tác phẩm kinh dien tổ chức bộ máy nhà nước trong tác phẩm “thà ít mà tốt” của v i lê nin, liên hệ thực tiễn việt nam

MỞ ĐẦU Lênin đã từng nói: “việc giành chính quyền đã khó, giữ được chính quyền lại càng khó hơn.” Do vậy, sự suy hay thịnh của một quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào chính sách cải cách của nhà nước đó. Cải tiến bộ máy nhà nước là một hoạt động mang tính tất yếu và sống còn của một quốc gia hay dân tộc . có thể quốc gia đó đi theo con đường xã hội chủ nghĩa , tư bản chủ nghĩa hay quân chủ lập hiến . Nếu muốn tồn tại và phát triển thì không thể không cải tiến bộ máy nhà nước . Bởi có những cái có thể ngày hôm nay là mới , là phù hợp .nhưng sang ngày mai nó chưa chắc đã còn phù hợp nữa . Nhưng không phải cải tiến một cách bừa bãi , không có mục tiêu và phương pháp cụ thể . Muốn cải tiến bộ máy nhà nước , đòi hỏi lãnh đạo các quốc gia , dân tộc phải đưa ra nội dung , mục tiêu , nguyên tắc để việc thực hiện đạt hiệu quả cao nhất . Hơn 80 năm về trước , V.I.Lênin từ thực tế cách mạng của nước Nga Xô Viết Người đã viết tác phẩm “ thà ít mà tốt “ bàn về vấn đề cải tiến bộ máy chính quyền xô viết lúc bấy giờ . Tác phẩm được viết vào những năm cuối cùng của tác giả . Nó được đánh giá như một bản di chúc của Người . trải qua bao thăng trầm của lịch sử , bao biến cố của thời gian , nhưng đến nay “ thà ít mà tốt “ vẫn còn nguyên giá trị . Hiện nay tất cả cả các quốc gia trên thế giới đi theo con đường mở rộng đa dạng hóa , đa phương hóa các mối quan hệ quốc tế . và Việt Nam không phải là ngoại lệ . Đòi hỏi nước ta phải đẩy mạnh hơn nữa công cuộc cải cách bộ máy nhà nước đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính sao cho có hiệu quả, tạo tiền đề cho kinh tế, chính trị, xã hội phát triển. Vì vậy, việc nghiên cứu tác phẩm “Thà ít mà tốt” của Lênin không chỉ là nguồn tài liệu quý báu giúp cho công tác nghiên cứu, học tập mà còn giúp cho Việt Nam có thể vận dụng những tư tưởng đó trong sự nghiệp cải cách, đổi mới đất nước của mình. Đồng thời qua tác phẩm này chúng ta có thể rút ra được nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong hoạt động quản lý trên nhiều mặt, nhiều lĩnh vực của đời sống, xã hội cũng như trong học tập. Đây cũng chính là lý do thôi thúc tác giả chọ đề tài : “ tổ chức bộ máy nhà nước trong tác phẩm ‘ thà ít mà tốt ‘ của V.I.Lênin . Liên hệ thực tiễn Việt nam “ . Với các phương pháp phương pháp nghiên cứu: Duy vật biện chứng, duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp so sánh, tổng hợp, thu thập tài liệu . tác giả đi vào 3 nội dung chính

MỞ ĐẦU

Lênin đã từng nói: “việc giành chính quyền đã khó, giữ được chínhquyền lại càng khó hơn.” Do vậy, sự suy hay thịnh của một quốc gia phụthuộc rất nhiều vào chính sách cải cách của nhà nước đó Cải tiến bộ máy nhànước là một hoạt động mang tính tất yếu và sống còn của một quốc gia haydân tộc có thể quốc gia đó đi theo con đường xã hội chủ nghĩa , tư bản chủnghĩa hay quân chủ lập hiến Nếu muốn tồn tại và phát triển thì không thểkhông cải tiến bộ máy nhà nước Bởi có những cái có thể ngày hôm nay làmới , là phù hợp nhưng sang ngày mai nó chưa chắc đã còn phù hợp nữa

Nhưng không phải cải tiến một cách bừa bãi , không có mục tiêu vàphương pháp cụ thể Muốn cải tiến bộ máy nhà nước , đòi hỏi lãnh đạo cácquốc gia , dân tộc phải đưa ra nội dung , mục tiêu , nguyên tắc để việc thựchiện đạt hiệu quả cao nhất

Hơn 80 năm về trước , V.I.Lênin từ thực tế cách mạng của nước Nga

Xô Viết Người đã viết tác phẩm “ thà ít mà tốt “ bàn về vấn đề cải tiến bộmáy chính quyền xô viết lúc bấy giờ Tác phẩm được viết vào những nămcuối cùng của tác giả Nó được đánh giá như một bản di chúc của Người trảiqua bao thăng trầm của lịch sử , bao biến cố của thời gian , nhưng đến nay “thà ít mà tốt “ vẫn còn nguyên giá trị

Hiện nay tất cả cả các quốc gia trên thế giới đi theo con đường mở rộng

đa dạng hóa , đa phương hóa các mối quan hệ quốc tế và Việt Nam khôngphải là ngoại lệ Đòi hỏi nước ta phải đẩy mạnh hơn nữa công cuộc cải cách

bộ máy nhà nước đặc biệt là cải cách thủ tục hành chính sao cho có hiệu quả,tạo tiền đề cho kinh tế, chính trị, xã hội phát triển

Vì vậy, việc nghiên cứu tác phẩm “Thà ít mà tốt” của Lênin không chỉ

là nguồn tài liệu quý báu giúp cho công tác nghiên cứu, học tập mà còn giúpcho Việt Nam có thể vận dụng những tư tưởng đó trong sự nghiệp cải cách,đổi mới đất nước của mình Đồng thời qua tác phẩm này chúng ta có thể rút ra

được nhiều bài học kinh nghiệm quý báu trong hoạt động quản lý trên nhiềumặt, nhiều lĩnh vực của đời sống, xã hội cũng như trong học tập.

Đây cũng chính là lý do thôi thúc tác giả chọ đề tài : “ tổ chức bộ máynhà nước trong tác phẩm ‘ thà ít mà tốt ‘ của V.I.Lênin Liên hệ thực tiễnViệt nam “

Với các phương pháp phương pháp nghiên cứu: Duy vật biện chứng,duy vật lịch sử kết hợp với các phương pháp so sánh, tổng hợp, thu thập tàiliệu tác giả đi vào 3 nội dung chính

1 Lê Nin đánh giá về thực trạng của nhà nước xô viết

1.1 Ưu điểm của nhà nước xô viết

1.2 Nhược điểm của nhà nước xô viết

2 Mục đích , điều kiện và phương châm cải tiến bộ máy nhà nước xôviết

3 Những biện pháp chủ yếu cải tiến bộ máy nhà nước

Chương 3 Liên hệ thực tiễn tình hình Việt Nam hiện nay

- Thực trạng và giải pháp

Kết luận

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ TÁC GIẢ - TÁC PHẨM

1 Vài nét về tác giả

V.I Lê-nin sinh ngày 22 tháng Tư năm 1870 ở Simbirsk (nay làUlianovsk), mất ngày 21 tháng Giêng 1924 ở làng Gorki gần Moskva V.I Lê-nin tên thật là Vladimir Ilits Ulianov (Le-nin), các bí danh đã dùng là

V Ilin, K Tulin, Karpov và những bí danh khác Năm 1887 V.I Lê-nin tốtnghiệp xuất sắc bậc Trung học được nhận Huy chương vàng nên được vàothẳng bất kỳ trường Đại học nào ở nước Nga Và năm 1899, trong cuốn Sựphát triển chủ nghĩa tư bản ở Nga V.I Lê-nin được thừa nhận là người lãnhđạo của nhóm Mác- xít ở Nga Mùa thu 1895, V.I Lê-nin thành lập ởPeterburg Hội liên hiệp đấu tranh giải phóng giai cấp công nhân, tập hợp cácnhóm cách mạng ở Peterburg ở Mát- xcơ- va, Kiev, Iaroslav và những thànhphố khác cũng thành lập các hội liên hiệp tương tự

Năm 1903, tại Luân- đôn tiến hành Đại hội lần thứ II Đảng công nhân

xã hội dân chủ Nga Nhóm số đông ủng hộ V.I Lê-nin gọi là những ngườiBolshevik, nhóm số ít chủ trương thành lập đảng đấu tranh theo kiểu Nghịviện gọi là những người menshevik Về những nguyên tắc tư tưởng và tổ chứccủa đảng kiểu mới này V.I Lê-nin đã trình bày trong cuốn Làm gì (1902) vàcuốn Một bước tiến hai bước lùi (1904)

Tháng Tư 1905, tại Luân-đôn tiến hành Đại hội lần thứ III ĐCNXHDCNga, V.I Lê-nin được bầu là chủ tịch Đại hội Tại Đại hội này Uỷ ban Trungương đã được bầu ra do V.I Lê-nin đứng đầu Tháng Giêng 1912 lãnh đạoHội nghị lần thứ VI(Praha) toàn Nga ĐCNXHDC Tháng Sáu 1912 từ Parischuyển về Krakov lãnh đạo tờ Pravda (Sự thật) Thời kỳ này, V.I Lê-nin soạnthảo xong Đề cương Mác xít về vấn đề dân tộc Hội nghị lần thứ VII toàn Nga(Tháng TƯ 1917) của ĐCNXHDC Nga (b) đã nhất trí thông qua đường lối doV.I Lê-nin đề ra Ngày 23 Tháng Mười 1917 kế hoạch khởi nghĩa vũ trang

của V.I Lê-nin đề ra được Hội nghị Uỷ ban trung ương ĐCNXHDC Ngathông qua

Tối ngày 6 Tháng Mười Một 1917, V.I Lê-nin đến Cung điện Smolnưitrực tiếp chỉ đạo cuộc khởi nghĩa Đến rạng sáng ngày 7 Tháng Mười một

1917, toàn thành phố Petersbuorg nằm trong tay những người khởi nghĩa, vàđến đêm ngày 7 Tháng Mười Một 1917, Cách mạng Tháng Mười Nga đã toànthắng Chính quyền đã về tay nhân dân Nhà nước công nông đầu tiên trên thếgiới do Đảng của giai cấp vô sản lãnh đạo đã ra đời Tại Đại hội các Xô Viếttoàn Nga lần thứ II V.I Lê-nin được bầu là Chủ tịch Hội đồng các Uỷ viênnhân dân (Hội đồng Dân uỷ) Tháng Ba năm 1919, Đại hội lần thứ VIII củaĐảng Cộng sản Nga đã thông qua Cương lĩnh mới của Đảng, V.I Lê-nin

được bầu là chủ tịch Uỷ ban soạn thảo Cương lĩnh Mùa xuân 1920,V.I Lê-nin viết cuốn Bệnh ấu trĩ tả khuynh của chủ nghĩa cộng sản trình bàynhững vấn đề chiến lược và sách lược của phong trào cộng sản Thời giannày, V.I Lê-nin soạn thảo xong kế hoạch xây dựng chủ nghĩa xã hội (côngnghiệp hóa đất nước, hợp tác hóa gia cấp nông dân, cách mạng văn hóa) làngười sáng lập ra Kế hoạch điện khí hóa toàn Nga (GOELRO), người đề rachính sách kinh tế (NEP) Năm 1921 chính sách NEP của V.I Lê-nin đượcthông qua tại Đại hội lần thứ X Đảng Cộng sản Nga Năm 1922 V.I Lê-nin

ốm nặng Tháng Chạp 1922 đến Tháng Ba 1922 V.I Lê-nin đọc ghi âm lạimột số bài báo quan trọng như: Những trang nhật ký, Bàn về hợp tác hóa, Bàn

về cách mạng của chúng ta, Thà ít mà tốt; Thư gửi Đại hội Ngày 21 Tháng

Tư 1924, V.I Lê-nin qua đời ở làng Gorki (Mát xcơ va)

2 Hoàn cảnh ra đời tác phẩm

Tác phẩm ra đời trong điều kiện nước Nga đang khôi phục nền kinh tếquốc dân sau chiến tranh và thực hiện “chính sách kinh tế mới” Mặc dù đãđạt được những thành quả nhất định nhưng do xuất phát từ nền sản xuất nhỏ,chiến tranh tàn phá nặng nề và bộ máy quyền lực trong hệ thống chính trị vậnhành chưa tốt, nên nước Nga cơ bản vẫn còn lạc hậu so với các nước tư bản

Tây Âu mặc dù nước Nga là một nước xã hội chủ nghĩa “…, vì mức năngsuất lao động của tiểu nông và tiểu tiểu nông, nhất là trong thời kỳ chính sáchkinh tế mới, vẫn còn hết sức thấp do tính tất yếu kinh tế Vả lại, tình hìnhquốc tế làm cho nước Nga ngày nay bị gạt lại đằng sau, làm cho trong toàn bộnăng suất lao động quốc dân hiện giờ ở ta, đã thấp hơn hẳn hồi trước chiếntranh Những cường quốc tư bản Tây Âu, phần thì cố ý, phần thì tự phát, đãlàm đủ mọi cách để gạt chúng ta lại đằng sau, để lợi dụng cuộc nội chiến ởNga nhằm phá hoại nước ta đến cực độ ” 1

“Chính sách kinh tế mới” trong thời bình bước đầu đã được chứngminh về sự đúng đắn và tính ưu việt Nhưng nó được thực thi bởi bộ máyquyền lực còn mang đậm dấu ấn của chế độ xã hội cũ và thời kỳ chiến tranhnên chính bộ máy quyền lực đó đã hạn chế sự phát huy tác dụng của “chínhsách kinh tế mới” Cho nên vấn đề cải cách hệ thống chính trị mà bộ phậntrung tâm của nó là cơ quan quyền lực nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu đưanước Nga thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu và phát triển vượt hơn các nước tưbản Tây Âu thể hiện bản chất ưu việt của chủ nghĩa xã hội là một đòi hỏi tínhtất yếu khách quan và đó cũng là quan tâm, trăn trở sâu sắc của Lênin –Người sáng lập và đứng đầu nhà nước Nga

Trên cơ sở nhận thức sâu sắc về quy luật phát triển của xã hội loàingười, Lênin đã cho thấy triển vọng của phong trào cộng sản chủ nghĩa.Với sự thắng lợi của cách mạng Tháng Mười, sự ra đời của nhà nước xã hộichủ nghĩa đầu tiên trên thế giới, thì xu thế phát triển của xã hội loài ngườiđang hướng theo con đường xã hội chủ nghĩa “Toàn thế giới hiện đangbước vào một phong trào nhất định sẽ đưa đến cuộc cách mạng xã hội chủnghĩa toàn thế giới”2 Các nước tư bản chủ nghĩa “đã leo vào một conđường không thể nào không đưa đến một cuộc khủng hoảng của toàn bộchủ nghĩa tư bản thế giới”3

1 Lênin Toàn tập t.45 Nxb Tiến Bộ Mát-xcơ-va, 1978 t.442 -460

2 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45,Sđd, tr 457

3 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45, Sđd, tr 456

Điều đó sẽ chứng minh luận điểm nổi tiếng của Mác – Ăngghen trongTuyên ngôn Đảng Cộng sản: “Sự sụp đổ của giai cấp tư sản và thắng lợi củagiai cấp vô sản đều là tất yếu như nhau” 4

Tuy nhiên đó là quy luật, đó là viễn cảnh của tương lai Những ngườicộng sản không thể ngồi chờ một cách thụ động cho đến lúc xã hội chủ nghĩahiện hữu hoàn toàn trên thế giới “Hiện giờ chúng ta đang đứng trước vấn đềnày, với nền sản xuất tiểu nông và tiểu tiểu nông của ta, với tình trạng bị tànphá của đất nước ta, liệu chúng ta có thể đứng vững được cho đến khi cácnước tư bản Tây Âu hoàn thành được nước bước phát triển của họ lên chủnghĩa xã hội hay không?”5 Theo Lênin là nhà nước xã hội chủ nghĩa duy nhấtthời bấy giờ không thể đứng vững được nếu không chủ động hành động.Những người cộng sản mà cụ thể là Đảng Cộng sản Nga và chính quyền xô-viết Nga phải hành động phải tự cải tiến để hệ thống chính trị của nước Ngaxô-viết được trong sạch vững mạnh, đủ năng lực trí tuệ đưa nước Nga thoátkhỏi tình trạng lạc hậu, kém phát triển “tiểu nông và tiểu tiểu nông” hiện thời.Không để cho các nước phản cách mạng tư bản Tây Âu làm nguy hại đếnchính quyền xô-viết non trẻ “Điều đáng chú ý với chúng ta là sách lược màchúng ta, Đảng cộng sản Nga, chúng ta, chính quyền xô-viết ở Nga, phải theo

để ngăn cản không cho các quốc gia phản cách mạng Tây Âu đè bẹp đượcchúng ta.” 6

Tác phẩm “Thà ít mà tốt” ra đời là kết quả của những trăn trở sâu sắc,

sự thôi thúc nội tâm của Lênin trước vấn đề cải tiến hệ thống chính trị nướcNga Xô Viết viết mà trung tâm của nó là cải tiến bộ máy nhà nước để đáp ứngyêu cầu thực tiễn trong nước cũng như quốc tế đang cấp bách đặt ra

Tác phẩm ra đời khi mà Lênin đang lâm bệnh nặng Trên giường bệnhmỗi ngày Người đọc cho thư ký chép 5 – 10 phút Tác phẩm là sự tiếp theocủa bài báo “Chúng ta phải cải tổ Bộ dân uỷ thanh tra công nông như thế

4 C.Mác và Ph.Ăngghen, Toàn tập, Nxb CTQG, HN, T 4, 1995, tr 613

5 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45, Sđd, tr 456.

6 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T45, 19 , tr 458

nào?” Người viết phục vụ trực tiếp cho đại hội XII Đảng Cộng sản Nga Tácphẩm nằm trong chuỗi tác phẩm cuối đời của Lênin để lại cho nước Nga vàphong trào cộng sản quốc tế Đó là những tác phẩm như: “Thư gửi đại hội”,

“Những trang Nhật ký”, “Bàn về chế độ hợp tác”, “Về cuộc cách mạng củachúng ta”, “Chúng ta phải cải tổ Bộ dân uỷ thanh tra công nông như thế nào”

và cuối cùng là “Thà ít mà tốt” Những tác phẩm cuối đời của Lênin được coi

là di chúc chính trị của Người và “Thà ít mà tốt” là di chúc chính trị cuối cùngcủa Lênin

Trong di chúc chính trị cuối cùng này, Lênin đã trình bày một cách rõràng về vấn đề cải tiến hệ thống chính trị ở Nga mà trung tâm của nó là bộmáy nhà nước xô-viết đầu tiên trên thế giới Đồng thời Người cũng đặt vấn đề

đó trong sự tác động qua lại của phong trào cộng sản quốc tế và triển vọngcủa cách mạng thế giới

Tác phẩm “Thà ít mà tốt” đã ra đời trong hoàn cảnh như vậy Tác phẩm

“Thà ít mà tốt” là một trong tác phẩm cuối đời của V.I.Lênin và cũng là tácphẩm cuối cùng ông đọc cho thư kí ghi ngày 2 tháng 3 năm 1923

Tuy rất ngắn, chỉ vẻn vẹn có 18 trang, nhưng cho đến bây giờ tác phẩmvẫn được coi là một trong những tác phẩm quan trọng của Người về vấn đềnhà nước Tác phẩm đã thực sự giúp Đảng Bônsêvich Nga không ngừng củng

cố nhà nước, đồng thời vửa có ý nghĩa đối nội đối ngoại.Với ý nghĩa lớn laocủa tác phẩm, có thể coi đây là một bản di chúc chính trị có giá trị lý luận vàthực tiễn to lớn và sâu sắc của Lênin trong vấn đề củng cố, xây dựng bộ máynhà nước vô sản

CHƯƠNG 2 NỘI DUNG VIỆC CẢI TIẾN BỘ MÁY NHÀ NƯỚC CỦA

LÊNIN TRONG TÁC PHẨM “THÀ ÍT MÀ TỐT”

1 Lênin đánh giá về thực trạng của Nhà nước Xô viết

1.1 Ưu điểm của nhà nước xô viết

Sau cách mạng Tháng Muời Nga giai cấp vô sản đã đập tan bộ máy nhànước của giai cấp phong kiến, tư sản, xây dựng một bộ máy nhà nước hoàntoàn mới, nhà nước xã hội chủ nghĩa

- Đó là bộ máy nhà nước ưu việt nhất trong lịch sử nhân loại

Trong lịch sử, đã có nhiều kiểu nhà nước được thiết lập như: nhà nướcchủ nô, nhà nước phong kiến, nhà nước tư sản Những bộ máy nhà nước đóđược thiết lập nhằm duy trì xã hội có giai cấp, bảo vệ quyền lợi của giai cấpthống trị bóc lột, đồng thời cũng duy trì sự tồn tại của bộ máy nhà nước Còn

bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa về mặt nguyên lý là hướng tới xoá bỏ giaicấp, đồng thời cũng hướng tới nhà nước “nửa nhà nước”, hướng tới sự tiêuvong của chính bản thân nhà nước và đưa xã hội loài người tiến lên chủ nghĩacộng sản Đó là bộ máy nhà nước cao nhất, tiến bộ nhất trong lịch sử Nó thiếtlập chế độ dân chủ nhất từ trước tới nay, “chế độ dân chủ vô sản so với bất cứchế độ dân chủ nào cũng dân chủ hơn gấp triệu lần”7 Đó là một phát minh vĩđại của loài người “Bộ máy nhà nước của ta còn kém cỏi, nhưng nó đã đượcsáng tạo ra, đó là một phát minh lịch sử vĩ đại nhất, một kiểu Nhà nước vô sản

đã được sáng tạo ra”8

- Là bộ máy thể hiện tính nhân dân sâu sắc

Đó là bộ máy nhà nước mang bản chất giai cấp công nhân, của số đông– của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, hoàn toàn khác những bộ máynhà nước trước đó, mang bản chất của số ít – giai cấp thống trị, bóc lột., lầnđầu tiên trong lịch sử nhân dân lao động được tham gia vào “công việc nhà

7 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.39, 1976, tr 312

8 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45, tr 130.

nước”, thực hiện quyền giám sát của mình đối với các hoạt động của bộ máynhà nước.

Là bộ máy được thiết lập nhằm để xây dựng một xã hội mới, tốt đẹphơn cho đông đảo quần chúng nhân dân, phát huy quyền làm chủ của nhândân, phát huy khả năng sáng tạo, phát triển toàn diện của mỗi thành viên trong

xã hội

1.2 Nhược điểm của nhà nước Xô – Viết

Theo Lênin để đánh giá thực trạng của đối tượng cần cải tiến, thì ngoàiviệc nhận thức rõ ưu điểm để phát huy còn một việc khác vô cùng quan trọng(nếu không nói là quan trọng nhất) đó là nhận thức rõ những hạn chế, yếukém và nguyên nhân của những hạn chế yếu kém đó, trên cơ sở đó để đề rađược nguyên tắc và giải pháp khắc phục thích hợp, hiệu quả

Với cương vị Chủ tịch nhà nước, Lênin đã đánh giá cao bản chất tốtđẹp của nhà nước chuyên chính vô sản Nga, mặt khác Người cũng thẳng thắnchỉ ra những nhựơc điểm cuả nó

Đó là bộ máy quan liêu, cồng kềnh, đông người, lề mề, giấy tờ Nhânviên của bộ máy nhà nước, của đảng mắc bệnh quan liêu đang vận hành sửdụng một cách kém hiệu quả quyền lực công cộng “xin nói thêm ở ta bọnquan liêu ấy đang tồn tại không những trong những chính quyền xô-viết mà

cả trong những cơ quan Đảng nữa”9

- Đó là bộ máy mà nạn hối lộ đang tồn tại phổ biến trên cơ sở trình độvăn hoá còn rất hạn chế “Nạn hối lộ đang tồn tại trên đất của nạn mù chữ” 10

- Đó là bộ máy còn rất hạn chế về năng lực, trình độ nhưng lại mắcbệnh kiêu ngạo “Điều tai hại nhất là tưởng rằng chúng ta biết được một týnhư thế là đủ rồi, hoặc tưởng rằng chúng ta đã có được một số nhân tố khá lớn

để xây dựng được một bộ máy thật sự mới và thật sự xứng đáng với danh hiệu

là bộ máy xã hội chủ nghĩa, bộ máy xô-viết …”11

9 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45, Sđd, tr 451

10 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.44, Sđd, tr.219.

11 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45, Sđd, tr.443.

Tóm lại, đó là bộ máy mà Lênin rất buồn khi thừa nhận là còn rất kémcỏi, còn rất tồi tệ “Tình hình bộ máy Nhà nước của ta rất đáng buồn, nếukhông muốn nói là rất tồi tệ, đến nỗi trước hết chúng ta phải suy nghĩ nghiêmchỉnh nên khắc phục những khuyết điểm của bộ máy ấy như thế nào”12 Bộmáy đó mang danh là bộ máy nhà nước xô-viết, bộ máy xã hội chủ nghĩa vớibản chất ưu việt nhưng trong thực tế bộ máy nhà nước Nga chưa đạt đượcnhững tiêu chí mang tính nguyên lý của một bộ máy nhà nước xã hội chủnghĩa đúng nghĩa của nó “Bộ máy ấy, có thể nói là chúng ta chưa có, và ngay

cả những yêu tố cho phép xây dựng được bộ máy ấy chúng ta cũng có ít ỏiđến nực cười”13

Thực chất bộ máy nhà nước Nga thời bấy giờ là kế thừa của chế độ cũ

và đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản “Bộ máy ấy của chúng ta thực ra

là kế thừa của chế độ cũ, vì cải tạo nó trong một thời gian ngắn như vậy làđiều hoàn toàn không thể làm được, đặc biệt là trong hoàn cảnh có chiếntranh, có nạn đói…”14

Phân tích nguyên nhân của tình trạng yếu kém đó của bộ máy nhà nướcNga Xô viết, Lênin đã chỉ ra các nguyên nhân sau đây:

Một là, những yếu kém của nhà nước Xô viết bắt nguồn từ tàn dư của nhà nước cũ, xã hội cũ

Thật vậy, nước Nga trước cách mạng Tháng Mười tuy là một nướcTBCN đã phát triển đến độ trung bình nhưng về cơ bản vẫn còn là một nướcnông nghiệp lạc hậu, công nghiệp chưa phát triển, nền sản xuất nhỏ lẻ, manhmún là phổ biến, thói quen lao động tiểu nông, lạc hậu, thủ công, rụt rè; mặtbằng văn hoá của nhân dân còn thấp Sự yếu kém của bộ máy nhà nước Nga

Xô viết đã phản ánh thực trạng đó là điều dễ hiểu vì kiến trúc thượng tầng baogiờ cũng sinh ra từ cơ sở hạ tầng và phản ánh cơ sở hạ tầng đã sinh ra nó.Lênin viết: “Trong toàn bộ lĩnh vực những quan hệ xã hội, kinh tế và chính trị

12 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45, Sđd, tr 442-443.

13 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45, Sđd, tr.443.

14 V.I.Lênin, Toàn tập, Nxb TB, M., T.45, Sđd, tr.397

chúng ta đều tỏ ra là cách mạng ghê gớm, nhưng về mặt cấp bậc, về mặt tôntrọng những hình thức và những thể lệ về thủ tục hành chính thì “tính cáchmạng” của chúng ta lại thường hay nhường chỗ cho tinh thần thủ cựu hủ bạinhất”15 Những tư tưởng thủ cựu, lạc hậu của xã hội cũ còn tồn tại là lẽ tất yếubởi xã hội cũ mất đi, nhưng nó không thể mất ngay tức khắc, nhất là ý thức xãhội của xã hội cũ thì nó còn tồn tại lâu dài vì nó có tính bảo thủ, lạc hậu so vớitồn tại xã hội Lênin viết: “Những khuyết điểm đó bắt nguồn từ quá khứ; quákhứ này tuy đã bị lật đổ, nhưng chưa bị tiêu diệt, nó chưa phải là một giaiđoạn văn hoá đã hết thời từ lâu”, vì cũng theo Lênin thì những tư tưởng, ýthức nó thường “ăn sâu vào đời sống văn hoá, vào phong tục, tập quán” 16

Hai là, do trình độ văn hoá của giai cấp công nhân và nhân dân lao động còn thấp

Lênin cho rằng, giai cấp công nhân là những người chủ yếu và trực tiếpxây dựng, tổ chức lên bộ máy nhà nước Xô viết Họ rất muốn xây dựng một

bộ máy nhà nước tốt hơn nhưng “họ chưa có đầy đủ học thức”, nên “họ khôngbiết làm thế nào Họ không thể làm được việc đó” Còn trình độ văn hoá nóichung của nhân dân lao động Nga thì: “những yếu tố kiến thức, học thức, giáodục…so với tất cả các nước khác, thì chúng ta có ít ỏi đến nực cười”, mà theoLênin, xây dựng bộ máy nhà nước là công việc khó khăn, phức tạp nên “đểlàm được việc ấy…cần phải có văn hoá”17

Ba là, do chiến tranh kéo dài và do sự phá hoại của các thế lực thù địch, phản động chống CNXH Ngay khi mới ra đời, nước Nga Xô viết non

trẻ đã phải đối phó với cuộc bao vây can thiệp của các nước đế quốc phươngTây Vì vậy, mọi nhân tài, vật lực của nước Nga đều phải dồn cho khángchiến Đảng và Nhà nước Xô viết Nga đã phải tập trung cao độ mọi nguồnlực, cán bộ cho quân đội Những đảng viên, những công nhân ưu tú, nhữngcán bộ có tài đức đã được tăng cường cho kháng chiến Do đó, chính quyền

15 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.453-454

16 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.443.

17 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.444.

các cấp thiếu nhiều cán bộ có tài đức Bên cạnh đó, không ít những phần tử cơhội, những người có trình độ, năng lực và đạo đức yếu kém đã lọt vào bộ máynhà nước, làm cho hoạt động của bộ máy nhà nước kém hiệu quả Hơn nữa,các thế lực thù địch và phản động trong và ngoài nước hết sức tức tối vớinước Nga Xô viết, chúng tìm mọi cách phá hoại sự nghiệp xây dựng CNXH ởnước Nga, “chúng đã làm đủ mọi cách để gạt chúng ta lại đằng sau” 18 Trongthời kỳ đầu thì chúng đã “lợi dụng cuộc nội chiến ở Nga nhằm phá hoại nước

ta đến cực độ”, nhưng khi không đánh đổ được nước Nga bằng chiến tranh thìchúng lại tìm mọi cách “cản trở sự phát triển của nó lên chủ nghĩa xã hội…,chúng cũng đã không để cho chế độ đó có được ngay lập tức một bước tiến…,chúng không để cho chế độ đó phát triển được tất cả mọi khả năng đủ để trởthành chủ nghĩa xã hội”19 Mặt khác, nước Nga Xô viết trong quá trình thựchiện chính sách kinh tế mới (NEP) đã buộc phải sử dụng các nhân tố kinh tế -chính trị của CNTB, nhất là phải sử dụng các chuyên gia tư sản trong mọi lĩnhvực Vì vậy, nước Nga Xô viết và bộ máy nhà nước của nó không thể tránhkhỏi việc “bị tiêm nhiễm rất nhiều thiên kiến tai hại và lố lăng nhất” 20 Cácnước tư bản đế quốc đã lợi dụng cơ hội này để cài cắm gián điệp vào phá hoại

bộ máy nhà nước và nền kinh tế - xã hội Nga

Bốn là, do một bộ phận cán bộ, đảng viên của Đảng rơi vào quan liêu,

cơ hội, thoái hoá biến chất Lênin khẳng định rằng, sự yếu kém của bộ máy

nhà nước một phần là do những phần tử quan liêu, cơ hội, thoái hoá biến chất,những kẻ phô trương, kiểu cách dởm, ba hoa, cách mạng suông chất chui vào

và làm cản trở hiệu lực của bộ máy nhà nước và làm biến dạng chế độ nhànước mới Những phần tử đó “đang tồn tại không những trong các cơ quan

Xô viết mà cả trong các cơ quan Đảng nữa” 21 Người khẳng định rằng quátrình thực hiện chính sách kinh tế mới với việc sử dụng những nhân tố kinh tế

18 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.455.

19 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.455.

20 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.453.

21 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.451.

của CNTB nên không thể tránh khỏi việc trong bộ máy nhà nước Xô viết “bịtiêm nhiễm rất nhiều thiên kiến tai hại và lố lăng nhất” Nhưng trong mộtchừng mực nào đó thì những thói xấu đó lại được những phần tử quan liêu, cơ hội,thoái hoá trong bộ máy nhà nước Xô viết tiếp nhận với ý đồ trục lợi và chúng làmlây lan sang cả những cán bộ khác trong bộ máy nhà nước Xô viết Lênin viết:

“Trong một chừng mực nào đó, bệnh truyền nhiễm ấy cũng là do những phần tửquan liêu đáng yêu của chúng ta cố ý làm lây lan sang chúng ta, với hy vọng là cónhiều dịp buông câu trong đám nước đục do những thiên kiến đó khuấy lên”22

Năm là, tình trạng "đáng buồn" của bộ máy nhà nước Xô viết còn do những yếu kém trong quá trình cải tổ nó gây ra Lênin nói: Tuy “chúng ta đã

ra sức cải tiến bộ máy nhà nước”, “nhưng đó chỉ là một hoạt động phí công,một hoạt động…đã chỉ cho chúng ta thấy rõ rằng hoạt động đó chỉ là vô hiệu,thậm chí còn vô ích, hay thậm chí còn có hại là khác”23 Về những yếu kémtrong quá trình cải tổ bộ máy nhà nước Xô viết trong những năm sau cáchmạng Tháng Mười được Lênin chỉ rõ: “Điều tai hại nhất ở đây là hấp tấp.Điều tai hại nhất là tưởng rằng chúng ta…đã có được một số yếu tố khá lớn

để xây dựng được một bộ máy thật sự mới và thật sự xứng đáng với danh hiệu

là bộ máy XHCN, bộ máy Xô viết, v.v ”24 Ông khẳng định rằng bộ máy nhànước XHCN thực sự chúng ta chưa có, và “ngay cả những yếu tố cho phépchúng ta xây dựng được bộ máy ấy, chúng ta cũng có ít ỏi đến nực cười”.Người chỉ rõ: muốn xây dựng được bộ máy ấy, chúng ta không được ngại tốnthời gian, rằng việc đó đòi hỏi nhiều, nhiều, rất nhiều năm tháng

2 Mục đích, điều kiện và phương châm cải tiến bộ máy nhà nước

Xô viết

Tác phẩm nêu rõ mục đích của việc đổi mới, cải tiến bộ máy nhà nước

Xô viết là nhằm xây dựng bộ máy đó thực sự xứng danh là bộ máy nhà nướcXHCN; đảm bảo cho bộ máy nhà nước có chất lượng kiểu mẫu thực sự, gọn

22 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.453.

23 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.445.

24 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.443.

nhẹ, mang tính hiệu quả, hiệu lực cao, thực sự trong sạch, vững mạnh, có đầy

đủ năng lực quản lý đất nước Đó sẽ là một nhà nước được mọi người tínnhiệm, có đầy đủ điều kiện và khả năng trụ vững không phải chỉ ở chừng mựcmột nước tiểu nông mà cả ở trình độ một nước công nghiệp hoá và điện khíhoá Đó là một nhà nước mà có thể “trừ bỏ được đến cả những lãng phí nhỏnhất trong mọi lĩnh vực đời sống xã hội, bằng cách thực hành tiết kiệmnghiêm ngặt”25

Và cuối cùng, về mặt quốc tế, bộ máy nhà nước Xô viết cần được củng

cố để có thể đứng vững trong mọi hoàn cảnh biến động của tình hình quốc tế.Muốn vậy, nó phải tránh được những xung đột với các nước TBCN và có đủsức mạnh ngăn cản mọi âm mưu và hành động xâm lược, phá hoại của các thếlực đế quốc, thù địch bên ngoài chưa hề từ bỏ ý đồ đè bẹp nhà nước Xô viếtnon trẻ

Lênin đã nêu lên hai điều kiện để cải tiến bộ máy nhà nước Xô viết: Một là, phải có đội ngũ những người lao động, nhất là giai cấp công

nhân, những cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân lao động có ý thứccách mạng cao, hăng hái đấu tranh cho CNXH, yêu CNXH và trung thành với

lý tưởng XHCN

Hai là, họ phải có trình độ về văn hoá, KHKT, tổ chức và quản lý kinh

tế - xã hội vì muốn cải tiến bộ máy nhà nước thì cần phải có văn hoá, chứ việcnày “không thể giải quyết được bằng một hành động liều lĩnh hay một cuộcxung phong, bằng sự táo bạo hay bằng nghị lực, hoặc nói chung, bằng bất cứmột trong những đức tính tốt đẹp nhất nào của con người” Người nhấn mạnhrằng: muốn có tri thức thì không có cách nào khác ngoài việc “một là học tập,hai là học tập, ba là học tập mãi, và sau nữa, phải làm sao cho việc học thức ởnước ta không nằm trên giấy hoặc là một lời nói theo mốt nữa, phải làm saocho học thức thực sự ăn sâu vào trí não, hoàn toàn và thực tế trở thành một bộ

25 V.I.Lênin: Sđd, t.45, tr.458.