A. Lời mở đầu Trong cuộc sống hiện này, giá trị văn hóa tinh thần đang bị suy giảm dần. Mọi người chỉ mải mê đến công việc, đến giá trị vật chất mà quên đi cuộc sống tinh thần. Làm cho cuộc sống tinh thần của mỗi người trở nên nghèo nàn và buồn tẻ. Từ việc mất đi giá trị văn hóa tinh thần, mà con người không còn để tâm đến chuyện đối nhân xử thế. Làm cho xã hội càng ngày càng suy thoái và tệ nạn xã hội cứ thế gia tăng. Xã hội ngày càng phát triển mà ý thức của con người càng đi xuống. Đó cũng do cuộc sống tinh thần của họ không được trau dồi, bồi đắp. Làm cho đời sống văn hóa tinh thần không được phong phú như ngày xưa dẫn đến những điều không hay trong ý thức của họ. Và cũng một phần là do các phương tiện truyền thông vẫn chưa biết cách đưa những giá trị đó vào đời sống nhân dân. Do đó, em muốn trình bày về vấn đề giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc. Cũng như vai trò của báo chí trong việc phát huy nó. Trong tiểu luận, vẫn còn nhiều thiếu sót, mong thầy bỏ qua cho em. Vì có thể bài làm của em chưa được tốt cho lắm.
Trang 1A Lời mở đầu
Trong cuộc sống hiện này, giá trị văn hóa tinh thần đang bị suy giảm dần Mọi người chỉ mải mê đến công việc, đến giá trị vật chất mà quên đi cuộc sống tinh thần Làm cho cuộc sống tinh thần của mỗi người trở nên nghèo nàn
và buồn tẻ
Từ việc mất đi giá trị văn hóa tinh thần, mà con người không còn để tâm đến chuyện đối nhân xử thế Làm cho xã hội càng ngày càng suy thoái và
tệ nạn xã hội cứ thế gia tăng
Xã hội ngày càng phát triển mà ý thức của con người càng đi xuống Đó cũng do cuộc sống tinh thần của họ không được trau dồi, bồi đắp Làm cho đời sống văn hóa tinh thần không được phong phú như ngày xưa dẫn đến những điều không hay trong ý thức của họ Và cũng một phần là do các phương tiện truyền thông vẫn chưa biết cách đưa những giá trị đó vào đời sống nhân dân
Do đó, em muốn trình bày về vấn đề giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc Cũng như vai trò của báo chí trong việc phát huy nó
Trong tiểu luận, vẫn còn nhiều thiếu sót, mong thầy bỏ qua cho em Vì
có thể bài làm của em chưa được tốt cho lắm
Em xin chân thành cảm ơn!
Trang 2A Nội dung
I Mối quan hệ của báo chí truyền thông với văn hóa tinh thần của dân tộc
1 Giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc
Trong lịch sử phát triển nhân loại, vấn đề văn hóa luôn được quan tâm trên mọi lĩnh vực và mọi góc độ, khía cạnh Ở đâu đâu cũng chạm đến văn hóa Văn hóa đã trở thành món ăn tinh thần của đời sống con người Cuộc sống xã hội không thể mất đi giá trị văn hóa
Cũng vì thế mà các khái niệm về văn hóa ra đời và ngày càng bổ sung cho nhau đã tạo nên những mặt chung trong xã hội
Nói chung thì Văn hóa là sản phẩm của loài người, văn hóa được tạo ra
và phát triển trong quan hệ qua lại giữa con người và xã hội Song, chính văn hóa lại tham gia vào việc tạo nên con người, và duy trì sự bền vững và trật tự
xã hội Văn hóa được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác thông qua quá trình xã hội hóa Văn hóa được tái tạo và phát triển trong quá trình hành động
và tương tác xã hội của con người Văn hóa là trình độ phát triển của con người và của xã hội được biểu hiện trong các kiểu và hình thức tổ chức đời sống và hành động của con người cũng như trong giá trị vật chất và tinh thần
mà do con người tạo ra
Còn theo các học giả phương tây thì họ cho rằng Văn hóa là toàn bộ phức thể bao gồm hiểu biết, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luật phát, phong tục, nhưng khả năng và tập quán khác mà con người có được với tư cách là một thành viên của xac hội Bởi họ cho rằng văn hóa là hướng về trí lực và vươn lên, sự phát triển tạo thành văn minh ( cơ sở lý luận – Trần Quốc Vượng)
Trang 3Một định nghĩa khác được đưa ra: Văn hóa là một hệ thống hữa cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn trong sự tương tác giữa con và môi trường tự nhiên nhiên
và xã hội (cơ sở lý luận –Trần Ngọc Thêm)
Trong cuốn hỏi và đáp về văn hóa Việt Nam, Văn hóa được định nghĩa
là hệ thống những đặc tính bên trong, những sắc thái riêng có tính nguồn gốc gắn với những đặc tính của chủ thẻ, trở thành nên tảng, bản thể của một nên văn hóa, là căn cứ là chứng mình của nên văn hóa văn hóa bất cứ dân tộc nào
Nó chính là cái để phân biệt văn hóa dân tộc này và văn hóa dân tộc khác Khiến văn hóa của dân tộc này không trở thành cái bong của dân tộc kia và ngược lại Sự ý thức về bản sắc văn hóa dân tộc thấm đượm trong mỗi tâm hồn tạo nền tảng cơ sở vững chắc cho lòng tự tin dân tộc, kết tinh lại đưa lên một tầm cao mới Mọi giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc bắt nhịp với sự phát triển của thời đại mới mà không đánh mất vốn quý của chính mình
Ngoài những khái niệm về văn hóa như trên, còn có một khái niệm về văn hóa tinh thần như sau: Văn hóa tinh thần hay còn gọi là văn hóa phi vật chất là những ý niệm, tín ngưỡng, phong tục, tập quán, giá trị, chuẩn mực, tạo nên một hệ thống Hệ thống đó bị chi phối bởi trình độ của các giá trị, đôi khi có thể phân biệt một giá trị bản chất Chính giá trị này mang lại cho văn hóa sự thống nhất và khả năng tiến hóa nội tại của nó
Từ những khái niệm trên, có thể thấy được văn hóa của dân tộc đa dạng
và phong phú Được con người khái quát trên nhiều phương diện khác nhau Nhưng chủ yếu đều nói lên tầm quan trọng của giá trị văn hóa tinh thần ngày nay
Trong xu hướng phát triển thế giới và thời kỳ hội nhập của đất nước, đã cho ta thấy khả năng đón nhận và biến đổi văn hóa mới của cuộc cách mạng khóa học công nghê Nó đang diễn ra mạnh mẽ trên quy mô toàn cầu hóa Bởi
Trang 4vậy, gìn giữ bảo vệ, phát huy những giá trị bản sắc văn hóa của dân tộc cần đẩy mạnh phát triển và quý trọng truyền thống văn hóa dân tộc và cả cộng đồng
Văn hóa Việt Nam đang đứng trước sự tấn công ồ ạt mạnh mẽ của cá làn sóng văn hóa ngoại lại thiếu chọn lọc vì thế mà càng phải chú trọng gìn giữ và phát huy nền văn hóa dân tộc Trong lịch sử Việt Nam đã từng là một trong hơn 30 quốc gia còn giữ được bản sắc dân tộc
Nền văn hóa Việt Nam có những nguyên lý riêng của nó Muốn giữ gìn
và phát triển, hoàn thiện và nâng cao sự kế thừa truyền thống không phải là giữ nguyên trọn vẹn “cái gốc” xưa, bê nguyên su những giá trị của thời đại trước, mà là sự kế thừa có chọn lóc, có phê phán và có sáng tạo những giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc, cũng như văn minh nhân loại
2 Mối quan hệ và nhiệm vụ của báo chí truyền thông trong việc phát huy giá
trị văn hóa tinh thần
a Mối quan hệ
Báo chí truyền thông dù là sản phẩm thành tự của văn hóa phương tây
du nhập vào Song, không ai có thể phủ nhận được thực tế rằng báo chí là phương tiện truyền thông nhằm mục đích phục vụ cho nhu cầu xã hội Việt Nam đang vận động và phát triển đã nhanh chóng vượt lên vai trò thông tin thương mại đơn thuần để bước vào địa hạt chính trị và văn hóa Cơ chế vận động của văn hóa vừa tĩnh vừa động, với tư cách là một biểu trưng của một công đồng, một không gian, một thời kỳ lịch sử, văn hóa mang giá trị tĩnh Những giá trị đó tham gia một cộng đồng, vào nhân cách một con người, sẽ tác động sâu sắc đến xu hướng vẫn động của đời sống xã hội Trong cơ chế ấy
Trang 5văn hóa vận động tự tái tạo và bổ sung Với cách nhìn đó, báo chí vừa là công
cụ truyền bá văn hóa, vừa là một sản phẩm văn hóa
Báo chí luôn cung cấp những tri thức phong phú mới mẻ nhất cho con người có thêm cái nhìn mới, cách tiếp nhận mới Sự phát triển của báo chí cũng làm tăng giá trị của văn hóa Việt Nam với những nền văn hóa khác Song, nền báo chí phương Đông và Việt Nam bắt buộc phải là sự thể hiện điển hình và đặc sắc linh hồn của văn hóa Phương Đông Điều đó có nghĩa là báo chí Việt nam chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của văn hóa dân tộc và hàm chứa trong
nó những nét bản sắc của nền văn hóa Việt Nam Từ nội dung văn phong đến cách trình bày các sản phẩm báo chí, đều dựa trên tiêu chuẩn riêng của hệ giá trị văn hóa Việt Nam để nhắm đến đích là công chúng Việt Nam – chủ thể của nền văn hóa dân tộc giàu bản sắc và bền vững
Truyền bá văn hóa là một mắt xích tự nhiên của quá trình vận động văn hóa Trong tình hình cuộc cách mạng khoa học công nghệ phát triển ồ ạt trên phạm vi toàn cầu Báo chí đóng một vai trò quan trọng và to lớn Sự nhanh chóng và khả năng đồng hóa trong một không gian lớn của thông tin, báo chí
là có những ưu điểm mà không phương tiện nào so sánh được Báo chí đã tham gia tích cực vào việc lưu giữ, truyền bá và làm giàu kho tnagf văn hóa dân tộc và nhân loại Thông tin báo chí tham gia đáng kể vào việc hình thành cáh tư duy nhận thức hành động của con người hiện đại và cả xu hướng vận động của toàn xã hội
Trong mối quan hệ với giá trị văn hóa, báo chí chịu ảnh hưởng sâu sắc
từ trong bản chất hệ thộng, cũng là phương tiện hiện hữu có vai trò quan trọng góp phần giữ gìn và phát huy giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc Việt Nam
Trang 6b Nhiệm vụ
Báo chí là phương tiện thông tin đại chúng thiết yếu với đời sống xã hội Không phải ngẫu nhiên mà các nhà chính trị, các nhà cách mạng lại dành cho báo chí sự quan tâm lớn
Trong đời sống văn hóa của đất nước, sự tham gia của báo chí càng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Báo chí là phương tiện hữa hiệu tham gia tuyên truyền , quản lý và xây dựng nền văn hóa tinh thần của đất nước
Như vậy, có thể thấy trong báo chí truyền thông, văn hóa không đơn thuần là một nội dung làm phong phú thông tin mà báo chí còn có trách nhiệm nghĩa
vụ tham gia, phát huy sức mạnh của mình để bảo vệ những truyền thống quý báu của dân tộc và làm cho giá trị đó có sức lan tảo thấm đẫm trong đời sống
xã hội tạo tiền đề hình thành giá trị mới phù hợp với xu thế thời đại
Xã hội càng phát triển, trình độ dân trí càng cao Sự hình thành nhân cách lối sống văn hóa của con người chịu nhiều ảnh hưởng của yếu tố tự nhiên
và xã hội Chính vì thế mà báo chí là phương tiện được trang bị một hệ thống tri thức văn hóa lịch sử phong phú và đa dạng Để nhằm giáo dục truyền thống yêu nước, ý chí, đức tính cần cù trung thực và phổ biến hoạt động văn hóa, phong tục tập quán tốt đẹp của dân tộc… Hình thành dư luận xã hội lành mạnh, tạo cơ sở cho việc hình thành nhân cách đời sống tinh thần của con người
Báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc giao lưu văn hóa Trong lĩnh vực này, báo chí phát huy chức năng “bộ lọc” của văn hóa dân tộc, định hướng giá trị cho toàn xã hội
Từ đây, ta có thể thấy được đối với giá trị văn hóa dân tộc, báo chí có nhiệm vụ bất khả thi Không thể không có Nhiệm vụ này của báo chí giúp
Trang 7cho mọi người hiểu và biết thêm những giá trị văn hóa mới Cũng như việc phát huy và bảo vệ những tinh hoa trong các giá trị văn hóa truyền thống Từ
đó, góp phần ý thức cho mọi người tầm quan trọng của văn hóa tinh thần trong đời sống của mình
II Báo chí truyền thông phát huy giá trị văn hóa tinh thần của dân
tộc
Giá trị văn hóa tinh thần là một lĩnh vực rộng lớn, bao trùm đan xen và đa nghĩa Vì thế, các trang báo cùng với những tác phẩm viết về lĩnh vực này, bên cạnh nội dung tư tưởng còn cần phải biết sáng tạo, khéo léo để mang lại
sự hấp dẫn và thu hút về thông tin đến người đọc
Với mỗi tờ báo đều có những nội dung và hình thức khác nhau để thể hiện giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc Mỗi tác phẩm mang đến những cái mới
lạ cho người đọc Tạo nên những thông tin bổ ích cho mọi người về văn hóa
và làm phong phú đời sống tinh thần của xã hội
1 Khảo sát báo Tuổi Trẻ
Chuyên mục Văn hóa-Giải Trí trên báo Tuổi Trẻ có rất nhiều bài tin viết hay Mỗi bài viết là những đề tài, chủ đề khác nhau Cũng là những khía cạnh, góc
độ về một lĩnh vực nào đó trong văn hóa xã hội hiện nay và ngày xưa
Trong chuyên mục này gồm có: Media, Điện ảnh, Sân khấu, Giải Trí Mỗi mảng đều có những bài viết liên quan đến đời sống của các ngôi sao trong và ngoài nước, những tác phẩm văn học hay những chương trình nghệ thuật được diễn ra Một số bài như: “20 năm Bông lúa vàng” (Linh Đoan),
“Xem mua ballet miễn phí” (A.Chi)… đều nói về những chương trình nghệ
Trang 8thuật bổ ích cho người dân Mang lại những thông tin hay và có giá trị đến người đọc về các chương trình này Tác phẩm “Đừng gieo hạt sạn…”(Lam Điền) với dòng sapo ngắn gọn nhưng đủ ý, cho người đọc – nhất là các vị phụ huynh biết được đang có mầm mống gây hại cho con em mình qua những cuốn sách không hay Từ đó mà họ có phương pháp để dạy con em mình sao cho đúng để hình thành nên nhân cách tốt đẹp sau này
Những tác phẩm về văn hóa ở báo Tuổi Trẻ ngoài việc mang lại thông tin bổ ích cho người đọc mà còn giúp người đọc có những suy nghĩ đúng hay cách đề phòng những “thói hư tật xấu” đang diễn ra trong xã hội ngày nay Xen kẽ những tin bài, những tác phẩm về điện ảnh, sân khấu, ngôi sao màn bạc… là những tin về di tích lịch sử Với những dòng tít: “ Di tích sắp…trôi song” (Mai Hoa), “ Phát hiện một bộ ảnh bí ẩn về Thế chiến II” (Bảo Nguyên (Theo New York Times, Wikipedia))… Gây ấn tượng đến người đọc, tạo ra sự tò
mò muốn tìm hiểu và khám phá Từ đó, người đọc có ý thức chủ động tìm đến với những di tích lịc sử hơn Nhất là những vấn đề liên quan đến văn hóa xưa và nay
Để có thể hiểu hơn về giá trị văn hóa dân tộc mình
“Đến bảo tàng nghe ông bà kể chuyện” (Lam Điền) là một bài viết hay
Có thể nói từ dòng tít đến sapo gây ấn tượng mạnh đến người đọc Điều này chứng tỏ trẻ em bây giờ rất thích thú với những câu chuyện xưa kia mà ông bà mình kể lại Hình thành nên trí tò mò và ham hiểu biết của trẻ nhỏ về văn hóa, nét xưa của dân tộc, cùng với những tinh hoa, tinh thần chiến đấu, bất khuất của ông cha ta để lại
Ngoài phần nội dung hay, lôi cuốn ra Báo Tuổi Trẻ còn thiếu sót về phần ảnh Ảnh đối với một bài báo là cần thiết Nhất là những nội dung liên quan đến di tích lịch sử, phong tục, tập quán… Vì từ ảnh người đọc mới biết được giá trị thật của nó, những giá trị không thể mai mòn theo năm tháng Mà
sẽ trường tồn mãi mãi
Trang 9Từ những bức ảnh chân thật, sống động, giá trị văn hóa tinh thần trong các bài báo sẽ được thể hiện rõ rằng hơn Người đọc cũng thấy thú vị hơn khi được xem những hình ảnh mang đậm nét văn hóa đó
Nói chung, báo Tuổi Trẻ đã phần nào phát huy được giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc trong từng bài viết, từng tác phẩm Điều này chứng tỏ, báo Tuổi Trẻ luôn mong muốn người đọc tìm về cội nguồn, tìm lại những giá trị xưa kia của dân tộc Không những thế, mà còn đưa người đọc đến những văn hóa mới, lạ, độc đáo của thời hiện đại
2 Khảo sát báo VNexpress
Với báo Vnexpress thì chuyên mục dành cho lĩnh vực văn hóa là không thể thiếu Vì nhu cầu của người đọc cao Trong khi Vnexpress hiện nay là tờ báo điện tử có số người truy cập nhiều nhất ở nước ta
Về vấn đề văn hóa Vnexpress tập trung vào những mảng nghệ thuật như: điện ảnh, nghệ sĩ, âm nhạc, mỹ thuật… Mỗi mảng đều có những bài, tin rất hay và cuốn hút người đọc Luôn cập nhật từng giờ từng ngày để có những điều mới lạ từ trong nước đến ngoài nước để phục cho đời sống văn hóa tinh thần của con người Giúp người đọc tìm hiểu và biết nhiều thêm về nét văn hóa trên thế giới
Các tít cùng với sapo luôn được viết ngắn gọn và xúc tích nên khi đọc những bài viết về văn hóa ở báo Vnexpress, người đọc thường nắm được những nội dung cốt yếu và quan trọng
Vnexpress có hẳn một chuyên mục riêng dành cho mảng văn học thế giới và văn học dân gian Nổi lên chính là những tác phẩm phê bình, nghiên cứu, lý luận… về văn học Có những bài sắc nét với dòng tít hay, độc đáo, khiến
Trang 10người đọc tò mò và muốn biết như: “Nàng” – người đàn bà tự thú trong thơ Cát
Du (Hoàng Thụy Anh), Lưu Quang Vũ và khuynh hướng cách tân xa rời ẩn dụ thơ ca (Khánh Phương)… Đây là hai tác phẩm nói về cách viêt, lối sáng tạo của nhà văn nhà thơ được thể hiện qua các tác phẩm để lại cho đời
Không những vậy, Vnexpress cũng có vài tin bài viết về di tích lịch sử, phong tục, tập quán… của dân tộc ta Nhưng không nhiều Ví dụ như tin:
“Thành nhà Hồ trở thành di sản văn hóa thế giới” (Lê Hoàng), “Tôn tạo 3 di tích kiến trúc ở Đà Lạt” (Quốc Dũng), “ Trường Lũy được công nhận di tích lịch sử văn hóa quốc gia” (Trí Tín)…
Nếu nói về nội dung thì báo Vnexpress rất hay, cuốn hút người đọc Và kết hợp với những nội dung đó là những hình ảnh chân thật, sống động Tạo cho người đọc cảm giác thích thú khi tiếp xúc với những tác phẩm đó Đó có thể là thế mạnh của báo này
Song, báo Vnexpress đa phần là viết những vấn đề về văn hóa hiện đại ngày nay mà quên đi những giá trị xưa kia Quá ít bài về phong tục, tập quán… để cho người đọc biết đến những giá trị văn hóa dân tộc và hiểu thêm
về bản sắc văn hóa của những dân tộc khác nhau Để không mài mòn đi những giá trị đích thực của văn hóa tinh thần dân tộc
Nhưng bù lại, báo đã tìm ra những văn hóa mới, những điều lạ… đang
và sẽ xảy ra Từ đó mà mọi người có thể biết thêm nhiều thông tin về những điều mới lạ mà mình chưa hay, chưa biết Và rồi kích thích trí tò mò của người đọc tìm đến và học hỏi
3 Khảo sát báo Tiền Phong
Không như báo Tuổi Trẻ và Vnexpress, báo Tiền Phong viết về lĩnh vực văn hóa chủ yếu ở hay mảng: Chuyện sao và Giải trí Tuy vậy, những bài tin,