một số quan điểm cơ bản của v i lênin về công tác tư tưởng và sự vận dụng ở việt nam TIEU LUAN KINH DIEN

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, một chính đảng nhằm hình thành, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng trong quần chúng, thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của chủ thể tư tưởng. Công tác tư tưởng dưới chủ nghĩa xã hội là hoạt động có mục đích của Đảng cộng sản và Nhà nước nhằm phát triển, truyền bá hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, biến hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa thành hệ tư tưởng chi phối, thống trị trong đời sống tinh thần xã hội, động viên cổ vũ tính tích cực, tự giác, sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa. Công tác tư tưởng gồm 3 quá trình cơ bản: quá trình sáng tạo hệ tư tưởng và vận dụng hệ tư tưởng để đề ra đường lối, chính sách; quá trình truyền bá hệ tư tưởng và đường lối, chính sách (tái sản xuất hệ tư tưởng); quá trình biến hệ tư tưởng, đường lối, chính sách thành hiện thực (“vật chất hóa” hệ tư tưởng). Ba quá trình này được V.I.Lênin gọi một cách tương ứng là công tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổ động. Cũng có thể gọi đó là 3 bộ phận hợp thành công tác tư tưởng. Công tác lý luận là quá trình hình thành, phát triển sáng tạo hệ tư tưởng và vận dụng hệ tư tưởng để đề ra đường lối chiến lược, sách lược. Công tác tuyên truyền và cổ động tương ứng với quá trình truyền bá hệ tư tưởng và đường lối, chính sách trong quần chúng, thúc đẩy quần chúng tích cực hành động nhằm hiện thực hóa hệ tư tưởng và đường lối, chính sách ấy. Tất cả các yếu tố, các bộ phận trên đây tác động, quy định lẫn nhau và hình thành nên hệ thống công tác tư tưởng. Hệ thống này vận hành theo những quy luật của lĩnh vực tư tưởng. Thực tế cho thấy, V.I.Lênin rất quan tâm và đưa ra nhiều quan điểm về công tác tư tưởng và những quan điểm của ông về vấn đề này có ý nghĩa sâu sắc đối với cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa. Chính vì lẽ đó, nên em đã chọn đề tài Tiểu luận của mình là: “Một số quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về công tác tư tưởng và sự vận dụng ở Việt Nam” với mong muốn mình nắm được rõ hơn các quan điểm của V.I.Lênin về vị trí, vai trò của công tác tư tưởng. 2. Mục đích nghiên cứu Giúp cho những người nghiên cứu và học tập hiểu rõ hơn một số quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về lý luận và công tác lý luận 3. Phương pháp nghiên cứu Bên cạnh việc sử dụng các phương pháp lịch sử, phương pháp logic, phương pháp so sánh, tổng hợp, tác giả còn sử dụng các phương pháp chủ yếu là đọc, phân tích nội dung trong tài liệu, đưa ra một số ý kiến. 4. Kết cấu của tiểu luận Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luận có kết cấu gồm 3 chương và 6 tiết.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 3 Chương 1: QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG 3 1.1 Quan điểm của V.I.Lênin về vai trò công tác tư tưởng 3 1.2 Quan điểm của V.I.Lênin về tính đảng và tính khoa học trong công tác tư tưởng 4 1.3 Quan điểm của V.I.Lênin về các bộ phận của công tác tư tưởng 5 1.4 Quan điểm của V.I.Lênin về hiệu quả công tác tư tưởng 8 Chương 2 QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG .10 2.1 Quan điểm của V.I.Lênin về lý luận và công tác lý luận 10

2.1.1 Về bản chất, vị trí, vai trò của lý luận và công tác lý luận 10 2.1.2 Về nhiệm vụ của công tác lý luận và cán bộ lý luận 13

Chương 3: VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM CỦA , LÊNIN VỀ CÔNG TÁC

TƯ TƯỞNG, LÝ LUẬN VÀO VIỆT NAM HIỆN NAY 17 3.1 Về công tác tư tưởng, lý luận vào quá trình xây dựng con người Việt Nam 17 3.2 Về công tác tư tưởng, lý luận vào quá trình xây dựng thành công sự nghiệp đổi mới đất nước hiện nay 23 3.3 Về công tác tư tưởng lý luận vào đổi mới nội dung, chương trình giảng dạy lý luận Mác – Lênin hiện nay 25 KẾT LUẬN 27 TÀI LIỆU THAM KHẢO 29

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, mộtchính đảng nhằm hình thành, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng trong quầnchúng, thúc đẩy quần chúng hành động vì lợi ích của chủ thể tư tưởng

Công tác tư tưởng dưới chủ nghĩa xã hội là hoạt động có mục đích củaĐảng cộng sản và Nhà nước nhằm phát triển, truyền bá hệ tư tưởng xã hội chủnghĩa, biến hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa thành hệ tư tưởng chi phối, thống trịtrong đời sống tinh thần xã hội, động viên cổ vũ tính tích cực, tự giác, sángtạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa

Công tác tư tưởng gồm 3 quá trình cơ bản: quá trình sáng tạo hệ tưtưởng và vận dụng hệ tư tưởng để đề ra đường lối, chính sách; quá trìnhtruyền bá hệ tư tưởng và đường lối, chính sách (tái sản xuất hệ tư tưởng); quátrình biến hệ tư tưởng, đường lối, chính sách thành hiện thực (“vật chất hóa”

hệ tư tưởng) Ba quá trình này được V.I.Lênin gọi một cách tương ứng làcông tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổ động Cũng có thể gọi

đó là 3 bộ phận hợp thành công tác tư tưởng Công tác lý luận là quá trìnhhình thành, phát triển sáng tạo hệ tư tưởng và vận dụng hệ tư tưởng để đề rađường lối chiến lược, sách lược Công tác tuyên truyền và cổ động tương ứngvới quá trình truyền bá hệ tư tưởng và đường lối, chính sách trong quầnchúng, thúc đẩy quần chúng tích cực hành động nhằm hiện thực hóa hệ tưtưởng và đường lối, chính sách ấy Tất cả các yếu tố, các bộ phận trên đây tácđộng, quy định lẫn nhau và hình thành nên hệ thống công tác tư tưởng Hệthống này vận hành theo những quy luật của lĩnh vực tư tưởng

Thực tế cho thấy, V.I.Lênin rất quan tâm và đưa ra nhiều quan điểm vềcông tác tư tưởng và những quan điểm của ông về vấn đề này có ý nghĩa sâu sắcđối với cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa Chính vì lẽ đó, nên em đã chọn đề tài

Tiểu luận của mình là: “Một số quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về công tác tư

tưởng và sự vận dụng ở Việt Nam” với mong muốn mình nắm được rõ hơn các

quan điểm của V.I.Lênin về vị trí, vai trò của công tác tư tưởng

2 Mục đích nghiên cứu

Giúp cho những người nghiên cứu và học tập hiểu rõ hơn một số quanđiểm cơ bản của V.I.Lênin về lý luận và công tác lý luận

3 Phương pháp nghiên cứu

Bên cạnh việc sử dụng các phương pháp lịch sử, phương pháp logic,phương pháp so sánh, tổng hợp, tác giả còn sử dụng các phương pháp chủ yếu

là đọc, phân tích nội dung trong tài liệu, đưa ra một số ý kiến

4 Kết cấu của tiểu luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, tiểu luận cókết cấu gồm 3 chương và 6 tiết

NỘI DUNG Chương 1 QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG

CỦA CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG

1.1 Quan điểm của V.I.Lênin về vai trò công tác tư tưởng

V.I.Lênin cho rằng bộ phận cấu thành hết sức quan trọng trong hoạtđộng của Đảng Cộng sản là công tác tư tưởng, mà mục đích cao nhất của nó

là luận giải về mặt lý luận đường lối của đảng, xây dựng con người phát triểntoàn diện và có đời sống tinh thần phong phú, không ngừng nâng cao ý thứcgiác ngộ giai cấp của họ Công tác tư tưởng là vũ khí mạnh mẽ của đảng trongcuộc đấu tranh nhằm xây dựng xã hội mới

V.I.Lênin rất coi trong hoạt động lý luận, tuyên truyền và cổ động củađảng vô sản Trong tác phẩm “Làm gì?”, V.I.Lênin đã nêu luận điểm nổitiếng: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể có phong trào cáchmạng” [4, tr.30-32] Người còn chỉ rõ rằng vấn đề chủ yếu trong công tác tưtưởng của đảng là nâng cao ý thức giác ngộ chính trị của công nhân và toànthể nhân dân lao động, làm cho họ hiểu rõ những nhiệm vụ cụ thể trong côngcuộc xây dựng chủ nghĩa cộng sản: “nhiệm vụ chủ yếu của đảng là giáo dụcchính trị cho giai cấp công nhân, xây dựng ý thức cho giai cấp vô sản, cải tiếnviệc tiến hành công tác tuyên truyền, cổ động” Trong bài báo “”những bàihọc của cuộc khởi nghĩa Mátxcơva” V.I.Lênin đã nhấn mạnh: “Nâng cao sựgiác ngộ của quần chúng hiện nay cũng như bất cứ lúc nào, vẫn là nền tảng vànội dung chủ yếu của toàn bộ công tác của chúng ta” [7, tr.472]

V.I.Lênin khẳng định rằng công tác tư tưởng trước hết phải có lý luậnmác – xít chân chính và làm cho lý luận đó thâm nhập vào phong trào côngnhân trở thành kim chỉ nam dẫn đường cho chính đảng của giai cấp công nhânthì mới làm tròn vai trò của chiến sĩ tiên phong góp phần bảo vệ lợi ích của

giai cấp mình: “chỉ đảng nào được một lý luận tiên phong dẫn đường, đảng đómới có khả năng làm tròn vai trò chiến sĩ tiên phong” [4, tr.189].

V.I.Lênin cho rằng, công tác tư tưởng là một công tác hết sức quantrọng, bởi vì một học thuyết, một đường lối chủ trương của đảng chỉ có thể đivào quần chúng, vào cuộc sống thông qua các công tác chính trị - tư tưởng.Công tác này là trách nhiệm của đảng cộng sản cầm quyền “bất cứ một chínhđảng nào có trọng trách với tương lai là thuyết phục cho đa số nhân dân thấyđược sự đúng đắn của cương lĩnh và sách lược của mình” [11, tr.294]

1.2 Quan điểm của V.I.Lênin về tính đảng và tính khoa học trong công tác tư tưởng

Khi tiến hành công tác tư tưởng thì đòi hỏi đảng cộng sản phải thựchiện đúng nguyên tắc tính đảng, đây là nguyên tắc cơ bản, là thước đo đánhgiá người tuyên truyền, cổ động, đánh giá các binh chủng trên mặt trận tưtưởng – văn hóa

V.I.Lênin cho rằng: “Trong bất kỳ trường hợp nào điều quan trọng làphương hướng chính trị - tư tưởng” [14, tr.481], và Người cũng yêu cầu:

“phải giữ vững tính đảng không chỉ trên lời nói mà cả trên việc làm” [14,tr.497] Như vậy, mọi nội dung trong công tác tư tưởng phải đứng trên lậptrường tư tưởng của đảng

Để chính đảng của giai cấp vô sản hoàn thành sứ mệnh lịch sử củamình, thì bên cạnh việc xác lập hệ tưởng mác – xít trong phong trào côngnhân còn phải chú ý đến việc đấu tranh chống lại hệ tư tưởng tư sản, phi vôsản và chống lại các tư tưởng lạc hậu, lỗi thời Tuy nhiên, trong cuộc đấutranh này đòi hỏi đảng cộng sản phải thừa kế và phát triển những hạt nhânhợp lý trong các tư tưởng đó Bởi vì, theo V.I.Lênin: “Dù học thuyết phảnđộng nhất cũng phải lấp lãnh những hạt trí tuệ” [14, tr.119] Do đó: “Chúng taphải biết phát triển nó nếu không muốn lạc hậu với cuộc sống” [14, tr.121]

Vì thế, công tác tư tưởng của đảng phải có nhiệm vụ kế thừa và phát triển cáchạt nhân hợp lý

Công tác tư tưởng còn phải được tiến hành dựa trên cơ sở khoa học,trong đó triết học duy học biện chứng là cơ sở khoa học quan trọng nhất, đóngvai trò phương pháp luận quyết định Nó được thể hiện ở những nội dung sau:

Thứ nhất, tồn tại xã hội quyết định ý thức xã hội, những ý thức xã hội

có vai trò độc lập trong sự phát triển của xã hội

Thứ hai, tư tưởng của con người phải gắn liền với lợi ích của họ.

Thứ ba, nhận thức của con người vốn có tính biện chứng Quá trình tư

tưởng diễn ra trong mâu thuẫn và thông qua các mâu thuẫn

Thứ tư, con người là một thực thể sinh vật – tâm lý – xã hội.

1.3 Quan điểm của V.I.Lênin về các bộ phận của công tác tư tưởng

Khi xem xét công tác tư tưởng như một quá trình bao gồm từ việc sángtạo ra hệ tư tưởng và vận dụng tư tưởng để đề ra đường lối chiến lược, sáchlược của một giai cấp, một chính đảng đến việc truyền bá hệ tư tưởng vàotrong quần chúng, thúcn đẩy quần chúng hành động một cách tích cực,V.I.Lênin xác định ra bộ phận cấu thành công tác tư tưởng của đảng vô sản là:công tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổ động Ba bộ phận (hìnhthái) đó tương ứng với các quá trình tư tưởng sau: công tác lý luận tương ứngvới quá trình sáng tạo ra hệ tư tưởng, công tác tuyên truyền tương ứng với quátrình truyền bá hệ tư tưởng và công tác cổ động tương ứng với quá trình vậtchất hóa hệ tư tưởng (biến tư tưởng thành hành động) Lần đầu tiên trong tácphẩm “Những người bạn dân là như thế nào” V.I.Lênin đề cập đến công tác lýluận và công tác thực tiễn tuyên truyền và cổ động: “Trong khi nhấn mạnhnhư thế sự cần thiết, tầm quan trọng và quy mô rộng lớn của công tác lý luậncủa những người dân chủ - xã hội, tôi không hề muốn nói rằng công tác đóphải được đặt vào vị trí hàng đầu trước công tác thực tiễn”… “Trái lại, côngtác thực tiễn tuyên truyền và cổ động nhất thiết bao giờ cũng phải ở vị tríhàng đầu, vì một là, công tác lý luận chỉ giải đáp được những vấn đề do côngtác thực tiễn nêu ra Hai là, những người dân chủ - xã hội, vì những tình hìnhkhông phụ thuộc vào họ, thường buộc phải chỉ làm công tác lý luận thôi, nên

không thể không hết sức coi trọng những lúc có thể làm công tác thực tiễn”[1, tr.381] Ở luận điểm này, V.I.Lênin đã khẳng định vai trò to lớn của côngtác thực tiễn tuyên truyền và cổ động trong phong trào cách mạng, thậm chíông còn đặt cị trí tuyên truyền và cổ động lên hàng đầu so với công tác lýluận Bởi lẽ, xét từ nguồn gốc thì mọi nhu cầu sáng tạo lý luận đều xuất phát

từ những đòi hỏi thực tiễn cách mạng Do đó, lý luận đã được sáng tạo tất yếuphải trở về phục vụ thực tiễn thông qua công tác tuyên truyền và cổ động

Cũng bàn về ba loại hình hoạt động của công tác tư tưởng, trong tácphẩm “Làm gì?” V.I.Lênin cũng đưa ra luận điểm: “Những nhà lý luận thảonhững bản nghiên cứu về chính sách thuế, trong đó họ “kêu gọi”, chẳng hạn,đấu tranh đòi ký các hiệp ước buôn bán và đòi tự do buôn bán; người tuyêntruyền cũng viết như thế trên các tạp chí, và người cổ động cũng nói như thếtrong các cuộc diễn thuyết trước công chúng” [4, tr.85] Để tiến hành công tác

tư tưởng, đòi hỏi cần có sự tác động của cả ba hình thái lý luận, tuyên truyền

và cổ động, thiếu một trong ba hoạt động này chắc chắn công tác tư tưởngkhông đạt hiệu quả, thậm chí thất bại Đồng thời, ba hình thái này cần thốngnhất và liên hệ chặt chẽ với nhau để cùng thực hiện một quá trình tư tưởng vàgiải quyết những vấn đề cấp bách do thực tiễn cách mạng đặt ra

Các bộ phận cấu thành của công tác tư tưởng của đảng có mối quan hệthống nhất hữu cơ và tác động lẫn nhau như những quá trình bộ phận củacùng một quá trình tư tưởng chung thống nhất, mặc dù chúng có chức năng,đặc điểm riêng của mình Giống như quá trình sản xuất vật chất, mắt khâu đầutiên của quá trình tư tưởng là sự sản xuất tư tưởng, tức công tác lý luận Côngtác lý luận được coi là khâu trọng yếu hàng đầu của công tác tư tưởng Nóquyết định phương hướng, nội dung của công tác tuyên truyền và cổ động và

là cơ sở, nền tảng của công tác tư tưởng Công tác tư tưởng phát triển đúnghướng, mang lại hiệu quả cao là tiền đề, điều kiện thuận lợi cho công táctuyên truyền và cổ động Công tác tuyên truyền và cổ động hoạt động càngmạnh mẽ càng đặt ra nhu cầu, động lực phát triển lý luận và tư duy lý luận

Trái lại, nếu công tác lý luận giáo điều, trì trệ thì công tác tuyên truyềncũng khó khăn, thiếu sức sống, thậm chí bế tắc mà biểu hiện của nó là nóikhông đi đôi với làm Nếu công tác lý luận sai lầm thì còn cực kỳ nguy hiểm.Trong trường hợp này, nếu công tác tuyên truyền, cổ động càng hoạt động sôinổi thì những kết luận của công tác lý luận càng tác hại cho cách mạng Mặtkhác, những tác hại ấy đôi khi rất khó lường trước và rất khó khắc phục trongmột thời gian ngắn Về điểm này, V.I.Lênin đã chỉ rõ “Giải quyết đúng đắn vềmặt lý luận đảm bảo những thắng lợi vững chắc trong công tác cổ động” [5,tr.341] và không có nội dung tư tưởng rõ ràng, sâu sắc thì công tác cổ độngchỉ là văn hóa sao chép.

Công tác tuyên truyền và cổ động có một cơ sở chung là chủ nghĩaMác, đều nhằm giải quyết một nhiệm vụ thống nhất là nâng cao ý thức giácngộ của quần chúng nhưng mỗi công tác có sự khác biệt tương đối.V.I.Lênin đã phân biệt sự khác nhau giữa nội dung, phương pháp công táctuyên truyền và công tác cổ động trong tác phẩm “Làm gì?” Ông cho rằng:

“Người tuyên truyền, nếu bàn về vấn đề thất nghiệp chẳng hạn thì phải giảithích bản chất tư bản chủ nghĩa của các cuộc khủng hoảng, vạch rõ cái gìlàm cho các cuộc khủng hoảng là không thể tránh khỏi trong xã hội hiện đại,vạch rõ sự cần thiết phải cải tiến xã hội ấy thành xã hội chủ nghĩa v.v… Nóitóm lại, người tuyên truyền phải nói “nhiều ý”…”[4, tr.84-85] Còn vớingười cổ động: “Cũng nói một vấn đề ấy, người cổ động sẽ lấy một ví dụnào nổi bật nhất và được thính giả biết rõ nhất, - ví dụ như một gia đình thấtnghiệp bị chết đói, nạn ăn mày tăng lên, v.v…- rồi dựa vào sự việc mà tất cảmọi người đều biết ấy, người cổ động sẽ đem hết sức ra làm cho “quầnchúng” có một ý niệm duy nhất: ý niệm về sự mâu thuẫn phi lý giữa sự tăngthêm của cải và sự tăng thêm nghèo khổ; người cổ động sẽ ra sức khêu gợi

sự bất bình, sự phẫn nộ của quần chúng đối với sự bất công rõ rệt ấy…” [4,tr.84-85] Theo quan niệm này của V.I.Lênin, thì sự khác nhau cơ bản giữatuyên truyền và cổ động là người tuyên truyền thường dùng phương pháp

truyền đạt nhiều ý cho một người hay số ít người, còn cổ động thì truyền đạtchỉ một ý hay một vài ý, nhưng cho số đông người Bên cạnh đó, V.I.Lênincũng đã làm sáng tỏ không chỉ đặc điểm của phương pháp tuyên truyền, cổđộng mà còn cho thấy tính chất chính trị, tính chất điển hình và vai trò của

kỹ năng lựa chọn sự kiện trong hai công tác này

Tóm lại, công tác lý luận, công tác tuyên truyền và công tác cổ độngvừa có quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động biện chứng với nhau, vừa có tínhđộc lập tương đối Cho nên, trong thực tiễn công tác tư tưởng không nên lẫnlộn hình thái này với hình thái kia, nhất là giữa tuyên truyền với cổ động

1.4 Quan điểm của V.I.Lênin về hiệu quả công tác tư tưởng

Công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của con người, cần thiếtphải xem xét về tính hiệu quả Trong bài “Việc gì đã xảy ra ở nước Nga” (báo

“Tiến lên” số 4 ngày 31/01/1905), V.I.Lênin đã đề cập tới vấn đề là công tác

lý luận phải tạo điều kiện để mở rộng phong trào cách mạng thực tiễn giúpquần chúng nhân dân lựa chọn hình thức, phương pháp cách mạng có khảnăng “thu được kết quả nhiều nhất, vững chắc nhất mà lại ít tốn sức nhất” [6,tr.258] Kết quả cao chưa nhất thiết đưa lại hiệu quả cao Hiệu quả cao chỉ khicùng một kết quả nhưng chi phí thấp nhất Cho nên, trong công tác tư tưởngphấn đấu đạt hiệu quả cao không phải bằng mọi giá, mà phải bằng cách sửdụng những phương pháp công tác tốt nhất, chi phí hợp lý nhất

Để đánh giá hiệu quả công tác tư tưởng cần thông qua ba tiêu chuẩn:trình độ hiểu biết, niềm tin, hoạt động thực tiễn về vấn đề tác động tư tưởng

Ở đây V.I.Lênin quan tâm đến tiêu chuẩn hoạt động thực tiễn, hành động làtổng hợp của sự hiểu biết và niềm tin, là đặc trưng nổi bật nhất của hiệun quảcông tác tư tưởng Đánh giá con người không chỉ bằng lời nói mà bằng hànhđộng của họ, khi bàn về vấn đề này V.I.Lênin cho rằng: “Chúng ta căn cứ cái

gì để xét đoán những tư tưởng tình cảm thực của những cá nhân có thực? Tấtnhiên, căn cứ đó chỉ có thể những hoạt động của những cá nhân đó, và một

khi vấn đề chỉ là tư tưởng và tình cảm xã hội thì cần phải nói thêm, nhữnghoạt động xã hội của những cá nhân, tức là những sự kiện xã hội” [9, tr.28].

Ngoài ra, V.I.Lênin còn bàn đến những yếu tố ảnh hưởng đến chấtlượng, hiệu quả công tác tư tưởng Trong những yếu tố thì ông đặc biệt quantâm đến vai trò của đội ngũ cán bộ làm công tác tư tưởng Ông cho rằng: “tàinghệ của người tuyên truyền và một người cổ động là chỗ ảnh hưởng mộtcách tốt nhất đến một giá trị nhất định, làm cho một chân lý nào đó đối với họtrở nên có sức thuyết phục mạnh nhất dễ hiểu nhất, để lại ấn tượng rõ ràng sâusắc nhất” [9, tr.38] Người còn nói: “Nếu không có đội ngũ cán bộ ấy thì mọichỉ thị, nghị quyết của Đảng chỉ là mớ giấy lộn” [9, tr.38]

Chương 2 QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ CÔNG TÁC TƯ TƯỞNG

2.1 Quan điểm của V.I.Lênin về lý luận và công tác lý luận

Cuối thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX là thời kỳ chủ nghĩa tư bản chuyểnsang chủ nghĩa đế quốc – giai đoạn tột cùng của chủ nghĩa tư bản Giai cấp tưsản bộc lộ hoàn toàn sự phản động của nó Mâu thuẫn giữa giai cấp công nhânvới giai cấp tư sản, giữa giai cấp tư sản với giai cấp tư sản, giữa giai cấp tưsản với nhân dân các nước thuộc địa…trở nên gay gắt Đây cũng là thời kỳ nổ

ra cách mạng vô sản, giành chính quyền đã đến gần và chín muồi, song cácđảng của Quốc tế II (sau khi Ăngghen mất) không đủ sức mạnh, tư cách và uytín lãnh đạo cách mạng vô sản

Yêu cầu cấp bách và nặng nề đặt ra là kế thừa, phát triển, sáng tạonhững tư tưởng của C.Mác, Ph.Ăngghen về lý luận và công tác lý luận để xâydựng các nguyên lý đảng kiểu mới của giai cấp công nhân và áp dụng vàothực tiễn để xây dựng đảng đủ sức lãnh đạo cách mạng vô sản giành thắng lợi.Công tác lý luận được V.I.Lênin đề cập là công tác lý luận – chính trị TheoV.I.Lênin, chính trị liên quan đến số phận hàng triệu người, Nó liên quan đếnvận mệnh quốc gia, dân tộc, đến lợi ích mọi giai cấp, đến mọi tầng lớp xã hội

Do đó, đặc điểm của công tác lý luận của Đảng là sự thống nhất hữu cơ giữa

nó với chính trị Lý luận ở đây là phục vụ trực tiếp chính trị; nó là cơ sở khoahọc của chính trị, thậm chí quan điểm lý luận nhiều khi trực tiếp đã là chínhtrị Do đó, công tác lý luận đòi hỏi đội ngũ cán bộ hoạt động trong lĩnh vựcnày phải rất vững vàng, nhạy bén về chính trị, đồng thời phải có kiến thức sâurộng, có kinh nghiệm thực tiễn phong phú, có năng lực tư duy khái quát và cótác phong làm việc tỉ mỉ, cẩn trọng

2.1.1 Về bản chất, vị trí, vai trò của lý luận và công tác lý luận

Khi nói về vai trò mở đường của lý luận đối với phong trào cácha mạng,cách đây hơn một thế kỷ, Ph.Ăngghen cho rằng, nếu trước kia cách mạng bắt

đầu trong đầu óc của những người thầy tu, thì bây giờ cách mạng bắt đầu trongđầu óc của các nhà triết học Để đưa các cuộc cách mạng đến thắng lợi hoàntoàn thì phát triển lý luận trở nên cần thiết và cấp bách hơn bao giờ hết Xuấtphát từ quan niệm đó của Ph.Ăngghen, trong tác phẩm “Làm gì?” V.I.Lênin đãnêu luận điểm nổi tiếng: “Không có lý luận cách mạng thì cũng không thể cóphòng trào cách mạng” [4, tr.30] Luận điểm đó khẳng định vai trò, động lực tolớn, vai trò kim chỉ nam của lý luận đối với phong trào cách mạng.

Lịch sử đấu tranh của giai cấp vô sản đã chứng minh rằng, họ chỉ trở

thành giai cấp “vì mình” khi có lý luận của chủ nghĩa Mác soi đường.

V.I.Lênin đã khái quát quy luật về sự ra đời của các đảng cộng sản là sự kếthợp của chủ nghĩa xã hội khoa học với phong trào công nhân V.I.Lênin đãnhấn mạnh vai trò to lớn của lý luận cách mạng đối với các đảng của giai cấpcông nhân và phong trào vô sản, Người khẳng định: “…chỉ đảng nào có đượcmột lý luận tiền phong hướng dẫn thì mới có khả năng làm tròn vai trò chiến

sĩ tiên phong” [4, tr.32]

Nhấn mạnh tầm quan trọng của lý luận, V.I.Lênin khẳng định: “Việcxây dựng lý luận đó càng tiến lên thì chủ nghĩa dân chủ - xã hội sẽ càng pháttriển nhanh chóng, vì những người bảo vệ giảo quyệt nhất chế độ hiện tại, đềubất lực không thể ngăn nổi việc thức tỉnh tư tưởng của giai cấp vô sản” [1,tr.380-381] Rõ ràng trong bối cảnh mâu thuẫn giai cấp gay gắt, việc pháttriển lý luận và biến nó thành vũ khí đấu tranh sẽ góp phần thức tỉnh quầnchúng nhân dân tiến bộ và đấu tranh chống lại giai cấp tư sản đang trở nên lỗithời và phản động

V.I.Lênin coi công tác lý luận là một trong những hình thức đấu tranhgiai cấp hết sức quan trọng của Đảng vô sản Đảng phát triển một cách sángtạo lý luận khoa học, và trên cơ sở đó, đề ra đường lối chính trị để lãnh đạokinh tế, chính trị - xã hội và văn hóa, tổ chức việc giáo dục cộng sản chủnghĩa cho nhân dân lao động V.I.Lênin khẳng định: “Không thể có một đảng

xã hội chủ nghĩa vững mạnh, nếu không có lý luận cách mạng” [3, tr.232]

Đảng cộng sản là đội tiên phong chính trị có tổ chức và là đội ngũ có tổ chứcchặt chẽ nhất, cách mạng nhất và giác ngộ nhất của giai cấp công nhân Khi

có chính quyền, đảng là hạt nhân lãnh đạo của hệ thống chuyên chính vô sản

và là một bộ phận của hệ thống đó Để hoàn thành sứ mệnh cao cả của mình,Đảng phải có lý luận tiên phong dẫn đường, chỉ lối, mới giải quyết đượcnhững nhiệm vụ cách mạng thực tiễn đặt ra Hơn nữa, phát triển lý luận sẽgiúp đảng khắc phục hai khuynh hướng: giáo điều và kinh nghiệm Chủ nghĩagiáo điều có biểu hiện là thoát ly thực tế, vận dụng máy móc kinh nghiệmhoặc những kết luận có tính lý luận của nước ngoài, không phát huy tinh thầnđộc lập, sáng tạo của mình, chưa đi sâu nghiên cứu thực tế đất nước để làmcho công tác lý luận được phong phú, sinh động Còn chủ nghĩa kinh nghiệm

có biểu hiện là coi thường lý luận, tách rời thực tiễn với lý luận; phân tích,phê phán tư tưởng sai lầm một cách gò ép, hời hợt, sức thuyết phục yếu

V.I.Lênin còn khẳng định vai trò và mối quan hệ chặt chẽ giữa công tác

lý luận với công tác tuyên truyền và cổ động Người viết: Nếu không pháttriển được công tác lý luận “…thì sẽ không tiến được một bước nào trongcông tác tuyên truyền và cổ động” [8, tr.359] Giống như quá trình sản xuấtvật chất, mắt khâu đầu tiên và quan trọng nhất của quá trình tư tưởng là sự sảnxuất tư tưởng, tức là công tác lý luận Công tác lý luận quyết định phươnghướng, nội dung của công tác tuyên truyền, cổ động và là cơ sở, nền tảng củacông tác tư tưởng Công tác lý luận phát triển đúng hướng sẽ là tiền đề, điềukiện thuận lợi cho công tác tuyên truyền và cổ động Ngược lại nếu công tácgiáo dục lý luận giáo điều, trì trệ thì công tác tuyên truyền và cổ động sẽ gặpkhó khăn, thiếu sức sống, thậm chí bế tắc Do đó, vai trò của lý luận là hết sứcquan trọng, và trong hoạt động thực tiễn công tác tư tưởng cần phối hợp sửdụng cả ba hình thái sao cho phù hợp với các quá trình tư tưởng và hoạt độngthực tiễn đang diễn ra

Đối với V.I.Lênin, phát triển lý luận và công tác lý luận là yêu cầukhách quan, lý luận chính là khoa học đấu tranh cách mạng, giác ngộ cho giai

cấp công nhân và quần chúng lao động về lý tưởng, mục tiêu của sự nghiệpcách mạng nhằm xóa bỏ ách áp bức, bóc lột và nô dịch của chủ nghĩa tư bản,tiến tới xác lập quyền làm chủ xã hội chủ nghĩa của nhân dân lao động Lýluận, đó là những tri thức khoa học vũ trang cho giai cấp công nhân và quầnchúng lao động trong sự nghiệp giải phóng giai cấp, giải phóng con người,giúp họ hành động tự giác, có tổ chức, nắm vững quy luật trong cách mạnggiành chính quyền và tổ chức xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa.

2.1.2 Về nhiệm vụ của công tác lý luận và cán bộ lý luận

Đối với V.I.Lênin, công tác lý luận là nhiệm vụ hàng đầu trong côngtác tư tưởng Người viết: “Công tác lý luận của họ sẽ phải hướng vào việcnghiên cứu cụ thể hết thảy mọi hình thức của sự đối kháng kinh tế ở nướcNga, vào việc nghiên cứi những mối liên hệ và sự phát triển lôgic của cáchình thức đó” [1, tr.380] Điều kiện kinh tế suy cho cùng có tính chất quyếtđịnh, do đó nghiên cứu những lý luận về bản chất của kinh tế sẽ là tiền đề, làđiều kiện để giải quyết tốt những yêu cầu cách mạng đặt ra

Một nhiệm vụ hết sức quan trọng của lý luận được V.I.Lênin nhấnmạnh đó là đấu tranh trên mặt trận tư tưởng – lý luận, chống lại những phái

cơ hội, chống chủ nghĩa tự do, xét lại Trong tác phẩm “Làm gì?” V.I.Lêninviết: “Cần tiến hành đấu tranh tích cực chống “phái phê bình” hợp pháp, nó

đã làm trụy lạc đầu óc con người đến cùng cực” [4, tr.25] Cũng trong tácphẩm này, Người đã nêu ra quan điểm của C.Mác để lên án, phê phán những

kẻ “tìm cách làm giảm ý nghĩa của lý luận”, Người viết: “…nếu thực sự cầnphải liên hiệp thì cứ ký kết những thỏa hiệp nhằm đạt những mục tiêu thựctiễn của phong trào, nhưng chớ có buôn bán nguyên tắc, chớ có “nhânnhượng” về lý luận”

V.I.Lênin đã nhận thức sâu sắc cuộc đấu tranh lý luận là một cuộc đấutranh hết sức gay gắt, trong cuộc đấu tranh này giai cấp tư sản đang tìm mọicách để thủ tiêu hệ thống lý luận tiến bộ, tìm cách phê phán, phủ nhận, bôinhọ, xuyên tạc dưới nhiều hình thức khác nhau Để nhấn mạnh hơn tầm quan

trọng của lý luận trong cuộc đấu tranh này, V.I.Lênin tiếp tục khẳng địnhquan điểm của Ăngghen: “…cuộc đấu tranh vĩ đại của đảng dân chủ - xã hộikhông chỉ có hai hình thức (chính trị và kinh tế)…mà có ba hình thức”, vàxếp “hình thức đấu tranh lý luận ngang với hai hình thức đấu tranh trên” [4,tr.32] Như vậy, kế thừa quan điểm của C.Mác – Ph.Ănghen, V.I.Lênin đãchứng minh rằng “sức mạnh và sự vô địch” của lý luận, chính trị và kinh tế,trong đó lý luận được coi là vũ khí tấn công sắc bén nhất.

Không chỉ nêu rõ nhiệm vụ của công tác lý luận đối với sự phát triểncủa phong trào cách mạng, đối với cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng – lýluận; xuyên suốt trong các tác phẩm của mình, V.I.Lênin còn nhấn mạnh tớinhiệm vụ của các nhà lý luận là phải phát triển công tác lý luận và vận dụng

nó vào thực tiễn cách mạng

Nhiệm vụ đầu tiên và quan trọng nhất của các nhà lý luận là phải tổngkết thực tiễn: “Chúng ta phải cố gắng theo kịp các sự kiện xảy ra, tổng kết lại,rút ra các kết luận… Chúng ta phải làm công việc thường xuyên của các nhàchính luận – Viết lịch sử hiện đại và cố gắng viết như thế nào để trang sử dochúng ta viết ra có thể giúp đỡ đắc lực cho những người trực tiếp tham giaphong trào” [6, tr.258] Thực tiễn luôn biến đổi không ngừng, đòi hỏi các nhà

lý luận phải coi đây là công việc thường xuyên, cần phát triển lý luận cho phùhợp với hoàn cảnh thực tế đất nước Hơn nữa, phải phát triển lý luận ngangtầm phong trào cách mạng: “Cao trào tự phát của quần chúng càng tăng lên vàphong trào càng mở rộng thì sự cần thiếtn có một ý thức cao trong công tác lýluận, chính trị và tổ chức của đảng dân chủ - xã hội càng phải tăng lên vôcùng nhanh chóng hơn” [4, tr.67] Trong thực tiễn cách mạng, những ngườicán bộ lý luận phải ý thức rõ về mối quan hệ chặt chẽ giữa lý luận, chính trị

và tổ chức, coi đó là điều kiện đảm bảo sức sống và hiệu lực của công tác tưtưởng Đặc biệt trong bối cảnh phong trào cách mạng của quần chúng đangphát triển, nhiệm vụ của những nhà tư tưởng phải giác ngộ cho họ ý thức vềmối quan hệ và thức tỉnh họ đấu tranh một cách tự giác