Vận dụng phương pháp quan sát trong dạy học môn tự nhiên và xã hội lớp 1

Tuynhiên,trênthựctế việc sửd ụn g phươngphápquansáttrongdạyhọcTựnhiênvàXãhộivẫnchưađượcthựchiệnmộtcáchđúngmức.Việc... Mụcđíchnghiêncứucủađềtài VậndụngphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhi

KhãaluËntètnghiÖp GVHD: Th.S Ph¹mQuang TiÖp

-1-1.Lýdochọnđềtài

Phần1.MỞĐẦU

Chúngtađangsốngtrongthờiđạicủanềnvănminhcôngnghiệp,cáchmạngkhoahọccôngnghệpháttriểnnhưvũbãođòihỏingườilaođộngcầnphảicótrìnhđộchuyênmôncao,nănglựctưduy,nănglựcgiảiquyếtvấnđềnhanhgọn,sángtạo.Vìvậyđàotạonhânlực,bồidưỡngnhântàilàviệcmàmỗiquốcgiađềuquantâm,chúý.Đấtnướctađangtrongquátrìnhtiếnhànhc ô n g nhiêphóa,hiệnđạihóa.Đểthựchiệnsựnghiệpnàyđấtnướccầnnhữngc o n ngườinăngđộng,tíchcực,sángtạocóthểthíchứngvớisựthayđổivàpháttriểncủaxãhộihiệnđại.Xuấtpháttừyêucầuđàotạocongngườimớic ủ

a xãhội,ngànhgiáodụcvà đàotạođãtừngbướcthựchiệnviệc đổimớimộtcáchtoàndiệntừmụctiêu,nộidung,phươngphápvàhìnhthứctổchứcdạyhọctrongtrườngphổthông

Thựct h ế trongt h ờ i gianq u a , bêncạnhnhữngk ế t quảđạtđược,nềng i á o dụcnướcnhàvẫntồntạinhữnghạnchếnhấtđịnh.Thựctrạngdạyhọch i ệ n n a y chưađápứ n g đ ư ợ c n h u cầugiáod ụ c c ủ a n ư ớ c nhà,d ẫ n đếnchấtlượngdạyhọccònthấp.Nguyênnhândẫnđếnchấtlượngdạyhọcchưađượcc a o làdochấtlượngsửdụngcácphươngphápdạyhọcchưacao.Dođó,việcđổimớiphươngphápdạyhọccàngtrởnênbứcxúc,trướchếtlàđốivớibậcT i ể u học-

bậchọcđặtnềnmóngvữngchắcchocácbậchọctrên.Trẻemvừal à mụctiêu,vừalàđốitượngcủagiáodụcvìthếmọihoạtđộnggiáodụcphảixuấtpháttừtrẻemvàphảiđápứngmọinhucầupháttriểntựnhiêncủatrẻem.Vìvậyđ ổ i mớiphươngphápd ạ y h ọ c Tiểuh ọ c l à tấtyếuđ ể phùhợpvớitrẻem.Đổimớiphươngp h á p dạyh ọ c l à khắcp h ụ

c cáchthứctruyềnt h ụ “ t h ầ y

giảng-tròghi”,p h á t huyt í n h tíchcựcc h ủ độngs á n g tạocủangườihọc

MụctiêucủagiáodụcTiểuhọcnhằmgiúphọcsinhhìnhthànhnhữngc ơ sởbanđầuchosựpháttriểnđúngđắnvàlâudàivề đạođức,trítuệ,thểchất,thẩmmỹvàcáckỹnăngcơbảngópphầnhìnhthànhvàpháttriểntoànd i ệ n vềnhâncáchchocácem,làcơsởđểhọcsinhhọctiếpcácbậchọcsau.B ê n cạnhcácmônhọctrungtâmnhưToán,TiếngViệt,mônTựnhiênvàXãhộilà mộtmônkhoa họccótínhtíchhợpcao,làtổnghợpcủanhiềungànhk h o a họcnhư:Toánhọc,Hóahọc,Vậtlýhọc,Sinhhọc,…làmônhọccungc ấ p chohocsinhnhữngkiếnthứccơbảnbanđầuvềcácsựviệc,hiệntượngtrongtựnhiênxãhộivà trongcá c mốiquanhệcủa conngười,xảyraxungquanhcácem.Đồngthờihìnhthànhvàrènluyệnchohọcsinhnhữngkỹnăngt h ự c hànhcầnthiếtchocuộcsốngcủacácemt ro ng mốiquanhệvớicộngđồngxãhội.VìvậyviệcdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộicũngquantrọngnhưviệcdạymônToánvàmônTiếngViệt.

Hòacùngvớicôngcuộcđổimớimạnhmẽvềphươngpháp,hìnhthứct ổ chứcd

ạ y h ọ c t r ê n toànngành,mônT ự nhiênvàXãhộicũngc ó nhữngbướcchuyểnmình,từngbướcvậndụngt h a y đổilinhhoạtcácphươngd ạ y họcnhằm tíchcựchóacáchoạtđộ ng củahọcsinh,pháthuytínhchủđộng,sángtạocủahọcsinhtrongquátrìnhlĩnhhộitrithức

Phươngphápquansátlàphươngphápđặctrưng,thườngđượcsửdụngkhidạyhọcmônTựnhiênvàXãhộiđặcbiệtlàđốivớihọcsinhởgiaiđoạn

1 Phươngphápquansátgiúphọcsinhdễdàngnhậnbiếthìnhdạng,đặcđiểmbênn g o

à i củasựvật,hiệntượngđangdiễnratrongmôitrườngtựnhiên,trongcuộcsống.Khiđượcsửdụngcácgiácquantiếpcậntrựctiếpvớisựvật,h i ệ n tượng(sờmó,ngửi,nếm,mổxẻ,nhìn,nghe)đểlĩnhhộitrithứchọcsinhsẽthíchthúhơntronghọctập

Tuynhiên,trênthựctế việc sửd ụn g phươngphápquansáttrongdạyhọcTựnhiênvàXãhộivẫnchưađượcthựchiệnmộtcáchđúngmức.Việc

dạyhọcTựnhiênvàXãhộidiễnramộtcáchkhôkhan,cứngnhắc,mangtínhchấtđốiphóchođầyđủc h ư ơ n g trình.H ọ c sinh,p h ụ huynhv à t h ậ m t r í c ả giáoviêncũngchorằngmônhọcnàylàphụnênkhôngchuyêntâmđểý,nênhaybịcắtgiảmthờilượngđểgiànhthờilượngchohaimônhọcchính:ToánvàTiếngViệtvốncólượngkiếnthứcnhiều.Chínhvìthế,khidạyhọcgiáov i ê n sửdụngphươngphápquansátchưalinhhoạt,thànhthạo,cònhọcsinhthìlúngtúngkhiquansát,chưathựcsựchủđộngchiếmlĩnhtrithức.Vìvậyc á c emcònchưahứngthúvớimônhọc.VấnđềđặtralàsửdụngcácphươngphápquansátnhưthếnàotrongdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộiđểpháthuyt í n h tíchcựchọctậpcủahọcsinhvànângcaochấtlượngdạyhọc.Trêncơsởn g h i ê n cứuđặcđiểmbảnchấtcủaphươngphápquansát,đặcđiểmtâmlýhọcsinhlớp1vàđặcđiểmmônTựnhiênvàXãhộilớp1tôinhậnthấyviệcvậndụngphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilớp1làc ầ n thiếtvàcóhiệuquảgiáodụccao.Xuấtpháttừlýdođó

tôichọnđềtài:“VậndụngphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhiênvàXã

hộil ớ p 1”.

2 Mụcđíchnghiêncứucủađềtài

VậndụngphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộil ớp 1theohướngpháthuytínhtíchcựchoạtđộngnhậnthứccủahọcsinh

3 Đốitượng,kháchthểnghiêncứu

3.1 Đốitượngnghiêncứu

QuytrìnhdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilớp1bằng1bằngphươngphápquansáttheohướngtíchcựchóahoạtđộngcủahọcsinh

3.2 Kháchthểnghiêncứu

HoạtđộngdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilớp1

4 Phạmvinghiêncứu

Dothờigiancóhạnnênphạmvinghiêncứucủađềtàichỉdừnglạiởv i ệ c vậndụngphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộil ớ p 1

5 Nhiệmvụnghiêncứucủađềtài

- TìmhiểuđịnhhướngđổimớiphươngphápdạyhọcTiểuhọchiệnnay

- Tìmh i ể u c ơ s ở lýluậncủaphươngphápq u a n sát,t h ự c trạngvậndụngphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilớp1

- Đềxuấtquytrìnhdạyh ọ c mônTựnhiênv à Xãhộilớp1 theophươngphápquansátvàthiếtkếmộtsốgiáoánmônTựnhiênvàXãhộilớp1 theophươngphápquansát

6 Giảthuyếtkhoahọc

Nếuvậndụngt ố t phươngphápquansátđểd ạ y mônTựnhiênv à Xãhộilớp1sẽgiúpcácemtiếpthubàihọcmộtcáchnhanhnhất,tạohứngthúhọctậpvàgiúpcácemcóniềmsaymêvớimônhọc,nângcaohiệuquảdạyhọc

Chương2:Vậndụngphươngphápquansáttrongdạyh ọ c mônTựnhiênvàXãhộilớp1.

Phần3:Kếtluận

Phần2.NỘIDUNG Chương1.CƠSỞLÝLUẬNVÀ THỰCTIỄN

1.1 CƠSỞLÍLUẬN

1.1.1 Cơsởtriếthọc

TheoLênin:Conđườngbiệnchứngcủanhậnthứcchânlýlàđitừtrựcquansinhđộngđếntưduytrừutượng,vàtừtưduytrừutượngđếnthựctiễn-

đól àc o n đườngbiệnchứngcủan h ậ n thứcchânl ý , sựnhậnt h ứ c hiệnthựckháchquan.Giaiđoạnnhậnthứccảmtínhlàgiaiđoạnmởđầucủaquátrìnhnhậnthức.Đólàgiaiđoạnmàconngườitronghoạtđộngthựctiễnsửdụngc á c giácquanđểtiếnhànhphảnánhsựvật-

hiệntượngkháchquanmangtínhc ụ thểsinhđộng,làbướckhởiđầuvàcũnglàbànđạptạođàchonhậnthứcl ý tính

Nhưvậy,sửdụngphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilớp1tứclàchúngtađãtạonềnmóngkhởiđầuchosựpháttriểnnhậnthứctưduychocácem

1.1.2 Cơsởtâmlýhọc

LứatuổiTiểuhọc,cơthểcácemđangthờikỳpháttriển.Vìthếsứcdẻoda i củacơthểcònthấp.Cácem(đặcbiệtlàhọcsinhlớp1)khôngthểthựch i ệ n lâumộtcửđộngđơnđiệu,cácemcónhucầuđượcvậnđộng

HọcsinhTiểuhọc“dễnhớ-dễquên”mứctậptrungýchícủacácemcò n thấp.Vìvậy,ngườigiáoviênphảitạohứngthúhọctậpchocácem,làmc h o g i ờ h ọ c cónhữngấntượngriêngbiệtv à phảithườngxuyênđượcthựchành,luyệntập

Tâmlýt r ẻ lớp1chưađượcổnđịnh,giàutìnhcảm,dễxúcđộng,bảnt í n h tòmò,thíchkhámphá.Cácemthíchtiếpxúcvớicácsựvật-

hiệntượngnàođónhấtlànhữngsựvật-hiệntượnggâycảmxúcmạnh.Tuynhiêncácemcũngchóngchán.Dovậy,trongdạyhọcgiáoviênphảisửdụngnhiềuđồ

Phươngp há p d ạ y họcđặctrưngbởitínhchấthaimặtg ồ m hoạtđộngc ủ a thầyvàtrò.Haihoạtđộngnàytồntạivàđượctiếnhànhtrongmốiquanhệbiệnchứng,trongđóhoạtđộngcảuthầygiữvaitròchỉđạo(tổchức,điềukhiển)vàhoạtđộngc ủ a tròđ ó

n g vaitròtíchcực,chủđ ộ n g (tựtổchức,tự đ i ề u khiển)

1.1.3.2 SựcầnthiếtphảiđổimớiphươngphápdạyhọcởTiểuhọc

HọcsinhTiểuhọccótríthôngminhkhánhạybén,sắcsảo,cóóctưởngtượngphongphú.Đólàtiềnđềtốtchoviệcpháttriểntưduynhưngrấtdễbịphântâm,rốitrínếub ị ápđặt,căngthẳng,q u á tải.Chínhv ì t h ế nộidungc h ư ơ n g trình,phươngphápgiảngdạy,h ì n h thứcchuyểntải,truyềnđ ạ t làmthếnàochophùhợpvớitâmsinhlýlứatuổilàđiềukhôngthểxemnhẹ.Đặcb i ệ t đốivớihọcsinhlớp1,lớpmàcácemvừamớivượtquanhữngmớimẻbanđầuchuyểntừhoạtđộngvuichơisanghoạtđộnghọctậplàchủđạo.Nhưvậynóivềcáchhọc,vềyêucầuhọcthìtrẻlớp1gặpphảisựthayđổiđộtngột

màcácemcầnphảicóthờigianmớiquendầnvớicáchđọcđó.Dovậygiờhọcsẽtrởnênnặngnề,khôngduytrìđ ượ c khảnăngchúýcủacácemnếuc á c emchỉcónghevàlàmtheo.

Muốngiờh ọ c cóhiệuquảthìđ ò i h ỏ i ngườig i á o viênp h ả i đ ổ i mớiphươngphápdạyhọctứclàdạyhọc“Lấyhọcsinhlàmtrungtâm”hướngtậptrungvàohọcsinh,trêncơsởhoạtđộngcủacácem.Vớikiểudạynàyngườig i á o viênlàngườiđịnhhướng,tổchứcranhữngtìnhhuốnghọctậpkíchthíchócmòvàtưduyđộclậpcủahọcsinh.Muốncácemhọcđượcthìtrướchếtg i á o viênphảin ắ m c h ắ c n ộ i d u n g củamỗi

b à i vàlựachọn,vậndụngcácphươngphápsaochophùhợp,bàinàothìsửdụngcácphươngphápquansáttrựcquan,thuyếtt r ì n h , t r ò chơi,…

h o ặ c hoạtđộngnàothìsửdụngphươngphápgiảnggiải,kiểmtra,thínghiệm,…nhưngphảichúýđếnđặcđiểmtâmsinhlýcủahọcsinhTiểuhọc

HọcsinhTiểuhọckhôngthểngồiquálâutronggiờhọccũngnhưlàmmộtviệcgìđónhiềuthờigianvìthếgiáoviêncóthểthayđổihoạtđộnghọcc ủ a cácemtronggiờhọc:chocácemthảoluận,làmbàitậphoặcthôngquat r ò chơi.Cónhưvậymớigây

đ ư ợ c hứngthúhọctậpv à khắcsâuđượcb à i học

Tuyn h i ê n khôngcóphươngphápdạyhọcnàolàtốiưu.Vìvậy,giáo viêncầnphảibiếtphốihợpcácphươngphápmộtcáchlinhhoạt,nhuầnnhuyễn.Làmđượcđiềuđó,giáoviênmớimongtổchứcđượcgiờdạythànhcông

Họcsinhlớp1vừabướcvàogiaiđoạnđầucủabậcTiểuhọc:Giaiđoạntiếpcậnvớinhữngkiếnthứchếtsứcsơgiảnchủyếuđượcgiáoviêncungcấpquatrực quansinhđộng.ởgiaiđoạnnày,nhậnthứccảucácemthiênvềtrig i á c trựctiếpđốitượngmangtínhtổngthể,khảnăngphântíchchưacao,khónhậnra mốiquanhệ giữacácsựvật,hiệntượng,nănglựcsuyluậncủacác

emcònkém,trongkhiđólượngkiếnthứccầntruyềnđạtthìnhiềuvàẩndướid ạ n g tranhvẽ,yêucầuvàphầnbàihọcđóngkhungrấtkhôcứng.NếukhôngkhaithácbàihọcphùhợpthìrấtdễdẫnđếnviệchọcsinhchánhọcmônTựnhiênXãhội.Giáoviêncầnphảicậpnhật,đổimớiphươngphápđểgiúphọcsinhpháthuytínhtíchcực,chủđộngsángtạotrongh ọ c tập,giúph ọ c sinhhoạtđộngnhiềuđitheođúngcácconđườngmàcácnhàkhoahọcđãđitìm

rak i ế n thứcđó.TừđóhọcsinhhứngthúhơnvớiviệchọctậpmônhọcTựnhiênvàXãhội

1.1.3.3 Mộtsốđịnhhướngđổimớiphươngphápdạyhọc

Đổimớiphươngphápdạyhọckhôngphảilàthaythếcácphươngphápc ũ bằngmộtloạtcácphươngphápmới.Đổimớiphươngphápdạyhọclàđổimớicáchtiếnhànhcácphươngpháp,đổimớiphươngtiệnvàcáchìnhthứctổc h ứ c t r i ể n khaiphươngpháptrêncơsởkhaitháctriệtđểưuđ i ể m c ủ a cácphươngpháptruyềnthốngvàvậndụnglinhhoạtmộts ố phươngp h á p mớin h ằ m pháthuynănglực,sựtíchcực,chủđộngvàsángtạocủahọcsinh,giúphọcsinhsớmđạtđượcnănglựcmongmuốn

Vấnđềđổimớiphươngphápd ạ y họcnóichungvà bậcTiểuhọcnóiriêngđãvàđangđượcĐảng,nhànướcvàtoànxãhộiquantâm.ĐảngvàNhànướctađã xácđịnh“đầutưchogiáodụclàQuốcsáchhàngđầu,pháttriểng i á o dụclànềntảngđàotạonhânlựcchấtlượngcao,làyếutốquantrọnggópphầnthựchiệnthànhcôngsựnghiệpcôngnghiệphóa-

hiệnđạihóa”.ĐiềuđóthểhiệntrongcácvănkiệnquantrọngcủaĐảngvàChínhphủnhư:Nghịquyết4BanchấphànhTrungươngĐảngkhóaVIII(12/1996),Nghịquyếtsố

4 (9/2000)c ủ a Quốchội,chiếnl ư ợ c pháttriểngiáodụcViệtN a m ( 2 0 0 1

-2010).ĐịnhhướngtrêncủaĐảngđượcc ụ thểh ó a tạiĐiều24.Chương2 Luậtgiáodụcnăm2005,chươngtrìnhTiểuhọcmới(11/2001).Theođó,đổimớiphươngphápdạyhọcthểhiệnnhữngđịnhhướngcơbảnsau:

-10-Đổimớip h ư ơ n g phápd ạ y h ọ c theohướngpháthuycaođ ộ tínhtíchcực,ch

ủđ ộ n g , sángt ạ o củahọcsinhtrongquátrìnhlĩnhhộitrithức.Tínhtíchcựclàđặcđiểmvốncócủaconngười,xuấtpháttừnhucầumuốnkhámphá,tìmhiểucáimớicủaconngười.Cácnhucầuđóluônlàđộngcơđểthúcđẩycáchoạtđộngcủaconngười.Vìvậykhiconngườicónhucầunhậnthứct h ì nhucầunàysẽtrởthànhđộngcơkíchthíchhọcsinhhọctậptíchcực,chủđộngvàsángtạo.Tínhtíchcựctronghọctậpđượcbiểuhiệnởcácđiểmnhư:hăngháitrảlờicâuhỏicủagiáoviên,nêuthắcmắc,đặtcâuhỏivềnhữngvấnđềchưahiểurõ;chủđộngvậndụngkiếnthức,kỹnăngđãhọcvàocuộcsống,t ậ p trungchúývàovấnđềđanghọc,kiêntrìthựchiệncácbàitập,khôngnảnt r ư ớ c khókhăn…

Đểpháthuytínhtíchcực,chủđộngsángtạochohọcsinh,trongdạyhọcgiáoviênnênchỉlàngườitổchức,hướngdẫnvàđiềukhiểncáchoạtđộnghọctập,cònhọcsinhphảithểhiệnđượcvaitròchủthểcủa hoạtđộnghọctậpcủamình

Đổimớiphươngphápd ạ y h ọ c theohướngkếthợpmộtcáchnhuầnnhuyễnvàsángtạocácphươngphápdạyhọckhácnhausaochovừađạtđượcmụctiêudạyhọcvừaphùhợpvớiđốitượngvàđiềukiệnthựctiễncủacơsở

Đổimớiphươngphápd ạ y h ọ c t h e o hướngtăngcườngkỹnăngt h ự c hành,tăngcườngviệcvậndụngnhữngkinhn g h i ệ m đãcóở h ọ c s i n h đểc h i ế m lĩnhkiếnthức,rènluyệnkỹnăng

Đổimớiphươngphápd ạ y h ọ c theohướngđổimớicảphươngphápk i ể m tra,đánhgiákếtquảhọctậpcủahọcsinh

Đổimớiphươngphápd ạ y h ọc theohướngđổimớic á c h thiếtk ế b à i dạy,lậpkếhoạchbàihọcvàxâydựngmụctiêubàihọc

Nhưvậy,cácđịnhhướngđổimớiphươngphápdạyhọcđềunhằmmụcđ í c h chungl à giúphọcsi n h pháth u y đượctínhtíchcựcchủđộngsángtạotronghọctập

-11-1.1.4 Phươngphápquansát

1.1.4.1 Kháiniệmphươngphápquansát

TheotácgiảNguyễnThịThấn(tríchGiáotrìnhphươngphápdạyhọcc á c môn họcvềTựnhiênvàXãhội)thìphươngphápquansátlàphươngphápg i á o viêntổchứcc

hoh ọc sinhsửdụngcácgiácquankhácnhauđể trigiáccá c sựvật,hiệntượngmộtcáchcómụcđích,cókếhoạch,cótrọngtâm,quađórútrađượcnhữngkếtluậnkhoahọc

1.1.4.2 Bảnchấtcủaphươngphápquansát

Phươngphápquansátlà cầun ố i giữanhậnthứccủahọcsinhvớinộidungbàihọcTựnhiênvàXãhội,làkhởiđầucủasựhiểubiếtvàkhámphátrítuệchotrẻ

Quansátđượcsửdụngbằngnhiềucáchkhácnhau:quansáttranhảnh,quansátcácmôhình,quansátmẫuvật,quansáttrựctiếpvậtthật,quansátsơđ ồ , …

nhằmgiúphọcsinhthuthậpvàxửlýthôngtinquađórútrađượccáckháiniệm,kếtluậnkhoahọccảucácsựvật,hiệntượng.Bảnchấtcủaphươngphápquansátlàlấyhọcsinhlàmtrungtâmthôngquađógiáoviênhướngdẫnhọcsinhquansáttừđópháthiệnratrithứccủabài.Quacáchoạtđộngquans á t họcsinhchủđộngpháthiệnrakiếnthứccủabàihọc

Phươngphápquansátđượcsửdụngp h ổ biếntrongcácbàihọcmônTựniênvàXãhội.Họcsinhquansátchủyếulàđểnhậnbiếthìnhdạng,đặcđ i ể m bênngoàicủcơthểngười,củamộtsốcâyxanh,mộtsốđộngvậthoặcđểnhậnbiếtcáchiệntượngđangdiễnratrongmôitrườngtựnhiên,trongc u ộ c sốnghằngngày

Mụctiêuquansátphảiđơngiản,phùhợpvớiđặcđiểmnhậnthứcvàtưduyhìnhtượngcủah ọc sinh.Trongquá trìnhquansát,giáoviêncầnđặtra c á c câuhỏin g ắ n v

à rõràng,đểhướngdẫnh ọ c sinhtậptrungvàocáckiếnt h ứ c cầntìmkiếm

Giáoviêncóthể tổchứcchohọcsinhquansátởtronglớphayngoàilớp(sântrường,vườntrường,cácđịađiểmxungquanhtrường…)

1.1.4.3 Ưu,nhượcđiểmcủaphươngphápquansát

a) Ưuđiểm

- PhươngphápquansátrấtphùhợpvớitưduytrựcquancủahọcsinhTiểuhọc

- Quaquansáthọcsinhdễdàngnắmđượccácđặcđiểmbênngoàicủ a đốitượngtừđókíchthíchtưduytíchcực,chủđộngsángtạo,tìmkiếmk i ế n thứcmớicủahọcsinh

- Quansátgiúphọcsinhghin h ớ kiếnt h ứ c dễdàng,dễdàngtáih i ệ n kiếnthứckhicầnthiết

- Phươngphápquansátđơngiản,dễsửdụng

- Quaquansátgiúphọcsinhhìnhthànhmộtsốkỹnăng:quansát,nhậnxét,ghichép,báocáo,phântích,tổnghợp

Giáoviêncầnphảicăncứvàonộidung,mụctiêu,khảnăngcủahọcsinhđểchuẩnbịđốitượngquansátnhư:tranhảnh,mẫuvật,sơđồ,bảnđồ

Vớimỗihìnhthứcquansátgiáoviêncầnc ó nhữnghướngdẫnkhácnhauđể họcsinhquansát.Giáoviênxâydựnghệ thốngcâuhỏi,bàitậpđể hướngdẫnhọcsinhquansátcácsựvật,hiệntượngcómụcđích,cótrọngtâm

Khisửdụngphươngphápquans á t giáov i ê n giúph ọ c sinhdiễnđ ạ t đúngđắnvàchínhx á c n hữ ng đặcđiểmmàmìnhquansátđược,hướngdẫnhọcsinhcácxửlýthôngtinvàrútrakếtluậncầnthiết

Nhưv ậ y t r o n g p h ư ơ n g phápq u a n sátgiáoviênchỉđóngvaitròlàngườihướngdẫn,trợgiúpđểhọcsinhtựpháthiện,chủđộngtìmrakiếnthứcc ủ a bài

b) Vaitròcủahọcsinh

Vớih ọ c sinh,đ ể đạtđượcmụcđínhc ủ a phươngphápquansát,họcsinhp h ả i t

h a m g i a mộtc á c h tựgiác,tíchcực,d ư ớ i s ự hướngdẫnc ủ a giáoviên.Dựavàoyêucầumụcđíchquansátmàgiáoviênnêurahọcsinhtrựctiếptrigiáccácsựvậthiệntượngvàđưaranhậnxéthaykếtluậnchungvềsựv ậ t , hiệntượngmàmìnhđãquansátđược.Trênnhữngkếtquảhọcsinhquans á t đượcgiáoviêntổchứcchohọcsinhhoànthiệncáckiếnthứcvàbổsungn h ữ n g kiếnthứccầnthiếtchohọcsinh

1.1.5 MộtsốvấnđềvềmônTựnhiênvàXãhộilớp1

1.1.5.1 NộidungchươngtrìnhmônTựnhiênvàXãhộilớp1

ChươngtrìnhTựnhiênvàXãhộilớp1baogồm3chủđề:Conngườivàsứckhỏe,xãhội,tựnhiên

+Antoàngiaothông

-Chủđềtựnhiêngồmcó14bàinhưsau:

+Thực vậtvà độngvật:Mộtsốcâycốivàconvậtphổbiến(têngọi,đặcđiểm,lợiíchvàtáchạiđốivớiconngười)

+Hiệntượngtựnhiên:Mộtsốhiệntượngphổbiếncủathờitiết(nắng,mưa,gió,nóng,rét)

1.1.5.2 ĐặcđiểmcủamônTựnhiênvàXãhộilớp1

MônTựnhiênv à Xãhộilớp1cócấutrúctheoquanđ i ể m t í c h hợpt h ô n g quabachủđềlớn:Conngườivàs ứ c khỏe,xãhộiv à tựnhiên.Kiếnt h ứ c đượclựachọngầngũithiếtthựccủahọcsinh.Hìnhthànhvàpháttriểnởhọcsinhcáckỹnănghọctậpkhoahọcnhưquansát,dựđoán,giảithíchcách i ệ n tượngtựnhiênđơngiảnvàcókhảnăngvậndụngcáckiếnthứcvàothựctiễncuộcsống

NộidungcủamônTựnhiênvàXãhộilớp1chủyếulànhữngbàihọcgiúpcácemcónhữnghiểubiếtvềcơthểngười,nhữnghiểubiếtvềmốiquanhệc ủ a nhữngngườitronggiađình,ở trường,ở lớp,nhữnghiểub i ế t vềt h ế giớitựnhiênxungquanhhọcsinh,nhữngsựvậtnhưcâycối,convậtgầngũivớihọcsinh.Đâyđềulànhữngvấnđềthựctếđượctrìnhbàymộtcáchkhoahọc.Vớinhữngvấnđ ề n à y họcsinhcũngđãcóc h ú t í tkiếnthứctrướckhiđ ế n trường.Vìvậykhihọccácnộidungnàyhọcsinhcóthểquansátvàliênhệthựctếđểtrảlời.Nhưvậyđốivớihọcsinhlớp1thìviệcsửdụngphươngphápquansátlàrấtquantrọngvàcầnthiếtđểcácemlĩnhhộikiếnthức

1.1.6 VaitròcủaphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilớ

p1

Trêncơsởnghiêncứuđặcđiểmtâmsinhlýcủahọcsinh,nghiêncứub ả n chấtcủaphươngphápquansátvàđặcđiểmnộidungcủamônTựnhiênvàXãhộitôithấyvậndụngphươngphápquansátvàodạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilàrấtcầnthiếtv ì nóp h

ù hợpvớinộidungcủamônhọc.DoTựnhiênvàXãhộilàmộtmônhọctíchhợpkiếnthứccủakhoahọctựnhiênvàk h o a h ọ c x ã hộinênn ộ i dungcủanómangtínhthựctiễncao.Nhữnghiểub i ế t họcsinhthuđượcsẽđượcứngdụngrấtnhiềuvàotrongcuộcsống.Nhờv i ệ c q u a n s á t v à nhờnhữngkinhnghiệmvốnc ó màh ọ c sinhc ó t h ể tìmrađượckiếnthức mớicủa bàihọc.Vìvậyphươngphápquansátđóngvaitròquantrọngtrongviệcgiúpcáce m h i ể u đúngc á c kiếnt h ứ c vàhìnhthànhn i ề m t i n ởcácem

Quátrìnhnhậnthứccủahọcsinhmangtínhtrựcquancụthể.Trigiácc ủ a họcsinhgắnliềnvớihoạtđộngthựctiễn,trínhớmangtínhchấthìnhảnh,sựthể,tr ực tiếp.Quátrìnhdạ y họcbằngphươngphápquan sátlạiluônđặthọcsinhvàonhữnghoạtđộngthựctiễn,lấyhoạtđộngcủahọcsinhlàmtrọngtâmdướisựchỉđạocủagiáoviên,họcsinhquansátvàpháthiệnrakiếnthứcmới.VìvậyviệcdạyhọcbằngphươngphápnàyrấtphùhợpvớitưduycủahọcsinhlớpđầuTiểuhọc

Thôngquatrigiáctrựctiếpcómụcđíchcácđốitượnghọcsinhsẽnắmb ắ t kiếnthứcmộtcáchdễdàngvàvữngchắc.Phươngphápquansátcòntạoc ơ hộichohọcsinhtìmhiểu,đánhgiá,họchỏilẫnnhauthôngquacábàitậpt h ự c tế,vàmởrộngnhucầunhậnthức.Mộtđiềuđángchúýnữa

dướiphươngphápthuyếtt r ì n h khả năngghinhớcủahọcsinhđạt30%cònphươngphápquansátthìkếtquảđạt70%.Nhưvậy,tathấyđượcsựcầnthiếtcủaviệcápdụngphươngphápnàyvàodạyhọc

1.2.2 Mứcđộvàhiệuquảv i ệ c sử dụngcácphươngphápdạyhọcmônT ự nhiênv

Từbiểuđồ2chothấyhaiphươngphápđượcsửdụngnhiềulàphươngphápthuyếttrình(95%)vàphươngphápthảoluậnnhóm(90%).Hầuhếtgiáov i ê n đ ư ợ c hỏichorằngthườngxuyênsửdụnghaiphươngphápnày.Đasốg i á o viênchorằngcácphươngpháph i ệ n đại:D ạ y họcnêuvấnđề,phươngphápdạyhọcphânhóa…

giáoviênsửdụngrấtít,thểhiệnchỉcó30%giáov i ê n thườngxuyênsửdụngphươngphápdạyhọcnêuvấnđề,58%giáoviênh i ế m

k h i sửdụngvà12%giáoviênkhôngsửdụngphươngphápnày

Phươngphápquans á t vớimứcđ ộ s ử dụng:Thườngxuyên(65%),thỉnhthoảng(20%),hiếmkhilà(15%),chưabaogiờsửdụngchiếm0%

TừviệcnghiêncứulýluậnvànghiêncứunộidungmônTựnhiênvà Xãhộilớp1chothấynếuvậndụngphươngphápquansátvàodạyhọcthìsẽđemlạihiệuquảcao

1.2.3 MứcđộvàhiệuquảsửdụngphươngphápquansáttrongdạyhọcTựnhiên

vàXãhộilớp1

Dựavàon ộ i d u n g phiếuđiềutra:Câu3 ( p h ụ l ụ c 1), k ế t hợptraođổivớigiáoviênvề việcsửdụngphươngphápquansáttrongdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilớp1,kếtquảthuđượcnhưsau:

-20-Biểuđồ3:MứcđộsửdụngphươngphápquansáttrongmônTựnhiênvàX ã hộilớp

1

Quabiểuđồ3tathấyphươngphápquansátđãđượcsửdụngtronggiờTựnhiênvàXãhộilớp1.T uy nhiênmứcđộsửdụngchưa cao,nhấtlàđốivớihọcsinhlớp1-lứatuổinhậnbiếtkiếnthứcchủyếubằngviệcquansát

Khiđượchỏigiáoviênchobiếtsửdụngphươngphápnàyđòihỏiphảic h u ẩ nbịđồdùng,dụngcụcôngphu,tốnkémvàmấtnhiềuthờigiancủatiếthọc.Dođiềukiệnnhàtrườngvàđ ị a phươngmàc á c h oạ t độngn g o ạ i khóa:t h a m quan,dãngoạicònrấtnhiềuhạnchế.Hơnnữahọcsinhlớp1quáhiếuđộng,ýthứckỷluậtvẫncònthấpnêngâykhókhănchogiáoviêntrongkhâuquảnlý

Vìvậyvấnđềđặtralànênsửdụngphươngphápquansátnhưthếnào?

Tiếnhànhrasaođểtạohứngthúhọctậpchohọcsinhvừađảmbảotínhkhoahọc,manglạihiệuquảcaotrongdạyhọcTựnhiênvàXãhội

1.2.5 Thuậnlợiv à khókhănkhis ử dụngphươngphápquans á t trongdạyhọcm

- Ưuđiểmcủaphươngphápquansátlàđểsửdụng,giúphọcsinhcácl ớ p đầucấpdễdàngghinhớđượckiếnthức.Quaviệcquansátkíchthíchhọcsinhchủđộngsángtạovàtíchcựchơntrongquátrìnhhọctập.Phươngphápquansátchophéph ọ c sinhsửdụngc á c giác q ua n mộtcácht ố i đ a vàoquátrìnhhọctập,làmchocácemlĩnhhộiđượcnhiềukiếnthức.Chínhưuđiểmnày,đãtạođiềukiệnthuậnlợichotaápdụngphươngphápquansátvàoquátrìnhdạyhọc

- Nộid u n g chươngtrìnhmônTựnhiênv à Xãh ộ i l ớ p 1 t ì m h iể uv ề con ngườivàsứckhỏe,xãhộivàthiênnhiênđềulànhữngkiếnthứcgầngũivớihọcsinhnênviệcápdụngphươngphápquansátlàkhôngkhó.Quaquans á t họcsinhđượcrènluyệnc

ác kỹnăng:nhậnxét,t h u thậpthôngtin,phântíchvàtổnghợp…

1.2.5.2 Khókhăn

- Bêncạnhnhữngthuậnlợikhivậndụngphươngphápq u a n sátcònt ồ n tạimộtsốkhókhănnhư:giáoviênchưaxácđịnhđúngmụctiêuquansátđốivớitừngnộidung,từngđốitượngcụthể(giáoviênđưaramụctiêuquác a o đốivớihọcsinhlớp1)

- Đồdùngđểquansát:tranhảnh,mẫuvật,sơđồ,vậtmẫu,…

ởmộtsốtrườngcònsơsàivàchưađảmbảotínhthẩmmỹ

- Giáoviênchưaquảnlýtốthọcsinh,phânbốthờigianchưahợplýtrongtiếtdạy

- Sửdụngphươngphápquansáttrongdạyhọcđòihỏikhâuchuẩnbịc ô n g phutốnkémnêngiáoviênchuẩnbịcònsơsài

- Dođiềukiệnnhàtrườngv à đ ị a phươngmàc á c hoạtđộngngoạikhóa:thămquan,dãngoạicònrấthạnchế

- HọcsinhchưaxácđịnhđúngmụcđíchhọctâpmônTựnhiênvàXãhội,coiđâylàmộtmônhọcphụnênkhôngquantâmđúngmức

-

Họcsinhchưađượchướngdẫncáchquansátkhoahọc-logic.Quans á t cònmangtínhđạithể,cảmtính

- Họcsinhquáhiếuđộng,ýthứctổchứckỷluậtcònthấpnêngâykhókhănchogiáoviêntrongkhâuquảnlý

2.1.1 Nguyêntắcđảmbảotínhkhoahọc

Dạyhọctheophươngphápquansátđảmbảotruyềnthụchohọcsinhn h ữ n gkiếnthứccơbản,chínhxác

Khithựchiệnphươngphápquansátgiáoviêncầnchútrọnghướngdẫnhọcsinhbiếtcáchquansát,nêut h ắ c mắc,t ì m tò i, pháthiệnr a nhữngkiếnt h ứ c mớivềtựnhiênvàxãhộiphùhợpvớilứatuổicủacácem.Cácphươngtiệnđưaratrongquátrìnhquansát,phảiphùhợpvớimụctiêu,nộidungbàihọc,trìnhđộnănglựccủahọc sinh.Cácphươngtiệnđưar a phảiđ ún g lúc,đúngchỗ,khôngdùngđếnthìcấtđitránhphântánsựchúýcủahọcsinh.Cácphươngtiệntrựcquanđưaraphảicónhiệmvụcungcấpthôngtinđúngvớinộidungkiếnthứccủabàihọc

2.1.2 Nguyêntắcđảmbảotínhthẩmmỹ

Đốivớihọcsinhlớp1thìviệchọccủacácemlúcnày

chủyếunhờvàov i ệ c trựctiếpquansátcácđốitượngnhưsựvật,hiệntượng,cácmốiquanhệđangd i ễ n ratrongmôitrườngtựnhiênhayxãhộihoặcc á c tranh,ảnh,môhình,sơđồdiễntả cácsựvật,hiệntượngđó,…

Vìvậykhisửdụngphươngphápquans á t cầnđ ả m b ả o tínht h ẩ m mỹ.C á c p h ư ơ

n g tiệnđ ư ợ c sửdụngtrongquátrìnhquansátphảicótínhthẩmmỹcaonhưvậymớithuhúthọcsinhvàob à i học,tạohứngt h ú họctậpchocácem.Giúpcácemp h á t huyđượctínhchủđộng,sángtạotronghọctập

Nhữngh ì n h ảnhsinhđộng,màus ắ c tươisángsẽg â y ấntượngmạnhđốivớihọcsinhgiúpcácemdễdàngghinhớkiếnthứchơnvàcũnglàmchob à i giảngc ủ a giáoviênsinhđộnghơnthuhútđượcsựquant â m chúý c ủ a họcsinhhơn.

2.1.3 Nguyêntắcđảmbảomụctiêubàihọc

Mỗitiếthọc,bàihọcphảiphụcvụmụctiêulâudàicủabộmônvớicácmônliênquan,điềuđógiúphọcsinhcóđượckiếnthứcmộtcáchhệthống,dễdàngtiếpthucáckiếnthứcmớicaohơn,hìnhthànhvàcủngcốkỹnăngsửdụngcáckiếnthứcđãhọcmộtcáchhữucơ,sángtạo

và mônTựnhiênvàXãhộilớp1nóiriêngphảibámsátmụctiêu,nộidungbàihọcđểxâydựngkếhoạchdạyhọcnhằmtạođ i ề u kiệnchohọcsinhpháttriểntưduy

2.1.4 Nguyêntắcthốngnhấtgiữavàitròtựgiáctíchcựccủahọcsinhvàv a i tròc

hủđạocủagiáoviên

Đổimớiphươngphápdạyhọc,hìnhthứcdạyhọcđòihỏiphảipháthuyt í n h tíchcực,tựgiác,độclậpnhậnthứccủahọcsinhvàvaitròchủđạocủag iáo viên.Vậndụngphươngphápđảmbảonguyêntắctrên

Trongphươngphápquansáttínhtựgiáctíchcựccủahọcsinhthểhiệnở chỗhọcsinhýthứcđượcđầyđủmụcđích,nhiệmvụ,yêucầumàgiáoviên

đềrađểlĩnhhộikiếnthức(baogồmkiếnthứccơbảnvàkiếnthứcnângcao),kỹnăng,pháthuyđượccátínhtronghọctậpcủamình,cóýthứctựkiểmtrađánhgiátoànbộquátrìnhhọctậpcủamình.Tínhtíchcựccủahọcsinhcònthểhiệnởchỗhọcsinhthựchiệncácyêucầucủagiáoviênmộtcáchtíchcực,n g h i ê m t ú c vàcóhiệuquả.

Tínhđộclậpnhậnthứccủahọcsinhđượcđánhgiáởviệchọcsinhtựpháthiệnravấnđềvàtựgiảiquyếtchúng.Tứclànănglựctựtổchức,tựđiềukhiểnc á c hoạtđ ộ n

g c ủ a họcsinhtrongq u á trìnhh ọ c tậpnhằmđ ạ t đượcn h ữ n g mụctiêuđềra

Cácphẩmchấttrêncóliênquanchặtchẽ,mậtthiếtvớinhau.Cácphẩmchấtnàycủahọcsinhđượchìnhthànhvàpháttriểndướivaitròchủđạocủag i á o viên.Chínhvìvậy,khitổchứccáhoạtđộngchohọcsinh,giáoviênlàngườihướngdẫn,chỉđạo,theodõicáchoạtđộngchohọcsinhđể giúphọcsinhlĩnhhộinhữngkiếnthứcmới,kíchthíchhứngthúhọctậpcủahọcsinh.Tạođiềuk i ệ n đ ể c á c p h ẩ m c h ấ t trênđượcb ộ

c l ộ vàpháth u y mộtcáchc ó h i ệ u quả

2.1.5 Nguyêntắcđảmbảos ự thốngnhấtgiữatínhvừasứcc h u n g vàtínhvừas

ứcriêng

Dạyhọcvừasứcnghĩalànhữngyêucầuvànhiệmvụcủagiáoviênđưar a họcsinhđềucóthểthựchiệnđược.Nguyêntắcnàyđòihỏigiáoviênkhidạyhọcnhữngtrit h

ứ c khaoh ọ c màc h ú n g t a cầng i ú p họcsinhn ắ m vữngphảiphùhợpvớitrìnhđộvàkhảnăngcủahọcsinh

Dạyh ọ c Tựnhiênv à Xãhộil ớ p 1 bằngphươngphápquans á t phảiđảmbảonguyêntắcnàycónghĩalàmọiyêucầu,nộidungdạyhọcmụcđíchphảiphùhợpvớiđốitượnghọc sinh.Sốlượngphươngtiệntrựcquantrongg i ờ họckhôngquánhiều,dễquansát,tiếtkiệmthờigianmàvẫnhiệuquả

2.2 QuytrìnhdạyhọcmônTựnhiênvàXãhộilớp1bằngphươngphápq u a n sá

t

NhưtađãbiếtmônTựnhiênvàXãhộilớp1làmộtmônhọcmangtínhtíchhợpvàtínhthựctiễnrấtcao.Mônhọcnàygiúphọcsinhcónhữngkiếnt h ứ c vềtựnhiênxãhộivàconngười.Nhứngkiếnthứcnàyđóngvaitròrấtquantrọngtrongviệcpháthuynhậnthứcvàtưduycủacácem.VìvậyviệcdạymônTựnhiênvàXãhộinhưthếnàođểpháthuytínhtíchcựcchủđộngsángtạocủahọcsinh?

DạyhọcTựnhiênvàXãhộiyêucầugiáoviênsửdụngphốihợpnhữngphươngpháptrongđóphươngphápquansátđóngvaitròchủđ ạ o giúphọcsinhlĩnhhộik i ế n thức.Dưới

đ â y tôixinđ ư a r a quytrìnhs ử dụngchoviệcdạymônTựnhiênvàXãhộilớp1

Bước1:Bướcchuẩnbị

- Xácđịnhmụcđíchquansát,đốitượngquansát

Giáoviêncăncứvàonộidungbàihọc,khảnăngcủahọcsinhđểxácđịnhmụcđích,đốitượngquansátchophùhợpnhằmđạtđượcmụctiêukiếnt h ứ c haykỹnăngcủabàihọc

- Chuẩnbịđồdùng,phươngtiệnchohọcsinhquansát

Tùyt h e o nộidungh ọ c tậpgiáov i ê n lựac h ọ n đồdùng,phươngtiệntrựcquanphùhợpvớitrìnhđộhọcsinhvàđiềukiệncuảnhàtrường.Cácđồdùng,phươngtiệnđócóthểlàtranhảnh,sơđồ,môhình,mẫuvật,…

- Dựkiếncáccâuhỏi,gợiý,hướngdẫnhọcsinhquansát

Cáccâuhỏi,gợiýđưaraphảiphùhợpvớinộidungbàihọc,phùhợpvớitrìnhđộ,khảnăngnhậnthứccủahọcsinh

- Dựkiếncáchchianhómđểtiếnhànhquansát

Tùyvàomụcđíchquansátmàgiáoviêncócáchchianhómhợplý

- Dựkiếncáckếtquảquansátcủahọcsinh

- Tùythuộcvàosốlượngđồdùngchuẩnbịđượcvàkhảnăngquảnlýc ủ a giáoviên,giáoviêncóthểt ổ chứcchoh ọc sinhquans á t th eo cánhân,t h e o nhómhoặccảlớp

- Dựavàomụcđích,đốitượngđượcsửdụngchohọcsinhq u a n sátg i á o viênhướngd ẫ n h ọ c sinhs ử dụngnhiềug i á c quanđ ể phánđoán,c ả m nhậnsựvậtvàhiệntượng

- Giáoviênđ ư a r a nhữngcâuh ỏ i , gợiý n h ằ m h ư ớ n g d ẫ n họcsinhquansát

- Họcsinhquansáttheosựgợiý,hướngdẫncủagiáoviên

Bước3:Báocáokếtquảquansátvàtổngkết.

- Cácnhómtrìnhbàykếtquảquansátđược,cácnhómkhácnghevàbổxungýkiến

- Giáoviêntổngkết,giúpđỡh ọ c sinhhoànthiệncáckiếnthức,kỹnăngvàbổxungnhữngkiếnthứccầnthiết