luận văn thạc sĩ học văn bản tựa và văn bia trong sách giáo khoa ngữ văn 10 theo đặc trưng thể loại

SốhóabởiTrung tâmHọcliệu–ĐạihọcTháiNguyên http://www.lrc-tnu.edu.vnĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM LÂM THỊ QUYÊN DẠY - HỌC VĂN BẢN TỰA VÀVĂN BIA TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 1

SốhóabởiTrung tâmHọcliệu–ĐạihọcTháiNguyên http://www.lrc-tnu.edu.vn

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LÂM THỊ QUYÊN

DẠY - HỌC VĂN BẢN TỰA VÀVĂN BIA TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN 10 THEO ĐẶC TRƯNG THỂ LOẠI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN – NĂM 2008

MỤCLỤC Phầnmởđầu

1 Lídochọnđềtài 1

2 Lịchsửvấnđề: 1

3 Mụcđíchnghiêncứu 5

4 Nhiệmvụnghiêncứu 5

5 Đốitượngvàphạmvinghiêncứu 6

6 Phươngphápnghiêncứu 6

7 Cấutrúcluậnvăn 6

Phầnnộidung ChươngI:Cơsởlýluậnvàthựctiễncủaviệcdạyhọcvănbảnthuộcthể TựavàthểVănbia 1 Cơsởlíluận 7

1.1 NhữngđiểmmớitrongchươngtrìnhvàSGKlầnnày(Từn ă m học2002-2003đếnnămhọc2008-2009) 7

1.1.1 Đổimớichươngtrìnhgiáodụcphổthông 7

1.1.2 ĐổimớichươngtrìnhvàSGKởbậcTHPT 9

1.1.3 ĐổimớidạyhọcmônNgữvănởTHPT 13

1.2 ĐặctrưngthểloạicủavănbảnTựa 16

1.2.1 Kháiniệm 16

1.2.2 ĐặctrưngthểloạicủaTựa 18

1.3 ĐặctrưngthểloạicủavănbảnVănbia 19

1.3.1 Kháiniệm 20

1.3.2 ĐặctrưngthểloạicủaVănbia 21

2 Cơsởthựctiễn 22

2.1 GiờdạyhọcbàiTựa“Tríchdiễmthitập” 23

2.2 GiờhọcHiềntàilànguyênkhíquốcgia 38

ChươngII:CácphươngándạyhọcTựavàVănbiađãđượcđềxuất 1.1 Haiphươngándạyvănbảntựa“Tríchdiễmthitập”củaHoàngĐứcLươngtro ngsáchgiáoviên(SGV)Ngữ văn10(bộchuẩnvàbộnângcao) 45

1.1.1 Vềmụctiêubàihọc 45

1.1.2 Vềnộidungbàihọc 46

1.1.3.Vềphươngphápdạyhọc 47

1.2 ThiếtkếcủanhàgiáoPhạmThuHươngtrongcuốn“ThiếtkếbàihọcNg ữ văn10”doGS.PhanTrọngLuậnchủbiên.NXBGiáodục, 2006 48

1.2.1.Vềkếtquảcầnđạt 48

1.2.2 Vềhoạtđộngdạyhọc 48

1.2.3Nhậnxéttổngquát 53

1.3 Thiếtkếtrongcuốn“ThiếtkếbàigiảngNgữ văn10”doTS.NguyễnVănĐườngchủbiên,NXBHàNội, 2006 55

1.4 Thiếtkếtrongcuốn“GiớithiệugiáoánNgữ văn10”doTS.NguyễnHảiChâuchủbiên.NXBHàNội, 2006 63

2.1 Phươngándạyhọcvănbản“Hiềntàilànguyênkhíquốcgia”trongSGV Ngữvăn10(bộchuẩn) 69

2.2 Bàithiếtkếhướngdẫnđọcthêmvănbản“Hiềntàilànguyênkhíquốcgia”tro ngcuốn“ThiếtkếbàigiảngNgữ văn10”doTS.NguyễnVănĐườngchủbiên.NXBHàNội, 2006 73

ChươngIII:Thựcnghiệms ư phạm 1 ThiếtkếbàihọcthểloạiTựavàthểloạiVănbia 80

1.1ThiếtkếbàihọcTựa“Tríchdiễmthitập” 80

1.2.ThiếtkếbàidạyhọcHiềntàilànguyênkhíquốcgia 87

2 Thựcnghiệmsưphạm 92

2.1 Mụcđích,ýnghĩacủathựcnghiệm sưphạm 92

2.2 Đốitượngvàđịabànthựcnghiệm 92

2.3 Phươngpháptiếnhànhthựcnghiệm 93

2.4 Nộidungthựcnghiệm 94

2.5 Đánhgiákếtquả thựcnghiệm 95

2.6 Kếtluậnchungvềthựcnghiệm 98

Phầnkếtluận

1 LÍDOCHỌN ĐỀTÀI.

1.1.Vềmặtlíluận:Tựa còn gọilàlờinóiđầu,lờigiớithiệu;phầnnằmngoàivăn

bảncủatácphẩm;đượcviếtrađểthuyếtminhchonóvềmụcđích,tônchỉ,cáchviết,hoàncảnhrađời thườngđượctrìnhbàyởđầucuốnsách

Đâylàhaithểloạithuộcvănnghịluậnthờitrungđại,lầnđầutiênhaithểloạin à

y đượcđưavàochươngtrìnhNgữVăntrunghọcphổthông.Vìvậy,vềlíthuyết,khoahọcvềphươngphápgiảngdạyvănhọcchưacóaibànđếnviệcdạyhọchailoạivănbảnnày.Bởivậy,lầnnàychúngtôimạnhdạnchọnđềtàinghiêncứunàyvớimongmuốncóđượcchútđónggópchoviệcd ạ y họchailoạivănbảnnàyởtrườngtrunghọcphổthông

1.2 Vềm ặ t thựctiễn:Lầnđầutiên,Tựa“Tríchdiễmthit ậ p ”củaHoàngĐứ cLươngvàHiềntàilànguyênkhíquốcgiacủaThânNhânTrungđượcđưavàoSGKN

gữvăn10.Làmthếnàođểviệcdạyhọchailoạivănbảnn ày đạthiệuquảcao?

Đól àvấnđ ềđangđặtratrướcmắtnhữnggiáoviênthựcthichươngtrìnhsáchgiáokhoaNgữvănmới.Chọnđềtàinghiêncứunày,chúngtôih y vọnggópmộtý kiếnnhằmg i ả iquyếtnhữngkhókhăn,lúngtúngmàthầy-tròởtrunghọcphổthôngđanggặpphải

2 LỊCHSỬVẤNĐỀ

VìđâylàlầnđầutiênhailoạivănbảnnàyđượcđưavàochươngtrìnhsáchgiáokhoaNgữVănnhàtrườngnênviệcnghiêncứuphươngphápdạy

họcvềnóchưanhiều;tachỉcóthểnóitớimộtsốbàiviếttrongcáccuốnsácht h a m khảochoGV vàHSđượcxuấtbảngầnđây:

2.1 Sáchphântích ,bìnhgiảnggồmcácbài:

BàiphântíchvănbảnTựa“ Tríchdiễmthitập”củaHoàngĐứcLươngvàphânt íchvănbảnHiềntàilànguyênkhíquốcgiacủaThânNhânTrungtrongcuốnPhântíc

htácphẩmNgữVăn10doTrầnNhoThìnlàmchủbiên.

VớivănbảnTựa“Tríchdiễmthitập”củaHoàngĐứcLương,tácgiảb à i viếtk hẳngđịnht ầ m quantrọngcủaviệct ì m hiểuvănbảnTựa:“Ngàynay,đểnghiêncứuvă

Đâylànhưngtrithứcquantrọng,cóvaitròhỗtrợhọcsinhkhitiếpnhậnhailoạivănbảntrên

Bàihọcđượctiếnhànhtheocácbướcsau:

ITiếpcậnvănbảnquacácthôngtinliênquantớitácgiảvàtácphẩm.I I

-Họcvănbản:Đọc,tìmhiểubốcục,phântíchchitiếtvănbản

III-Kháiquátlại;củngcốkiếnthức

CuốnThiếtkếdạyhọcNgữVăn10củaTSHoàngHữuBội,theotácgi ảviệc dạyhọcvănbảnTựa“Tríchdiễmthitập”củaHoàngĐứcLươngcầnlàmrõ

v à Văn biatrong chươngtrìnhsáchgiáokhoaNg ữ Văn10 Đól à nguồnkiếnthức

bổíchgiúpchúngtôibổsung,hoànthiệnđềtàinghiêncứu:“Dạyh ọ c Tựavà Vă n bia t rongsáchgiáokhoaNgữVăn10theođặctrƣngthểloại”

3 MỤCĐÍCHNGHIÊN CỨU:

3.1 TìmhiểutìnhhìnhdạyhọchaivănbảnthuộcthểTựa và Vă n bia ở nhàtrườ

ngtrunghọcphổthôngtrongnhữngnămđầuthựcthichươngtrìnhsáchgiáokhoaNgữVănmới.C ụ thểl à tìmhiểuv ề nhữngthuậnlợi,khókhăn,cácht ổ chứcgiờhọcv à hiệuq

u ả giờh ọ c haivănbản;Tựa“ TríchdiễmthitậpcủaHoàngĐứcLươngvàHiềntàilà

nguyênkhíquốcgiacủaThânNhânTrung.

3.2 Trênc ơsởlíluậnvàthựctiễn,luậnvănđề xuấtmộtphươngándạyhọcnhằmnângcaohiệuquảgiờdạyhaivănbảntrên

4 NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU:

4.1.TìmhiểuđặctrưngcủahaithểloạiTựa vàVă n bia để vậndụngnóvàoviệcx

ácđịnhhướngtiếpcậntácphẩm

4.2 Khảosátthựctiễndạyhọchaivănbản:

- TựaTríchdiễmthitậpcủaHoàngĐứcLương.

- HiềntàilànguyênkhíquốcgiacủaThânNhânTrung.

4.3 Thựcnghiệmsư phạmđểkiểmnghiệmphươngá n đềxuấtnângcaohiệuquảgiờdạycủaluậnvăn.

ChươngI-CơsởlíluậnvàthựctiễncủaviệcdạyvănbảnTựa và vănbảnVă n bia

ChươngII-CácphươngándạyTựa và Vă n biađã đượcđềxuất.

ChươngIII-Thựcnghiệmsưphạm.

CHƯƠNGI CƠSỞLÍLUẬN VÀ THỰCTIỄNCỦAVIỆCDẠYHỌCVĂNBẢN

1.1 NhữngđiểmmớitrongchươngtrìnhvàSGKlầnnày(Từn ă m h ọc 20 02-2003đếnnămhọc2008-2009)

1.1.1 Đổimớichươngtrìnhgiáodụcphổthông

Tàiliệu bồidưỡnggiáoviêncủaBộGiáodục-Đàotạoghirõ:

• Khácvớinhữnglầncảicáchgiáodụctrướcđây(1950,1956,1980),lầnn à y chỉtậptrungvàoviệcđổimớichươngtrìnhgiáodụcphổthông(từtiểu

họcquaTHCSđếnTHPT).Tuynhiên,cầnhiểuchươngtrìnhtheonghĩarộngn h ư Luậtđịnh:“Chươngtrìnhgiáodụcphổthôngthểhiệnmụctiêugiáodục,c á c h thứcđánhgiákếtquảgiáodụcđốivớicácmônhọcởmỗilớpvàmỗicấphọccủagiáodụcphổthông

”(Điều29,mụcII-Luậtgiáodục-2005).Nhưvậyđổimớichươngtrìnhgiáodụcphổthônglàmộtquátrìnhđổimớitừmụctiêugiáodục,

nộidung,phươngphápđếnphươngtiệngiáodục,đánhgiáchấtlượnggiáodục,kểcảviệcđổimớicáchxâydựngchươngtrình,từquann i ệ m chođếnquytrìnhkĩthuậtvàđổimớinhữnghoạtđộngquảnlícảquátrìnhnày.Chươngtrìnhgiáod ụ c Trungh ọ c phổthông(THPT)l à mộtb ộ phậncủachươngtrìnhtrên,vìvậykhitiếnhànhđổimớiphảituântheocácđịnhhướng,đảmbảocácnguyêntắc,,thựchiệncácyêucầunhưđốivớicácchươngtrìnhcácbậchọctrêncơsởquántriệtnhữngđặcđiểmcủacấphọc,c ủ a trườngTHPT

• MộttrongnhữngnguyêntắcđổimớichươngtrìnhgiáodụcvàSGKphổthônglầnnàylà:

- Chươngtrìnhkhôngchỉnêunộidungvàthờilượngdạyhọcmàthựcsựl à mộtkếhoạchhànhđộngsưphạm,kếtnốimụctiêugiáodụcvớicáclĩnhvựcnộidungvàphươngphápgiáodục,phươngtiệnd ạ y h ọc v à cáchthứcđánhgiákếtquảhọctậpcủahọcsinh,đảmbảosựpháttriểnliêntụcgiữacácb ậ c học,cấphọc,đảmbảotínhliênthônggiữagiáodụcphổthôngvàgiáodụcchuyênnghiệp

- SGKkhôngđơngiảnlàtàiliệuthôngbáocáckiếnthứccósẵnmàlàtàiliệugiúphọcsinhtựhọc,tựpháthiệnvàgiảiquyếtvấnđềchiếmlĩnhvàvậndụngkiếnthứcmớimộtcáchlinhhoạt, chủđộngvàsángtạo

Chươngtrìnhv à SGKđượcthểchếhóatheoluậtgiáodụcv à đượcquảnlíchỉđạotheoyêucầucụthểcủagiaiđoạnpháttriểnmớicủađấtnước,

1.1.2 ĐổimớichươngtrìnhvàSGKởbậcTHPT

• Mụctiêugiáod ụ c THPTđượcq u y đ ị n h trongở điều2 7 , mục2 , chương

II,luậtgiáodục2005nhưsau:GiáodụcTHPTnhằmgiúphọcsinhcủngcốvàpháttriể

nnhữngkếtquảcủagiáodụcTHCS,hoànthiệnhọcvấnphổthông,cónhữnghiểubiếtth ôngthườngvềgiáodụcvàhướngnghiệp,cóđiềukiệnlựachọnhướngpháttriểnpháth uynănglựccánhân,tiếptụchọcđạihọc,caođẳng,trunghọcchuyênnghiệp,họcnghề hoặcđivàocuộcsốnglaođộng.

VớiMụctiêugiáodụcquyđịnhnhưvậy,chươngtrìnhcácmônhọc,SGKvàphươngphápdạyhọcởTHPTcũngđượcđổimớisaochođápứngđượcmụctiêuđềra:

*Đổ i mới chươngtrìn h các mônhọcởTHPT:

Cóchươngtrìnhchuẩnchotấtcảcácbộmônvàcóchươngtrìnhnângc a o cho8mônh ọ c (Toán,Ngữvăn,Ngoạingữ,Vậtlí,Hóahọc,Sinhvật,Lịchsử,

Địalí).Ngoàiracòncóchươngtrìnhtựchọnkèmtheo

Chươngtrìnhchuẩnc ủ a tấtc ả cácmônhọcthểhiệnnhữngyêuc ầ u mangtínhtốithiểumọihọcsinhcầnvàcóthểđạt

Chươngtrìnhnângcaođốivới8mônphânhóa:Toán,Lí,Hóa,Sinh,Ngữvăn,Sử,Địavàtiếngnướcngoài.Trongchươngtrìnhc ủ a từngmôn,mụct i ê u mônhọcthiế

tk ế nhằmđ ạ t đượcmụctiêugiáodụcc ả cấphọc.Chươnngtrìnhgiớithiệuquanđiểmchínhcủaviệcxâydựnglạichươngtrìnhmônhọc,trìnhbàychuẩnkiếnthứckĩnăngmônhọctheotừnglớpvànhững

Chươngtrìnhtựchọn:Baogồmhệthốngcácchủđềtựchọn,cungcấpchohọcsinhnhữngcơhộiđểcủngcố,luyệntậpkiếnthức,kĩnăngcótrongchươngtrìnhcácmônhọchoặcmởrộng,nângcao,đápứngnhucầucủahọcsinh

*Đổ i mới SGK cácmônởTHPT:

QuátrìnhdạyhọctrongnhàtrườngthìSGKluôngiữvaitròlà:Tàiliệuthểhiệ

nmộtcáchcụthểnộidung,phươngphápgiáodụccủatừngmônhọctrongchươngtrình giáodục.Vìthếchươngtrìnhgiáodụcphổthônglầnđổimớinàyđòihỏiquátrìnhbiêns

Vềmặtnộidung:Cáctácgiảsáchgiáokhoathựchiệnđổimớiquaviệcc â n nhắc,

lựachọnkiếnthức,xácđịnhmứcđộcáckiếnthứcởtừngbài,từngchương,củabộmônởtừnglớpvà cảcấpTHPT

*Đổ i mới về ph ương ph áp dạy họ c:

Đổimớiv ề phươngphápdạyhọcl à vấnđ ềc ố t lõic ủ a việcđổimớichươnggiáodụcphổthônglầnnày.Vì,chỉcóđổimớiphươngphápdạyhọcmớiđápứngđượcmụctiêugiáodụcconngườitrongthờiđạimớiđólàluônnăngđộng,sángtạo,tíchcựccạnhtranhtrítuệtrongbốicảnhnhiềunướctrênt h ế giớiđanghướngtớinềnkinhtếtrithức

LuậtGiáodụcđiều28.2đ ã ghi: Phươngphápgiáodụcphổthôngphảipháthuy

tínhtíchcực,tựgiác,chủđộng,sángtạocủahọcsinh;phùhợpvớiđặcđiểmcủatừnglớ phọc,mônhọc;bồidưỡngphươngpháptựhọc,rènluyệnkĩnăngvậndụngkiếnthứcvà othựctiễn,tácđộngđếntìnhcảm,đemlạiniềm vui, hứngthúhọctậpchohọcsinh.

Nhưvậy,cốtlõicủađổimớiphươngphápdạyhọclà:Hướngtớihoạtđộnghọctậpchủđộng,chốnglạithóiquenhọctậpthụđộng.Nóicáchkhác,đ ó làphươngphápdạyhọcpháthuytínhtíchcựccủahọcsinh(HS)gọitắtlàphươngphápdạyhọctíchcực.

1.1.3 ĐổimớidạyhọcmônNgữvănởTHPT

• ĐiểmmớicủachươngtrìnhNgữ vănTHPT

ChươngtrìnhNgữvănTHPTlầnnàycósựthayđổilớnvềnộidungvàphươngpháp.Cụthểnhữngđiểmđổimớiđólà:

1) Ngữvănđượccoilàbộmôncótínhchấtcôngcụ:HShọcmônNgữvănkhôngnhữngđượctrangbịnhữngkiếnthứcvănhọ cmàcònđượcrènluyệnkĩnăngsửdụngthànhthạophươngtiệngiaotiếp–ngônngữ

2) Cósựchuyểnđổinộihàmvănhọctrongnhàtrường:Khôngchỉdạyc á c vănbảnnghệthuậtmàcòncócácvănbảnnghịluận

3) Chươngtrìnhquyđịnhkĩnăngđọc-hiểuvănbảnchoHS

4) Gọinhữngtácphẩmhaynhữngđoạntríchvănhọclàvănbản.

5) Chươngtrìnhđượcsắpxếptheocụmthểloạitrongtiếntrìnhlịchsửvănhọc.Đểrènluyệnkĩnăngđọc–

hiểutheođặctrưngthểloại.Bàihọctácg i a thườngđặtsaucácvănbảncủatácgiađóđểHSquynạp,nângcaokiếnthứcvềtácgia

6) PhầnTiếngViệtchủyếuhọcvềphongcáchngônngữđểhỗtrợchoviệclàmvăn

cvớivănbảnđểhìnhthànhkiếnthứcrồiGVkháiquátlạithànhmụcGhinhớnhưởcấpT

HCSmàđòihỏiởmứcđộcao

hơnlàHStíchcựctíchlũykiếnthức,quanniệm,ấntượngvàkháiquátbanđầuvềvănhọcnghệthuật,chonênyêucầuvậndụngcáckháiniệmlíluậnvănhọcvàlịchsử

vănhọcnhiềuhơnđểHScócáchtiếpcậnvănhọcmộtcáchcólíluận,biếtphântíchl í giảivănb ả n vănhọcmộtc á c h c ó ý thứcvàc ó phươngpháp.Nghĩalàphươngphápdạ

yh ọ c ởbậcTHPTlàtăngcườnghoạtđộngđ ọ c -hiểucóýthức,cólíluận

• Đi ể m mớitrongchươn g t rì nhVăn h ọctrungđạiViệtNam

VănhọctrungđạiViệtNamchiếmđaphầnthờilượngchươngtrìnhNgữvănlớp10.Vìt h ế ở lầnđổimớinày,b ộ phậnv ă n họctrungđ ạ i c ó nhữngđiểmmớinhưsau:

Cácvănbảnhọcchínhthứcvàđọcthêmgồm7loạithểchính:Thơtrữtình,phú,ngâmkhúc,nghịluận,truyệnchữHánvàtruyệnchữNôm.Sovớichươngtrìnhcũthìc

hươngtrìnhNgữvănlầnnàyởphầnvănhọctrungđạicóthêm mộtsốthểloạinhư:Tựa , Vă

n bia , Bìnhsử(trongloạinghịluận);Sửkí(trongloạitựsự).Vàcónhữngvănbảnmớ

iđượclựachọnvàothaythếvănbảncótrongSGK Vănhọccũ

Cụthể,VănhọctrungđạiViệtNamtrongchươngtrìnhNgữvănmớigồ m nhữngvănbảnsau:

- Thơt r ữ tình:“ThuậtHoài”(PhạmNgũLão),“CảmHoài”(ĐặngDung),“Bảokínhcảnhgiới”s ố 43(NguyễnTrãi),“Nhàn”(NguyễnBỉnhKhiêm),“ĐộcT i ể u Thanhkí”(NguyễnDu),“QuốcTộ”(ĐỗPhápThuận),“Cáotậtthịchúng”

(MãnGiác),“Quyhứng”(NguyễnTrungNgạn)

- Phú:“BạchĐằnggiangphú”(TrươngHánSiêu),“HànNhophongvịphú”(NguyễnCôngTrứ)

- Ngâmkhúc:“Chinhphụngâm”(ĐặngTrầnCôn/

ĐoànThịĐiểm),trích“Tìnhcảnhlẻloicủangườichinhphụ”,“Cungoánngâmkhúc”(NguyễnGiaThiều),tríchđoạn“Nỗisầuoáncủangườicungnữ”

- Nghịluận:“BìnhNgôđạicáo”(NguyễnTrãi),“Quântrungtừmệnhtập”,“ThưlạidụVươngThônglầnnữa”(NguyễnTrãi),Tựa“Tríchdiễmthitập”(HoàngĐứcLương),“Hiềntàil à nguyênkhíquốcgia”(VănB i a củaThânNhânTrung),P h ẩ m bìnhnhânvậtlịchsửcủaLêVănHưu.

- Tựsự:“TháisưTrầnThủĐộ”(TríchĐạiViệtsửkítoànthư

củaNgôS ĩ Liên),“TháiphóTôHiếnThành”(Trích“ĐạiViệtsửlược”),“HưngĐạoVươngTrầnQuốcTuấn”(Trích“ĐạiViệtsửkítoànthư”củaNgôSĩLiên)

- Truyệnc h ữ Hán:“Chuyệnchứcpháns ự ở đ ề n TảnViên”(Trích“Truyềnkìmạnlục”củaNguyễnDữ)

- Truyệnt h ơ Nôm:“TruyệnKiều”(NguyễnDu)v ớ i cáctríchđoạn:“Traoduyên”,“Nỗithươngmình”,“Chíkhíanhhùng”,“Thềnguyền”

Nhưvậy,sovớibộsách“Vănhọc10”năm2000thìbộsách“Ngữvăn10”n ă m 2006c ó thêmcác v ă n bản:“Hứngtrởv ề ” (NguyễnTrungNgạn),“Nhàn”(NguyễnBỉnhKhiêm),“NhàNhovuicảnhnghèo”(NguyễnCôngTrứ),“Hiềntàilànguyênkhíquốc

gia”(VănbiacủaThânNhânTrung),Tựa“Tríchdiễmthitập”(HoàngĐứcLương)vàbavănbảnsửkí:“TháisưTrầnThủĐộ”,“HưngĐạo

tướccủangườiviếtvàngàytháng,địađiểmlàmbàiTựa.Ngườitagọiphầnn à y làLạ

ckhoản.

VăncủathểTựathườngcótínhchấtthuyếtminh,thườngkếthợpvớinghịluậnvàtựsự,cókhicònmangsắctháitrữtình

CuốnNgữvănHánNômdoGSLêTríViễnchủbiênCóghi:TrongtiếngviệtTự

đượcgọilàTựa Lànhữngbàiviếtđặtởđầucuốnsách,cókhicũngl à củatácgiảnhưn gthườnglàcủangườikhác,mộtngườicóu y tíntronglĩnhvựcnộidungcuốnsách cók himộtcuốnsáchcónhiềuTự,mỗilầntáibảnmộtbàiTự,sáchinmộtlầnmấybàiTự,có bàitựtrước,bàitựsau, tựthứnhất,tựthứnhì

Tựnhằmgiớithiệucuốnsáchchođộcgiả.Nónóilêncáiđộcđáonhấtcủatácph ẩmtứcphầncóýnghĩađónggópnhấtcủatácgiả:Vềnguồngốccủavấnđềnộidungtá cphẩmđặtra,vềbảnthâncủatácgiả,vềvịtrícủavấnđ ề đótronglĩnhvự c khoahọc,v ănhọc,v ề bảnthânnộidungcủatácphẩm,nhữnggiátrịcủanóvềtưtưởngnghệthuật Nócũngcóthểnêulênýkiến,quanniệmcủangườiđềtựavềvấnđềtácphẩmđềcậptới, nhữngcảmnghĩcủangườiđóvớitưcáchlàngườithưởngthức,vềcáihaycáiđẹpcủat

á c phẩm, cáitàicủatácgiả

TrongcuốnMấyvấnđ ề thiphápvănhọctrungđạiV i ệ t Nam, GSTrầnĐìnhS

ử cóviết:Đâylàthểvănviếtđặtở đầucáctácphẩmthơ vănnhằmthuyếtminhchoviệct

rướcthuật,ýđồxuấtbản,thểlệbiênsoạnhoặctìnhhìnhtácgiả.Tựacóthểbaogồmcả lờibìnhđốivớitácphẩmhoặcbổsungthêm cácvấnđề,chitiếthữuquan.

DiêuNạitrong“Cổvăntừloạisoạn”nói“Loạitựlàloạivănxưacácbậctiềnthá nhlàmdịch.KhổngTửlàmtruyệnchoHệTừ,thuyếtquái,vạnngôn,tứquái,tạpquáid ùngđểsuyluậnragốcngọn,mởrộngýnghĩathi,

thưđềucótự.Cònnghilễcũngcótự,đềudonhàNholàm.Chủtửthìtựlàmtựchomình, hoặcchođệtửlàm“Thờicổxưanóichungtựđềuđặtởcuốisáchnhư“Sửkí”,tháisưcô ngtựtự , thuyếtvăngiảitự tự ĐếnvớithờiNamtriềunhàLươngtácgiảVăntuyểnlà TriêuThốngđemtựđặtởđầusáchvàgọitựởcuốisáchlàbạt

Nhưvậythểloạitựchobiếtrõquanđiểm,mụcđíchvàviệclàmsách.Đólànhững vănbảncógiátrịvềquanniệmtưtưởngvàhọcthuậtcủatiềnnhân,làkhotàngvôgiáđể tìmhiểulịchsử,trướcthuậtnướcnhà.(16;tr316,317, 318)

TrongcuốnT ừ điểnthuậtngữvănh ọ c (LêB á Hán,TrầnĐìnhSử,NguyễnKh ắcPhi)giảithích:Tựa(Tiếngpháplà:preface)

Cònđượcgọilàlờinóiđầuhaylờigiớithiệu.

Phầnnằmngoàivănbảncủamộttácphẩm,đượcviếtrađểthuyếtminhchonó(T ựanguyênchữHánlàTự,cónghĩalà“trìnhbày”,“thuyếtminh”)vềmụcđích,

tônchỉ,cáchviết,hoàncảnhrađời.

Tựa(haylờitựa)Phânbiệtvớibạt(haylờibạt)bởivịtrítrìnhbàyởđầusách.Điề unàycótínhchấtư ớ c lệ.C á c bàitựacổđạiđềuđặtở cuốisách,như“TựtựcủaTưMã Thiêncuốitậpsửkí.SauđờiHántựamớiđượcđặtởđầusách.

Tựcóthểdochínhtácgiảcuốnsáchviết,cóthểdongườikhácviết.Cólờitựacho mộtsángtácvănhọccũngcólờitựachomộttácphẩmnghiênc ứ u hoặcphêbình

Mộtcuốnsáchkhixuấthiệncóthểmangmộthoặcnhiềubàitựakhácnhau.

(11;tr390)

1.2.2ĐặctrƣngthểloạicủaTựa

• Đặctrưngvềchỗđứng:

là bàivănthườngđượcđặtởđầucáccuốnsách(vănhọc,sửhọc,đ ị a lí,hộih

ọa,âmnhạc );cóthểdotácgiảcuốnsáchviếthoặccóthểdoaiđ ó vìyêuquý,mếnmộtácphẩm

1.3 ĐặctrƣngthểloạicủavănbảnVănBia

1.3.1 Kháiniệm

MụcTrithứcđọc–

hiểutrongSGKNg ữ v ăn 10 nâng caochobiết:“Vănbialàloạiv ă n khắctrênmặtđ á nhằmghi chépcács ự kiệntrọngđ ạ i hoặctêntuổi,cuộcđờicủanhữngngườicócôngđứclớnđểlưutruyềnchođờisau.B i a cóbaloạichính:biaghicôngđức,biaghiviệcxâydựngcáccôngtrìnhkiếntrúcvàbialăngmộ

Bitứclàbia,làthểvăndùngđểkhắcvàođá,ngườitagọilàbibản,bibiểu,bichí,b ikệ,biminh,bibảng,bitrung LưuHiệptrongVăntâmđiêulongghi“Bilàsựđềcaoh oàngđếthủaxưakhighihiệuphomngthiềnđềudựngbiađátrênnúicaođểkhắcghic ônglaochonênđượcgọilàbia.Thể

vănbiađòihỏicáitàicủanhàlàmsử,việckểsựtíchđểlưutruyền,cònbàivănđểkhắcg hiđứclớnthìphảihiệnlênvẻrực

rỡcủacốtcáchcaokhiết,màghiđiềutốtđẹpthìphảichothấycônglaophithường,đólà quyđịnhcủabia”.TừsưTăngđờiMinhcónói:VănbiatừđờiHántrởlạiđâycàngcón hiềungườilàm,cóbiavề cầuđường,cóbiavề đàn,giếng,cóbiavề đềnthần,cóbiavề nhàthờ,cóbiacổtích,phôngthổ,cóbiacôngđức,cóbiamộ,chùa,quán Thểvănbiac hủyếulàkểchuyệndầndầnvềsauphatạpnghịluận,đólàkhôngđúng.Tựsựmớilàthể chínhcủavănbia,cónghịluậnlàthểbiếncủavănbia,nếucóngụýthìlạilàthểkhác.

Vănbialàthểvănhìnhthànhsớmnhấttrongcácthểvănxuôiở ViệtN a m vàoth ờiLí(16;tr312, 313)

1.3.2 ĐặctrƣngthểloạicủaVă n Bia

• Đặctrưngv ề chỗđ ứ n g:Vănbial à nhữngbàivănđượckhắctrênnhữngtấm

biađáđặtởđền,chùa,miếu,cầuđình,lăngmộ đểghicôngtíchcủadanhnhânhoặccácsựkiệnquantrọng

• Địabànvàthờigiankhảosát

- Địabànkhảosát:MộtsốtrườngTHPTthuộctỉnhBắcKạn(trườngTHPTNàPhặc, huyệnNgânSơn;THPTChợMới,huyệnChợMới;THPTDântộcnộitrúBắcKạn)

HướngdẫnHSđọc–hiểuvềvănbảnIII-NộidungcụthểcủaphầnHướngdẫnHSt ì m hiểuv ề tácgiảvàtácphẩm:Dựavà

GVhỏi:Dựavàophầntiểudẫnhãynêunhữngnétchínhvềtácgiả,tácphẩm? HS:Trảlời

Địnhhướng:Bàitựacóthểchialàm3phần, vớinộidungnhưsau:

- Phần1:Nhữngnguyênnhânkhiếnthơvănngườixưakhôngđượclưutruyềnđầyđủ

+Chínhsáchinấncủanhàvuaquángặtnghèo

-Hainguyênnhânkháchquan:

+ Binhlửa, chiếntranhànphá+Thờigianhủyhoạisáchvở-Nghệthuậtlậpluậncủatácgiả:

Câuhỏi2)TheoHoàngĐứcLương,cónhữngnguyênnhânnàokhiếnthơvănngườixưakhôngđượclưutruyềnlạiđầyđủ?

HStrảlời:Có4nguyênnhân

- Thơcalàsảnphẩmtinhthầnđặcbiệt,chỉcóthinhânmớicảmnhậnđượcsắcđẹpvàvịngoncủathica

- CácvịdanhNholàmquantothìvìbậnrộncôngviệctriềuđìnhmà“khôngcóthìgiờđểbiêntập”,còncácviênquancấpthấpthìvìlậnđậnl o thicửhoặclocôngviệchàngngàynênkhôngđểý

- Cóngườisưutầmthơcanhưngthấytráchnhiệmnặngnề,lượngsứcyếukémnênbỏdở

- Nhàvuacấmkhôngchokhắcván

NgoàiracòndochiếntranhpháhủyvàthờigianlàmtànphaiCâuhỏi3)N

hậnxétvềcáchlậpluậncủatácgiả?

HStrảlời:Lậpluậnchặtchẽ,lờilẽthiếttha,lílẽhàohùng,cótínhthuyếtphụccao.Câuhỏi4)HoàngĐứcLươngđã làmgìđểsưutậpthơvăncủatiềnnhân?

HStrảlời:Tácgiảtìmtòi,nhặtnhạnh,sưutập,chọnlọc,sửachữa,sắpxếplạiđểlàmnên“Tríchdiễmthitập”

Tuynhiên,bàidạyhọccũngbộclộmộtsốđiểmcầnkhắcphục:-ViệcmởbàibằngnhữngkiếnthứccósẵntrongSGKchưatạođượckhôngkhícầnthiếtchogiờhọc

- HọcsinhchưađượctrangbịnhữngkiếnthứccầnthiếtvềthểTựa–

Mộtthểloạivănhọchoàntoànmớimẻvớicácem

-Yếutốtrữtìnhthểhiệnrõcảmxúccủatácgiả(Mộtđiểmquantrọnglàmnêngiátrịtácphẩm)chưa đượckhaithácrõ

Yêucầu:-Nộidungcủavănbảnđượcchialàmbaphần:

+Phầnhai:Quátrìnhsưutầm, biênsoạnsách;kếtcấucủatácphẩm

+Phầnba:Lạckhoản

- Luậnđiểmmột:Nhữngnguyênnhânkhiếnthơvănngườixưakhôngđượclưutruyềnlạiđầyđủ:

+Nguyênnhânthứnhất:Thơvăntuyhaynhưngkhôngphảiaicũngcóthểthưởngthức,chỉngườicótàimớicóthểthưởngthứccáihay,cáiđẹpcủathơvăn

+Nguyênnhânt h ứ hai:Ngườicókhảnăngthưởngthứcthơvănthìhoặcvìbậnviệchoặckhôngđể ýđến

+Nguyênnhânthứba:Ngườithíchsưutầmthơvănthìkhôngđủtàihoặckhôngkiêntrì

+Nguyênnhânthứtư:Kiểmduyệtcủanhàvuaquákhắtkhe

+ Binhlửa, chiếntranhtànphásáchvở

+Thờigianhủyhoại,maimộtsáchvở

GVhỏi:Khichỉranhữngnguyênnhânđó,tácgiảđãsửdụngcáchlậpluậnnào? HS:Trảlời.

Hstrảlời:Theotácgiả,nhữngnguyênnhânkhiếnthơcakhôngđượclưutruyềnđầyđủlà:Thơvănhaynhưngkhó,khôngphảiaicũngcảmnhậnđược;Ngườicókhảnăngthìbậnviệchoặckhôngdểýđến;Ngườithíchsưut ầ m thìkhôngđủnănglực;Chínhsáchcủanhàvuaqúakhắtkhe;Thờigian;binhlửahủyhoạisáchvở

Câuhỏi3)Nghệthuậtlậpluậncủatácgiả?

Tôimongmuốntiếptụccónhữngbàinghiêncứu,bàiviếttâmđắcvềloạivănbảnnàyđểthầytròchúngtôicóthểthamkhảonhằmnângcaohiệuquảtiếpnhận

• Nhậnxét:Bàidạy

đãthểhiệnđượctưtưởngdạyhọcvănhiệnđạiđólàGVgiữvaitròdẫndắt,điềukhiểnHStrongsuốtquátrìnhchiếmlĩnhtrithức.VớihệthốngcâuhỏigợidẫncủaGV,HSluôntíchcực,chủđộngtrongquátrìnhkhámphátrithức.Nộidungbàidạyđápứngđượcnhữngyêucầuc ơ bản

Bàidạyhọc sẽđạthiệuquảcaohơnnếugiáoviêncốgắng:

- Tạođượccáchdẫnd ắt vàobàimới,c u ố n hútHSbằngnhữngkiếnthứcliênquanhoặcnhữngnhậnđịnhvềtácphẩm

+Thơv ă n c ó “sắcđẹp”Và“ v ị ngon”nhưngkhôngphảia i cũngthưởngthứcđược

+Cácvịlàmquantrongtriềuthìbậnviệc,nhữngngườilậnđậntrongthicửthìkhôngđểýđến