TÌM HIỂU VỀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ DI TÍCH CHÙA VẠN NIÊN, QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN LỜI CAM ĐOAN MỞ ĐẦU 1 Chương 1.CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DI TÍCH VÀ KHÁI QUÁT VỀ CHÙA VẠN NIÊN, QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI. 5 1.1 Cơ sở lý luận 5 1.1.1 Mội số khái niệm 5 1.1.2 Vai trò của di tích 5 1.2 Khái quát về chùa Vạn Niên 6 1.2.1 Nguồn gốc 6 1.2.2 Dặc điểm kiến trúc 7 Tiểu kết 7 Chương 2.CÁC GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH CHÙA VẠN NIÊN 8 2.1 Giá trị lịch sử 8 2.2 Giá trị giáo dục 8 2.3 Giá trị tâm linh 11 2.4 Giá trị du lịch 11 Tiểu Kết 12 Chương 3.GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ LỊCH SỬ CHÙA VẠN NIÊN 13 3.1 Đánh giá thực trạng việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích chùa Vạn Niên, Tây Hồ, Hà Nội. 13 3.1.1 Ưu điểm 13 3.1.2 Nhược điểm 13 3.2 Tuyên truyền, nâng cao nhận thức giá trị của chùa Vạn Niên. 13 3.3 Giải pháp về phối hợp các nghành, các cấp, các tổ chức chính trị xã hội. 13 3.4 Giải pháp về công tác chăm sóc bảo vệ. 14 3.5 Giải pháp về nguồn nhân lực 14 3.6 Giải pháp về kiện toàn bộ máy quản lý văn hóa. 16 3.7 Giải pháp về tôn tạo, tu bổ, sửa chữa 16 3.8 Giải pháp về xã hội hóa. 16 3.9 Giải pháp hội nhập, giao lưu, giới thiệu văn hóa lịch sử chùa Vạn Niên. 17 Tiểu kết 18 KẾT LUẬN 19 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 21 PHỤ LỤC 22

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NỘI VỤ

KHOA VĂN HÓA – THÔNG TIN VÀ XÃ HỘI

ĐỀ TÀITÌM HIỂU VỀ GIÁ TRỊ LỊCH SỬ DI TÍCH CHÙA VẠN NIÊN,

QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Học phần : Phương pháp nghiên cứu khoa học

Hà Nội – 2017

DANH SÁCH THÀNH VIÊN NHÓM 5

6 Nguyễn Thị Hải Yến

7 Đậu Xuân Duy

8 Nguyễn Thị Phương Thảo

9 Nguyễn Văn Quyết

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thiện bài nghiên cứu này, chúng tôi xin gửi lời cảm ơn chânthành đến cô TS Lê Thị Hiền - Giảng viên học phần “Phương pháp nghiên cứukhoa học” khoa Văn hóa- Thông tin xã hội đã trang bị cho chúng tôi những kiếnthức, kĩ năng cơ bản để chúng tôi hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu này

Chúng tôi cũng xin cảm ơn ban quản lý chùa và các nhà sư đã tạo điềukiện cho chúng tôi có thêm hiểu biết về lịch sử, kiến trúc cũng như các giá trịtâm linh của di tích lịch sử chùa Vạn Niên

Tuy nhiên, trong quá trình nghiên cứu đề tài, do kiến thức còn hạn chếnên bài nghiên cứu của chúng tôi không tránh khỏi những thiếu sót Rất mongnhận được sự thông cảm, sự quan tâm đóng góp ý kiến của các thấy cô để bàinghiên cứu của chúng tôi được đầy đủ và hoàn chỉnh hơn

Xin chân thành cảm ơn!

LỜI CAM ĐOAN

Nhóm chúng tôi thực hiện đề tài "Tìm hiểu về giá trị di tích lịch sử chùa

Vạn Niên, quận Tây Hồ, Hà Nội" Chúng tôi xin cam đoan đây là công trình

nghiên cứu của mình trong thời gian qua Chúng tôi xin chịu hoàn toàn tráchnhiệm nếu có sự không trung thực về thông tin sử dụng trong công trình nghiêncứu này

Hà Nội, ngày 30 tháng 04 năm 2017

Thay mặt nhóm (kí tên)

MỤC LỤC LỜI CẢM ƠN

LỜI CAM ĐOAN

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DI TÍCH VÀ KHÁI QUÁT VỀ CHÙA VẠN NIÊN, QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 5

1.1 Cơ sở lý luận 5

1.1.1 Mội số khái niệm 5

1.1.2 Vai trò của di tích 5

1.2 Khái quát về chùa Vạn Niên 6

1.2.1 Nguồn gốc 6

1.2.2 Dặc điểm kiến trúc 7

Tiểu kết 7

Chương 2 CÁC GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH CHÙA VẠN NIÊN 8

2.1 Giá trị lịch sử 8

2.2 Giá trị giáo dục 8

2.3 Giá trị tâm linh 11

2.4 Giá trị du lịch 11

Tiểu Kết 12

Chương 3 GIẢI PHÁP BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ LỊCH SỬ CHÙA VẠN NIÊN 13

3.1 Đánh giá thực trạng việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích chùa Vạn Niên, Tây Hồ, Hà Nội 13

3.1.1 Ưu điểm 13

3.1.2 Nhược điểm 13

3.2 Tuyên truyền, nâng cao nhận thức giá trị của chùa Vạn Niên 13

3.3 Giải pháp về phối hợp các nghành, các cấp, các tổ chức chính trị xã hội 13

3.4 Giải pháp về công tác chăm sóc bảo vệ 14

3.5 Giải pháp về nguồn nhân lực 14

3.6 Giải pháp về kiện toàn bộ máy quản lý văn hóa 16

3.7 Giải pháp về tôn tạo, tu bổ, sửa chữa 16

3.8 Giải pháp về xã hội hóa 16

3.9 Giải pháp hội nhập, giao lưu, giới thiệu văn hóa lịch sử chùa Vạn Niên 17

Tiểu kết 18

KẾT LUẬN 19

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

PHỤ LỤC 22

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài.

Như chúng ta đã biết, chùa là nơi thờ Phật, là cơ sở hoạt động cũng nhưtruyền bá những tư tưởng tốt đẹp về Phật giáo đến với mọi người Việt Nam làmột trong những quốc gia có số đông người dân đi theo con đường tu tập Phậtgiáo Mặc dù ở nước ta, đạo Phật được du nhập từ quốc gia khác nhưng khi sangđến Việt Nam nó rất được quan tâm và phát triển

Chùa ở Việt Nam thường không phải là 1 công trình mà là 1quần thể kiếntrúc gồm những ngôi nhà sắp xếp cạnh nhau hoặc nối vào nhau Tên các kiểuchùa truyền thống thường được đặt theo các chữ Hán có dạng gần với mặt bằngkiến trúc chùa Chùa được phân loại theo 1số cấu trúc như xây dựng chùa theomặt bằng chữ Đinh, chữ Công, chữ Tam hoặc chữ Quốc Về kiến trúc chùa ViệtNam được xây dựng và phát triển đa dạng qua nhiều thời kì lịch sử khác nhau.Bên cạnh đó cách trang trí không gian hay bài trí tượng thờ đôi khi còn phải tùythuộc vào đặc trưng kiến trúc của địa phương hoặc sự sắp xếp của người chủ trì

ở nơi đó Có thể thấy rằng, trải qua nhiều thế kỷ đạo Phật không hề bị lui mờ bởivết bụi của thời gian mà càng ngày càng phát triển mạnh mẽ Một phần do sựtruyền bá giữ gìn và bảo vệ của các nhà sư, phần khác là do niềm tin của conngười về tâm linh rất mạnh mẽ Họ tin vào luật nhân quả, tin vào những triết lýsâu xa mà chỉ có trong kinh nhà Phật mới đem lại được

Chính vì vậy mà ngày nay, khi xã hội đang phát triển, kinh tế của ngườidân đã khá hơn trước rất nhiều, cho nên họ siêng năng lễ bái, quan tâm nhiềuhơn đến viếc giữ gìn và bảo tồn các di tích chùa chiền Các ngôi chùa ngày mộtkhang trang và đẹp hơn cũng nhờ một phần vào tiền công Đức của phật tử thậpphương cúng dàng Chứng tỏ đạo Phật có vai trò rất quan trọng và có ý nghĩa tolớn trong cuộc sống hiện tại

Là sinh Viên của ngành văn hoá, nhận thấy được tầm quan trọng của việctìm hiểu, giữ gìn cũng như bảo vệ những giá trị văn hoá, giá trị tâm linh to lớn

mà đạo Phật đem lại Nhóm chúng tôi quyết định chọn đề tài tìm hiểu về di tíchlịch sử Chùa Vạn Niên tại quận Tây Hồ Hà Nội để làm thành một bài tiểu luận

Đây là cơ hội để nhóm chúng tôi có thể vận dụng các kiến thức đã học trên lớpcũng như sự hướng dẫn của giảng viên để hoàn thành được đề tài Chúng tôi hyvọng thông qua bài tiểu luận này, tất cả mọi người sẽ có thể hiểu sâu hơn về hệthống chùa chiền ở nước ta cũng như một số kiến thức về đạo Phật Đồng thờiđưa ra một số giải Pháp để tiếp tục duy trì và bảo tồn những di tích này.

2 Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu.

2.1 Đối tượng nghiên cứu.

 Các giá trị của di tích lịch sử chùa Vạn Niên.

- Về không gian: Khu di tích chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

- Thời gian: Hiện trạng di tích chùa Vạn Niên, các giá trị của di tích hiện nay

- Nội dung: Những giá trị của di tích lịch sử chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ,thành phố Hà Nội

2.3 Phương pháp nghiên cứu.

 Để thực hiện đề tài này, nhóm chúng tôi đã sử dụng các phương phápnghiên cứu sau:

- Phương pháp thu thập và nghiên cứu tài liệu

- Cuốn sách “Văn hóa Việt nam tổng hợp 1989-1995” năm 1989 của Ban

văn hóa Văn nghệ Trung ương xuất bản tại Hà Nội

- Cuốn sách “Danh lam thắng cảnh Hà Nội” năm 2011 của hai tác giả

Lam Khuê, Khánh Minh.

- Cuốn sách “Tìm hiểu văn hóa Phật giáo và lịch sử các ngôi chùa ở Việt Nam” năm 2012 của hai tác giả Kim Thư, Quý Long.

- Cuốn sách “Những phát hiện mới về khảo cổ học năm 1996” năm 1997

của Viện hàn lâm khoa học và xã hội Việt Nam – Viện Khảo cổ học

- Cuốn sách “Chùa Việt Nam” của tác giả Hà Văn Tấn, Nguyễn Văn Cự,

Phạm Ngọc Long sáng tác đã làm rõ về lịch sử hình thành và phát triển của chùaVạn Niên

Trên cơ sở kế thừa những kết quả nghiên cứu của các tác giả trên và tìnhhình thực tiễn, trong bài nghiên cứu này chúng tôi sẽ làm rõ những nội dung vềcác giá trị của chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

2.5 Mục tiêu nghiên cứu

- Khái quát về chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

- Tìm hiểu về các giá trị của di tích chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ, thànhphố Hà Nội

- Bước đầu đưa ra một số giải pháp bảo tồn và phát huy giá trị di tíchlịch sử chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội

2.7 Cấu trúc của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục đềtài gồm có 3 chương như sau:

Chương 1: Cơ sở lý luận và khái quát về di tích chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội.

Chương 2: Các giá trị của di tích chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội.

Chương 3: Phương pháp bảo tồn và phát huy giá trị di tích lịch sử chùa Vạn Niên, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội.

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DI TÍCH VÀ KHÁI QUÁT VỀ CHÙA VẠN NIÊN,

QUẬN TÂY HỒ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI.

1.1 Cơ sở lý luận

1.1.1 Mội số khái niệm

a, Khái niệm giá trị

- “Giá trị là những thành tố quan trọng nhất của văn hoá con người bên

cạnh các chuẩn mực và các lý tưởng” Theo quan niệm trình bày trong “Bách

khoa toàn thư văn hoá học thế kỉ XX” của Nga xuất bản năm 1998

- Còn trong đại từ điển Bách khoa của Nga định nghĩa: “Giá trị là ý nghĩa

tích cực hoặc tiêu cực của các đối tượng thuộc thế giới bao quanh con người, của nhóm xã hội, của xã hội nói chung, được xác định không phải do các tính chất tự thân của chúng, mà là do chúng được lôi kéo vào lĩnh vực hoạt động đời sống, các mối quan tâm, các nhu cầu, và các quan hệ xã hội của con người” Sự lôi kéo này tạo ra tính chủ quan “Giá trị còn là những tiêu chí và phương pháp đánh giá ý nghĩa ấy, thể hiện qua các nguyên tắc và chuẩn mực, lý tưởng, phương hướng, mục tiêu đạo đức” Những tiêu chí và phương pháp đánh giá

này tạo ra tính tương đối

- Theo GS TSKH Trần Ngọc Thêm cho rằng: “Giá trị thu được trong

quan hệ so sánh tự thân giữa các khách thể với nhau có tính khách quan, còn giá trị thu được trong quan hệ so sánh giữa các khách thể từ góc nhìn của chủ thể thì mang tính chủ quan” [8; tr12]

b Khái niệm di tích

- “Di tích là dấu vết của quá khứ còn lưu lại trong lòng đất hoặc trên mặt

đất có ý nghĩa về mặt văn hóa và lịch sử".[ 5; tr34]

- “Di tích lịch sử - văn hoá là công trình xây dựng, địa điểm và các di vật,

cổ vật, bảo vật quốc gia thuộc công trình, địa điểm đó có giá trị lịch sử, văn

hoá, khoa học”.[ 9; tr42 ]

1.1.2 Vai trò của di tích

Di tích lịch sử chùa Vạn Niên là kết quả của quá trình hoạt động sáng tạo

của con người trải qua nhiều thế hệ, Có thể nói chùa Vạn Niên đã gắn liền vớicuộc sống con người cùng với đó đã chứng kiến biết bao sự đổi thay của mọingười khi đặt chân tới đây Bên cạnh đó, chùa Vạn Niên còn mang những giá trị

to lớn về vật chất cũng như tinh thần hết sức phong phú Tại sao lại nói nhưvậy ? Bởi vì:

- Đây là nơi hoạt động tín ngưỡng và truyền bá những tư tưởng tốt đẹpcủa đạo phật tới mọi người

Ngày nay, người dân rất chú trọng việc tới chùa để sinh hoạt tín ngưỡngbởi khi tới đây mọi người có cơ hội được tu tập, chắp tác làm công quả chochùa Không chỉ những người lớn tuổi mà ngay cả giới trẻ cũng rất năng lênchùa cúng dường lễ Phật Khi đến chùa, mọi người được sống trong một khônggian trang nghiêm, tĩnh lặng Ở đó, con người được sống thật với chính bản thânmình, họ không còn vướng bận trong lòng bởi những bộn bề, tranh chấp ngoàicuộc sống, thay vào đó là một sự tôn nghiêm, thành kính đối với phật Ngày nay,việc đến chùa không đơn giản chỉ là để lễ phật cầu an mà còn là chốn để tu tậphành trì, tụng kinh niêm phật Từ đó, con người hiểu ra được những chân lý tốtđẹp của cuộc sống, hiểu được những giá trị sâu xa và quý báu mà trong nhà phật

đã răn dạy

- Đây là nơi giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ

Có thể thấy, việc phát huy giá trị của các di tích lịch sử văn hóa đóng vaitrò quan trọng trong việc giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống “ Uống nước nhớnguồn”, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, truyền thống đấu tranh cách mạng Nhữngtruyền thống tốt đẹp đó mang nhiều giá trị nhân văn sâu sắc, là bài học quý báucho những thế hệ con cháu sau này Chùa Vạn Niên là nơi để tất cả người dân cóthể đến để gửi gắm mong muốn, hi vọng của mình về một tương lai tươi sáng

1.2 Khái quát về chùa Vạn Niên

1.2.1 Nguồn gốc

Theo sử sách, chùa Vạn Niên khởi dựng vào năm Thuận Thiên thứ 2 triều

Lý (1011), tức chỉ đúng một năm sau khi vua Lý Thái Tổ dời đô từ Hoa Lư raThăng Long Xưa chùa Vạn Niên từng có tên là Vạn Tuế, thuộc địa phận ấp

Quán La, nay thuộc thôn Vệ Hồ, phường Xuân La, quận Tây Hồ, Hà Nội Sách

“Thăng Long cổ tích khảo” có chép rằng: “ Lý Thuận Thiên năm thứ 5 (1014),Hữu Nhai tăng thống xin tâu lập giới đàn tại đây, thụ giới cho các tăng đồ Vuaxuống chiếu ban cho” Điều đó cho thấy, chùa Vạn Niên có thể đã được xâydựng từ trước thời nhà Lý, bởi ngay từ thời Lý chùa đã trở thành chốn tới lui tuhành của nhiều bậc cao tăng

1.2.2 Dặc điểm kiến trúc

Chùa gồm năm gian bái đường và ba gian bảo điện nối nhau thành hìnhchữ “đinh” Về lối bài trí, chùa cũng giống như nhiều ngôi chùa khác ở miềnBắc Trên cao có Tam Thế Phật, dưới là A Di Đà Phật, dưới nữa là Quan Âm,phía ngoài là Thích ca Sơ sinh Đặc biệt, hiện nay trên nóc chùa vẫn còn ba chữtriện đắp nổi “Vạn Niên tự”, ý muốn chùa trường tồn mãi cùng với thời gian

Suốt gần nghìn năm lịch sử, qua bao thăng trầm thay đổi, ngôi chùa đãđược trùng tu nhiều lần Tuy nhiên, đến nay, chùa vẫn còn lưu giữ được nhiềunét kiến trúc và hiện vật có giá trị lịch sử, nghệ thuật cao Ví dụ như những bứctường cổ của gian chính được xây bằng loại gạch vồ tiêu biểu của thời Lý.Ngoài ra, chùa còn có bộ tượng tròn gồm 46 pho, trong đó có 26 pho tượngPhật, 20 pho tượng Mẫu, tượng Tổ; hai quả chuông đồng niên đại thời Nguyễn,

11 đạo sắc phong thần và nhiều đồ thờ khác

Tiểu kết

Với các nội dung trong Chương 1 đã nêu lên cơ sở lý luận về di tích vàkhái quát một cách chân thực nhất về di tích chùa Vạn Niên Để có thêm nhữngkiến thức về di tích đặc biệt là di tích chùa Vạn Niên, hơn nữa là nền tảng để tìmhiểu các giá trị của chùa Vạn Niên được đề cập ở Chương 2

Chương 2 CÁC GIÁ TRỊ CỦA DI TÍCH CHÙA VẠN NIÊN 2.1 Giá trị lịch sử

Chùa Vạn Niên nằm ở đường Lạc Long Quân quận Tây Hồ, Hà Nội Chùađược xây dựng thời nhà Lý và sau hơn 1000 năm lịch sử trải qua bao thăng trầm

tu sửa nhiều lần chùa vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính, tâm linh, thanh tịnh hiếm có

Ngay từ khi xây dựng ngôi chùa đã có quy mô lớn, thu hút nhiều nhiềungười dân đến để vãn cảnh, cầu bình an sức khỏe cho mình và người thân Chùa

là nơi giao lưu văn hóa cộng đồng đem lại sự an lạc về tinh thần và giáo dụctruyền thống văn hóa dân tộc cho các thế hệ

Chùa có kiến trúc và nhiều tượng phật tượng tổ tượng mẫu qua nhiều đờimang ý nghĩa lịch sử rất lớn Đặc biệt là chuông đồng được đúc vào đời GiaLong có nhiều bài ký cho thấy chùa Vạn Niên có một bề dày lịch sử qua các thế

hệ người Việt Và trên nóc chùa có ba chữ triện nổi “Vạn Niên tự” có ý muốnchùa được trường tồn với thời gian

2.2 Giá trị giáo dục

Chùa Vạn niên nằm trên đường Lạc Long Quân, quận Tây Hồ, thành phố

Hà Nội Ngôi chùa này thờ Phật và Bà chúa liễu Hạnh Như vậy ngôi chùa nàymang giá trị giáo dục là về Phật giáo và Tín ngưỡng thờ Bà chúa Liễu Hạnh

Giá trị giáo dục của Phật giáo trong xã hội hiện nay là một giá trị nhânbản sâu sắc, giáo dục con người hướng tới đạo đức, và đạt được hạnh phúc, xâydựng xã hội văn minh và tự do

Giá trị giáo dục của tín ngưỡng thờ Bà chúa Liễu Hạnh trong chùa Vạnniên tượng trưng cho cuộc sống tinh thần, phúc đức

Đạo Phật cho rằng, chính “chấp ngã” đã gây ra cho lịch sử loài ngườinhững cuộc chiến tranh núi xương sông máu, chiến tranh tội ác và bạo lực đã vàđang là điều nhức nhối của toàn nhân loại Trong tình hình này Phật Giáo kêugọi mọi người hãy dứt các việc làm ác mà hãy hành thiện, khuyên con ngườidang rộng vòng tay ôm vũ trụ vào lòng và đừng bao giờ khép kín tâm tư lại Hãyphát triển nhân đạo và từ bi quên đi những cái ta ích kỷ, nhỏ hẹp để được yêu vũ

trụ rộng lớn.

Vì thế tính giáo dục của Phật giáo đã đến với nhân loại với tinh thầnkhoan dung kêu gọi mọi người nhường cơm xẻ áo, nhìn nhau bằng ánh mắt từhòa, góp phần hình thành nên nền đạo đức xã hội, để hòa điệu với cái “ta rộng

lớn” của toàn thể vũ trụ vô biên, Đức Phật đã từng dạy: “Một hạnh phúc vĩnh cửu chỉ sống mạnh trong một tâm hồn giải thoát và tâm hồn giải thoát chỉ có thể thực hiện một khi cá nhân chịu nhường bước Một bản ngã đứng tách riêng ra ngoài là không thể tồn tại khỏe mạnh được.” Đó là mục đích giáo dục con người

hoàn thiện cả về tài lẫn đức trong một xã hội văn minh

Vì vậy nội dung giáo dục của triết lý Phật giáo chẳng khác gì lời kêu gọihòa bình – một nhu cầu luôn cần cho mọi người, mọi nhà, và là tài sản quý báunhất của nhân loại Đây là giá trị nhân đạo nhất và khác với mọi tôn giáo khác,trong suốt lịch sử tồn tại và phát triển Phật giáo luôn xuất hiện và thâm nhập vàocác dân tộc như sứ giả của hòa bình và an lạc Phật giáo cho con người là hơn cả

vì có thể thực hiện được tất cả sự tốt đẹp để có thể sống hài hòa Để giáo dụcđạo Phật đã đưa ra bốn chân lý kỳ diệu, với yếu tố biện chứng, kết cấu chặt chẽkhi đưa ra lý thuyết “ngũ uẩn”, chỉ rõ căn nguyên của khổ đau là do thâm, sân,

si cùng với lý luận về thập nhị nhân duyên, đồng thời khẳng định con đường diệtkhổ đó là “trung đạo”, “bát chính đạo” chứa đựng sự lý đầy thuyết phục vàhướng con người đến nếp sống thiện lánh xa cái ác Dạy con người sống cảmthông, hỷ xả với nhau một cách hòa mục Vị tha dạy con người sống vì ngườikhác, bao dung độ lượng đó là phương pháp giúp con người đạt được đức hạnh.Đây là động lực nảy sinh mọi điều tốt lành Phật giáo khẳng định tất cả mọingười đều có “Phật tính” sẽ đạt được nếu thực hành đúng theo giáo lý trao dồiđạo đức trong cuộc sống của chính mình sẽ được hạnh phúc

Từ đó ta thấy giá trị tinh thần đạo đức toàn diện của giáo dục Phật giáo làtrình bày sự thật về những mối tươngquan giữa sự vật hiện hữu trong cuộc đời

để giúp con người có được chính kiến hòng tạo lập cuộc sống của mình vàchuyển đổi hoàn cảnh, để có thể chinh phục và cảm hóa được mọi người xungquanh Tư tưởng giáo dục của phật giáo cũng có ý nghĩa quan trọng trong công