XÂY DỰNG đội NGŨ GIÁO VIÊN TRONG THỜI kỳ đổi mới THEO tư TưỞNG hồ CHÍ MINH

Trong chương trình đào tạo sau đại học, chuyên ngành quản lý giáo dục, vấn đề đội ngũ giáo viên cũng được chú trọng nghiên cứu, đã trở thành đề tài của nhiều luận văn, luận án; nhất là đ

ĐINH QUANG THÀNH

XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

HÀ NỘI - 2018

ĐINH QUANG THÀNH

XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: HỒ CHÍ MINH HỌC

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Tác giả

Đinh Quang Thành

2.2 Nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên 54

Chương 3 XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN GIAI ĐOẠN 2000 - 2015 85

3.1 Thực trạng xây dựng đội ngũ giáo viên giai đoạn 2000-2015 85 3.2 Đặc điểm, yêu cầu đối với đội ngũ giáo viên hiện nay 103

Chương 4 BỐI CẢNH, NỘI DUNG, GIẢI PHÁP XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH 112

4.1 Bối cảnh, nội dung xây dựng đội ngũ giáo viên 112

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Chủ tịch Hồ Chí Minh được Đại hội đồng UNESCO công nhận là Anh hùng giải phóng dân tộc, Nhà văn hoá kiệt xuất Việt Nam Suốt cuộc đời mình, Hồ Chí Minh rất quan tâm đến việc phát triển giáo dục - đào tạo và chính Người đã đặt nền móng cho việc xây dựng nền giáo dục Việt Nam mới Hồ Chí Minh đã đề ra một hệ thống luận điểm về giáo dục; bao gồm một hệ thống tương đối hoàn chỉnh về khái niệm, vị trí, vai trò, mục đích, nội dung, đối tượng, môi trường, nguyên tắc, phương châm, phương pháp và đặc biệt là quan điểm về xây dựng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu phát triển của sự nghiệp giáo dục - đào tạo

Nhân loại đang ở giữa thập niên thứ hai của thế kỷ XXI - thế kỷ bùng nổ thông tin khoa học và sự ra đời của hàng loạt các sáng tạo công nghệ mới… Đây cũng là thế kỷ của xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc Trong bối cảnh đó, Việt Nam đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập cùng xu thế chung của thế giới

Hội nhập quốc tế tạo ra những cơ hội lớn cho sự phát triển của đất nước, nhưng đồng thời cũng mang đến những thách thức không nhỏ; trong đó, có những thách thức đối với giáo dục - đào tạo Từ hội nhập quốc tế, chúng ta thấy, chất lượng giáo dục - đào tạo đang đóng vai trò quyết định đối với sự phát triển nguồn nhân lực của mỗi quốc gia Theo đó, những quốc gia phát triển trong khu vực và trên thế giới là những quốc gia sớm nhận thức được vai trò tối quan trọng của giáo dục, có hành động, phù hợp để giáo dục - đào tạo phát triển đi trước một bước

Quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế cũng đặt giáo dục Việt Nam trong bức tranh chung của giáo dục các nước trên thế giới; từ đó, giáo dục Việt Nam đã nhận

ra những ưu điểm và hạn chế của mình, đồng thời có điều kiện tốt hơn để học tập các mô hình giáo dục đến từ các chế độ chính trị, các châu lục khác nhau Việc hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng; sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, khoa học giáo dục và sự cạnh tranh quyết liệt trên nhiều lĩnh vực giữa các quốc gia đòi hỏi giáo dục nước ta phải đổi mới Thực chất cạnh tranh giữa các quốc

gia hiện nay chính là sự cạnh tranh về nguồn nhân lực và khoa học và công nghệ

Xu thế chung của thế giới khi bước vào thế kỷ XXI là tiến hành đổi mới mạnh m hoặc tiến hành cải cách giáo dục

Như vậy, sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc tế đã đặt ra những thách thức đối với giáo dục của Việt Nam Vì vậy, xây dựng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu phát triển của giáo dục đã trở thành nhu cầu tất yếu

Đến nay, ngành giáo dục Việt Nam đã xây dựng được một đội ngũ nhà giáo các cấp có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị, tương đối đồng bộ về cơ cấu, đủ

về số lượng, có trình độ năng lực chuyên môn, nghiệp vụ tốt, đáp ứng được yêu cầu phát triển nguồn nhân lực của ngành Các nhà trường bước đầu được đổi mới theo tinh thần phát huy tính năng động, chủ động và tích cực của người học; giáo viên đã chủ động trong việc đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá, ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác giảng dạy và quản lý, từng bước nâng cao chất lượng giáo dục

Tuy nhiên, vấn đề đặt ra hiện nay là chất lượng nhà giáo không đồng đều giữa các vùng miền Ở địa bàn vùng sâu, vùng xa, những nơi khó khăn, vẫn còn thiếu đội ngũ giáo viên có năng lực chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm tốt Ở nhiều nơi, giáo viên chưa thật sự đổi mới hiệu quả phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và giáo dục học sinh, chưa biết cách tạo động lực và phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh trong học tập và rèn luyện nhân cách đạo đức Nghị quyết Hội nghị

Trung ương 8 khóa XI - Nghị quyết số: 29-NQ/TW “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế" đã chỉ rõ

thực trạng: “Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu

tâm huyết, vi phạm đạo đức nghề nghiệp” [31, tr.117]; thậm chí đã có những trường hợp

người phải giỏi về chuyên môn dạy các môn học mà còn phải là người có năng lực

sư phạm, năng lực giáo dục và truyền động lực học tập, tu dưỡng nhân cách đạo đức tới mỗi học sinh Bên cạnh đó, để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, mỗi thầy giáo, cô giáo cũng cần có năng lực huy động và phối hợp, hợp tác rộng rãi hơn với đồng nghiệp, với cha mẹ học sinh, cộng đồng và các tổ chức xã hội để cùng tham gia hiệu quả vào các hoạt động giáo dục Không chỉ dừng ở đó, mỗi thầy cô giáo còn phải có trách nhiệm góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng và tham gia rộng rãi các hoạt động ngoài nhà trường

Như vậy, việc xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo đáp ứng yêu cầu đổi mới đã được ngành giáo dục - đào tạo xác định là nhiệm vụ quan trọng, là khâu then chốt trong đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo yêu cầu đủ về số lượng, đồng

bộ về cơ cấu, có năng lực giáo dục, gương mẫu về đạo đức nhà giáo và trách nhiệm nghề nghiệp Hiện nay, ngành giáo dục đang triển khai đổi mới mạnh m mục tiêu, nội dung chương trình, phương pháp giáo dục, do đó, vai trò, tầm quan trọng của đội ngũ giáo viên càng được khẳng định

Trước thực trạng đó, việc xây dựng đội ngũ giáo viên đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo là việc làm cấp bách, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục - đào tạo, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp đổi mới và hội nhập quốc

tế Với những lý do đó, tôi chọn vấn đề: "Xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh" làm đề tài Luận án Tiến sĩ, chuyên ngành

2.2 Nhiệm vụ

Để thực hiện mục tiêu đã nêu trên, đề tài s giải quyết một số nhiệm vụ sau:

- Tổng quan tình hình nghiên cứu, đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của những công trình đã nghiên cứu và chỉ những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu

- Phân tích, hệ thống hóa khái niệm và những nội dung cơ bản của tư tưởng

Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên

- Làm rõ thực trạng đội ngũ giáo viên nước ta hiện nay, chỉ ra những thành tựu, những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế đó

- Trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên và thực trạng đội ngũ giáo viên, tác giả đề xuất nội dung, giải pháp chủ yếu nhằm xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên và xây dựng đội ngũ giáo viên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Từ khái lược tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, tập trung

nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên, làm cơ sở cho việc nghiên cứu xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới Cụ thể là đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên giai đoạn 2000-2015; từ đó nêu nội dung, giải pháp xây dựng đội ngũ giáo viên từ nay đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030

- Về không gian: Luận án nghiên cứu hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về xây

dựng đội ngũ giáo viên, khảo sát thực trạng xây dựng đội ngũ giáo viên mầm non

và phổ thông trên tất cả các mặt (không bao gồm đội ngũ giáo viên ở Trung tâm giáo dục thường xuyên)

- Về thời gian: Đánh giá thực trạng đội ngũ giáo viên từ sau Hội nghị Ban

chấp hành Trung ương lần thứ 2 khóa VIII đến năm 2015 Nội dung, giải pháp tiếp tục xây dựng đội ngũ giáo viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh được xác định từ năm

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và các phương pháp cụ thể như: phân tích và tổng hợp, logic và lịch sử, văn bản học, đọc, hệ thống hóa, khái quát hóa các giáo trình, tác phẩm kinh điển và các công

trình nghiên cứu có liên quan

Sử dụng nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Phương pháp quan sát; phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia; phương pháp toán học,v.v để tổng hợp ý kiến,

xử lý số liệu, tạo ra căn cứ để tác giả luận án đưa ra những nhận định, phân tích, đánh giá khách quan, khoa học

5 Đóng góp mới của luận án

Thứ nhất, nghiên cứu, làm rõ các khái niệm liên quan đến tư tưởng Hồ Chí

Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên

Thứ hai, phân tích, hệ thống hóa, làm sáng tỏ những nội dung cơ bản của tư

tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên, góp phần nhận thức sâu sắc và vận dụng tốt hơn tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

Thứ ba, phân tích thực trạng đội ngũ giáo viên nước ta hiện nay, chỉ ra

những thành tựu, những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân của thành tựu, hạn chế đó

Thứ tư, trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên và

thực trạng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới, luận án đề xuất những nội dung

và giải pháp khoa học, khả thi, nhằm xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới, hội nhập quốc tế và xây dựng kinh tế tri thức

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

về giáo dục, liên quan đến giáo dục

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận án gồm 4 chương, 9 tiết

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 NHỮNG NGHIÊN CỨU CHUNG VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN

Xây dựng đội ngũ giáo viên trong phát triển giáo dục được các nước trên thế giới đặt lên hàng đầu; là một trong những nội dung cơ bản trong các cuộc cải cách giáo dục, chấn hưng, phát triển đất nước Các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác - Lênin đã quan tâm sâu sắc đến vấn đề xây dựng đội ngũ giáo viên khi bàn

về giáo dục - đào tạo Lênin trong tác phẩm Bàn về giáo dục đã có nhiều luận điểm

nói về đội ngũ giáo viên Lênin đặt ra yêu cầu phải: “Nâng cao một cách có hệ thống, kiên nhẫn, liên tục trình độ và tinh thần của đội ngũ giáo viên nhưng điều chủ yếu, chủ yếu và chủ yếu là cải thiện đời sống vật chất cho họ”[102, tr241]

Theo tác giả Lê Trung Chinh [23], nghiên cứu về xây dựng, phát triển đội

ngũ giáo viên thường được chia làm bốn hướng chính: Thứ nhất, nghiên cứu các

mô hình và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển nghề nghiệp giáo viên Thứ hai, nghiên cứu các hoạt động hỗ trợ thực tiễn để phát triển nghề nghiệp giáo viên Thứ

ba, nghiên cứu cải tiến các kỹ năng và tăng cường hiểu biết nghề nghiệp cho giáo

viên Xu hướng này đang được các quốc gia trong khối APEC triển khai thực hiện đào tạo giáo viên Các quốc gia ở châu Á-Thái Bình Dương cũng coi đào tạo và bồi dưỡng giáo viên là một trong những khâu then chốt để phát triển giáo dục, kinh tế ở các nước này Các nước này rất coi trọng nâng cao nghề nghiệp liên tục cho giáo

viên Thứ tư, nghiên cứu phát triển nghề nghiệp cho giáo viên như là một yêu cầu

của tiến trình cải cách giáo dục

1.1.1 Nghiên cứu về đào tạo, bồi dưỡng và chuẩn nghề nghiệp giáo viên

1.1.1.1.Về đào tạo, bồi dưỡng

Trong nghiên cứu của mình về đào tạo giáo viên, Michel Develay - nhà giáo dục của Pháp đã bắt đầu từ lý luận về học đến lý luận về dạy để nghiên cứu về giáo viên Theo ông: “Đào tạo mà không làm cho họ có trình độ cao về năng lực tương ứng không chỉ với các sự kiện, khái niệm, định luật, định lý, hệ biến hóa của môn học đó, mà còn cả với khoa học luận của chúng là không thể được” [23, tr.12]

Ngoài ra, trong tác phẩm này, ông còn đề cập đến nội dung, cách thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp của giáo viên

Công trình nghiên cứu chung của các nước thành viên OECD đưa ra các yêu cầu của một giáo viên bao gồm: kiến thức phong phú về phạm vi chương trình và phạm vi bộ môn mình dạy; kỹ năng sư phạm; có tư duy phản ánh, năng lực tự phê bình; biết cảm thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác; có năng lực quản lý

Tại Hội thảo Khoa học “Nâng cao chất lượng giáo dục và vấn đề đào tạo giáo viên”, nhiều tham luận của các tác giả như: Trần Bá Hoành, Mai Trọng

Nhuận, Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Đặng Bá Lãm, Đặng Xuân Hải… đã đề cập thực trạng chất lượng giáo dục, đội ngũ nhà giáo và tính tất yếu phải đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ giáo viên trước yêu cầu mới [100]

Báo cáo kết quả nghiên cứu của Đề tài: “Đánh giá thực trạng triển khai chương trình bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên phổ thông” do tác giả Cao Đức

Tiến làm chủ nhiệm đề tài cho rằng, việc bồi dưỡng thường xuyên theo chu kỳ đã góp phần tạo ra được một thói quen tự học tập, tự bồi dưỡng trong đội ngũ giáo viên trên phạm vi cả nước Nhu cầu được bồi dưỡng thường xuyên (đào tạo tiếp sau đào tạo ban đầu) đã trở thành nhu cầu tự thân, ý thức tự giác trong mỗi giáo viên, nhằm cập nhật hoá kiến thức, từng bước nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và kỹ năng sư phạm, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục - đào tạo

Báo cáo “Nghiên cứu đánh giá thực trạng đội ngũ nhà giáo Việt Nam” do

Viện Chiến lược và Chương trình giáo dục tiến hành đã đề cập số lượng, chất lượng giáo viên, thực hiện chế độ chính sách đối với giáo viên, từ đó đưa ra giải pháp trong việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên

Tác giả Trần Bá Hoành[52] trong bài viết “Chất lượng giáo viên” đã đưa

ra cách tiếp cận chất lượng giáo viên từ các khía cạnh như đặc điểm lao động của người giáo viên; sự thay đổi chức năng của người giáo viên trước yêu cầu đổi mới giáo dục; mục tiêu sử dụng giáo viên; chất lượng từng giáo viên và đội ngũ giáo viên Theo tác giả, có 3 yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng giáo viên, đó là: quá trình đào tạo - sử dụng - bồi dưỡng giáo viên; hoàn cảnh, điều kiện lao động

sư phạm của giáo viên; ý chí thói quen và năng lực tự học của giáo viên Đồng

thời, cũng đưa ra 3 giải pháp cho vấn đề nâng cao chất lượng xây dựng đội ngũ giáo viên, cụ thể là: phải đổi mới công tác đào tạo, công tác bồi dưỡng và đổi mới việc sử dụng giáo viên

Trong bài viết: “Đổi mới mô hình đào tạo giáo viên trong các trường đại học

sư phạm theo hướng tiếp cận năng lực”, nhóm tác giả Bùi Minh Đức, Đào Thị Việt Anh, Hoàng Thị Kim Huyền [25] đã nêu ra mô hình đào tạo giáo viên ở các nước

có nền giáo dục tiên tiến Cùng với việc đổi mới chương trình giáo dục phổ thông theo hướng tiếp cận năng lực, các chương trình đào tạo và bồi dưỡng giáo viên cũng được cải tiến, điều chỉnh, thậm chí đổi mới toàn bộ theo chủ trương hình thành và phát triển các năng lực nghề nghiệp cho giáo viên Các tác giả cũng đề xuất giải pháp đổi mới việc đào tạo giáo viên như sau:

Thứ nhất, các trường sư phạm đào tạo giáo viên cần đổi mới chương trình

theo hướng tiếp cận năng lực

Thứ hai, chương trình đào tạo giáo viên, trước hết cần xác định được hệ

thống các năng lực chung - những năng lực mà sinh viên của các ngành cần phải có những năng lực riêng (năng lực môn học) cho sinh viên các ngành cụ thể

Thứ ba, đội ngũ giảng viên phải có những năng lực cần thiết và nhất là phải

giỏi những năng lực môn học cụ thể, thay đổi nhận thức, kỹ năng, phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá

Thứ tư, công tác quản lý, tổ chức đào tạo của các bộ phận chức năng trong

trường cũng phải thay đổi theo hướng tiếp cận năng lực học sinh

Trong chương trình đào tạo sau đại học, chuyên ngành quản lý giáo dục, vấn

đề đội ngũ giáo viên cũng được chú trọng nghiên cứu, đã trở thành đề tài của nhiều luận văn, luận án; nhất là đề tài nghiên cứu về xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên ở các cấp học, ngành học của các tác giả Vũ Đình Chuẩn, Nguyễn Công Chánh,v.v

1.1.1.2.Về chuẩn nghề nghiệp giáo viên

Tại các quốc gia tiên tiến trên thế giới, vấn đề chuẩn nghề nghiệp của giáo viên rất được quan tâm Đây là nội dung mà các trường sư phạm phải tập trung đào tạo và mỗi giáo viên phải phấn đấu hoàn thiện

Theo tác giả Lê Trung Chinh [23] thì chuẩn nghề nghiệp của giáo viên tại các bang của nước Mỹ được xây dựng nhằm mục đích làm cho giáo viên nâng cao kiến thức của nội dung môn học; cải thiện sự hiểu biết về học thuật, xã hội, tinh thần và vật chất, bảo đảm thầy giáo tận dụng được các kỹ năng dạy học để giúp học sinh đạt được và vượt qua môn học; phản ánh đầy đủ và sáng tỏ những kiến thức cần thiết có liên quan về những bài học và kinh nghiệm nghề nghiệp, tạo đồng thuận về chính kiến nghề nghiệp, dạy học và lãnh đạo; khuyến khích thầy giáo phát triển sự đa dạng của lớp học nhờ các kỹ năng đánh giá; cung cấp những bài học mới có tính tích hợp vào trong chương trình và trong lớp học; trang bị cho học sinh đủ kiến thức để học tập và phát triển; đánh giá định kỳ để tạo ra tác động của nó đối với hoạt động dạy và học; nhà giáo cần phải nắm được, tận dụng và hỗ trợ phát triển các mối quan hệ cộng đồng rõ ràng, gắn bó, có kế hoạch; phát triển văn hóa trường học để giúp cho việc thực hiện liên tục, xử lý các thách thức về vai trò và các quan hệ truyền thống trong giáo dục; có kế hoạch phát triển nghề nghiệp bao gồm cả sự xem xét về trí tuệ và tài chính; bố trí đủ thời gian trong số các giờ làm việc để thu hút sự tham vấn ý kiến của người học nhằm hỗ trợ cho sự phát triển nghề nghiệp; làm việc có hiệu quả với cha mẹ học sinh và cộng sự

Giáo viên của Đức phải đạt được 10 năng lực nghề nghiệp thuộc 4 nhóm: Năng lực dạy học là xây dựng kế hoạch bài học, hỗ trợ việc học của học sinh; năng lực giáo dục - nghĩa hẹp là hiểu được các điều kiện sống của học sinh, truyền đạt các giá trị và chuẩn mực; năng lực đánh giá; và năng lực đổi mới

Quy định về tiêu chuẩn nghề nghiệp giáo viên của Anh rất cụ thể, đó là: Thiết lập những kinh nghiệm học tập linh động và sáng tạo cho các cá nhân và các nhóm; đóng góp vào việc phát triển ngôn ngữ, khả năng đọc viết và toán; xây dựng những kinh nghiệm học tập mang tính thử thách về mặt trí tuệ; xây dựng những kinh nghiệm học tập phù hợp, có mối liên kết với thế giới bên ngoài trường học; xây dựng những kinh nghiệm học tập mang tính tổng quát và có sự tham gia; kết hợp công nghệ thông tin và liên lạc để tăng hiệu quả việc học tập của học sinh; đánh giá và báo cáo việc học tập của học sinh; hỗ trợ việc phát triển và tham gia xã hội của thanh niên; tạo ra môi trường học tập an toàn và mang tính hỗ trợ; xây dựng

những mối quan hệ với cộng đồng rộng lớn hơn; đóng góp vào những nhóm nghề; tham gia thực hiện những hoạt động của nghề giáo

Công trình nghiên cứu chung của các nước thành viên OECD đã chỉ ra yêu cầu đối với một giáo viên cần có các phẩm chất: Kiến thức phong phú về phạm vi chương trình và nội dung bộ môn mình dạy; kỹ năng sư phạm, kể cả việc có được

“kho kiến thức” về phương pháp giảng dạy, về năng lực sử dụng những phương pháp đó; có tư duy phản ánh trước mỗi vấn đề và có năng lực tự phê bình; biết cảm thông và cam kết tôn trọng phẩm giá của người khác; có năng lực quản lý, kể cả trách nhiệm quản lý trong và ngoài lớp học [58]

Hội thảo nghiên cứu về “Chuẩn và chuẩn hóa trong giáo dục - Những vấn

đề lý luận và thực tiễn” do Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam tổ chức tại Hà Nội

năm 2005, đã thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học, nhà sư phạm, nhà giáo dục như Đặng Thành Hưng, Nguyễn Bá Thái, Nguyễn Thị Minh Hương… Trong các tham luận của mình, các tác giả cũng đã bàn luận nhiều đến nội dung chuẩn nghề nghiệp giáo viên để xây dựng và phát triển đội ngũ giáo viên.[104]

1.1.2 Nghiên cứu về chế độ, chính sách đối với giáo viên

Đã có nhiều nghiên cứu, hội thảo bàn về các chế độ, chính sách, lương giáo viên, xem đây như là một động lực để giáo viên tích cực nâng cao năng lực, tinh thần và trách nhiệm của mình

Kết quả nghiên cứu của Đề tài độc lập cấp Nhà nước: “Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cải cách công tác đào tạo, bồi dưỡng giáo viên phổ thông” do bà

Nguyễn Thị Bình (Chủ tịch Quỹ Hòa bình và Phát triển Việt Nam) làm chủ nhiệm [12] đã nêu lên thực trạng tác động của chế độ, chính sách đối với giáo viên nước ta: từ các chính sách về tuyển chọn, chế độ làm việc, tiền lương và phụ cấp đến chính sách khen thưởng và tôn vinh Đây là công trình nghiên cứu có sự phân tích

rõ ràng, khoa học, số liệu cụ thể, có so sánh với chế độ, chính sách đối với giáo viên của các nước Đồng thời, tác giả cũng đã đề xuất giải pháp sửa đổi chế độ, chính sách đối với nhà giáo nói chung và giáo viên nói riêng

Tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc [59] đã nhấn mạnh đến vấn đề “lý tưởng sư phạm”- cái tạo nên động cơ cho việc giảng dạy của giáo viên, khuyến khích giáo

viên sáng tạo, không ngừng tự học, học hỏi, nâng cao trình độ Trong đó, tác giả đề xuất việc cần phải xây dựng tập thể sư phạm theo mô hình “đồng thuận”, để trong quan hệ giữa giáo viên với nhau có sự chia sẻ “bí quyết nhà nghề” Theo đó, năng lực chuyên môn của giáo viên là nền tảng của mô hình đào tạo giáo viên thế kỷ XXI: sáng tạo và hiệu quả

Trong bài viết “Chất lượng giáo viên và những chính sách cải thiện chất lượng giáo viên”, tác giả Trần Thanh Hoàn [55] đã đưa ra khái niệm chất lượng giáo viên bằng cách phân tích kết quả nghiên cứu về chất lượng của các nước thành viên OECD Theo đó, đặc điểm và năng lực đặc trưng của giáo viên thể hiện qua

sự phân tích 22 năng lực cụ thể, trên góc độ tiếp cận năng lực giảng dạy và giáo dục Đồng thời, tác giả cũng đã đề cập những chính sách cải thiện và duy trì chất lượng giáo viên ở cấp vĩ mô và vi mô; nhấn mạnh 3 yếu tố quyết định chất lượng giáo viên, đó là bản thân người giáo viên, nhà trường và môi trường chính sách bên ngoài

1.1.3 Nghiên cứu về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo

Một trong những nội dung quan trọng nhất của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay là phải nhanh chóng xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục đáp ứng yêu cầu của giáo dục - đào tạo trong bối cảnh đổi mới, hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Do đó, đây là vấn đề được nhiều nhà nghiên cứu bàn đến trong các nghiên cứu của mình

Tác giả Phan Văn Kha [56] đã viết: Ngày 13/6/2012, Thủ tướng Chính phủ

nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã phê duyệt “Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020” Chiến lược đã xác định rõ mục tiêu, giải pháp và các bước đi

của nền giáo Việt Nam nhằm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế Tư tưởng xuyên suốt của chiến lược này là ưu tiên nâng cao chất lượng giáo dục; giáo viên là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục; người học là tâm điểm của chiến lược, hướng tới phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất của mỗi người học; đảm bảo công bằng trong tiếp cận giáo dục, tạo cơ hội học tập suốt đời cho mỗi người dân, góp phần từng bước xây dựng xã hội học tập; phát triển giáo dục đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước

Nguyễn Duy Bắc [11] trong bài viết “Đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục, đào tạo theo Nghị quyết Đại hội XI của Đảng”, đã chỉ ra tính tất yếu của đổi mới giáo dục ở nước ta hiện nay Quan điểm về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

đã được Đảng ta quán triệt trong Nghị quyết Đại hội XI Bài viết cũng khẳng định nội hàm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục bao gồm đổi mới nội dung, chương trình, phương pháp, đổi mới cơ chế quản lý giáo dục và xây dựng đội ngũ giáo viên,v.v đồng thời cũng chỉ ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

Phan Văn Kha [57] trong bài viết “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 8 khóa XI”, đã trình bày những nội dung cơ bản của Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa

XI - Nghị quyết số 29-NQ/TW “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Trong đó, nêu rõ các vấn

đề như: Những thành tựu và nguyên nhân; các định hướng đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục - đào tạo; quan điểm chỉ đạo; mục tiêu; nhiệm vụ; các giải pháp đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục - đào tạo; các hình thức tổ chức thực hiện trong giáo dục - đào tạo

Tác giả Nguyễn Tiến Hùng [54] đã trình bày một số căn cứ đổi mới giáo dục

và quản lý giáo dục ở nước ta Đó là ba làn sóng đổi mới giáo dục trên thế giới; đề

xuất các giải pháp thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện quản lý giáo dục: Thứ nhất, đổi mới căn bản và toàn diện cấu trúc tổ chức và cơ chế quản lý giáo dục theo định hướng phân cấp góp phần đảm bảo giáo dục đáp ứng nhu cầu xã hội Thứ hai, phát triển cơ chế đảm bảo chất lượng giáo dục và chịu trách nhiệm xã hội Thứ ba,

phát triển hệ thống quản lý dựa vào cơ sở giáo dục; tăng cường cách tiếp cận dưới -

lên Thứ tư, nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục,v.v

trong nghiên cứu về “Đổi mới căn bản và toàn diện quản lý giáo dục Việt Nam trong xu thế hội nhập quốc tế”

Cuốn sách “Định hướng chiến lược, giải pháp đột phá nhằm đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo Việt Nam” do Phạm Văn Linh [62] chủ biên có

bàn nhiều về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo Cuốn sách tập trung

nghiên cứu những kinh nghiệm của các nước trong thực hiện cải cách giáo dục, đặc biệt là làm rõ những xu hướng lớn, các mô hình hay trong việc chuyển đổi từ nền giáo dục với triết lý truyền thống sang nền giáo dục theo xu hướng hiện đại của thế kỷ XXI; phân tích nội dung, một số quan điểm về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo; tiếp tục làm rõ định hướng “chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế” đối với giáo dục Việt Nam; phân tích thực trạng và những vấn đề đặt ra của giáo dục Việt Nam theo tinh thần của Nghị quyết số 29-NQ/TW khóa XI, tiếp cận đánh giá từ nhiều nguồn khác nhau và chỉ

rõ nguyên nhân, hạn chế; đề xuất các khâu đột phá để thực hiện thành công đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục nước nhà Trong đó, cũng chỉ rõ việc xây dựng đội ngũ giáo viên là yêu cầu tất yếu khách quan và là nhân tố quyết định thành công của công cuộc đổi mới giáo dục

Khi bàn về xây dựng đội ngũ giáo viên, tác giả Phạm Văn Linh viết: “Cải cách đội ngũ giáo viên là điều kiện tiên quyết để tổ chức thực hiện chương trình

giáo dục đã cải cách Vai trò của giáo viên với tư cách là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục đã được khẳng định không phải chỉ bằng lý luận chung mà bằng các công trình nghiên cứu khoa học cụ thể [62, tr.67-68] Theo đó, chính phẩm chất và năng lực của đội ngũ giáo viên đã tạo nên sự khác biệt về kết quả giáo dục giữa trường này với trường khác Trong cải cách giáo dục, chính giáo viên là người đưa các yêu cầu của chương trình giáo dục mới vào đời sống học đường và hơn thế nữa gánh nặng trong cải cách giáo dục đã đặt lên vai đội ngũ nhà giáo

Từ đó, tác giả khẳng định rằng: Việc xây dựng đội ngũ giáo viên cần nhiều thời gian và phải có biện pháp khoa học và phải kiên trì thực hiện các biện pháp đó Mục tiêu cơ bản của cải cách đội ngũ giáo viên là xây dựng, phát triển đội ngũ các nhà giáo giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ và yêu nghề Muốn vậy phải có những thay đổi cơ bản trong đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ các nhà giáo Các trường sư phạm phải đi đầu và đón đầu trong nhiệm vụ đào tạo đội ngũ giáo viên theo chuẩn mới Quan trọng là, các giáo viên đang tại chức phải nhận thức rằng, ngày nay người dạy cũng đồng thời là người học, để chủ động tự bồi dưỡng

và tham gia các lớp bồi dưỡng theo yêu cầu thực hiện chương trình giáo dục mới

Theo đó, các cơ quan quản lý giáo dục có trách nhiệm tổ chức hiệu quả công tác bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, nhưng trên hết và trước hết, các cơ quan này phải

có chính sách và giải pháp để thu hút học sinh giỏi vào các trường sư phạm, thu hút người giỏi vào nghề dạy học và giữ được họ trong nghề, phải tạo động lực cho nhà giáo được cống hiến Các biện pháp đang được sử dụng ở các nước về cơ bản là giống nhau, chỉ khác nhau về liều lượng và mức độ Đó chính là việc nâng cao vị thế xã hội của nhà giáo trong nhận thức xã hội và chính sách quốc gia; cải thiện chế

độ lương, phụ cấp và khen thưởng theo hướng đãi ngộ xứng đáng người giỏi, động viên người trung bình, cho thôi việc hoặc chuyển việc những người kém; cải thiện điều kiện làm việc liên quan đến các quy định về giờ lên lớp, quy mô lớp học, tỷ lệ học sinh giáo viên, tài liệu và thiết bị dạy học Mặc dù chưa đi sâu vào chi tiết, nhưng những phân tích, đánh giá trong cuốn sách này đã góp phần để tác giả đưa ra những gợi mở ban đầu, tìm ra những giải pháp thích hợp để xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời gian tới

Thông qua việc khảo sát các công trình nghiên cứu nêu trên, tác giả luận án

đã nhận thấy: Thứ nhất, dù tiệm cận ở góc độ nào, thì đội ngũ giáo viên cũng luôn

là một yếu tố quan trọng, quyết định chất lượng giáo dục - đào tạo Thành công của các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới bắt nguồn từ việc xây dựng được đội ngũ giáo viên có phẩm chất, đạo đức tốt, có năng lực sư phạm và chuyên môn nghiệp vụ

cao Thứ hai, những công trình trên chủ yếu mới tiếp cận vấn đề xây dựng, phát

triển đội ngũ giáo viên dưới góc độ giáo dục học Việc vận dụng vào thực tiễn xây dựng đội ngũ giáo viên Việt Nam trong thời kỳ đổi mới còn mờ nhạt và chưa có giải pháp tổng thể và đột phá để xây dựng đội ngũ giáo viên Đây chính là những vấn đề mà luận án cần tiếp tục nghiên cứu, làm rõ

1.2 NHỮNG NGHIÊN CỨU TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN

Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục nói chung và vấn đề xây dựng đội ngũ giáo viên nói riêng là đề tài được các nhà khoa học nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau Các nghiên cứu đó đã từng bước làm rõ giá trị và chứng minh sức sống mãnh liệt của tư tưởng đó trong thời đại ngày nay Quá trình nghiên cứu tư tưởng

Hồ Chí Minh về đội ngũ giáo viên và xây dựng đội ngũ giáo viên đã được làm rõ ở các khía cạnh sau đây:

1.2.1 Nghiên cứu về vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên

Thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu về các khái niệm có liên quan đến nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên Việc nghiên cứu các khái niệm trong nghiên cứu về Hồ Chí Minh là một nội dung khó, tốn nhiều công sức, trí tuệ của các nhà nghiên cứu Cho đến nay, khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn cần tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện Trong các công trình, các nhà nghiên cứu đã phân tích khái quát và đưa ra khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục

Phan Ngọc Liên [61] trong công trình Hồ Chí Minh về giáo dục đã phân tích

cơ sở, quá trình hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo Trên cơ sở những phân tích của mình, tác giả đã đưa ra khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục như sau: Như đã xác định, tư tưởng Hồ Chí Minh là “hệ thống những quan điểm, quan niệm về con đường cách mạng Việt Nam được hình thành trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin” Cũng như các lĩnh vực khác của cách mạng Việt Nam, giáo dục cũng là đối tượng nghiên cứu, tìm hiểu của tư tưởng Hồ Chí Minh Vì vậy tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục là một bộ phận của tư tưởng Hồ Chí Minh” [61, tr.15] Do đó, việc xác định nội hàm khái niệm tư tưởng giáo dục

Hồ Chí Minh được nhiều nhà nghiên cứu nêu lên, song chưa có sự nhất trí cao Tuy nhiên cũng có thể nêu một số nội dung cơ bản đã có sự đồng thuận với nhau Theo

đó, “tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là một hệ thống các quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của giáo dục Việt Nam, từ giáo dục dân chủ nhân dân đến giáo dục xã hội chủ nghĩa [61, tr.15] Với ý nghĩa đó, có thể hiểu tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh là một bộ phận trong hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc của Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam Tuy nhiên, khái niệm trên còn giản đơn, chưa làm rõ được cơ sở hình thành, nội dung và giá trị của tư tưởng giáo dục

Hồ Chí Minh Do đó chưa thấy rõ được những yếu tố quan trọng cấu thành hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó, đội ngũ giáo viên là một nhân tố trọng yếu

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên,

trước hết, phải kể đến cuốn sách Tìm hiểu tư tưởng giáo dục của Chủ tịch Hồ Chí Minh [103] Cuốn sách tổng hợp các báo cáo khoa học thuộc đề tài “Chủ tịch Hồ

Chí Minh với giáo dục” do Viện Khoa học giáo dục Việt Nam thực hiện Trong

cuốn sách này, có nhiều bài viết đề cập tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên; trong đó, tác giả Phạm Minh Hạc khẳng định:

Bác Hồ đã chỉ rõ: Vấn đề then chốt quyết định chất lượng giáo dục là phải xây dựng được đội ngũ đông đảo những người làm công tác giáo dục… Người luôn đánh giá cao vai trò của cô giáo, thầy giáo trong xã hội mới, coi họ là lớp người vẻ vang của đất nước, vì nếu không có cô giáo, thầy giáo hết lòng dạy dỗ con em nhân dân lao động ngày hôm nay thì không thể xây dựng được một xã hội tốt đẹp trong tương lai, như mọi người mong muốn [103, tr.14]

Tiếp đó, trên cơ sở các nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, một số công trình khoa học đã đưa ra khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên Trong đó, tác giả Vũ Đức Thịnh [96] đã đi từ phân tích các khái niệm liên quan, rồi khẳng định: Mục tiêu của nền giáo dục xã hội chủ nghĩa là tạo ra những con người phát triển toàn diện và có năng lực làm chủ trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Với cách tiếp cận đó, việc xây dựng đội ngũ giáo viên trong tư tưởng Hồ Chí Minh cũng là xây dựng con người mới, xây dựng người giáo viên mới, đáp ứng đòi hỏi của nền giáo dục mới Đó cũng chính

là quá trình hình thành ở người giáo viên tương lai những phẩm chất, năng lực, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của giáo dục trong thời kỳ mới

Liên quan đến vấn đề này, tác giả Vũ Thị Huyền Trang [91] cho rằng:

Tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giảng viên là tổng thể các chủ trương, biện pháp, cách thức từ quy hoạch, tuyển dụng đến đào tạo, bồi dưỡng, quản lý, sử dụng và thực hiện các chế độ, chính sách, góp phần tạo lập môi trường sư phạm thuận lợi nhằm hình thành trên thực tế một đội ngũ giảng viên có đủ phẩm chất, năng lực, đủ về số lượng và hợp lý về cơ cấu đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục và dạy học của các trường cao đẳng, đại học [91, tr.14]

Tác giả Hà Thế Ngữ cho rằng, trong giáo dục và muốn nâng cao chất lượng giáo dục, “vấn đề quan trọng là thầy và trò cần ra sức thi đua “dạy thật tốt, học thật

tốt”, bởi đó là nhân tố trực tiếp quyết định chất lượng và hiệu quả giáo dục” [103, tr.22] Đồng quan điểm với các tác giả nêu trên, tác giả Nguyễn Hữu Dũng chỉ rõ, vì cán bộ là gốc công việc, nên Hồ Chí Minh đã đánh giá rất cao vai trò của đội ngũ giáo viên trong sự nghiệp cách mạng nói chung, trong sự nghiệp giáo dục thế hệ trẻ nói riêng Người từng nói: “Có gì vẻ vang hơn là đào tạo ra những thế hệ sau này tích cực xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Người thầy giáo tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất Dù tên tuổi không đăng trên báo, không được thưởng huân chương, song những người thầy giáo tốt là những anh hùng vô danh” [103, tr.69] Lời khẳng định của Hồ Chí Minh về vai trò của nhà giáo nói chung và giáo viên nói riêng thật mộc mạc, giản dị, nhưng hết sức

có ý nghĩa; thể hiện tư duy nhất quán của Người về vị trí, vai trò của người giáo viên, công tác xây dựng đội ngũ giáo viên và nhiệm vụ hết sức quan trọng của công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên nhằm đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp giáo dục

Tác giả Mạch Quang Thắng trong tác phẩm Hồ Chí Minh - con người của sự sống đã khẳng định: “Nói đến lĩnh vực giáo dục, trước hết phải nói đến đội ngũ

thầy, cô giáo Có thầy giỏi thì mới có trò giỏi Hồ Chí Minh quan niệm như thế Thầy giáo, theo Hồ Chí Minh, là lực lượng tiên phong, là lực lượng xung kích trên mặt trận giáo dục” [94, tr.426]

Trong cuốn sách Chủ tịch Hồ Chí Minh với sự nghiệp giáo dục [7] có nhiều

nội dung bàn về vị trí, vai trò của giáo viên trong tư tưởng Hồ Chí Minh Trong đó, Thứ trưởng Bộ Giáo dục - đào tạo Đặng Huỳnh Mai đã viết: “Bác Hồ đánh giá cao

sứ mệnh vinh quang của người thầy giáo… nhiệm vụ của giáo dục là rất quan trọng

và vẻ vang, bởi vì không có thầy giáo thì không có giáo dục” [7, tr.87] Cũng trong

kỷ yếu này, PGS.TS Nguyễn Ngọc Cơ cho rằng: Hồ Chí Minh đã rất sâu sắc khi khẳng định “phải quan tâm đến đội ngũ thầy giáo, cô giáo Vì “nếu không có thầy, cô giáo thì không có giáo dục” Theo tác giả, muốn có sự nghiệp cách mạng thành công thì phải có cán bộ, muốn có đội ngũ cán bộ tốt thì vai trò của giáo dục rất quan trọng Theo đó, người thầy giáo giữ trọng trách quyết định “tuy không có gì là oanh liệt nhưng làm tròn nghĩa vụ là anh hùng, anh hùng tập thể” [7, tr.113]

Cũng nhấn mạnh vai trò của người thầy, GS.TSKH Thái Duy Tuyên đã khẳng định: Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, người thầy giáo quyết định chất lượng giáo dục, thậm chí không có thầy giáo thì không có giáo dục Theo GS Thái Duy Tuyên, vì tầm quan trọng của người thầy giáo trong công tác giáo dục - đào tạo, nên

Hồ Chí Minh đã 26 lần phát biểu về vấn đề này [7, tr.136]

Cuốn Hồ Chí Minh một tầm nhìn chiến lược về giáo dục và sư phạm [83] đã

tập hợp nhiều bài tham luận của các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, lãnh đạo về những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo, nhất là đào tạo sư phạm Trong đó, khi bàn về vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên, tác giả Bùi Kim Hồng viết, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã làm thầy giáo nhiều năm, đã từng đào tạo nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ cách mạng cho nên Người rất hiểu công lao to lớn và thầm lặng của người thầy Vì vậy, một vấn đề Người hết sức quan tâm đó là vai trò

và phẩm chất của người thầy giáo nhân dân trong sự nghiệp giáo dục Bởi theo Hồ Chí Minh, giáo dục là sự nghiệp chung của Đảng, Nhà nước và nhân dân nhưng trực tiếp thực hiện nhiệm vụ là đội ngũ giáo viên, vì "không có thầy giáo thì không

có giáo dục” Hồ Chí Minh phân biệt rõ vị trí khác nhau của người thầy trong xã hội

cũ và xã hội mới khi viết: "Giáo viên ngày nay không phải là "gõ đầu trẻ" kiếm cơm

mà là người phụ trách đào tạo những công dân tiến bộ, những cán bộ tiến bộ cho dân tộc" [83, tr.31]

Trong cuốn sách Tư tưởng Hồ Chí Minh về người thầy và việc xây dựng đội ngũ giảng viên đại học hiện nay,[40] tác giả Ngô Văn Hà đã phân tích một cách có

hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về người thầy, bao gồm: vai trò, phẩm chất đạo đức, chuyên môn nghiệp vụ và phương pháp giảng dạy của người thầy giáo Từ nghiên cứu của mình về vai trò của người thầy trong tư tưởng Hồ Chí Minh, tác giả nhận định: Chủ tịch Hồ Chí Minh có quan niệm rất sâu sắc về vai trò, nhiệm vụ của người thầy giáo trong việc thực hiện mục tiêu và nội dung của giáo dục Người thầy giáo trong tư tưởng Hồ Chí Minh là người đem sự hiểu biết, năng lực và phẩm chất của mình truyền đạt cho người học, làm cho người học phát huy được năng lực vốn

có của bản thân, phát triển các mặt đức dục, trí dục, thể dục, mỹ dục để trở thành người lao động chân chính Theo đó: “Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, giữa vai trò và nhiệm vụ của người thầy có mối quan hệ mật thiết, không tách rời nhau Vai trò

quan trọng của người thầy trong xã hội được thể hiện qua nhiệm vụ của họ đảm nhận Người thầy đảm nhận tốt nhiệm vụ được giao là sự khẳng định vị trí, vai trò của họ trong xã hội” [40, tr.10-11]

Bên cạnh đó, vai trò xã hội của người thầy còn được Hồ Chí Minh chỉ rõ khi không chỉ dừng lại, bó hẹp trong phạm vi trường học mà còn được thể hiện ở ngoài

xã hội, “thầy giáo và học trò, tùy hoàn cảnh và khả năng, cần tham gia những công tác xã hội, ích nước, lợi dân” Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp

và chống Mỹ, cứu nước ác liệt, thầy trò các trường đại học đã: người thì lên đường

ra trận, chiến đấu nơi tiền tuyến, người nỗ lực góp sức mình ở hậu phương, gắn bó, lăn lộn cùng nhân dân lao động sản xuất, góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc Uy tín và tấm gương của những người thầy ở cả tiền tuyến và hậu phương đã góp phần khơi dậy lòng yêu nước, ý chí đấu tranh giành độc lập dân tộc trong các thế hệ học sinh, sinh viên, động viên họ tích cực tham gia chiến đấu và chiến thắng

Tựu trung lại, từ những khảo cứu trên, có thể thấy:

Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo viên và xây dựng đội ngũ giáo viên

nhận được sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học, đề cập ở nhiều góc độ khác nhau Nhà giáo, giáo viên, người thầy là khái niệm có lịch sử ra đời sớm và được bàn nhiều trong các quan niệm dân gian cũng như nhiều công trình nghiên cứu

về giáo dục

Thứ hai, vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên trong tư tưởng Hồ Chí Minh

thường được thể hiện trong các công trình tổng thể nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí

Minh về giáo dục và đội ngũ giáo viên Mặc dù các cách thể hiện quan điểm khác nhau, nhưng các công trình đó đều có điểm thống nhất là Hồ Chí Minh đánh giá cao tầm quan trọng của đội ngũ giáo viên đối với sự nghiệp giáo dục cách mạng của nước nhà

Thứ ba, khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên đã

được nghiên cứu bước đầu; đã có một số kết quả, song chưa đầy đủ Đến nay, dường như chưa có công trình chuyên biệt nào nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh

về vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên

Thứ tư, các nghiên cứu cũng cho thấy sự chưa nhất quán trong quan niệm về

vị trí, vai trò của giáo viên

Thứ năm, ở các chiều cạnh khác nhau, các công trình đã bước đầu hình thành

nội hàm tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của giáo viên và đó chính là cơ sở

để luận án cần tiếp tục nghiên cứu, phân tích, làm rõ tư tưởng Hồ Chí Minh về vị trí, vai trò của giáo viên, hoàn thành mục tiêu Luận án đề ra

1.2.2 Nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên

Nghiên cứu tổng quan về vấn đề này cho thấy, giáo dục - đào tạo luôn là vấn

đề quan trọng được toàn xã hội quan tâm Đảng và Nhà nước ta coi giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu và đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển Để giáo dục - đào tạo trở thành nền tảng cho sự phát triển của đất nước, việc nghiên cứu những di huấn về giáo dục của Hồ Chí Minh là cơ sở lý luận quan trọng, là bệ đỡ cho giáo dục Việt Nam kế thừa, vận dụng và phát triển trong thời kỳ đổi mới

Khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, các nhà khoa học coi tư tưởng của Người về xây dựng đội ngũ giáo viên là nội dung cốt lõi Những nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên được các nhà nghiên cứu tập trung khai thác ở các chiều cạnh sau:

Thứ nhất, xây dựng chất lượng đội ngũ giáo viên

Nội dung xây dựng chất lượng đội ngũ giáo viên được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu Các tác giả đều thống nhất chung nhận định, chất lượng đội

ngũ giáo viên được thể hiện ở các yếu tố: phẩm chất chính trị - tư tưởng, trình độ chuyên môn nghiệp vụ, phương pháp dạy học

Về tổng thể, tác giả Mạch Quang Thắng cho rằng, quan điểm của Hồ Chí Minh về xây dựng chất lượng đội ngũ giáo viên được thể hiện ở những nội dung sau: đội ngũ giáo viên phải “luôn luôn tự giáo dục, rèn luyện, phải yêu nghề, tận tâm, tận lực vì sự nghiệp giáo dục nước nhà”; “kiên trì, nhẫn nại không quản ngại khó khăn, gian khổ” và “phải có kiến thức và phương pháp tốt” Chất lượng đội ngũ giáo viên bao gồm cả phẩm chất đạo đức, phương pháp và chuyên môn nghiệp vụ, do đó, theo tác giả, “cả xã hội phải quan tâm, chăm lo xây dựng đội ngũ thầy cô giáo vừa có phẩm chất, vừa có năng lực để đội ngũ này hoàn thành nhiệm vụ vẻ vang” [94, tr.426]

Trong các công trình nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên, có nhiều công trình đề cập phẩm chất của người giáo viên bao gồm cả phẩm chất đạo đức và phẩm chất chính trị - tư tưởng, đúng như Vũ Thị Huyền Trang đã nhấn mạnh: “Hồ Chí Minh cho rằng, đối với người giảng viên, chính trị là đức, chuyên môn là tài, có tài mà không có đức là hỏng, hay “chính trị là linh hồn, chuyên môn là cái xác Có chuyên môn mà không có chính trị thì chỉ còn cái xác không hồn” [91, tr.69]

Nghề nào cũng cần đạo đức, song nghề dạy học có yêu cầu cao hơn về đạo đức Nhà giáo phải là tấm gương cho học sinh Hơn thế nữa, dân ta có truyền thống tôn sư trọng đạo Nhà giáo là của xã hội nên xã hội không chấp nhận nhà giáo vi phạm đạo đức Yêu cầu về đạo đức của nhà giáo bao gồm yêu cầu về đạo đức công dân nói chung và yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp nói riêng Đó là lòng yêu nghề, say mê với nghề nghiệp; tình yêu thương, tôn trọng người học; sự công bằng, công tâm, trung thực trong công việc, đánh giá người học; lòng tự trọng, trách nhiệm xã hội Bởi, nhiệm vụ của người thầy giáo là đào tạo ra một thế hệ là chủ nhân tương lai của dân tộc Phẩm chất đạo đức cách mạng của thế hệ tương lai phụ thuộc rất lớn vào đạo đức của người thầy, vì “trẻ em như cái gương trong sáng, thầy tốt thì ảnh hưởng tốt, thầy xấu thì ảnh hưởng xấu” [75, tr.269] Từ quan niệm đó, Ngô Văn Hà

đã dẫn lời Chủ tịch Hồ Chí Minh, “có chuyên môn mà không có chính trị giỏi thì dù học giỏi mấy dạy trẻ con cũng hỏng” [75, tr.269] và khẳng định việc tu dưỡng, rèn

luyện đạo đức, chính trị - tư tưởng của người thầy phải được thực hiện trong mọi lĩnh vực của cuộc sống như đối với công việc, quan hệ với đồng nghiệp, học trò, cha mẹ học trò, các tổ chức đoàn thể,v.v theo đúng chỉ dẫn của Người là “quan hệ thật tốt, đoàn kết chặt ch , giữa thầy và thầy, giữa thầy và trò giữa cán bộ các cấp, giữa nhà trường và nhân dân” Và chỉ có nỗ lực rèn luyện như vậy, người thầy mới hội tụ trong mình những phẩm chất tốt đẹp và là tấm gương sáng để các thế hệ học trò noi theo

Thấm nhuần lời Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn, “giáo dục phải phục vụ đường lối chính trị của Đảng và Chính phủ, gắn liền với sản xuất và đời sống nhân dân”, tác giả Đặng Huỳnh Mai phân tích:

Trong quá trình xây dựng đội ngũ nhà giáo tức phải chú ý tới các yêu cầu về nhận thức chính trị tư tưởng Công tác giáo dục chỉ phục vụ đường lối chính trị của Đảng và Chính phủ tốt nhất khi cán bộ giáo dục và nhà giáo nhìn nhận vấn đề chuyên môn thông qua lăng kính chính trị, hay nói một cách khác mỗi nhà giáo là một cán bộ Đảng và Nhà nước Mỗi cán bộ giáo dục khi giải quyết một vấn đề về chuyên môn giáo dục phải đặt trong bối cảnh của tất cả các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội ở nơi đơn vị giáo dục gắn bó [7, tr.81] Như vậy, vấn đề đầu tiên của xây dựng chất lượng đội ngũ giáo viên chính là hình thành phẩm chất chính trị, tư tưởng để mỗi giáo viên là một chiến sĩ tiên phong trên mặt trận giáo dục Cùng quan điểm với Đặng Huỳnh Mai, Ngô Văn Hà sau khi dẫn lời Chủ tịch Hồ Chí Minh, “các cô, các chú đều là cán bộ, thì phải thi hành chính sách của Đảng và Chính phủ để phục vụ nhân dân” [40, tr.20], đã khẳng định: Trong bất kỳ hoàn cảnh nào, người giáo viên cũng phải thực hiện tốt chủ trương giáo dục của Đảng, Nhà nước là đào tạo con em của nhân dân thành người công dân

có ích cho Tổ quốc, đưa nền giáo dục nước nhà đạt đến trình độ tiên tiến, đồng thời giải quyết những vấn đề có tính thực tiễn của cách mạng Việt Nam Trong đó, người thầy phải gương mẫu thực hiện chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng

và Nhà nước

Như vậy, vai trò và nhiệm vụ của người thầy trong tư tưởng Hồ Chí Minh phải luôn gắn liền với nhiệm vụ chính trị, đường lối phát triển giáo dục của đất nước, nhằm đào tạo ra những con người đáp ứng yêu cầu của cách mạng trong từng giai đoạn Người thầy của chế độ mới khác người thầy dưới chế độ thực dân phong kiến; và điều này đã được Hồ Chí Minh khẳng định: “Thầy giáo ngày nay không phải như trước, chỉ biết gõ đầu trẻ, miễn là có bài cho học trò học, cuối tháng lĩnh lương vào túi Bây giờ thầy giáo có trách nhiệm với nhân dân, đào tạo cán bộ ra phục vụ nhân dân” Do đó, việc xây dựng phẩm chất chính trị, tư tưởng cho đội ngũ giáo viên là rất quan trọng Đó

là yếu tố dẫn đường để đội ngũ giáo viên hoàn thành tốt nhiệm vụ “trồng người” vẻ vang, góp phần hình thành nhân cách của con người mới xã hội chủ nghĩa

Trong nghiên cứu về xây dựng chất lượng đội ngũ giáo viên, các tác giả cũng rất chú trọng đến chuyên môn nghiệp vụ và phương pháp sư phạm, đồng thời coi đây

là yếu tố quyết định chất lượng đội ngũ nhà giáo Nhà giáo, trước hết phải giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, vì có giỏi về chuyên môn nghiệp vụ mới có thể làm tròn trách nhiệm của “người kỹ sư tâm hồn” trong sứ mệnh “trồng người” mà Đảng và nhân dân giao phó Theo tác giả Bùi Kim Hồng: “Để làm tròn nhiệm vụ nặng nề và cao cả, người giáo viên phải có năng lực và phẩm chất cao… Người giáo viên phải hình thành cho mình những năng lực sư phạm như: năng lực dạy học; năng lực giao tiếp; năng lực ngôn ngữ; năng lực tổ chức” [83, tr.31]

Bàn về xây dựng chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giáo viên, tác giả Ngô Văn Hà [40] cho rằng, Hồ Chí Minh nhấn mạnh đến vai trò đạo đức của người thầy, song không tuyệt đối hóa mặt đạo đức, coi nhẹ lĩnh vực chuyên môn, nghiệp vụ Theo Hồ Chí Minh, giữa đức và tài, hồng và chuyên, phẩm chất và năng lực của người thầy giáo có mối quan hệ hữu cơ và tác động qua lại với nhau Có đức là để tài năng phát triển đúng hướng và có tài thì đức mới phát huy được tác dụng, đúng như Người nói: "Có tài mà không có đức là hỏng, có đức mà chỉ i tờ thì dạy thế nào", do đó, người thầy giáo phải chú ý cả tài cả đức

Tác giả Vũ Thị Huyền Trang cũng khẳng định: “xuất phát từ mục tiêu, nội dung giáo dục, bên cạnh việc người giáo viên cần được trang bị lý luận chính trị,

để hiểu và nắm chắc quan điểm, đường lối giáo dục của Đảng, thì người thầy còn cần phải giỏi về chuyên môn, nghiệp vụ” [91, tr.28]

Như vậy, có thể khẳng định: Xuất phát từ vị trí, vai trò và sứ mệnh cao cả của mình trong sự nghiệp trồng người, để đáp ứng được yêu cầu của tình hình và nhiệm vụ, đội ngũ giáo viên cần được xây dựng một cách toàn diện Đây vừa là yêu cầu đồng thời là quan điểm chỉ đạo thể hiện tầm nhìn viễn kiến của Hồ Chí Minh về một trong những nội dung quan trọng nhất của xây dựng đội ngũ giáo viên

Thứ hai, xây dựng quy mô đội ngũ giáo viên

Các nghiên cứu đều đã khẳng định, xây dựng quy mô đội ngũ giáo viên là quá trình hình thành số lượng giáo viên tương ứng với quy mô của nền giáo dục Thực chất của việc xây dựng quy mô đội ngũ giáo viên là đảm bảo đủ số lượng giáo viên, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ giáo dục Quy mô đội ngũ giáo viên phụ thuộc vào tốc độ phát triển của nền giáo dục Sự gia tăng quy mô đội ngũ giáo viên không hoàn toàn do khách quan quy định mà nó phụ thuộc rất lớn vào chính sách và kế hoạch phát triển giáo dục - đào tạo

Theo tác giả Nguyễn Hữu Dũng, Hồ Chí Minh phê phán việc mở lớp lung tung, vì việc mở lớp lung tung không theo kế hoạch, lộ trình thì dẫn đến thiếu người giảng; và thiếu người giảng thì phải đưa những người không đủ năng lực lên để thế chỗ Khi ấy, người đến lớp giảng bài hấp tấp, lướt qua lớp này một chút, lớp khác một chút, dạy không chu đáo, thiếu nhiệt huyết, dẫn đến học sinh chán nản; vì khi đã “thiếu người giảng thường khi lại phải “bịt lỗ”, người “bịt lỗ” năng lực kém nói sai, có hại cho học sinh, cho việc chung” [103, tr.71]

Tác giả Đào Tố Uyên nhắc lại quan điểm của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, là: Lo cho chất lượng giáo dục, lo cho cải cách giáo dục thì khâu quan trọng nhất là lo cho đội ngũ thầy giáo Do đó, để tránh thiếu hụt đội ngũ giáo viên, vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh, chúng ta phải tập trung đào tạo đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới với các yêu cầu ngày càng cao đối với nghề dạy học [7, tr.87-88]

Hồ Chí Minh rất quan tâm tới số lượng giảng viên nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo thực tiễn Người khẳng định khi xây dựng đội ngũ giảng viên không đủ về

số lượng, không đáp ứng được nhu cầu học tập của học sinh, thì s ảnh hưởng đến chất lượng đào tạo Ngoài ra, việc xây dựng quy mô đội ngũ giáo viên là do khách quan quy định, bởi: “Theo Hồ Chí Minh, nhu cầu xã hội ngày càng phát triển thì đòi

hỏi hệ thống giáo dục ngày càng được mở rộng, cùng với việc mở rộng hệ thống giáo dục là việc xây dựng quy mô đội ngũ giảng viên” [91, tr.21]

Có thể khẳng định, giảng dạy là một loại hình lao động đặc thù Để có được một tiết giảng trên lớp tốt, người giáo viên phải có thời gian chuẩn bị tốt và ngoài thời gian giảng dạy phải có thời gian để tự học, bổ sung kiến thức và nghiên cứu khao học nhằm nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của mình Nếu không có

đủ về số lượng cần thiết, người giáo viên s phải đảm nhận khối lượng giảng dạy nhiều, dẫn đến việc chuẩn bị bài không chu đáo, chất lượng giảng dạy bị giảm sút,v.v Vì vậy, xây dựng quy mô đội ngũ giáo viên là vấn đề rất quan trọng và cần thiết trong giáo dục - đào tạo

Thứ ba, xây dựng cơ cấu đội ngũ giáo viên

Cơ cấu của đội ngũ giáo viên là sự tính toán sao cho đảm bảo tỷ lệ giáo viên từng môn học, không để thiếu hoặc thừa giáo viên; hợp lý về trình độ đào tạo, giới tính và độ tuổi Hồ Chí Minh rất quan tâm tới việc xây dựng cơ cấu đội ngũ giáo viên, bởi cơ cấu đội ngũ giáo viên tác động trực tiếp đến chất lượng giáo dục - đào tạo.Vì vậy, cơ cấu giáo viên được Hồ Chí Minh nhiều lần đề cập đến, nhất là cơ cấu

về độ tuổi Trong các bài viết, phát biểu, nói chuyện của mình, Người luôn nhắc nhở phải chú ý đào tạo, bồi dưỡng giáo viên trẻ và coi đó là trách nhiệm của các đồng chí già Ngoài ra, Hồ Chí Minh cũng phân tích, làm rõ cơ cấu giới tính của đội ngũ giáo viên; ưu tiên đảm bảo cơ cấu nhưng cũng phải có những biệt đãi với giáo viên nữ Đó là những phân tích của tác giả Nguyễn Hữu Dũng [103] và Đào Tố Uyên trong các nghiên cứu của mình[7]

Theo Vũ Thị Huyền Trang [91], những yếu tố cơ bản của cơ cấu giảng viên trong tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm: cơ cấu chuyên môn, trình độ, cơ cấu độ tuổi, giới tính, cơ cấu vùng miền,v.v Và, có thể nói: Xây dựng cơ cấu đội ngũ giảng viên là vấn đề được Hồ Chí Minh quan tâm sâu sắc Những tư tưởng của Người cần được vận dụng và phát huy trong giai đoạn hiện nay, nhất là trong quá trình xây dựng đội ngũ giảng viên ở các trường cao đẳng nói chung, trường cao đẳng tỉnh Nam Định nói riêng

1.2.3 Nghiên cứu sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên

Qua khảo sát, có một số công trình nghiên cứu đã vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên Những nghiên cứu đó ở góc độ tiếp cận

và mức độ khác nhau đều đi đến khẳng định giá trị lý luận và thực tiễn sâu sắc của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu của

sự nghiệp giáo dục - đào tạo

Trong cuốn sách Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam [38], Đại tướng Võ Nguyên Giáp khẳng định: “Từ lâu, Chủ tịch Hồ Chí

Minh đã nhận thức được vai trò của giáo dục Người đã hết sức chăm lo cho sự nghiệp “trồng người” ngay cả trong kháng chiến và lúc kinh tế còn khó khăn” [38, tr.383] Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay, Đại tướng cho rằng: “Để thực hiện chiến lược giáo dục - đào tạo, nâng cao chất lượng của hệ thống giáo dục quốc dân, phải đặc biệt quan tâm đến ngành sư phạm, đến việc xây dựng, đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản

lý giáo dục có phẩm chất đạo đức, trình độ chính trị và năng lực chuyên môn cao” [38, tr.387-388] Theo đó, Đảng và Nhà nước phải có chính sách thu hút người giỏi vào ngành sư phạm; đồng thời nâng cao vị thế của người thầy bằng nhiều biện pháp, mà trước hết là tạo động lực về mọi điều kiện vật chất và tinh thần để đội ngũ thầy cô giáo có thể phát huy cao nhất năng lực và trách nhiệm của mình trong sự nghiệp cao cả, đó là giáo dục nhằm nâng cao tiềm năng, trí tuệ của toàn xã hội

Khẳng định việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về người thầy để xây dựng đội ngũ giảng viên đại học hiện nay là quan trọng và cần thiết, Đảng và Chính phủ đã khẳng định, “đội ngũ giảng viên là yếu tố quyết định đến chất lượng giáo dục đại học, coi xây dựng đội ngũ giảng viên đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu, chất lượng ngày càng cao là khâu đột phá để đổi mới giáo dục đại học” [40, tr.61] Đây cũng nội dung được nhấn mạnh trong công trình nghiên cứu của Ngô Văn Hà; đồng thời những chỉ giáo mang tính nguyên lý của Hồ Chí Minh về giáo dục và người thầy đã được tác giả vận dụng khi đề xuất các giải pháp để phát triển đội

ngũ giảng viên đại học Việt Nam trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc

tế Đó là bốn giải pháp lớn: Thứ nhất, tăng cường bồi dưỡng cho đội ngũ giảng viên Thứ hai, đổi mới công tác đào tạo đội ngũ giảng viên Thứ ba, hoàn thiện cơ chế chính sách đối với đội ngũ giảng viên Thứ tư, xây dựng chuẩn mực đội ngũ

giảng viên,v.v

Cùng mạch tư duy với Ngô Văn Hà [40], Vũ Đức Thịnh [96] đã hệ thống hóa những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên; phân tích thực trạng đội ngũ giáo viên trung học phổ thông nói chung,

ở Bắc Ninh nói riêng Từ đó vận dụng, nêu ra một số giải pháp, góp phần xây dựng đội ngũ giáo viên trung học phổ thông tỉnh Bắc Ninh dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh Theo tác giả, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên vào xây dựng đội ngũ giáo viên phổ thông ở một tỉnh đang trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nhanh chóng như Bắc Ninh đòi hỏi phải hết sức linh hoạt, phải xuất phát từ thực tiễn để có giải pháp đúng đắn, phù hợp

Vũ Thị Huyền Trang [91] trong luận văn của mình cũng đã phân tích, làm

rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giảng viên và vận dụng

để đề ra những giải pháp xây dựng đội ngũ giảng viên các trường cao đẳng ở tỉnh Nam Định Tác giả cho rằng, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên đúng đắn và quan trọng nhất là phải căn cứ vào quan điểm của Đảng

ta về nghiên cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh và đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, đào tạo Phải tiếp tục thực hiện quyết liệt chủ trương đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đại học, tạo chuyển biến mạnh m về chất lượng đào tạo

Bên cạnh các công trình nghiên cứu chuyên biệt kể trên, còn có một số bài nghiên cứu trên các tạp chí, báo điện tử, trang tin điện tử có đề cập việc vận tư tưởng

Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên trong thực tiễn Một số bài tiêu biểu như: “Xây dựng đội ngũ giáo viên theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện

nay” của tác giả Lê Thị Thanh Hoa, đăng trên Tạp chí Văn hóa Nghệ An, số 137,

tháng 11/2008; Ngô Văn Hà với: “Quan điểm Hồ Chí Minh về vai trò và nhiệm vụ

của người thầy giáo”, Tạp chí Giáo dục, 12/1999 và “Quan điểm Hồ Chí Minh về

đạo đức của người thầy giáo”, Tạp chí Giáo dục, số 177, 2007; Hà Huy Thông với

bài viết: “Rèn luyện phẩm chất, năng lực nhà giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, xaydungdang.org.vn, ngày 18/11/2014; Vũ Công Thương với: “Nội dung cơ bản của đạo đức nhà giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, trang điện tử Ban quản lý Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngày 18/11/2015; Phùng Văn Nam - Trần Vĩnh Thịnh với “Học

tập, rèn luyện nhân cách nhà giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh”, đăng trên Tạp chí Khoa học giáo dục - Cảnh sát nhân dân, số chuyên đề 20/11/2016… Các nghiên cứu

này, trên một chiều cạnh nào đó đã phân tích và làm rõ một số vấn đề trong việc vận dụng di sản tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên trong thực tiễn Đây cũng chính là vấn đề mà luận án s làm rõ hơn trong các chương, mục sau

1.3 ĐÁNH GIÁ KHÁI QUÁT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA NHỮNG CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ VÀ VẤN ĐỀ ĐẶT RA CHO LUẬN ÁN

1.3.1 Những kết quả đạt đƣợc

Qua tìm hiểu, đánh giá kết quả của những công trình đã nghiên cứu có đề cập

tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên, tác giả luận án nhận thấy những công trình nghiên cứu này đã làm rõ được một số vấn đề sau:

Thứ nhất, khẳng định Hồ Chí Minh là nhà giáo dục xuất sắc, đồng thời là

người đặt nền móng cho sự hình thành và phát triển của nền giáo dục cách mạng Việt Nam nói chung và xây dựng đội ngũ giáo viên nói riêng

Xuất thân trong một gia đình nho giáo, thân phụ làm nghề dạy học, Hồ Chí Minh sớm tiếp xúc với văn hóa giáo dục Trước khi ra đi tìm đường cứu nước, Hồ Chí Minh chọn nghề dạy học để làm việc với mong muốn truyền thụ lòng yêu nước, khát vọng giải phóng dân tộc cho các thế hệ học sinh Trên hành trình đi tìm đường cứu nước, Người đã không chỉ trau dồi tri thức mà còn trở thành người thầy, đào tạo đội ngũ cán bộ cốt cán, đầu tiên cho cách mạng Nước nhà giành được độc lập, Hồ Chí Minh chủ trương xây dựng nền giáo dục cách mạng, dân chủ và nhân văn; trong đó, đội ngũ giáo viên chính là yếu tố quyết định chất lượng sự nghiệp giáo

dục - đào tạo của nước nhà

Thứ hai, các nhà nghiên cứu đã có sự thống nhất trong việc tìm tòi, đưa ra

khái niệm tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục và bước đầu làm rõ được khái niệm tư

tưởng Hồ Chí Minh xây dựng đội ngũ giáo viên; đã khẳng định, tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên là một bộ phận không thể tách rời hệ thống quan điểm của Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo Đồng thời, các nghiên cứu cũng

đã có những phân tích, luận giải và chỉ ra mối quan hệ giữa vấn đề xây dựng đội ngũ giáo viên với các thành tố khác trong tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh Những kết quả nghiên cứu đó là hết sức quan trọng để tác giả có cơ sở để đi sâu nghiên cứu, làm rõ hơn vấn đề này trong luận án của mình

Thứ ba, trong các công trình, các tác giả đã phân tích, làm rõ vai trò của đội

ngũ giáo viên đối với sự nghiệp giáo dục và tính tất yếu của việc phải xây dựng đội ngũ giáo viên Thấu suốt quan điểm của Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu đều khẳng định giáo viên là yếu tố quyết định chất lượng giáo dục; có vai trò đào tạo những lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc; là nhân tố quyết định quá trình vận hành của hệ thống giáo dục quốc dân Ngoài ra, các tác giả còn khẳng định đội ngũ giáo viên có vai trò xã hội to lớn xuất phát từ tính tiên phong, gương mẫu cũng như đặc thù nghề nghiệp Vì vậy, yêu cầu tất yếu phải xây dựng đội ngũ giáo viên, đáp ứng yêu cầu phát triển của sự nghiệp cách mạng nói chung

và sự nghiệp giáo dục - đào tạo nói riêng là hết sức quan trọng và cần thiết

Thứ tư, các nhà nghiên cứu đã bước đầu tìm hiểu và chỉ ra những nội dung

cốt lõi của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên Trên cơ sở phân tích tính tất yếu của việc xây dựng đội ngũ giáo viên, các tác giả cho rằng: nội dung xây dựng đội ngũ giáo viên phải toàn diện và có nét đặc thù Đội ngũ giáo viên chúng ta xây dựng phải đủ về số lượng, cao về chất lượng, đồng bộ về cơ cấu, có phẩm chất chính trị tư tưởng và đạo đức, lối sống trong sáng, lành mạnh, giỏi chuyên môn nghiệm vụ

Thú năm, việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo

viên trong thực tiễn đã mang lại hiệu quả thiết thực ở các cơ sở giáo dục và các địa phương khác nhau Các tác giả Võ Văn Nam, Lê Thị Thanh Hoa, Ngô Văn Hà, Vũ Đức Thịnh, Vũ Thị Huyền Trang… trong những nghiên cứu của mình đã trình bày việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên ở các góc độ tiếp cận và mức độ khác nhau Việc vận dụng tư tưởng của Người trong xây dựng

đội ngũ giáo viên được thực hiện linh hoạt, phù hợp với điều kiện đặc thù của địa phương, cơ quan, đơn vị Tuy nhiên, việc vận dụng còn mang tính địa phương, vùng miền; có một số luận điểm cho thấy sự khiên cưỡng

Thứ sáu, một số công trình nghiên cứu đã làm rõ lý luận về xây dựng đội ngũ

giáo viên và đánh giá thực trạng đội ngũ nhà giáo trong thời kỳ đổi mới Những công trình đó khẳng định sự phát triển mạnh m của đội ngũ nhà giáo nói chung và đội ngũ giáo viên nói riêng trong hơn 30 năm đổi mới Từ đó, chỉ ra những đóng góp to lớn của đội ngũ giáo viên trong sự nghiệp giáo dục - đào tạo; đồng thời, cũng cho thấy những bất cập trong quá trình xây dựng đội ngũ giáo viên, nhất là khi chúng ta đang thực hiện công cuộc đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo

1.3.2 Những vấn đề đặt ra luận án cần tiếp tục nghiên cứu

Trên cơ sở Tổng quan tình hình nghiên cứu, đánh giá, tiếp thu và kế thừa thành quả của các công trình đã công bố, tác giả luận án bước đầu hình thành những định hướng nghiên cứu, để làm rõ một số nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên Từ đó, đưa ra những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu như sau:

Thứ nhất, tiếp thu, phân tích và trình bày có hệ thống các khái niệm liên

quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên; tiếp thu và làm rõ mối quan hệ giữa tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên với các thành tố khác trong tư tưởng giáo dục Hồ Chí Minh Các công trình đi trước mới đưa ra được một số phân tích ban đầu, đây là vấn đề luận án cần làm sáng tỏ hơn Việc giải quyết vấn đề này có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên, là cơ sở để tác giả phân tích, làm rõ nội dung và ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên trong luận án

Thứ hai, tiếp tục nghiên cứu, làm rõ những nội dung trong tư tưởng Hồ Chí

Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên; làm rõ vị trí, vai trò, tầm quan trọng của việc xây dựng đội ngũ giáo viên Đây là vấn đề ẩn chứa trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục, về xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa

Thứ ba, đi sâu phân tích, đánh giá những quan điểm của Đảng, chính sách,

kế hoạch của Nhà nước về xây dựng đội ngũ giáo viên Trên cơ sở đó, làm rõ sự

phát triển tư duy của Đảng, Nhà nước ta về xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời

kỳ đổi mới; làm sáng tỏ sự cần thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới

Thứ tư, trên cơ sở kế thừa những nghiên cứu đã công bố, nêu ra, phân tích,

đánh giá những thành tựu và hạn chế của việc xây dựng đội ngũ giáo viên trong thời

kỳ đổi mới, trọng tâm là từ năm 2000 đến năm 2015; đồng thời, cũng làm rõ nguyên nhân của những thành tựu và hạn chế của việc xây dựng đội ngũ giáo viên giai đoạn này

Thứ năm, trên cơ sở tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên và

thực trạng đội ngũ giáo viên trong thời kỳ đổi mới, phân tích và làm rõ quan điểm chỉ đạo, bối cảnh, nội dung và sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về xây dựng đội ngũ giáo viên vào thực tiễn hiện nay

Thứ sáu, đề ra những giải pháp khả thi nhằm xây dựng đội ngũ giáo viên

ở Việt Nam theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới Những giải pháp

đó vừa có giá trị lý luận, vừa có giá trị thực tiễn sâu sắc, thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của hệ thống tri thức dưới tác động của toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế

Những vấn đề đặt ra nêu trên chính là những yêu cầu mà luận án cần tập trung nghiên cứu, giải quyết, nhằm góp phần xây dựng đội ngũ giáo viên Việt Nam gương mẫu về đạo đức nhà giáo, có năng lực giáo dục và trách nhiệm nghề nghiệp,

đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu

Phân tích, đánh giá những thành kết quả đạt được trong xây dựng đội ngũ giáo viên Việt Nam thời kỳ đổi mới, chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân; từ

đó, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đội ngũ giáo viên nhằm đề ra những giải pháp khoa học, khả thi để xây dựng đội ngũ giáo viên thời kỳ đổi mới, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục - đào tạo là những vấn đề quan trọng mà luận án cần tiếp tục tập trung làm rõ

Chương 2

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ XÂY DỰNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN 2.1 KHÁI NIỆM LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI VÀ KHÁI LƯỢC TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ GIÁO DỤC

2.1.1 Một số khái niệm

Giáo viên là nhân tố chủ yếu quyết định chất lượng giáo dục và là chủ thể

của hoạt động dạy học - một hoạt động đặc thù của xã hội loài người Theo Từ điển tiếng Việt (1998), thì "Nghề là công việc chuyên làm theo sự phân công của xã hội"

Như vậy, nói đến nghề là nói đến công việc chuyên môn và làm theo sự phân công của xã hội; trong đó, người làm nghề cần có các yêu cầu nhất định về phẩm chất, năng lực và được xã hội đáp ứng các điều kiện để hành nghề

Cùng với sự phát triển của xã hội, có những nghề mới ra đời, có những nghề mất đi Thế hệ sau muốn làm được phải kế thừa thế hệ trước và thế hệ trước phải có trách nhiệm chuyển giao cho thế hệ sau; mà muốn kế thừa và phát triển tốt thì phải học Muốn học nhanh, học có hiệu quả, phải có người dạy; theo đó, người dạy càng giỏi thì người học càng tiếp thu nhanh Xã hội có muôn vàn điều cần học và có thể học, vì vậy, người dạy càng ngày càng phải chuyên môn hóa và nghề dạy học ngày càng khẳng định vị thế của mình

Cũng như các dạng lao động khác, nói nghề dạy học là nói đến mục đích, chủ thể (người dạy), đối tượng (người học) và cách thức tác động Người dạy học

cũng cần chuyên như người làm nghề khác, đồng thời có những đặc điểm, yêu cầu

riêng của nghề Chuyên có nghĩa là giành thời gian, công sức chính cho việc dạy; chuyên cũng là phải có một khả năng, trình độ vượt trội so với người học và chuyên cũng đòi hỏi những điều kiện mà xã hội phải đáp ứng để có thể hành nghề Trong

khuyến nghị của UNESCO, vị thế của giáo viên được nêu rõ là "dạy học phải được tôn trọng như là một nghề nghiệp"

Nghề dạy học là một nghề có vị trí quan trọng trong xã hội với nhiều đặc thù

và dạy học cho mỗi đối tượng lại có những yêu cầu khác nhau Tuy nhiên, dù dạy học ở cấp nào, trình độ nào, thì nghề dạy học cũng có những đặc điểm chung Một

số nhà khoa học ở nước ta đã nêu đặc trưng của nghề dạy học với nhiều yếu tố, đặc biệt thể hiện ở một số khía cạnh cơ bản như sau:

Thứ nhất, ở vị trí và tính chất hoạt động của nhà giáo Luật Giáo dục năm

2005 khẳng định: “Nhà giáo giữ vai trò quyết định trong việc bảo đảm chất lượng giáo dục” Tuy ngày nay, người ta có thể học bằng nhiều cách, song con đường học tập với sự giảng dạy, chỉ đạo của giáo viên vẫn là con đường mang lại kết quả nhanh và tin cậy nhất

Thứ hai, đối tượng lao động của nghề dạy học là con người với sự đa dạng và phức tạp, vừa mang tính tự nhiên vừa mang tính xã hội Theo Luật Giáo dục, người

học có thể là trẻ em từ 3 tháng tuổi đến không biết bao nhiêu tuổi (học tập suốt đời) Cùng một lứa tuổi, người học cũng có nhiều sự khác biệt cả về điều kiện sống, cả về khả năng nhận thức, cả về tình cảm Có lúc, ở vùng thuận lợi, nhu cầu học thêm rất lớn, trong khi ở vùng khó khăn thì thầy cô giáo phải động viên để người học đến trường Người học một mặt chịu tác động của nhà giáo, nhưng cũng lại có tác động ngược trở lại đối với nhà giáo

Thứ ba, nội dung, cách thức rất đa dạng xuất phát từ yêu cầu của xã hội

Giáo dục cần theo hướng dạy theo nhu cầu xã hội hoặc dạy những gì mà xã hội và người học cần, chứ không chỉ dạy những gì mà nhà trường và người thầy có sẵn Cách dạy có thể là trò ngồi đất, thầy ngồi chõng tre như ngày xưa; có thể ở phòng lớn hàng trăm người; có thể một thầy một trò; nhưng cũng có thể cách nhau hàng nghìn km qua mạng (phương thức e-Learning)

Thứ tư, hoạt động của nghề dạy học vừa mang tính tập thể vừa mang dấu ấn

cá nhân của người dạy Mang tính tập thể, vì nhân cách của người học do nhiều kênh tác động đồng thời; còn mang dấu ấn cá nhân, vì hoạt động của người dạy mang tính độc lập rất cao: từ việc soạn bài, lên lớp, chấm bài đến đánh giá người học đều là hoạt động độc lập Không những thế, hoạt động này vừa tác động vào nhận thức, vừa tác động vào tình cảm, tâm hồn của người học, giúp người học chuyển biến từ nhận thức đến hành động để trở thành những công dân tốt, những người lao động tốt

Thứ năm, kết quả dạy học thường đến muộn, khó đo, đếm được ngay, không

giống như kết quả một số hoạt động khác Kết quả của dạy học không chỉ dừng ở

bảng điểm đẹp mà phải được đánh giá từ mục đích của giáo dục Đó là nhằm hình thành, phát triển ở người học kiến thức, kỹ năng và thái độ, đáp ứng nhu cầu của cuộc sống và lao động Các kiến thức, kỹ năng, thái độ này hình thành dần dần, kể

cả khi kết thúc việc học rồi, thì việc "chuyển hóa" nó vào cuộc sống cũng có một độ

"trễ" nhất định; do đó, nói "vì lợi ích trăm năm trồng người" chính là như vậy

Có thể nói đến nhiều khía cạnh khác nữa của nghề dạy học Đó là, những đặc trưng cần được quan tâm, phân tích kỹ để lựa chọn, quy định về địa vị pháp lý, về

đào tạo, bồi dưỡng, đãi ngộ, quản lý nhà giáo khi xây dựng Luật Giáo viên với tư

cách luật về một nghề cao quý trong các nghề cao quý của xã hội

Những đặc điểm trên đây cho thấy yêu cầu đối với nhà giáo là rất cao và dạy học phải được tôn trọng như là một nghề nghiệp Đây là một dạng dịch vụ công, đòi hỏi người giáo viên phải chuyên về một kiến thức và có kỹ năng chuyên môn nhất định, đạt được và tích lũy qua nghiên cứu không ngừng và nghiêm túc; nó cũng đòi hỏi một năng khiếu cá nhân và trách nhiệm tập thể đối với giáo dục và bổn phận của học sinh Có thể khái quát về yêu cầu đối với nhà giáo ở 3 điểm chính sau:

Thứ nhất, yêu cầu cao về đạo đức nghề nghiệp

Nghề nào cũng cần đạo đức, song dạy học là một nghề đặc thù có yêu cầu cao hơn về đạo đức, vì nhà giáo phải là tấm gương cho học sinh noi theo Yêu cầu

về đạo đức của nhà giáo, ngoài yêu cầu về đạo đức công dân nói chung, còn phải có yêu cầu về đạo đức nghề nghiệp nói riêng, như: yêu nghề và say mê với nghề; tình yêu thương, tôn trọng người học; sự công bằng, công tâm, trung thực trong công việc, đánh giá người học; lòng tự trọng, trách nhiệm với sự nghiệp trồng người Thực tế cho thấy, bên cạnh bao tấm gương nhà giáo luôn nỗ lực, tận tâm, tận lực vì học sinh thân yêu, thì vẫn còn đâu đó, vẫn còn một bộ phận nhà giáo vi phạm đạo đức nghề nghiệp, gây phản cảm và tạo sự bức xúc trong xã hội, làm xói mòn hình ảnh và vị thế của người thầy

Thứ hai, yêu cầu về năng lực của nhà giáo

Năng lực của người thầy bao gồm sự hiểu biết chuyên môn sâu sắc trên nền kiến thức chung phong phú; phương pháp giảng dạy, giáo dục phát huy được tiềm năng của người học; năng lực sáng tạo trong việc giải quyết các vấn đề phức tạp nảy sinh trong công việc; năng lực quản lý quá trình học tập của tập thể và cá nhân