sử dụng bài tập về nhà phục vụ dạy học lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 ở trường Trung học cơ sở Nguyễn Lương Bằng (Đà Nẵng) theo hướng phát triển năng lực” để làm đề tài nghiên cứu.
2 Mục đích nghiên cứu
- Xây dựng căn cứ khoa học và khẳng định vai trò của bài tập nhận thức
trong dạy học lịch sử
- Biên soạn hệ thống bài tập và cách sử dụng bài tập nhận thức hiệu quả
góp phần nâng cao chất lượng dạy học lịch sử
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
3.2Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình thiết kế và sử dụng bài tập về nhà trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở
Nguyễn Lương Bằng.
Trang 34 Các nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu
4.1 Nhiệm vụ nghiên cứu
Để thực hiện mục tiêu trên, đề tài cần thực hiện những nhiệm vụ:
4.1.1 Nghiên cứu về mặt lý thuyết về bài tập trong dạy học lịch sử
4.1.2 Tiến hành điều tra thực tế giáo viên và học sinh ở trường Trung học cơ sở Nguyễn Lương Bằng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng để nắm rõ quan niệm và sự thực hiện đối với vấn đề bài tập trong dạy học lịch sử Đồng thời nêu những đề xuất cần thiết để đưa công trình nghiên cứu vào thực tiễn
4.1.3 Nghiên cứu chương trình lịch sử và các nguồn tài liệu liên quan để biên soạn bài tập lịch sử về nhà phù hợp với đặc điểm, trình độ và tình hình dạy và học, sử dụng các bài tập về nhà
4.1.4 Tiến hành thực nghiệm kết quả thu được ở các trường Trung học cơ
sở để rút ra những tác dụng của bài tập về nhà trong dạy học lịch sử,
nhằm khẳng định hơn nữa tính đúng đắn và tầm quan trọng của nó Từ đó
đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả của bài tập nhận thức Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình thiết kế và sử dụng bài tập về
nhà trong dạy học lịch sử trường Trung học cơ sở Nguyễn Lương Bằng
trong chương trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 phục vụ dạy học theo hướng phát triển năng lực
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Trong các nhiệm vụ nghiên cứu, nhiệm vụ 2,3,4 là chủ yếu
- Chúng tôi chỉ nghiên cứu học sinh và giáo viên dạy học Lịch sử trường Trung học cơ sở Nguyễn Lương Bằng (Đà Nẵng)
5 Phương pháp nghiên cứu
5.1 Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận
Thu thập tài liệu, tiến hành đọc, phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các nguồn tài liệu lý luận và thực tiễn có liên quan đến công tác tổ chức việc biên soạn bài tập nhận thức cho học sinh Trung học cơ sở Nguyễn Lương Bằng
Trang 4Các tài liệu trên được phân tích, nhận xét, tóm tắt và trích dẫn phục vụ trực tiếp cho việc giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu đề tài
*Phương pháp luận:
Cơ sở phương pháp luận của đề tài nghiên cứu khoa học là lí luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về lịch sử, về giáo dục và giáo dục lịch sử
5.2 Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp nghiên cứu cụ thể:
*Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Đọc và nghiên cứu các tài liệu về đường lối giáo dục, các chủ trương, nghị quyết triển khai giáo dục theo chương trình mới Nghiên cứu triết học của quá trình đánh giá năng lực người học Nghiên cứu các tài liệu giáo khoa về lịch sử Việt Nam trong giai đoạn từ năm 1954 đến năm 1975, xác định kiến thức nội dung trọng tâm của chương từ đó xác định đặc trưng và tiêu chuẩn, kỹ thuật thiết kế quy trình đánh giá năng lực người học trong dạy học nhằm phát triển một năng lực nào đó của học sinh hay thực hiện những mục đích khác và những tài liệu có liên quan
*Phương pháp điều tra cơ bản
Điều tra tình hình dạy học sinh học ở trường Trung học cơ sở nhằm tìm hiểu thực trạng dạy học sinh học để thấy được ưu điểm và nhược điểm trong quá trình đánh giá năng lực người học của giáo viên bằng phương pháp trắc nghiệm, phương pháp phỏng vấn, toạ đàm với giáo viên và học sinh, phương pháp tổng kết kinh nghiệm giáo dục, phương pháp lấy ý kiến chuyên gia
Tiến hành tìm hiểu tình hình giảng dạy thông qua việc dự giờ, rút kinh nghiệm sau khi giảng, có ghi biên bản chi tiết để tiện cho việc phân tích Chúng tôi đi sâu vào mấy khía cạnh cơ bản có liên quan tới nội dung nghiên cứu, kiến thức trọng tâm, phương pháp giảng dạy, khả năng vận dụng vào các khâu trong quá trình dạy học, khả năng nhận thức kiến thức lịch sử của học sinh trên lớp để
từ đó đánh giá được năng lực người học một cách chuẩn xác nhất
*Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Trang 5Tiến hành thực nghiệm sư phạm để đối chiếu với lí luận, từ đó rút ra những kết luận khoa học về tính khả thi của đề tài, theo nguyên tắc từ điểm suy ra diện
Các lớp thực nghiệm và đối chứng được chọn có trình độ tương đương nhau dựa vào kết quả học tập trước đó Việc bố trí thực nghiệm và đối chứng được tiến hành song song
5.3 Nhóm phương pháp thống kê toán học
Tập hợp, xử lý các số liệu thu được qua điều tra, thực nghiệm sư phạm bằng cách lập bảng tính các tham số và xử lí theo phương pháp thống kê toán học, từ
đó rút ra kết luận về tính khả thi của đề tài
Trang 6
NỘI DUNG
CHƯƠNG I: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1 Cơ sở của việc biên soạn và sử dụng bài tập về nhà môn Lịch sử
1.1.2 Một số vấn đề lý luận về bài tập trong dạy học lịch sử ở trường trung
học cơ sở
1.1.3 Vai trò, ý nghĩa của việc sử dụng bài tập về nhà trong dạy học lịch sử
theo hướng phát triển năng lực
1.1.4 1.2 Cơ sở thực tiễn để biên soạn và sử dụng bài tập về nhà trong dạy
học lịch sử ở trường trung học cơ sở theo hướng phát triển năng lực
1.2.1 Đối với giáo viên
1.2.2 Đối với học sinh
CHƯƠNG II: BIÊN SOẠN VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP VỀ NHÀ PHỤC
VỤ DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954-1975 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
2.1 Các yêu cầu của việc biên soạn bài tập về nhà trong dạy học lịch sử 2.1.1 Bài tập lịch sử phải gắn với nội dung, chương trình sách giáo khoa 2.1.2 Bài tập đảm bảo được tính vừa sức đồng thời phát huy được trí thông minh sáng tạo của học sinh
2.1.3 Đảm bảo tính hệ thống trong việc xác định nội dung để biên soạn bài tập lịch sử
2.1.4 Đảm bảo tính đa dạng, toàn diện trong biên soạn bài tập lịch sử
2.1.5 Bài tập lịch sử cần chính xác về nội dung và chuẩn mực về hình thức 2.2 Quy trình biên soạn bài tập lịch sử theo hướng phát triển năng lực
2.3 Biên soạn bài tập về nhà theo hướng phát triển năng lực trong dạy học lịch sử ở trường trung học cơ sở Nguyễn Lương Bằng
2.3.1 Cấu trúc và nội dung cơ bản của bài tập về nhà trong chương trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 phục vụ dạy học theo hướng phát triển năng lực
2.3.2 Biên soạn bài tập về nhà trong chương trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 phục vụ dạy học theo hướng phát triển năng lực
Trang 72.4 Hướng dẫn làm bài tập về nhà trong chương trình lịch sử Việt Nam giai đoạn 1954-1975 phục vụ dạy học theo hướng phát triển năng lực 2.5 Thực nghiệm sư phạm
2.5.1 Mục đích thực nghiệm
2.5.2 Đối tượng và địa bàn thực hiện
2.5.3 Nội dung thực nghiệm
2.5.4 Phương pháp tiến hành thực nghiệm
2.5.5 Kết quả thực nghiệm
CHƯƠNG III: THỰC TRẠNG BIÊN SOẠN VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP
VỀ NHÀ PHỤC VỤ DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1954-1975 THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
Trang 8KẾT LUẬN
Trang 9TÀI LIỆU THAM KHẢO
Tài liệu sách
1 Phan Ngọc Liên chủ biên (2010), Phương pháp dạy học lịch Sử tập 1,
NXB Đại học Sư phạm
2 Phan Ngọc Liên chủ biên (2010), Phương pháp dạy học lịch Sử tập 2,
NXB Đại học Sư phạm
3 Thái Duy Tuyên (1999), Những vấn đề cơ bản của Giáo dục học hiện đại,
NXB Giáo dục, Hà Nội
4 GS Phan Ngọc Liên, PGS Nguyễn Cảnh Minh, PGS Trần Bá Đệ (1995), Lịch
sử sử học Việt Nam, NXB Đại học Sư phạm Hà Nội,1995.
5 Phan Ngọc Liên chủ biên (2008), Đổi mới nội dung và phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội 2008.
6 Thái Duy Tiên (2010), Phương pháp dạy học - truyền thống và đổi mới, NXB Giáo dục, Hà Nội.
7 Phan Ngọc Liên (2008), Một số vấn đề về Phương pháp dạy học lịch sử, lịch
sử Việt Nam và Đông Nam Á, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Vụ giáo viên , Hà Nội.
8 Tư pháp Hà Nội, Luật Giáo dục, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
9 Nhiều tác giả, Gây hứng thú học tập lịch sử, NXB Giáo dục, Hà Nội.
10.M.Alechxeep (1976), Phát triển tư duy học sinh, NXB Giáo dục, Hà Nội 11.Phan Ngọc Liên, Trịnh Tùng (1999), Phát huy tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử ở trung học cơ sở, NXB Giáo dục, Hà Nội.
12.Nguyễn Thị Côi chủ biên (1995), Rèn luyện kĩ năng thực hành sư phạm trong dạy học Lịch sử, ĐHSP – ĐHQG Hà Nội.
13.Phan Ngọc Liên (2003), Lịch sử và giáo dục lịch sử, NXB Chính trị Quốc gia,
Hà Nội
14.Nguyễn Thị Côi (2006), Các con đường, biện pháp nâng cao dạy học lịch sử
ở trường phổ thông, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội.
15.Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị (1978), Phương pháp dạy- học lịch sử tập 1,
NXB Giao dục, Hà Nội
Tài liệu internet
16 Quy trình thiết kế bài tập lịch sử, Giao dục
Nguồn: https://baomoi.com/qui-trinh-thiet-ke-bai-tap-lich-su/c/20449732.epi
17.Đổi mới dạy - học Lịch sử Báo Dân trí - Giáo dục, khuyến học
Trang 10Nguồn: http://dantri.com.vn/giao-duc-khuyen-hoc/doi-moi-day-hoc-lich-su-20161024063752069.htm
18.Một số giải pháp đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử ở trường phổ thông
Nguồn: http://thptdoanket-tanphu.edu.vn/bvct/thptdoanket-tanphu-truong- doan-ket-truong-doan-ket-tan-phu/689/mot-so-giai-phap-doi-moi-phuong-phap-day-hoc-mon-lich-su-o-truong-pho-thong.html
19.Lịch sử cần phương pháp dạy thực tế hơn, Nguyễn Quốc Giang,Viện Nghiên cứu Xã hội châu Á tại Manila, Zing.vn
Nguồn: http://news.zing.vn/lich-su-can-phuong-phap-day-thuc-te-hon-post609378.html
20.Lịch sử và vấn đề dạy, học môn Lịch sử, PGS, TS Nguyễn Văn Nhật,Viện
trưởng Viện Sử học, Báo Nhân dân
Nguồn: http://www.nhandan.com.vn/giaoduc/item/23161902-lich-su-va-van-de-day-hoc-mon-lich-su.html
21.Giáo viên giảng dạy môn lịch sử hiện nay chịu nhiều áp lực, Báo Điện tử VTV
Nguồn: http://vtv.vn/giao-duc/giao-vien-giang-day-mon-lich-su-hien-nay-chiu-nhieu-ap-luc-201603032304155.htm
22.Sử học và học lịch sử hiện nay, báo sinh viên Enews
Nguồn:http://enews.agu.edu.vn/index.php?
option=com_content&view=article&id=18838&Itemid=118
23.Đổi mới chương trình và sách giáo khoa phổ thông theo tinh thần Nghị quyết
số 29NQ/TW Tạp chí cộng sản, Phạm Vũ Luận GS, TS, Ủy viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo
Trang 11distribution=30354&print=true
24.Giáo trình phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông – ĐH Đà Lạt Tài liệu thư viện số
Nguồn: http://thuvienso.cdspna.edu.vn/doc/giao-trinh-phuong-phap-day-hoc-lich-su-o-truong-pho-thong-dh-da-lat-214468.html