Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự việt nam – trên cơ sở thực tiễn địa bàn thành phố hà nội

Khái niệm định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản Định tội danh là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật, là hoạt động được thực hiện xuyên su

Trang 1

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐÀO VĂN LINH

ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI BẮT CÓC

NHẰM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM (TRÊN CƠ SỞ THỰC TIỄN

ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI)

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2017

Trang 2

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

ĐÀO VĂN LINH

ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI BẮT CÓC

NHẰM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM (TRÊN CƠ SỞ THỰC TIỄN

ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI)

Chuyên ngành : Luật hình sự và Tố tụng hình sự

Mã số : 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS ĐỖ ĐỨC HỒNG HÀ

Hà nội – 2017

Trang 3

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan Luận văn là công trình nghiên cứu của riêng tôi Trong quá trình nghiên cứu , học viên đã tham khảo nhiều công trình nghiên cứu khác, có kế thừa, phân tích, bình luận và phát triển Các kết quả nêu trong Luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác.Các số liệu, ví dụ và trích dẫn trong Luận văn đảm bảo tính chính xác, tin cậy và trung thực Học viên đã hoàn thành tất cả các môn học và đã thanh toán tất

cả các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Khoa Luật Đại học Quốc gia

Hà Nội

Vậy tôi viết Lời cam đoan này đề nghị Khoa Luật xem xét để tôi có thể bảo vệ Luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

NGƯỜI CAM ĐOAN

Đào Văn Linh

Trang 4

MỤC LỤC

Trang Trang phụ bìa

Lời cam đoan

Mục lục

Danh mục chữ viết tắt trong luận văn

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANHĐỐI VỚI

TỘI BẮT CÓC NHẰM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN 7 1.1 Khái niệm và ý nghĩa của việc định đúng tội danh đối với tội bắt

cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 7

1.1.1 Khái niệm định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 7 1.1.2 Ý nghĩa của việc định đúng tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm

đoạt tài sản 9

1.2 Căn cứ pháp lý và căn cứ khoa học của việc định tội danh đối với

tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 10

1.2.1 Căn cứ pháp lý của việc định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm

chiếm đoạt tài sản 10 1.2.2 Căn cứ khoa học của việc định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm

chiếm đoạt tài sản 15

1.3 Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo

các giai đoạn thực hiện tội phạm 17

1.3.1 Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo giai

đoạn tội phạm hoàn thành 17 1.3.2 Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo giai

đoạn tội phạm chưa hoàn thành 21

1.4 Phân biệt tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản đối với một số tội

Trang 5

1.4.1 Phân biệt tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với tội cướp tài sản 22 1.4.2 Phân biệt tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với tội cưỡng đoạt tài

sản 24

Chương 2: THỰC TRẠNG ĐỊNH TỘI DANHĐỐI VỚI TỘI BẮT

CÓCNHẰM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢNTRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI 27 2.1 Một số kết quả đạt được trong định tội danh đối với tội bắt cóc

nhằm chiếm đoạt tài sản 27 2.2 Một số hạn chế, vướng mắc và nguyên nhân trong định tội danh

đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 34

2.2.1 Một số hạn chế, vướng mắc trong định tội danh đối với tội bắt cóc

nhằm chiếm đoạt tài sản 34 2.2.2 Nguyên nhân của hạn chế, vướng mắc trong định tội danh đối với tội

bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 42

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM ĐỊNH ĐÚNG TỘI DANHĐỐI

VỚI TỘI BẮT CÓC NHẰM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN 52 3.1 Sự cần thiết phải định đúng tội danh đối với tội bắt cóc nhằm

chiếm đoạt tài sản 52

3.1.1 Yêu cầu về chính trị, xã hội và lý luận, thực tiễn 53 3.1.2 Yêu cầu về lập pháp hình sự 54

3.2 Hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội bắt cóc

nhằm chiếm đoạt tài sản 56

3.2.1 Một số quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội bắt cóc nhằm

chiếm đoạt tài sản đã được sửa đổi bổ sung trong Bộ luật hình sự năm 2015……… 56 3.2.2 Tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật hình sự năm 2015 về tội bắt

cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 59

Trang 6

3.3 Một số giải pháp khác bảo đảm định đúng tội danh đối với tội

bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 67

3.3.1 Tăng cường hướng dẫn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự về

tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 67 3.3.2 Chú trọng tổng kết thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật hình

sự về tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản……… 69 3.3.3 Nâng cao năng lực của người tiến hành tố tụng, người tham gia tố

tụng và các cơ quan tiến hành tố tụng trong định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 71 3.3.4 Bảo đảm công tác phối hợp trong quá trình định tội danh đối với tội

bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 73

KẾT LUẬN 76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 79

Trang 7

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

SĐBS: Sửa đổi, bổ sung TAND: Tòa án nhân dân TANDTC: Tòa án nhândân tối cao THTT: Tiến hành tố tụng

VKSND: Viện kiểm sát nhân dân VKSNDTC: Viện kiểm sát nhân dân tối cao

Trang 8

32

Biểu đồ 2.2

Mức độ tăng giảm của số người phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn cả nước từ năm 2005 đến năm 2015

33

Trang 9

MỞ ĐẦU

1.Tính cấp thiết của đề tài

Trong giai đoạn hiện nay trước tình hình đất nước đang có nhiều thay đổi về mặt kinh tế chính trị, cùng với sự phát triển của đất nước, những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nước, hoạt động giải quyết các vụ án hình sự liên quan đến các tội phạm xâm phạm sở hữu đã đạt được những thành tựu nhất định, góp phần bảo đảm trật tự, an ninh, bình yên trong cuộc sống của người dân, thúc đẩy nền kinh tế phát triển ổn định và bền vững Tuy nhiên trong thời gian gần đây, tình hình tội phạm đang có những diễn biến phức tạp, một số loại tội phạm đang có xu hướng gia tăng với mức độ và tính chất nguy hiểm ngày càng cao gây bất an trong dư luận Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là một trong những hành vi nguy hiểm đáng bị lên

án, thể hiện sự manh động và coi thường pháp luật của người phạm tội Thời gian qua, nhiều địa phương trong cả nước đã xảy ra những vụ bắt cóc tống tiền khiến dư luận xôn xao, trong đó, có vụ thủ phạm đã xuống tay tàn độc giết chết con tin Điển hình như vụ án bắt, giết bé trai 11 tuổi của đối tượng Nguyễn Bảo Vũ tại tỉnh Bình Thuận Nguyên nhân dẫn đến sự gia tăng của loại tội phạm trên thường xuất phát từ mục đích kinh tế, đồng thời hệ lụy từ nạn mua bán người đang diễn ra phức tạp không chỉ ở Việt Nam mà còn ở nhiều nước trên thế giới và khu vực trong thời gian qua Sự mất cân bằng giới tính, nhất là ở các nước Châu Á, cùng với nạn mại dâm, bóc lột lao động, bóc lột tình dục, thậm chí là mua bán nội tạng đã thúc đẩy thị trường mua bán người, trong đó có mua bán trẻ em ngày càng diễn ra phức tạp Ngoài ra, quá trình giải quyết các vụ án còn tồn tại nhiều vấn đề, chưa thể hiện đúng tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi này, việc đánh giá, giải quyết vụ án một cách công minh, có căn cứ và đúng pháp luật, bảo vệ vững chắc các

Trang 10

quyền và tự do của công dân bằng pháp luật hình sự trong giai đoạn hiện nay, phụ thuộc rất nhiều vào việc cơ quan tư pháp hình sự có thẩm quyền định tội danh xác định tội danh đã được thực hiện trong thực tế khách quan có chính xác hay không Do đó, vấn đề định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trở thành một vấn đề mang tính cấp thiết có liên quan trực tiếp đến quan hệ sở hữu và quan hệ nhân thân, đến trật tự xã hội và tình hình phát triển của đất nước

Việc nghiên cứu các quy định về tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản nhằm nâng cao hiệu quả công tác đấu tranh đối với loại tội phạm này trong thực tiễn, thống nhất cách nhìn nhận khoa học về các hành vi vi phạm, tạo lập

cơ chế vững chắc trong việc xác định tội danh đối với loại tội phạm này, góp phần xây dựng nhà nước pháp quyền định hướng xã hội chủ nghĩa Vì vậy, tác

giả chọn đề tài “Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo pháp luật hình sự Việt Nam - Trên cơ sở thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ của mình

2.Tình hình nghiên cứu đề tài luận văn

Ở nước ta, hoạt động giải quyết các vụ án liên quan đến vấn đề bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản luôn được giới khoa học pháp lý và đặc biệt là những người làm công tác xét xử và thi hành án của ngành tư pháp quan tâm Đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề trên đây với những khía cạnh và mức

độ khác nhau như: “Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm sở hữu” của PGS.TS Nguyễn Ngọc Chí, Luận án tiến sĩ luật học (2000); “Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trong luật hình sự Việt Nam” của Nguyễn Kim Chi, Luận văn Thạc sĩ luật học (2011); “Các tội xâm phạm sở hữu có tính chất chiếm đoạt tài sản theo luật hình sự Việt Nam” của Trần Thị Phượng, Luận văn Thạc sĩ luật học (2015); Bài viết “Những quy định về tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trong pháp luật hình sự một số nước trên thế giới”, của

Trang 11

Nguyễn Kim Chi, Học viện tư pháp (2012); “Người bị hại trong vụ án hình sự” của Đinh Văn Quế, Tạp chí Tòa án nhân dân số 12 năm 1997 Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu trên chỉ phản ánh ở những góc độ khác nhau về vấn

đề bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, chưa có công trình nào phân tích chuyên sâu cả về lý luận và thực tiễn đối với việc định tội danh hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, do đó, cần nghiên cứu chuyên sâu nhằm đưa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này

3.Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đíchnghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề lý luận và thực tiễn về định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội, nhằm hoàn thiện lý luận về định tội danh đối với loại tội phạm này, đồng thời trên cơ sở thực tiễn áp dụng chỉ ra những hạn chế, bất cập, vướng mắc khi áp dụng vào thực tiễn, qua đó đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện quy định của BLHS, đáp ứng yêu cầu đấu tranh phòng, chống tội loại tội phạm này

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, luận văn thực hiện những nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu, làm rõ một số vấn đề lý luận và thực tiễn về định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn thành phố Hà Nội

- Phân tích dựa trên số liệu thực tiễn, những bản án, quyết định của Tòa

án và một số văn bản liên quan nhằm làm rõ hơn về vấn đề định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

- Phân tích, làm rõ một số thiếu sót, sai lầm thường gặp trong quá trình xác định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Trang 12

- Đưa ra kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật Việt Nam

về tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

- Đưa ra giải pháp bảo đảm định đúng tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 134 BLHS năm 1999

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Luận văn nghiên cứu quá trình giải quyết các vụ án liên quan đến định tội danh về tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, trong thời gian từ năm 2005 đến năm 2015 trên địa bàn thành phố Hà Nội

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu của luận văn chủ yếu dựa trên cơ sở phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; quan điểm chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và hệ thống lý luận pháp luật hình sự ở một số quốc gia trên thế giới

Ngoài ra, luận văn còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu thuộc chuyên ngành luật hình sự và tố tụng hình sự như: phương pháp so sánh, phân tích, thống kê, tổng hợp v.v

6 Ý nghĩa lý luận và ý nghĩa thực tiễn

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Luận văn nghiên cứu một cách đồng bộ, có hệ thống lý luận về định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trong pháp luật hình sự Việt Nam, làm rõ các quy định cụ thể liên quan đến tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Trang 13

- Chỉ ra những điểm bất hợp lý trong khoa học định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện mô hình lý luận về định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Luận văn làm rõ nội dung, ý nghĩa và thực tiễn áp dụng pháp luật về định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, góp phần hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống loại tội phạm này

- Chỉ ra những hạn chế, bất cập trong quá trình áp dụng các quy định pháp luật về định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, đề xuất các giải pháp nhằm khắc phục và hoàn thiện

7 Một số điểm mới của luận văn

Một số điểm mới cơ bản của luận văn:

- Xây dựng khái niệm về định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

- Phân tích và nêu ý nghĩa của việc định đúng tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

- Đánh giá, phân tích thực trạng định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội, so sánh đối chiếu tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản và một số tội liên quan, từ đó chỉ ra những hạn chế, vướng mắc và một số nguyên nhân cơ bản

- Đề xuất một số giải pháp bảo đảm định đúng tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung

8 Kết cấu luận văn

Luận văn được xây dựng theo hệ thống gồm 3 chương:

Trang 14

Chương 1: Một số vấn đề chung về định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Chương 2: Thực trạng định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn thành phố Hà Nội

Chương 3: Giải pháp bảo đảm định đúng tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Trang 15

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI BẮT CÓC NHẰM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

1.1 Khái niệm và ý nghĩa của việc định đúng tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

1.1.1 Khái niệm định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Định tội danh là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng trong thực tiễn áp dụng pháp luật, là hoạt động được thực hiện xuyên suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự nhằm xác định sự thật khách quan, đưa ra những đánh giá chính xác

về mặt pháp lý hình sự giữa hành vi nguy hiểm cho xã hội đã được thực hiện trong thực tế khách quan, với các dấu hiệu trong cấu thành tội phạm tương ứng được quy định trong Bộ luật hình sự, tạo tiền đề cho việc phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt, đồng thời góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của con người Định tội danh đúng sẽ tạo cơ sở cho việc thực hiện hàng loạt các nguyên tắc tiến bộ bảo vệ quan hệ nhân thân, bảo đảm sự công minh và nhân đạo của pháp luật Do đó, việc nghiên cứu khoa học pháp lý về định đội danh

có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự Hiện nay, xung quanh khái niệm định tội danh còn có nhiều quan điểm khác nhau

Theo GS.TSKH Lê Văn Cảm và PGS.TS Trịnh Quốc Toản thì “Định tội danh là một quá trình nhận thức lý luận có tính logic, đồng thời là một trong những dạng của hoạt động thực tiễn áp dụng pháp luật, cũng như pháp luật tố tụng hình sự và được tiến hành bằng cách - trên cơ sở các chứng cứ, các tài liệu thu thập được và các tình tiết thực tế của vụ án hình sự để đối chiếu, so sánh và kiểm tra nhằm xác định sự phù hợp giữa các dấu hiệu của

Trang 16

hành vi nguy hiểm cho xã hội được thực hiện với các dấu hiệu của cấu thành tội phạm cụ thể tương ứng do luật hình sự quy định”[14, tr.21]

Theo tác giả Nguyễn Đức Cường trong bài viết “Định tội danh trong

vụ án hình sự cụ thể” thì “Định tội danh là việc xác định hành vi khách quan thỏa mãn cấu thành một tội phạm nhất định được quy định trong Bộ luật hình sự” [18]

Theo ThS Lê Văn Luật thì “Định tội danh là một vấn đề quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án hình sự, là tiền đề cho việc phân hóa trách nhiệm hình sự và cá thể hóa hình phạt một cách công minh, chính xác, đồng thời làm cơ sở cho việc áp dụng các biện pháp ngăn chặn, xác định thẩm quyền điều tra, truy tố, xét xử của các cơ quan tiến hành tố tụng góp phần đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm, bảo vệ pháp luật, bảo vệ pháp chế XHCN, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.”[27]

Tuy nhiên, nhìn chung đa số các học giả, các nhà nghiên cứu khoa học

hình sự đều nhìn nhận quan điểm: Định tội danh là việc xác nhận về mặt pháp

lý hình sự được thực hiệntrên cơ sở các tài liệu, chứng cứ thu thập được để xác định có hay không có sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể đã được thực hiện với các yếu tố cấu thành tội phạm

cụ thể tương ứng được quy định trong Bộ luật hình sự

Theo Từ điển Luật học bắt cóc là hành vi “bắt người một cách đột ngột

và đem giấu đi” [48] Đây là hành vi tước đoạt tự do của người khác một cách

bất hợp pháp, thể hiện sự manh động trong việc thực hiện hành vi phạm tội, xem thường pháp luật.Theo quy định của pháp luật hình sự Việt Nam bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là hành vi bắt người làm con tin nhằm mục đích buộc người khác phải nộp cho mình một khoản tiền hoặc một khoản tài sản thì mới thả người bị bắt [32, tr.53]

Trang 17

Như vậy, định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản có thể được hiểu là việc xác nhận về mặt khoa học pháp lý hình sự,được thực hiện trên cơ sở các tài liệu, chứng cứ thu thập được, để xác định có hay không có sự phù hợp giữa các dấu hiệu của hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với các yếu tố cấu thành tộiphạm bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản được quy định trong Bộ luật hình sự

1.1.2 Ý nghĩa của việc định đúng tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là một trong những loại tội phạm có mức độ phức tạp trong việc thực hiện hành vi phạm tội, với những thủ đoạn khác nhau người phạm tội đồng thời xâm phạm cùng lúc hai khách thể được pháp luật hình sự bảo vệ là quan hệ sở hữu và quan hệ nhân thân Do đó, để đưa một vụ án ra xét xử nghiêm minh và công bằng đối với người phạm tội, thì việc định tội danh có ý nghĩa vô cùng quan trọng

Trước hết, định tội danh là cơ sở cần thiết đầu tiên cho việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội Trên cơ sở xác định người phạm tội đã thực hiện hành vi phạm tội gì, quy định tại điều, khoản nào của BLHS, người tiến hành tố tụng, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ quyết định một hình phạt phù hợp đối với hành vi phạm tội đó Vì thế, định tội danh được xem là tiền đề, điều kiện cho việc quyết định hình phạt đúng đắn, định tội danh chính xác sẽ giúp bảo vệ quan hệ nhân thân, bảo đảm trật tự ổn định xã hội, bảo vệ pháp luật, tạo ra sự tin tưởng trong xã hội đối với các cơ quan thực thi pháp luật, đồng thời, định tội danh chính xác sẽ là căn cứ để phân hóa trách nhiệm hình sự cũng như cá thể hóa hình phạt và là cơ sở để áp dụng một số các quy định khác nhằm bảo vệ nhân quyền trong quá trình giải quyết vụ án hình sự

Ngược lại, định tội danh sai không những làm ảnh hưởng trực tiếp đến các quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng, mà còn làm giảm

Trang 18

uy tín của các cơ quan tư pháp, vi phạm pháp chế, ảnh hưởng đến công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm

1.2 Căn cứ pháp lý và căn cứ khoa học của việc định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

1.2.1 Căn cứ pháp lý của việc định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Điều 2 Bộ luật hình sự Việt Nam hiện hành quy định: “Chỉ người nào phạm một tội đã được Bộ luật hình sự quy định mới phải chịu trách nhiệm hình sự” Như vậy, căn cứ pháp lý duy nhất của việc định tội danh đối với

hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là Bộ luật hình sự Bộ luật hình sự hiện hành quy định rõ tội danh và khung hình phạt cụ thể đối với hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản tại Điều 134, với nội dung cụ thể như sau:

Điều 134 Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

1 Người nào bắt cóc người khác làm con tin nhằm chiếm đoạt tài sản, thì bị phạt tù từ hai năm đến bảy năm

2 Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt

tù từ năm năm đến mười hai năm:

a) Có tổ chức;

b) Có tính chất chuyên nghiệp;

c) Tái phạm nguy hiểm;

d) Sử dụng vũ khí, phương tiện hoặc thủ đoạn nguy hiểm khác; đ) Đối với trẻ em;

e) Đối với nhiều người;

g) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người bị bắt làm con tin mà tỷ lệ thương tật từ 11% đến 30%;

h) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ năm mươi triệu đồng đến dưới hai trăm triệu đồng;

Trang 19

i) Gây hậu quả nghiêm trọng

tù từ mười năm đến mười tám năm:

a) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của người bị bắt làm con tin mà tỷ lệ thương tật từ 31% đến 60%;

b) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ hai trăm triệu đồng đến dưới năm trăm triệu đồng;

c) Gây hậu quả nghiêm trọng

tù từ mười lăm năm đến hai mươi năm hoặc tù chung thân:

a) Gây thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe của người bị bắt làm con tin mà tỷ lệ thương tật từ 61% trở lên hoặc làm chết người;

b) Chiếm đoạt tài sản có giá trị từ năm trăm triệu đồng trở lên; c) Gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng

5 Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ mười triệu đồng đến một trăm triệu đồng, tịch thu một phần hoặc toàn bộ tài sản, phạt quản chế hoặc cấm cư trú từ một năm đến năm năm [37]

Ngoài ra còn có các quy định mang tính bổ trợ khác làm căn cứ cho việc xác định tội danh như: Mục I Thông tư liên tịch số 02/VKSNDTC-TANDTC-BCA-BQP-BTP ngày 25 tháng 12 năm 2001 hướng dẫn áp dụng một số quy định tại Chương XIV Các tội xâm phạm sở hữuBộ luật hình sự

Trang 20

Điểm 3 Khi áp dụng các tình tiết “gây hậu quả nghiêm trọng”,

“gây hậu quả rất nghiêm trọng”, “gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng” (từ Điều 133 đến Điều 140, Điều 142 và Điều 143 BLHS) cần chú ý: 3.1 Hậu quả phải do hành vi phạm tội gây ra (có mối quan hệ nhân quả giữa hành vi phạm tội và hậu quả) Hậu quả đó có thể là thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản hoặc hậu quả phi vật chất (gây ảnh hưởng xấu đến việc thực hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà Nước; gây ảnh hưởng xấu về an ninh, trật tự, an toàn xã hội)

3.2 Đối với các tội quy định tại các Điều 133, 134 và 136 thì thiệt hại về sức khỏe, tính mạng đã được quy định thành tình tiết định khung riêng biệt, cho nên không xem xét các thiệt hại này một lần nữa

để đánh giá hậu quả do hành vi phạm tội gây ra được hướng dẫn tại tiểu mục 3.4 Mục 3 này

3.3 Đối với các tội có quy định giá trị tài sản bị chiếm đoạt, giá trị tài sản bị sử dụng trái phép, giá trị tài sản bị hủy hoại hoặc bị làm

hư hỏng, thì việc xác định hậu quả thiệt hại về tài sản không phải căn

cứ vào giá trị tài sản bị chiếm đoạt, giá trị tài sản bị sử dụng trái phép, giá trị tài sản bị hủy hoại hoặc bị làm hư hỏng, vì giá trị tài sản này đã được quy định thành tình tiết định khung riêng biệt Hậu quả phải là thiệt hại về tài sản xẩy ra ngoài giá trị tài sản bị chiếm đoạt, giá trị tài sản bị sử dụng trái phép, gí trị tài sản bị hủy hoại hoặc bị hư hỏng

Ví dụ: A trộm cắp một lô thuốc chữa bệnh gia súc trị giá 40 triệu đồng Do thuốc chữa bệnh cho gia súc bị trộm cắp nên không có thuốc để kịp thời chữa bệnh, dẫn đến đàn gia súc trị giá 100 triệu đồng

bị chết Trong trường hợp này giá trị tài sản bị chiếm đoạt là 40 triệu đồng và hậu quả thiệt hại về tài sản là 100 triệu đồng

Trang 21

3.4 Để xem xét trong trường hợp nào hành vi phạm tội gây hậu quả nghiêm trọng, trong trường hợp nào hành vi phạm tội gây hậu quả rất nghiêm trọng và trong trường hợp nào hành vi phạm tội gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng về nguyên tắc chung phải đánh giá một cách toàn diện, đầy đủ các hậu quả (thiệt hại về tài sản, thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và các thiệt hại phi vật chất)

Nếu gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản thì được xác định như sau:

a) Nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây là gây hậu quả nghiêm trọng:

a.5) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của nhiều người với tổng tỷ lệ thương tật từ 31% đến 60% và còn gây thiệt hại

về tài sản có giá trị từ 30 triệu đồng đến dưới 50 triệu đồng;

a.6) Gây thiệt hại về tài sản có giá trị từ 50 triệu đồng đến dưới

Trang 22

b.3) Gây thương tích hoặc gây tổn hại cho sức khỏe của năm đến bảy người với tỷ lệ thương tật của tất cả những người này từ 101% đến 200%, nếu không thuộc một trong các trường hợp được hướng dẫn tại các điểm b.2 và b.3 trên đây;

b.5) Gây thiệt hại về tài sản có giá trị từ 500 triệu đồng đến dưới một tỷ năm trăm triệu đồng;

b.6) Gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và tài sản mà hậu quả thuộc hai đến ba điểm từ a.1 đến điểm a.6 tiểu mục 3.4 này

c) Nếu thuộc một trong các trường hợp sau đây là hậu quả đặc biệt nghiêm trọng:

c.5) Gây thiệt hại về tài sản có giá trị từ một tỷ năm trăm triệu đồng trở lên;

c.6) Gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và tài sản mà hậu quả thuộc bốn điểm trở lên từ điểm a.1 đến điểm a.6 tiểu mục 3.4 này; c.7) Gây thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và tài sản mà hậu quả thuộc hai điểm trở lên từ điểm b.1 đến điểm b.6 tiểu mục 3.4 này Ngoài các thiệt hại về tính mạng, sức khỏe và tài sản, thì thực tiễn cho thấy có thể còn có hậu quả phi vật chất, như ảnh hưởng xấu đến việc thực

Trang 23

hiện đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước, gây ảnh hưởng về an ninh, trật tự, an toàn xã hội… Trong các trường hợp này phải tùy vào từng trường hợp cụ thể để đánh giá mức độ của hậu quả do tội phạm gây ra là nghiêm trọng, rất nghiêm trọng hoặc đặc biệt nghiêm trọng [44]

1.2.2 Căn cứ khoa học của việc định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Trong khoa học luật hình sự Việt Nam, cơ sở khoa học và mô hình pháp lý của việc định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là các yếu tố cấu thành tội phạm Cấu thành tội phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản gồm các yếu tố sau:

1.2.2.1.Khách thể của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Khách thể của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là quan hệ sở hữu và quan hệ nhân thân được pháp luật hình sự bảo vệ và bị hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản xâm phạm

Người bị bắt cóc thường là người bị xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự, còn người bị xâm phạm đến tài sản là người có mối quan hệ đặc biệt với người bị bắt cóc như: bố, mẹ, anh, chị, em, bạn bè, người nắm giữ bí mật thông tin v.v Tuy nhiên, cũng có trường hợp người bị bắt cóc đồng thời cũng là chủ sở hữu tài sản bị xâm phạm

1.2.2.2 Mặt khách quan của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Người phạm tội thực hiện hành vi bắt giữ người khác làm con tin - tức bắt giữ người trái pháp luật nhằm đe dọa, bằng nhiều thủ đoạn khác nhau gây sức ép tâm lý buộc người bị hại phải giao tài sản Thủ đoạn bắt cóc không phải là dấu hiệu đặc trưng của hành vi phạm tội (không có ý nghĩa trong việc định tội danh), nhưng hành vi bắt cóc người làm con tin lại là đặc trưng cơ bản của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, bởi mục đích của việc bắt giữ

Trang 24

người làm con tin chính là một thủ đoạn nhằm chiếm đoạt tài sản Người bị bắt giữ làm con tin thường có mối quan hệ đặc biệt với người bị hại

Hành vi gây sức ép tâm lý đối với người bị hại, có thể là đe dọa về mặt tinh thần đối với người bị hại bằng nhiều phương thức khác nhau (như đánh đập, hành hạ hoặc thủ đoạn khác đối với người bị bắt) nhằm đòi người bị hại giao một khoản tài sản nhất định

Là tội phạm có cấu thành hình thức, hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản hoàn thành ở thời điểm người phạm tội đã bắt cóc và có mục đích nhằm đòi tiền (tài sản) chuộc từ người bị hại

Hậu quả của tội phạm không phải là dấu hiệu bắt buộc để định tội, nhưng có ý nghĩa trong việc định khung tăng nặng Nếu hành vi bắt cóc cấu thành một tội độc lập khác thì người phạm tội sẽ phải chịu trách nhiệm hình

sự cả về tội độc lập đó

1.2.2.3 Chủ thể của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Chủ thể của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự Tuy nhiên, trong trường hợp quy định tại khoản

1 Điều 134là tội phạm nghiêm trọng, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự (vì khoản 2 Điều 12 BLHS quy định người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự đối với tội phạm rất nghiêm trọng do cố ý và tội phạm đặc biệt nghiêm trọng)

Ngoài trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 134 BLHS thì bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự, đã thực hiện hành vi phạm tội quy định tại Điều 134 BLHS đều là chủ thể của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

1.2.2.4 Mặt chủ quan của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản được thực hiện với lỗi cố ý trực tiếp và mục đích nhằm chiếm đoạt tài sản

Trang 25

Lỗi cố ý trực tiếp là trường hợp người phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản nhận thức rõ hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản của mình là nguy hiểm cho xã hội và mong muốn thực hiện bằng được hành vi đó

Mục đích chiếm đoạt tài sản là dấu hiệu bắt buộc để xác định tội danh Tuy nhiên, cần chú ý mục đích nhằm chiếm đoạt tài sản có thể nảy sinh trước hoặc sau khi thực hiện hành vi bắt cóc, khi xác định tội danh cụ thể, trách nhiệm hình sự đối với việc thực hiện hành vi có mục đích nhằm chiếm đoạt tài sản này cần có sự phân hóa rõ ràng giữa các cá nhân phạm tội.[32, tr.52]

1.3 Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo các giai đoạn thực hiện tội phạm

1.3.1 Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo giai đoạn tội phạm hoàn thành

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản hoàn thành khi hành vi phạm tội

đã thỏa mãn đầy đủ dấu hiệutrong cấu thành cơ bản của tội phạm này Đó là, người phạm tội đã thực hiện hành vi bắt cóc người khác làm con tin nhằm chiếm đoạt tài sản

Định tội danh đối với hành vi phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

đã hoàn thành là sự đánh giá về mặt pháp lý hình sự hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, trên cơ sở đối chiếu, so sánh và kiểm tra để xác định sự giống nhau giữa các dấu hiệu của hành vi ấy với các yếu tố cấu thành tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản quy định tại Điều 134 BLHS [14, tr.48]

Như vậy, để xác định chính xác tội danh do hành vi phạm tội gây ra, thì quá trình định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản đã hoàn thành cần dựa trên cơ sở đánh giá về mặt pháp lý hình sự các yếu tố cấu thành tội phạm cụ thể đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản Cụ thể trong quá trình định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản cần xác định đúng những yếu tố sau:

Trang 26

vi phạm pháp luật thuộc Chương XIV Các tội xâm phạm sở hữu, tạo cơ sở để truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản quy định tại Điều 134 BLHS

Trang 27

vi phạm tội Vì vậy, để định tội danh chính xác, đúng người, đúng tội người định tội danh cần đánh giá chính xác tính chất và mức độ nguy hiểm của hành

vi phạm tội cũng như mục đích, thủ đoạn phạm tội đối với các khách thể mà người phạm tội xâm hại

1.3.1.2.Xác định đúng mặt khách quan của tội phạm

Mặt khách quan của tội phạm là yếu tố đặc biệt quan trọng trong việc xác định tội danh cụ thể, từ các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của tội phạm

có thể xác định được lỗi, mục đích, thủ đoạn của người thực hiện hành vi phạm tội Do đó, để xác định chính xác hành vi phạm tội vi phạm Điều 134 BLHS quy định về tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản cần xem xét, đánh giá các dấu hiệu sau:

Bắt cóc là hành vi bắt giữ người trái pháp luật Đối tượng thực hiện hành vi bắt cóc thường dùng những thủ đoạn nhất định như: Cưỡng ép, lừa dối hoặc thủ đoạn khác nhằm bắt cóc người làm con tin, sau đó tìm cách đe dọa, thông báo cho người thân của người bị bắt cóc biết nhằm chiếm đoạt một

số lượng tài sản nhất định (để bảo đảm cho sự an toàn của người bị bắt cóc làm con tin)

Người phạm tội đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, có nghĩa là hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản đã xảy ra trên thực tế, bằng hành

Trang 28

động hoặc không bằng hành động xâm hại các quan hệ xã hội được luật hình

sự bảo vệ.Hành vi ấy bị pháp luật hình sự cấm

- Người phạm tội đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự, có nghĩa là tại thời điểm thực hiện hành vi phạm tội, người phạm tội đã đủ độ tuổi do pháp luật quy định (độ tuổi để có khả năng nhận thức được tính nguy hiểm và tính trái pháp luật của hành vi do mình thực hiện và điều khiển được hành vi ấy) Tuy nhiên, trong trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 134, người từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự.Ngoài trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 134 BLHS thì bất kỳ người nào có năng lực trách nhiệm hình sự, đã thực hiện hành vi phạm tội quy định tại Điều 134 BLHS đều là chủ thể của tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản [32, tr.52]

1.3.1.4.Xác định đúng mặt chủ quan của tội phạm

- Khi định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản cần chứng minh được lỗi của hành vi là lỗi cố ý trực tiếp, có nghĩa là phải xác định được sự thống nhất cả về mặt lý trí lẫn ý chí của người thực hiện hành vi phạm tội đối với hành vi và hậu quả do họ thực hiện

Do không có trường hợp người thực hiện hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với lỗi vô ý, cho nên khi xác định tội danh đối với hành vi này, người định tội danh cần xem xét các yếu tố về động cơ và mục đích của người

Trang 29

phạm tội (đây là những dấu hiệu bắt buộc cấu thành tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản)

- Người phạm tội có mục đích nhằm chiếm đoạt tài sản và mục đích này là dấu hiệu bắt buộc để xác định tội danh [47, tr.74]

1.3.2 Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo giai đoạn tội phạm chưa hoàn thành

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản theo quy định tại Điều 134 BLHS

có cấu thành hình thức, cho nên, khi định tội danh các chủ thể định tội danh cần phân biệt rõ đối với loại tội phạm này chỉ tồn tại 2 giai đoạn phạm tội, đó là: Giai đoạn chuẩn bị phạm tội và giai đoạn tội phạm chưa đạt chưa hoàn thành Đồng thời, tội phạm chưa đạt chưa hoàn thành chỉ xảy ra với lỗi cố ý trực tiếp, việc hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản chưa thực hiện được đến cùng là do nguyên nhân khách quan không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của người phạm tội

Định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản chưa hoàn thành là sự đánh giá về mặt pháp lý hình sự hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản được thực hiện trong các giai đoạn đầu tiên của hoạt động phạm tội, trên cơ sở đối chiếu, so sánh và kiểm tra, để xác định sự phù hợp ở một mức

độ nhất định nào đó giữa dấu hiệu của hành vi trong giai đoạn chuẩn bị phạm tội, với các yếu tố cấu thành tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản quy định tại Điều 134 BLHS [14, tr.47-48]

Trong giai đoạn chuẩn bị phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, nếu đối tượng thực hiện hành vi phạm tội mặc dù chưa đạt được mục đích cuối cùng nhằm chiếm đoạt tài sản, nhưng hành vi đã cấu thành nhiều tội khác thì phải chịu trách nhiệm hình sự về những tội phạm đó

Ví dụ: Mua bán trái phép vũ khí quân dụng để thực hiện hành vi bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản thì phải chịu trách nhiệm hình sự về 02 tội: Tội

Trang 30

mua bán trái phép vũ khí quân dụng (đã hoàn thành) và tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội)

Đối với hành vi tự ý nửa chừng chấm dứt hành vi phạm tội đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, cũng như quy định chung của pháp luật hình

sự Việt Nam, quy định này thể hiện tính nhân đạo của pháp luật hình sự, khuyến khích người phạm tội từ bỏ vĩnh viễn ý định thực hiện tội phạm đến cùng Do đó, khi người có ý định phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản (chuẩn bị phạm tội), dù nhận thức được hoàn toàn có khả năng thực hiện hành

vi đến cùng, nhưng đã có ý thức tự nguyện đình chỉ hành vi phạm tội của mình không tiếp tục thực hiện dù không hề có một yếu tố khách quan nào ngăn cản, đồng thời tích cực ngăn chặn hành vi phạm tội của các đồng phạm không cho hậu quả xảy ra và hậu quả của hành vi hoàn thành đã không xảy ra nhờ hành vi tự ý nửa chừng chấm dứt tội phạm thì không phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm này (họ chỉ có thể phải chịu trách nhiệm hình sự

về tội phạm khác nếu hành vi chuẩn bị phạm tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản đã cấu thành tội phạm khác này)

1.4 Phân biệt tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với một số tội phạm có liên quan

1.4.1 Phân biệt tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với tội cướp tài sản

Tội cướp tài sản là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể tự vệ được nhằm chiếm đoạt tài sản

Cũng như bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản, cướp tài sản là hành vi cố ý xâm phạm nghiêm trọng quan hệ sở hữu và quan hệ nhân thân Đặc điểm chung của 2 tội phạm nàyđều hướng đến việc chiếm đoạt tài sản một cách bất hợp pháp, thông qua những thủ đoạn khác nhau Người phạm tội xâm phạm

Trang 31

trực tiếp hoặc gián tiếp quan hệ nhân thân nhằm đạt được mục đích cuối cùng

là chiếm đoạt được tài sản Chính vì thế, việc phân biệt các dấu hiệu đặc trưng giữa 2 tội phạm này có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc xác định đúng tội danh

Tội bắt bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản có những đặc trưng cơ bản

khác biệtso với tội cướp tài sản như sau:

Tiêu chí

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Khái niệm

Tội cướp tài sản là hành vi dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực ngay tức khắc hoặc có hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể tự vệ được nhằm chiếm đoạt tài sản

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là hành vi bắt người làm con tin nhằm buộc người khác phải nộp cho mình một khoản tiền hoặc tài sản thì mới thả người bị bắt

chất) ngay tức khắc hoặc có

hành vi khác làm cho người bị tấn công lâm vào tình trạng không thể chống cự được nhằm chiếm đoạt tài sản

- Người phạm tội thực hiện hành vi bắt giữ và đưa người

bị bắt đến một nơi nào đó rồi tìm cách thông báo cho người thân của người bị bắt cóc biết, đồng thời yêu cầu người thân của họ phải nộp tiền hoặc tài sản thì mới thả người bị bắt cóc, nếu không nộp tiền hoặc tài sản thì người bị bắt cóc sẽ

Trang 32

bị nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm

Người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự theo quy định tại khoản 1 Điều 134 BLHS (vì khoản 1 Điều 134 BLHS là tội phạm nghiêm trọng)

1.4.2 Phân biệt tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản với tội cưỡng đoạt tài sản

Tội cưỡng đoạt tài sản là hành vi cố ý đe dọa sẽ dùng vũ lực hoặc có thủ đoạn uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản

Tội cưỡng đoạt tài sản cũng có những điểm tương đồng nhưtội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản Do đó, trong quá trình định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản cần phân biệt rõ những dấu hiệu đặc trưng của hành vi phạm tội này với những dấu hiệu cơ bản cấu thành tội cưỡng đoạt tài sản

Tiêu chí

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Khái niệm Tội cưỡng đoạt tài sản là

hành vi đe dọa sẽ dùng vũ

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là hành vi bắt người

Trang 33

lực hoặc có thủ đoạn khác uy hiếp tinh thần người khác nhằm chiếm đoạt tài sản

làm con tin nhằm buộc người khác phải nộp cho mình một khoản tiền hoặc tài sản thì mới thả người bị bắt

bị nguy hiểm đến tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm

Kết luận chương 1

Tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là hành vi đặc biệt nguy hiểm trong xã hội, ngoài việc xâm phạm đến quan hệ sở hữu, thì hành vi này còn xâm phạm nghiêm trọng đến quan hệ nhân thân như quyền sống, quyền tự do, quyền bất khả xâm phạm về thân thể Đây là hành vi đáng bị lên án và luôn theo kèm những chế tài nghiêm khắc

So với những hành vi phạm tội khác liên quan đến mục đích chiếm đoạt tài sản, tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản đồng thời xâm phạm đến hai

Trang 34

khách thể là quan hệ sở hữu và quan hệ nhân thân Vì vậy, khi tiến hành giải quyết các vụ án hình sự, đặc biệt là trong công tác định tội danh, việc xác định đúng hành vi phạm tội cũng như áp dụng đúng hình phạt không chỉ có ý nghĩa trong việc bảo vệ các quyền và lợi ích của công dân, bảo đảm pháp chế,

mà còn có ý nghĩa quan trọng về mặt chính trị - xã hội, tạo ra sự ổn định trật

tự xã hội, cũng như uy tín của các cơ quan thực thi pháp luật

Trang 35

Chương 2 THỰC TRẠNG ĐỊNH TỘI DANH ĐỐI VỚI TỘI BẮT CÓC NHẰM CHIẾM ĐOẠT TÀI SẢN

TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Một số kết quả đạt được trong định tội danh đối với tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

Định tội danh là việc cụ thể hóa các quy định pháp luật trừu tượng vào đời sống xã hội, là một trong những nội dung quan trọng của quá trình giải quyết vụ án hình sự

Trong những năm qua, công tác xét xử nói chung và giải quyết vụ án hình sự nói riêng của Tòa án các cấp trên địa bàn thành phố Hà Nội đã đạt được những thành tựu nhất định, bảo đảm pháp chế xã hội chủ nghĩa, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân, tạo lòng tin trong xã hội Ngày 02-01-2002, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 08/NQ/TW "Về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác tư pháp trong thời gian tới", tiếp theo là Nghị quyết số 48/NQ-TW ngày 24-5-2005 "Về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện

hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020", Nghị quyết số 49/NQ-TW ngày 02-6-2005 "Về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020" Việc ra đời của các nghị quyết này đã tạo ra những thay đổi lớn đối với hoạt động tư pháp của đất nước, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước [1]

Tuy nhiên, trong tình hình thế giới và khu vực có những diễn biến phức tạp, đất nước có nhiều thay đổi về kinh tế - xã hội như hiện nay, tình hình tội phạm trên phạm vi cả nước nói chung và địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng đang có những diễn biến phức tạp, đặc biệt là nhóm các tội xâm phạm sở hữu,

Trang 36

trong đó có tội bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản là một trong những hành vi nguy hiểm, xâm phạm đến quan hệ sở hữu và quan hệ nhân thân

Theo thống kê từ năm 2005 đến năm 2015 cho thấy, các tội xâm phạm

sở hữu xảy ra nhiều và chiếm tỷ lệ rất cao trong tổng số các tội phạm mà Tòa

án đã giải quyết, xét xử Trung bình mỗi năm, ngành Tòa án nhân dân thụ lý

và giải quyết khoảng 60.000 vụ án hình sự sơ thẩm Trong đó, các vụ án xâm phạm sở hữu chiếm khoảng trên 25.000 vụ với 40.000 bị cáo chiếm tỷ lệ 38%

về số vụ và số bị cáo

- Năm 2005, số vụ án phải xét xử là 24.547 vụ, 39.774 bị cáo; trong đó

số vụ bị đình chỉ xét xử là 51 vụ, 75 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.603 vụ, 3.295 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 21.328 vụ, 33.440 bị cáo; chuyển hồ sơ vụ án 25 vụ, 60 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 1.540 vụ, 2.904

bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 7 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 2 vụ, 2 bị cáo; chiếm 28,57% tổng số vụ bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cả nước; 0,008% tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa đã thụ lý

số vụ bị đình chỉ xét xử là 61 vụ, 79 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.760 vụ, 3.661 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 24.510 vụ, 38.980 bị cáo; chuyển hồ sơ vụ án 26 vụ, 64 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 514 vụ, 1.103 bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 14 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 3 vụ, 5 bị cáo; chiếm 21,43% tổng số vụ bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cả nước; 0,011% tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa đã thụ lý

số vụ bị đình chỉ xét xử là 47 vụ, 86 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.801 vụ, 3.939 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 23.327 vụ, 38.001 bị cáo;

Trang 37

chuyển hồ sơ vụ án 26 vụ, 65 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 1.832 vụ, 3.567

bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 11 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 2 vụ, 5 bị cáo; chiếm 18,2% tổng số vụ bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cả nước; 0,007% tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa đã thụ lý

số vụ bị đình chỉ xét xử là 34 vụ, 51 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.258 vụ, 2.900 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 20.145 vụ, 33.908 bị cáo; chuyển hồ sơ vụ án 22 vụ, 40 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 512 vụ, 1.061 bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 7 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 3 vụ, 5 bị cáo; chiếm 42,85% tổng số vụ bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cả nước; 0,013 % tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa đã thụ lý

số vụ bị đình chỉ xét xử là 29 vụ, 63 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.484 vụ, 3.427 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 22.465 vụ, 34.355 bị cáo; chuyển hồ sơ vụ án 17 vụ, 34 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 1.211 vụ, 1.461

bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 9 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 3 vụ, 6 bị cáo; chiếm 33,33% tổng số vụ bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cả; chiếm 0,012 % tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa án đã thụ lý

số vụ bị đình chỉ xét xử là 64 vụ, 71 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.102 vụ, 3.181 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 18.924 vụ, 36.479 bị cáo; chuyển hồ sơ vụ án 24 vụ, 31 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 892 vụ, 1.525 bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 8 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 1 vụ, 3 bị cáo; chiếm 12,5% tổng số vụ bắt cóc nhằm

Trang 38

chiếm đoạt tài sản trên cả nước; chiếm 0,004 % tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa án đã thụ lý

số vụ bị đình chỉ xét xử là 41 vụ, 82 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.658 vụ, 3.410 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 24.232 vụ, 38.691 bị cáo; chuyển hồ sơ vụ án 26 vụ, 54 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 1377 vụ, 1.614

bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 11 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 2 vụ, 3 bị cáo; chiếm 18,2% tổng số vụ bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cả nước; 0,008 % tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa đã thụ lý

số vụ bị đình chỉ xét xử là 59 vụ, 85 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.451 vụ, 2.875 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 22.956 vụ, 37.894 bị cáo; chuyển hồ sơ vụ án 40 vụ, 63 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 570 vụ, 821 bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 7 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 2 vụ, 7 bị cáo; chiếm 28,57% tổng số vụ bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cả nước; 0,008 % tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa đã thụ lý

Trang 39

số vụ bị đình chỉ xét xử là 52 vụ, 79 bị cáo; số vụ hoàn lại Viện kiểm sát là 1.774 vụ, 2.488 bị cáo; số vụ đã xét xử sơ thẩm là 22.335 vụ, 35.662 bị cáo; chuyển hồ sơ vụ án 31 vụ, 46 bị cáo Số vụ án chưa xét xử là 1215 vụ, 2.411

bị cáo Trong đó bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản 5 vụ, riêng xét xử trên địa bàn thành phố Hà Nội có 2 vụ, 2 bị cáo; chiếm 40% tổng số vụ bắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản trên cả nước; 0,008 % tổng số vụ án liên quan đến các tội xâm phạm sở hữu mà Tòa đã thụ lý

Bảng 2.1: Thống kê số liệu về số vụ án và bị cáo phạm tội bắt cócnhằm chiếm đoạt tài sản trên địa bàn cả nướctừ năm 2005 đến hết năm 2015

Trang 40

2012 13 29

(Nguồn: Tòa án nhândân tối cao)

Biểu đồ 2.1: Thống kê số liệu về số vụ ánbắt cóc nhằm chiếm đoạt tài sản

trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2005 đến năm 2015

(Nguồn:Tòa án nhândân tối cao)

Định dạng
Số trang	91
Dung lượng	1,15 MB