Thực trạng đăng tải thông tin của truyền thông đại chúng về vấn đề nông nghiệp nông thôn

I. Tổng quát về TTĐC và NNNT. Trong thời đại công nghiệp hóa hiện đại hóa, có thể nói không có chiều cạnh nào của sự phát triển lại không gắn liền với TTĐC. Hoạt động của truyền thông có ý nghĩa khi nó tác động lên đối tượng tiếp nhận. Nó sẽ thuyết phục, giáo dục, đưa đối tượng tiếp nhận đến một hành động chung. Đến nay, chúng ta không thể phủ nhận khả năng truyền tin của các phương tiện và hoạt động đó. Việc phân tích tác động của truyền thông đối với lĩnh vực nào đó cho thấy rằng: Truyền thông cung cấp thông tin, kiến thức thông qua một kênh hoặc một phương tiện để đến với người tiếp nhận. Từ đó người tiếp nhận sẽ có những thay đổi trong hành vi, nhận thức thông qua những gì họ nhận được từ thông tin. Truyền thông có vai trò khá quan trong trọng trong sự phát triển của xã hội. Trên bình diện chúng, TTĐC luôn bàn về những vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa…Báo chí là một phương tiện thực hiện điều đó hiệu quả từ trước đến nay. Theo điều tra và thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến năm 2010 cả nước có 706 cơ quan báo chí, trong đó có 76 báo Trung Ương, 102 báo địa phương và 528 tạp chí. Báo điện tử hiện có 22 báo, 160 trang tin điện tử của các cơ quan báo in; 76 đài phát thanh và truyền hình với hơn 17.000 người được cấp thẻ nhà báo. Về nông nghiệp nông thôn cũng có khá nhiều kênh truyền thông và trang báo quan tâm. Các kênh truyền hình: VTC16, các chương trình về nông nghiêp, nông thôn: Bạn với nhà nông, khuyến nông khuyến lâm… Hay đến các đài phát thanh và tạp chí, báo in, báo điện tử cũng đề cập nhiều: Tạp chí nông thôn, báo in Nông nghiệp và nông thôn. Các trang báo: Nhân dân, Lao động… đều thể hiện nông nghiệp nông thôn là lĩnh vực không thể không được chú trọng. Trên thực tế, truyền thông về nông nghiệp nông thôn cũng có những đóng góp đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế. Hơn nữa lại giúp người tiếp nhận nhận thức hành động trong hoạt đông NNNT. Chính vì vậy, nghiên cứu về tác động của TTĐC đối với NNNT là khá mới, phân tích thực trạng đăng tải thông tin của TTĐC về NNNT là cần thiết và ý nghĩa. Bởi các công trình nghiên cứu trước đây chỉ mới đề cập đến những chủ đề trong xã hội nông thôn. Đi sâu phân tích vấn đề này, chúng tôi muốn tìm hiểu về tác động, mức độ quan tâm của TTĐC đặc biệt là báo in Lao động trong hoạt động truyền tải tin tức như thế nào? Hoạt động TTĐC có quan tâmvề NNNT hay không và hoạt đó có ưu và nhược điểm gì? Từ đó đưa ra kết luận, đánh giá, kiến nghị giúp các nhà hoạch định chính sách, các nhà lãnh đạo đặt ra chiến lược phát triển và đổi mới. Truyền thông có tác động và ảnh hưởng nhiều với nông thôn. Cần có những chính sách, chiến lược phát triển trong đó hoạt động của truyền thông đại chúng là rất cần thiết.

Thực trạng đăng tải thông tin của truyền thông đại chúng về vấn đề nông nghiệp nông thôn.

I Tổng quát về TTĐC và NN-NT.

Trong thời đại công nghiệp hóa - hiện đại hóa, có thể nói không có chiều cạnh nào của sự phát triển lại không gắn liền với TTĐC Hoạt động của truyền thông có

ý nghĩa khi nó tác động lên đối tượng tiếp nhận Nó sẽ thuyết phục, giáo dục, đưa đối tượng tiếp nhận đến một hành động chung Đến nay, chúng ta không thể phủ nhận khả năng truyền tin của các phương tiện và hoạt động đó

Việc phân tích tác động của truyền thông đối với lĩnh vực nào đó cho thấy rằng: Truyền thông cung cấp thông tin, kiến thức thông qua một kênh hoặc một phương tiện để đến với người tiếp nhận Từ đó người tiếp nhận sẽ có những thay đổi trong hành vi, nhận thức thông qua những gì họ nhận được từ thông tin

Truyền thông có vai trò khá quan trong trọng trong sự phát triển của xã hội Trên bình diện chúng, TTĐC luôn bàn về những vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội, văn hóa…Báo chí là một phương tiện thực hiện điều đó hiệu quả từ trước đến nay Theo điều tra và thống kê của Bộ Thông tin và Truyền thông, tính đến năm

2010 cả nước có 706 cơ quan báo chí, trong đó có 76 báo Trung Ương, 102 báo địa phương và 528 tạp chí Báo điện tử hiện có 22 báo, 160 trang tin điện tử của các cơ quan báo in; 76 đài phát thanh và truyền hình với hơn 17.000 người được cấp thẻ nhà báo

Về nông nghiệp nông thôn cũng có khá nhiều kênh truyền thông và trang báo quan tâm Các kênh truyền hình: VTC16, các chương trình về nông nghiêp, nông thôn: Bạn với nhà nông, khuyến nông khuyến lâm… Hay đến các đài phát thanh và tạp chí, báo in, báo điện tử cũng đề cập nhiều: Tạp chí nông thôn, báo in Nông nghiệp và nông thôn Các trang báo: Nhân dân, Lao động… đều thể hiện nông nghiệp nông thôn là lĩnh vực không thể không được chú trọng

Trên thực tế, truyền thông về nông nghiệp nông thôn cũng có những đóng góp đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế Hơn nữa lại giúp người tiếp nhận nhận thức hành động trong hoạt đông NN-NT Chính vì vậy, nghiên cứu về tác động của TTĐC đối với NN-NT là khá mới, phân tích thực trạng đăng tải thông tin của TTĐC về NN-NT là cần thiết và ý nghĩa Bởi các công trình nghiên cứu trước đây chỉ mới đề cập đến những chủ đề trong xã hội nông thôn Đi sâu phân tích vấn đề này, chúng tôi muốn tìm hiểu về tác động, mức độ quan tâm của TTĐC đặc biệt là báo in Lao động trong hoạt động truyền tải tin tức như thế nào? Hoạt động TTĐC

có quan tâmvề NN-NT hay không và hoạt đó có ưu và nhược điểm gì? Từ đó đưa

ra kết luận, đánh giá, kiến nghị giúp các nhà hoạch định chính sách, các nhà lãnh đạo đặt ra chiến lược phát triển và đổi mới

Truyền thông có tác động và ảnh hưởng nhiều với nông thôn Cần có những chính sách, chiến lược phát triển trong đó hoạt động của truyền thông đại chúng là rất cần thiết

II Phương thức truyền thông qua thể hiện qua các chỉ báo.

1 Thông tin chung

Trong vòng 12 tháng từ 1/10/2010 đến 30/9/2011, chúng tôi khảo sát báo in Lao Động với tổng thể có 340 bài viết đươc phát hành về nông nghiệp nông thôn trên tất cả các số báo Như vậy, trung bình mỗi tháng báo phát hành có khoảng 28 bài

và một ngày khoảng 1 ngày một bài được phát hành đề cập đến NN-NT Với số lượng như vậy chưa gọi là cao so với một số nghiên cứu truyền thông khác: Khảo sát dân số kế hoạch hóa gia đình trên báo chí năm 1993 với 3 thông tin trên 1 số báo; Khảo sát thông tin về phòng chống tội phạm trên báo chí năm 1999 cũng khoảng 3 thôn trên 1 số; Nghiên cứu về truyền thông tác động đến môi trường năm

2004, qua khảo sát cho ra 5,7 thông tin trên 1 số báo nói về môi trường Dù chưa cao nhưng có thể xem báo Lao động là tờ nhật báo quan tâm đến nông nghiệp và nông thôn Nhìn chung, số lượng bài viết nghiên về các tháng giữa năm hơn cả, sau

đó đến 4 tháng cuối năm 4 tháng đầu năm có xu hướng được đăng tải bài viết ít hơn nhất

Bảng 1: Tổng số thông tin được khảo sát theo các tháng

Dù là có sự phân bổ thông tin như vậy, nhưng còn phải xem xét ở các khía cạnh

và cách thức khác để tìm ra được tác động của truyền thông, báo chí tới NN-NT như thế nào

2 Chủ đề nghiên cứu.

Hiện nay, NN-NT là một lĩnh vực hết sức quan trọng trong sự phát triển của một quốc gia Nó là một phần cấu tạo nên xã hội Bởi vậy, nội dung, chủ đề về nông thôn được đăng tải và truyền tin trên các phương tiện truyền thông đại chúng hết sức đa dạng và phong phú

Kết quả khảo sát cho thấy 11 nhóm nội dung thông điệp, chủ đề được phản ánh trên tờ báo in Lao động như sau:

Nhóm 1: Các vấn đề về kinh tế

Nhóm 2: Giáo dục nông thôn

Nhóm 3: Lao động, việc làm, nghề nghiệp

Nhóm 4: Giáo dục nông thôn

Nhóm 5: Văn hóa, lối sống

Nhóm 6: Chăm sóc sức khỏe và y tế.

Nhóm 7: Cơ sở hạ tầng

Nhóm 8: Chính sách, dân số, đói nghèo

Nhóm 9: Môi trường

Nhóm 10: Chính trị

Nhóm 11: Các vấn đề xã hội

Kết quả khảo sát định lượng về sự đăng tải các nội dung thông điệp về NN – NT thể hiện ở bảng sau:

Bảng 2: Bảng tần suất các chủ đề NN – NT

Việc làm, lao động, nghề nghiệp 56 16.5

Quan sát trên bảng tần suất ta thấy có 3 nội dung được tờ Lao động đề cập và đăng tin nhiều nhất là:

-Các vấn đề về kinh tế nông thôn: 36,5%

-Môi trường ở nông thôn: 17,9%

-Vấn đề về việc làm, lao động, nghề nghiệp: 16,5%

Một điều dễ thấy rằng, 3 vấn đề được phản ánh nhiều nhất cũng chính là những nội dung có tính quan trọng trong xã hội nông thôn hiện nay Kinh tế nông thôn bao gồm cả phát triển nông nghiệp và phi nông nghiệp là một phần của sự phát triển nền kinh tế quốc gia nói chung và kinh tế nông thôn nói riêng Nội dung thông điệp này chiếm 36,5% tin được đăng tải, ưu tiên xếp đầu tiên trong 11 nhóm nội dung khảo sát Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn có nhiều tiến bộ nhưng vẫn diễn ra chậm và có những sự khác biệt giữa các vùng Kinh tế nông thôn phát triển nhờ vào cả hoạt động nông nghiệp (Chăn nuôi, trồng trọt, lâm nghiệp, thủy sản) và phi nông nghiệp (kinh doanh, dịch vụ, tiêu thụ, công nghiệp, KHKT…) Hiện nay, kết cấu của nông thôn vẫn mang tính thuần nông (hộ làm nông nghiệp chiếm 66%, hộ làm nghề phi nông nghiệp chiếm 10%) Nông nghiệp vẫn là hoạt động tạo nguồn thu nhập chính trong nền kinh tế nông thôn, theo khảo sát chiếm 77% trong các bài về kinh tế, phi nông nghiệp chỉ có 19,8% Với tỉ lệ được đăng tin chiếm 36,5% cao nhất trong 11 nhóm nội dung thì thấy được kinh tế nông thôn được ưu tiên, quan tâm hơn cả là điều dĩ nhiên

Một nội dung nữa mà trên thực tế thì cũng là một trong những nội dung bức thiết không kém là môi trường Môi trường hiện nay đang trở nên rất nghiêm trọng

và đáng được quan tâm Xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa Đô thị nổi lên nhiều, các nhà máy xí nghiệp cũng theo đó mà xuất hiện Điều này đồng nghĩa với với việc xả thải chất bẩn ra môi trường gây ô nhiễm môi trường nặng nề, và nông thôn phải gánh chịu rất nhiều Ngay cả việc sử dụng không hợp lý các nguồn tài nguyên, an ninh môi trường, trái đất đang nóng dần lên, thiên tai lũ lụt ngày một nhiều Môi trường trở nên nguy cấp, nơi hứng chịu nặng nề từ những hệ quả đó lại chính là những vùng nông thôn Những bức thiết về vấn đề môi trường không thể

không có sự can thiệp, quan tâm của truyền thông đại chúng Truyền thông có nhiệm vụ truyền tin đến tất cả người tiếp nhận để thay đổi nhận thức, hành vi Kết quả khảo sát của chúng tôi cho thấy, Báo in Lao động thực hiện nhiệm vụ đó với tỷ

lệ 17,9% về việc đưa tin, đăng tải các vấn đề liên quan tới môi trường nông thôn trong vòng 1 năm Cơ bản thì kết quả cho chúng ta thấy tờ báo này đã nêu lên được các vấn đề về môi trường, và dù là có tỷ lệ đăng tải cao thứ 3 trong 11 nội dung những nhìn chung nội dung này chưa được gọi là quan tâm xác đáng trên tờ Lao động Ở nội dung này, kết quả khảo sát được phân ra thành: Ô nhiễm môi trường (31,1%); Tài nguyên môi trường (41%); Thiên tai (26,2); Khác (1,6%); So sánh tỷ

lệ này với kết quả khảo sát tờ Lao động về TTĐC với môi trường nói chung trong

1 năm khác thì: An ninh môi trường (22,2%); Vấn đề chung về môi trường (22,1%); Ô nhiễm môi trường (18,4%); Suy giảm nguồn tài nguyên (12,2%) Như vậy có sự khác nhau giữa các năm với nhau về việc đăng tải trên báo Lao động Vấn đề về lao động việc làm, nghề nghiệp xếp thứ 3 trong 11 nội dung thông điệp được khảo sát Hiện nay, dân số nông thôn VN chiếm khoảng 79%, lực lượng lao động cao, vì vậy quan tâm về việc làm lao động mới có thể góp phần phát triển quốc gia Truyền thông đại chúng có một phần tác động này Việc truyền tải thông tin sẽ tạo điều kiện tăng việc làm và những chính sách cần thiết Tờ Lao động trong

1 năm với với 56 bài (16,5%) bài đăng tin về việc làm nông thôn, trong đó đào tạo nghề được ưu tiên nhất (60,7%) Tỷ lệ này còn thấp Hơn nữa, chính tờ Lao động với tính chất của nó phải cần phản ánh nhiều về lao động, việc làm nhưng lại chỉ có 16,5% thì còn cần phải xem xét

Cơ sở hạ tầng và chính sách, dân số, đói nghèo có tỷ lệ gần như nhau Cơ sở hạ tầng (7,4%); Chính sách, dân số, đói nghèo (6,8%) Trong vòng một năm mà tần suất xuất hiện các bài được đăng như vậy là thấp so với thực tế vấn đề phải được quan tâm hơn Dân số ngày càng tăng, đói nghèo cũng nhiều, chính sách chưa triệt

để Vậy truyền thông có nhiệm vụ giúp cơ quan, chính quyền và cả nông dân hiểu được vấn đề và chuyển sang nhận thức hành động

Các nhóm nội dung thấp điệp còn thấp: Gia đình (0,3%); Giáo dục (1,2%); Văn hóa lối sống (3,2%); Sức khỏe, y tế (2,6%); Chính trị (2,9%); Các vấn đề xã hội khác (3,2%) Đây cũng là những nội dung trọng tâm ở nông thôn, nhưng mức độ đăng bài của báo chí về chúng còn rất thấp

Nhận xét: Kết quả khảo sát cho thấy chỉ một số nội dung thông điệp được ưu tiên đăng tài: Kinh tế nông thôn, môi trường, lao động việc làm, còn lại đều chưa được chú ý Điều này sẽ ảnh hưởng tới việc nắm bắt thông tin của người tiếp nhận Báo chí cần có sự quan tâm đồng đều tới các vấn đề ở nông thôn và nông nghiệp hơn.

3 Thể loại

Nghiên cứu này áp dụng khảo sát với các loại bài viết: Tin bài; phóng sự, ghi chép; tiêu điểm; Tin vắn, đọc nhanh; Thư từ bạn đọc; Bình luận

Trong tổng số 340 bài khảo sát 12 tháng, cho thấy sự phân bố các bài ở mỗi thể loại là không đều nhau

Bảng 3: Bảng tần suất loại bài viết

Loại tin bài chiếm hơn 2/3 với tỷ lệ là 70,6% tất cả các bài viết Đây là tỷ lệ cao nhất trong tất cả các thể loại bài được khảo sát Tin vắn, đọc nhanh chiếm 17,6%;

Phóng sự, ghi chép là 6,8% Tỷ lệ thấp là những bài có thể loại : Thư từ (0,6%); bình luận (2,6%); tiêu điểm (1,8%)

Mỗi thể loại chuyển tải thông điệp đều có những tính chất, ưu điểm, hạn chế riêng Dạng tin báo chí là phổ biến với những loại nhật báo như báo Lao Động tính chất nó là phản ánh nhanh, kịp thời mà chưa có độ sâu Kết quả khảo sát về tin bài là 70,6% Báo đã ưu tiên cho việc nhanh nhạy tin tức Tin vắn đọc nhanh xếp thứ 2 (17,6%) Độ lớn của thể loại này không lớn, lại chỉ xuất hiện gần phía tờ báo nhưng vẫn chỉ chiếm (17,6%) Trong khi, thể loại phóng sự, ghi chép (6,8%), bình luận (2,6%) có khả năng cung cấp thông tin sâu và thuyết phục người nhận thông tin lại được đăng ít Các bài viết được viết ít nhất ở loại tiêu điểm (1,8%), và ý kiến bạn đọc (0,6%) Chứng tỏ, báo chưa phản ánh được những ý kiến, bài viết của độc giả

Ngoài ra, kết quả còn cho thấy các bài viết về NN-NT gần như xuất hiện trên mặt báo đều có nhiều ở tháng 9 đến tháng 12 với thể loại tin bài, tin vắn, phòng sự, nhưng tiêu điểm hay bình luận thì xuất hiện nhiều hơn ở các tháng khoảng giữa năm Điều này phù hợp với tính chất của mỗi loại bài viết, những lại không có sự cân bằng nhau

Nhận xét: Việc đăng tải bài về mặt thể loại bài viết trên báo Lao Động còn nhiều hạn chế Dù là phù hợp với tính chất nhanh chóng, kịp thời những mất cân đối giữa các thể loại và thời gian trong năm Đây chính là một trong những nguyên nhan đến tác động của truyền thông Hiệu quả truyền thông sẽ giảm sút vì

dù có nhận được thông tin nhanh những không hiểu sâu về NN –NT thì vẫn còn thiếu sót nhiều.

4 Chuyên mục

Dù là ở bất cứ kênh truyền thông hay phương tiện TTĐC nào cũng có sự phân chia các chuyên mục Mỗi chuyên mục có chức năng và nhiệm vụ riêng Khảo sát

tờ Lao Động có 7 mục như sau: Trang đầu, thời sự, kinh tế - Xã hội, công đoàn-bạn đọc, Việt Nam – thế giới, Việc làm, Văn hóa

Bảng4: Bảng tần suất chuyên mục

Sự phân bố theo thứ tự như sau:

Kinh tế - xã hội: 29,7%

Thời sự: 27,9%

Việc làm: 14,7%

Trang đầu: 13%

Văn hóa và Việt Nam – thế giới bằng nhau: 5%

Công đoàn – bạn đọc: 4,1%

Các bài viết tập trung ở chuyên mục kinh tế - xã hội và thời sự nhiều nhất Điều nay thấy được sự ưu tiên đăng tải các tin tức, sự việc liên quan đến kinh tế và mang tính thời sự Chuyện mục việc làm chiếm 14,7% gần tương đương, phù hợp về việc đưa tin với phần nội dung thông điệp chiếm 16,5% Các vấn đề về nông nghiệp và nông thôn đăng tải trên trang đầu chỉ chiếm 13%, chưa kể những bài được đăng xuất hiện ở vị trí nào của trang báo Theo cấu tạo tờ báo, những thể loại phóng sự, ghi chép thuộc về chuyên mục Việt Nam – thế giới, nhưng cả 2 chuyên mục và thể loại này đều ít được sử dụng để đăng bài NN-NT

Nhận xét: Mỗi chuyên mục có mỗi nhiệm vụ khác nhau nhưng tỷ lệ cao hay thấp sẽ cho thấy mỗi vấn đề được truyền thông quan tâm bàn luận ra sao Khi chuyên mục thời sự và kinh tế - xã hội có mặt ưu là cập nhât tin nhanh, nhưng những chuyên mục khác có điểm hay riêng của nó Mặt khác, các vấn đề thuộc nông thôn rất rộng, 11 nhóm nội dung trên có thể được sắp xếp vào nhiều chuyện mục đăng tải Nhưng biên tập cũng chỉ quan tâm ở một số mục nhất định thì đây còn là hạn chế

5 Không gian

Tìm hiểu về các công trình nghiên cứu khác, khi nói về nông thôn và nông nghiệp người ta thường đi đôi với việc gắn cho nó một vùng không gian Như ở nước ta, phân chia thành nhiều vùng địa lý sẽ giúp chúng tôi giải quyết, phân tích được sự tác động, hiệu quả truyền thông về nông nghiệp – nông thôn Mỗi vùng

có mỗi đặc trưng khác nhau vì vậy nông thôn ở các vùng đó cũng khác nhau Nghiên cứu này được khảo sát không gian gồm 9 vùng, và cả nước hoặc có đề cập vùng trong bài viết hay không

Bảng 5: Theo bảng tần suất không gian

Vùng kinh tế trọng điểm miền Trung 29 8,5

Đồng bằng Sông Cửu Long 48 14,1

Tỷ lệ cao nhất là 30% những bài viết không đề cập tới vùng phản ánh Vùng được phản ánh nhiều nhất trong số còn lại là Đồng bằng Sông Cửu Long (14,1%); Thứ 2 là cả nước (12,4%) Các vùng khác được đề cập vùng rất ít, đồng nghĩa với việc các bài viết được đề cập trong này chỉ tập trung viết về NN-NT ở ĐBSCL, hoặc nêu cả nước Đây là vùng kinh tế trọng điểm của cả nước, thì tỷ lệ cao cũng là điều dễ hiểu Một hạn chế ở đây là, bài viết trên tờ lao động phần nhiều không nêu

ra sự việc diễn ra ở địa bàn nào, trong khi mỗi vùng có những tính chất riêng Ngoài ra, quan sát trên kết quả khảo sát chúng ta nhận thấy, những vùng như trung

du và miền núi phía Bắc chiếm có 4,7% bài viết, đây lại chính là nơi tập trung nhiều đồng bào dân tộc thiểu số, lực lượng khó khăn của nông thôn mà lại ít được quan tâm Hay, Tây Nguyên (5,9%), Miền Trung (8,5%) là những vùng ít bài viết hơn lại chính là những nơi trọng điểm của cả nước

Nhận xét: Nhìn chung, về mặt không gian phản ánh khảo sát đã cho thấy báo Lao Động có chú ý đến diện rộng, có viết về tất cả các vùng miền và cả nước.Tuy nhiên, sự ưu tiên thì còn chênh lệch nhiều, mất đồng đều Ngoài ra còn khá nhiều bài viết không đề cập đến địa bàn của sự việc diễn ra, điều này sẽ làm cho độc giả năm bắt thông tin không được đầy đủ.

III Mối tương quan giữa các chỉ báo và chủ đề NN-NT

1 Tương quan giữa chủ đề và thể loại.

Bảng 6: Quan sát bảng tỷ lệ tương quan nội dung thông điệp và thể loại