SKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcs

SKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcsSKKN Một vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh học thcs

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐỒNG NAI TRƯỜNG PT DTNT THCS – THPT ĐIỂU XIỂNG

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT VÀI ĐỊNH HƯỚNG CHO HỌC SINH DÂN TỘC TRONG TRƯỜNG NỘI TRÚ TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO THÔNG QUA

MỘT SỐ BÀI TRONG MÔN SINH HỌC THCS

Người thực hiện : LỠ THANH MINH

Lĩnh vực nghiên cứu:

Quản lí giáo dục Phương pháp dạy học bộ môn : Phương pháp giáo dục

Lĩnh vực khác : 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC I/ THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN :

1 Họ và tên: LỠ THANH MINH

2 Ngày tháng năm sinh: 29 – 12 – 1982

8 Nhiệm vụ được giao : Giảng dạy bộ môn Sinh học 8, 9

9 Đơn vị công tác: Trường PT DTNT THCS – THPT Điểu Xiểng

II/ TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO :

- Học vị: cử nhân sư phạm

- Năm nhận bằng : năm 2015

- Chuyên ngành đào tạo: HÓA HỌC

III/ KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: HÓA - SINH

- Số năm có kinh nghiệm: 06 năm

MỘT VÀI ĐỊNH HƯỚNG CHO HỌC SINH DÂN TỘC TRONG TRƯỜNG NỘI TRÚ TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO THÔNG QUA MỘT SỐ BÀI

TRONG MÔN SINH HỌC THCS

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :

Sinh học hay sinh vật học là một môn khoa học về sự sống là một nhánh của khoahọc tự nhiên Sinh học gắn bó chặt chẽ với sự phát triển nông nghiệp và có tác động qualại với sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật Vì vậy, kiến thức sinh học có giá trị lớn trongđời sống và sản xuất Giáo viên dạy sinh học cần phát huy tính tích cực chủ động sángtạo của học sinh trong mỗi giờ học cũng như góp phần thiết thực nâng cao quá trình tiếpthu bài học của học sinh Việc dạy học môn sinh học trong trường trung học khôngnhững nhằm truyền thụ cho học sinh những kiến thức cơ bản về môn sinh học, mà còn

là trang bị cho học sinh những kỹ năng cơ bản để tham gia trải nghiệm sáng tạo trongthực tiễn

Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giữ vai trò rất quan trọng trong chươngtrình giáo dục phổ thông mới Hoạt động này giúp cho học sinh có nhiều cơ hội trảinghiệm để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn từ đó hình thành năng lựcthực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân Thực hành, trải nghiệmđều là những phương thức học hiệu quả, gắn với vận động, với thao tác vật chất, với đờisống thực Việc học thông qua làm, học đi đôi với hành và học từ trải nghiệm đều giúpngười học đạt được tri thức và kinh nghiệm nhưng theo các hướng tiếp cận không hoàntoàn như nhau, trong đó trải nghiệm có ý nghĩa giáo dục cao nhất và có phần bao hàm

cả làm và thực hành

Cuộc thi sáng tạo khoa học kỹ thuật cho HS trung học chính là thực hiện theo Nghịquyết của Ban chấp hành Trung ương về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạođáp ứng yêu cầu CNH-HĐH đất nước trong tình hình mới Điều này còn nhằm thựchiện mục tiêu tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực côngdân; phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho HS; nâng caochất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lốisống, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; phát triển khảnăng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời

Từ năm học 2012-2013 cuộc thi sáng tạo KHKT dành cho học sinh trung học được

Bộ GD&ĐT đưa vào là nhiệm vụ trong tâm của từng năm học Là một hoạt động hữuích, hỗ trợ tích cực cho hoạt động chuyên môn trong nhà trường, giúp HS biết vận dụngkiến thức trong sách vở vào giải quyết các vấn đề thực tiễn cuộc sống, làm quen với

NCKH Tạo ra sân chơi bổ ích, trí tuệ và khoa học cho HS phổ thông qua việc tìm kiếmnhững ý tưởng khoa học mới lạ, độc đáo.

Tuy nhiên có nhiều nguyên nhân khách quan, chủ quan khác nhau nên phong tràosáng tạo khoa học của một số trường học còn hạn chế, bị động; sản phẩm chế tạo chưa

có tính khả thi, tính ứng dụng thực tế thấp Một trong những nguyên nhân ấy là ảnhhưởng của thực trạng giáo dục hiện tại: phần lớn các em học sinh tập trung vào việc họcvăn hóa là chính, chế độ chính sách dành cho hoạt động này chưa đủ sức thu hút giáoviên tham gia hướng dẫn học sinh nghiên cứu, chế tạo sản phẩm, Ban Giám hiệu một sốtrường chưa thật quan tâm, xem trọng công tác này, khiến GV và cả HS đều có tâm lýngại tham gia, hiệu quả của cuộc thi đôi khi không đạt yêu cầu

Từ những lý do trên tôi xin đề xuất: “M ột vài định hướng cho học sinh dân tộc trong trường nội trú trải nghiệm sáng tạo thông qua một số bài trong môn sinh

học thcs”

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:

Các hoạt động trải nghiệm sáng tạo đó (gọi chung là hoạt động ngoài giờ lên lớp)

mà hiện nay chúng ta đang tiến hành trong trường phổ thông chủ yếu được tổ chức dựatrên các chủ đề đã được quy định trong chương trình với các hình thức còn chưa phongphú và học sinh thường được chỉ định, phân công tham gia một cách bị động

Giáo viên tổ chức hoạt động cho học sinh nhưng không rõ hoạt động đó sẽ hướngtới hình thành những năng lực gì của các em Điều đó không phù hợp với một chươngtrình định hướng phát triển phẩm chất và năng lực học sinh, cần phải thay đổi

Trong Chương trình mới, các hoạt động tập thể, hoạt động ngoài giờ dạy học trênlớp sẽ phong phú hơn cả về nội dung, phương pháp và hình thức hoạt động, đặc biệt,mỗi hoạt động phải phù hợp với mục tiêu phát triển những phẩm chất, năng lực (sau đâygọi chung là năng lực, hiểu theo nghĩa rộng của từ này) nhất định của học sinh; nghĩa làhọc sinh được học từ trải nghiệm

Học từ trải nghiệm (hoạt động trải nghiệm) gần giống với học thông qua làm, quathực hành nhưng học qua làm là nhấn mạnh về thao tác kỹ thuật còn học qua trảinghiệm giúp người học không những có được năng lực thực hiện mà còn có những trảinghiệm về cảm xúc, ý chí và nhiều trạng thái tâm lý khác; học qua làm chú ý đến nhữngquy trình, động tác, kết quả chung cho mọi người học nhưng học qua trải nghiệm chú ýgắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân

Thí dụ: Chủ đề học tập là thế giới động vật, thay vì học nó thông qua sách vở, học

đạt được không chỉ là sự hiểu biết (chung) về loài thú mà còn phát triển tình yêu (riêngcủa mỗi người) đối với thiên nhiên và muông thú Ngoài ra, nhiều sự hiểu biết và nănglực của con người chỉ có được từ trải nghiệm của riêng mình.

– Có nhiều cách gọi khác nhau về hoạt động trải nghiệm sáng tạo (TNST) Phù hợpvới mục tiêu của Chương trình mới, tôi đề xuất một định nghĩa như sau: Hoạt độngTNST là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn của nhà giáo dục, từng cánhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động khác nhau của đời sống nhàtrường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triểnnăng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhânmình

Khái niệm này khẳng định vai trò định hướng, chỉ đạo, hướng dẫn của nhà giáo dục;thầy cô giáo, cha mẹ học sinh, người phụ trách… Nhà giáo dục không tổ chức, khôngphân công học sinh một cách trực tiếp mà chỉ hướng dẫn, hỗ trợ, giám sát cho tập thểhoặc cá nhân học sinh tham gia trực tiếp hoặc ở vai trò tổ chức hoạt động, giúp học sinhchủ động, tích cực trong các hoạt động; phạm vi các chủ đề hay nội dung hoạt động vàkết quả đầu ra là năng lực thực tiễn, phẩm chất và năng lực sáng tạo đa dạng, khác nhaucủa các em

Có thể kể ra một số hình thức hoạt động TNST: Hình thức có tính khám phá (thựcđịa, thực tế, tham quan, cắm trại); hình thức có tính triển khai (dự án và nghiên cứukhoa học, hội thảo, câu lạc bộ); hình thức có tính trình diễn (diễn đàn, giao lưu, sânkhấu hóa); hình thức có tính cống hiến, tuân thủ (thực hành lao động việc nhà, việctrường, hoạt động xã hội – tình nguyện)

Ở một số nước, hoạt động TNST vẫn được gọi là hoạt động ngoài giờ lên lớp, thựchiện mục tiêu chủ yếu là phát triển phẩm chất, so với mục tiêu chủ yếu của dạy học trênlớp là phát triển trí tuệ

Việc gọi tên khác cho hoạt động ngoài giờ lên lớp ở Chương trình GD mới, khôngchỉ là vì nội hàm triết lý đã thay đổi, mà còn vì chúng ta muốn nhấn mạnh đến sự thayđổi nhận thức, ý thức về cái mới của hoạt động này, tránh sự hiểu nhầm rằng ngoài giờthì không quan trọng, không có vị trí xứng đáng; hoặc là đơn giản hóa nội dung, mụcđích của hoạt động này, không chỉ “trăm hay không bằng tay quen”… Trong tên gọi

mới, “trải nghiệm” là phương thức giáo dục và “sáng tạo” là mục tiêu giáo dục, phảiđược làm rõ.

– Hoạt động TNST hướng đến những phẩm chất và năng lực chung như đã được đưa

ra trong Dự thảo Chương trình mới, ngoài ra hoạt động TNST còn có ưu thế trong việcthúc đẩy hình thành ở người học các năng lực đặc thù sau:

– Năng lực hoạt động và tổ chức hoạt động;

– Năng lực tổ chức và quản lý cuộc sống;

– Năng lực tự nhận thức và tích cực hóa bản thân;

– Năng lực định hướng nghề nghiệp;

– Năng lực khám phá và sáng tạo;

Chính vì vậy đầu ra của hoạt động TNST khá đa dạng và khó xác định mức độchung, nhất là khi nó lại luôn gắn với cảm xúc – lĩnh vực mang tính chủ quan cao, cũng

là cơ sở quan trọng của sự hình thành sáng tạo và phân hóa

– Có nhiều cách đánh giá kết quả hoạt động trải nghiệm sáng tạo Điều quan trọngnhất của các phương pháp này là cần quan sát, nhận xét, góp ý để đánh giá ngay trongquá trình hoạt động thực tiễn, dựa trên các biểu hiện cụ thể về phương thức và kết quảhoạt động của học sinh

Thí dụ: Đặt học sinh trước tình huống có vấn đề cần giải quyết, quan sát cách thức

và kết quả giải quyết tình huống của học sinh sẽ đánh giá được năng lực giải quyết vấn

đề và nhiều năng lực khác Hồ sơ sản phẩm của một nghiên cứu khoa học hay của mộtchuyến tham quan thực địa cũng là minh chứng thuyết phục để đánh giá nhiều năng lựckhác nhau của học sinh

Nhìn chung, đánh giá năng lực đầu ra của hoạt động trải nghiệm sáng tạo cần sửdụng nhiều hình thức đánh giá, nhiều bộ công cụ đánh giá, coi trọng nhận xét quá trình

Tóm lại, hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giữ vai trò rất quan trọng trongChương trình giáo dục phổ thông mới Hoạt động này giúp cho học sinh có nhiều cơ hộitrải nghiệm để vận dụng những kiến thức học được vào thực tiễn từ đó hình thành nănglực thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của bản thân.

Trong các hình thức tổ chức hoạt động TNST thì có một số là bắt buộc, số còn lại làtùy chọn Chẳng hạn, nhóm định hướng nghề và khám phá sáng tạo có thể là tùy chọn,còn các nhóm hoạt động về trách nhiệm xã hội, về phát triển bản thân có thể là bắtbuộc Với nhóm tùy chọn thì chúng ta có thể tổ chức theo hình thức CLB Nội dungchương trình phải hết sức mở, miễn là đáp ứng được mục tiêu

Ngoài những hoạt động TNST được thiết kế thành hoạt động riêng như trên, trongtừng môn học cũng cần coi trọng việc tổ chức, hướng dẫn các hoạt động TNST phù hợpvới đặc trưng nội dung môn học và điều kiện dạy học Cũng phải lưu ý đến các điềukiện để thực hiện chương trình hoạt động TNST, ví dụ tăng biên chế giáo viên, hỗ trợgiáo viên về tài liệu, tổ chức tập huấn hoặc đào tạo cấp chứng chỉ về tổ chức hoạt độngTNST…

Để phát huy những lợi ích trên, hoạt động NCKH trải nghiệm sáng tạo phải đượcchú trọng ngay trong độ tuổi học trò từ cấp THCS Có như vậy mới có cơ sở xây dựng

và phát triển được đội ngũ nhân lực chất lượng cao cho xã hội

Một số học sinh chưa hứng thú với NCKH, thậm chí một số ít em được phỏng vấnvẫn còn chưa biết đến sân chơi khoa học bổ ích này tạo ra là cho mình (cho rằng sânchơi này là của đội học sinh giỏi và của giáo viên) Học sinh vẫn còn gặp khó khăntrong xác định ý tưởng, lựa chọn đề tài và thời gian giành cho NCKH Chính vì vậy, sốlượng sản phẩm tạo ra ít, chất lượng sản phẩm chưa cao, chưa đáp ứng với những vấn

đề xã hội quan tâm

Ngoài ra, một số giáo viên còn hạn chế về kỹ năng, phương pháp NCKH từ đó dẫnđến tâm lý ngại hướng dẫn NCKH cho học sinh, thiếu niềm tin vào công tác NCKH củacác em; cơ chế, chính sách chưa tạo động lực và nguồn tài chính hỗ trợ cho hoạt độngNCKH của học sinh; Cơ sở hạ tầng kỹ thuật của các trường chưa đáp ứng cho hoạtđộng NCKH; Tâm lý một số phụ huynh không muốn cho con em mình tham gia hoạtđộng NCKH vì e sợ sẽ ảnh hưởng đến kết quả học tập nên thiếu sự ủng hộ và động viênkhuyến khích

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP:

Giải pháp 1 : Khơi dậy lòng ham mê sáng tạo khoa học kỹ thuật của học sinh thông qua nội dung bài học

a) Mô tả cách thức tổ chức thực hiện giải pháp :

Phương pháp dạy học ở trường phổ thông hiện nay đều hướng đến việc tích cực hoáquá trình nhận thức của học sinh Đối với môn Sinh học thể hiện ở nhiều mặt, như việctăng cường hoạt động thực nghiệm của học sinh thông qua tiến hành các thí nghiệm cósẵn hay thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm đơn giản, các loại đồ chơi có liên quan đếnkiến thức Sinh học rất cần thiết Với nhiệm vụ học tập này sẽ kích thích học sinh hứngthú hơn trong học vật lí, đồng thời phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, độc lập sáng tạo

và rèn luyện kỹ năng nghiên cứu khoa học cho học sinh

Để thực hiện được giải pháp trên, tôi đã làm những việc như sau:

Gây hứng thú ở mở đầu của bài học :

+ Giới thiệu các phát minh dựa trên kiến thức sinh học liên quan đến bài học

+ Giới thiệu nhà sinh học và những phát minh của họ

Giao việc cho học sinh bằng các phiếu hướng dẫn về nhà:

+ Thực hiện các thí nghiệm ở nhà bằng dụng cụ mình tự chế

+ Chế tạo đồ chơi đơn giản bằng cách vận dụng các kiến thức sinh học đã học + Sưu tầm và thực hiện những thí nghiệm vui, gần gũi với cuộc sống hằng ngày

b) Các dữ liệu minh chứng quá trình thực nghiệm:

Thực tế để thực hiện được giải pháp trên giáo viên cần xác định rõ nội dụng kiếnthức ở mỗi bài học để giới thiệu cho học sinh, cũng như những định hướng để học sinhthực hiện các thí nghiệm ở nhà và cách làm các loại đồ chơi có vận dụng kiến thức sinhhọc

b.1 ) Gây hứng thú ở mở đầu của bài học :

Trong quá trình dạy học sinh học tôi nhận thấy rằng ở các bài học thường đưa racác tính huống, giới thiệu nội dung kiến thức sinh học được các nhà sinh vật học pháthiện ra hoặc các giải pháp kĩ thuật dựa trên kiến thức sinh học để từ đó giúp giáo viêntạo tình huống học tập Cắn cứ trên giáo viên khi giảng dạy có thể khéo léo giới thiệu vàđặt các câu hỏi khơi dậy lòng ham mê nghiên cứu khoa học của học sinh

b.1.1 ) Giới thiệu nhà sinh vật học và những phát minh của họ.

Đối với giải pháp này giáo viên cho học sinh tìm hiểu thông tin, sau đó đặt cáccâu hỏi nhanh để định hướng học sinh hứng thú trong việc học tập dưới dạng :

? Vấn đề nhà Sinh vật học trên phát minh có ý nghĩa gì ?

? Để ghi nhớ công lao đóng góp làm như thế nào ?

Ví dụ 1 - Chương I: Tế bào thực vật bao gồm các bài 5: Kính lúp, kính hiển vi

và cách sử dụng Bài 6: quan sát tế bào Giáo viên giới thiệu tên và hình ảnh một số nhà phát minh

Leeuwenhoek Antonie (24/10/1632 - 30/8/1723)

Antonie Philips van Leeuwenhoek (sinh 24 tháng 10,

1632 -30 tháng 8, 1723 tại Delft, Hà Lan) là mộtthương gia, một nhà khoa học người Hà Lan Ông đượccoi là cha đẻ của ngành vi sinh vật học và được coi lànhà vi sinh vật học đầu tiên trên thế giới Là con củamột người thợ làm giỏ, ở tuổi 16 ông đã thời gian họcviệc với một thương nhân bán vải người Scotland tạiAmsterdam Ông được biết đến với thành tựu cải tiếnkính hiển vi và những đóng góp cho sự ra đời ngànhsinh vật học Ông đã sử dụng những chiếc kính hiển vithủ công tự tay làm và là người người đầu tiên quan sátthấy các vi khuẩn và động vật nguyên sinh mà ông gọi là 'animalcules' (nhữngđộng vật nhỏ bé) Ngày nay, những phát hiện này của van Leeuwenhoek được biếtđến là "Vi sinh vật"

Van Leeuwenhoek cũng là người đầu tiên ghi lại các quan sát bằng kính hiển vi

những sợi cơ bắp, vi khuẩn, dòng chảy của máu trong huyết mạch

Giáo viên có thể đặt 1 số câu hỏi?

?Các nhà sinh vật học trên phát minh ra đều gì ?

? Để ghi nhớ công ơn các nhà khoa học người ta đã làm gì ?

Qua quá trình giới thiệu các nhà Sinh vật học và phát minh của họ Giáo viên sẽ tácđộng đến sự say mê nguyên cứu khoa học của học sinh từ đó hướng học sinh đến cáckiến thức nội dung bài học

b.1.2 ) Giới thiệu các phát minh dựa trên kiến thức Sinh học liên quan đến bài học.

Đối với giải pháp này giáo viên giới thiệu hình ảnh dụng cụ, và đặt các hệ thống câuhỏi để kích thích học sinh húng thú trong học tập dưới dạng :

? Phát minh dùng để làm gì ?

? Phát minh dựa trên nguyên tắc Sinh học nào ?

Qua việc giới thiệu các phát minh giúp học sinh tin vào việc vận dụng các kiến trongđời sống từ đó hình thành nên các ý tưởng sáng tạo, lòng hăng say nghiên cứu khoa họccủa học sinh.

Ví dụ 1 – Sinh học lớp 8:bài 14: Bạch cầu – Miễn dịch

Giáo viên giới thiệu về nhà khoa học

Louis Pasteur (27 tháng 12, 1822 - 28 tháng 9, 1895), nhà hóa học, nhà vi sinh

vật học người Pháp, với những phát hiện về các nguyên tắc của tiêm chủng, lên men visinh Ông thường được biết đến qua những nghiên cứu quan trọng về các nguyên nhân

và biện pháp chữa bệnh, và những khám phá đó của ông đã cứu sống vô số người kể từ

đó Ông giảm tỷ lệ tử vong ở người bị bệnh sốt sau đẻ, tạo ra loại vắc-xin đầu tiêncho bệnh dại và bệnh than Những nghiên cứu của ông góp phần hỗ trợ trực tiếpcholý thuyết mầm bệnh và các ứng dụng trong y học lâm sàng Cũng như nổi tiếngtrong việc phát minh ra kỹ thuật bảo quản sữa vàrượu để ngăn chặn vi khuẩn có hại xâmnhập, một quá trình mà bây giờ gọi là thanh trùng Ông được xem là một trong 3 ngườithiết lập nên lĩnh vực vi sinh vật học, cùng với Ferdinand Cohn và Robert Koch, vàđược gọi là "cha đẻ của vi sinh vật học"

Pasteur có vai trò lớn trong việc bác bỏ thuyết tự sinh, vốn in sâu trong tư tưởngcác nhà khoa học trước đó Ông đã thí nghiệm cho thấy rằng nếu không có tác động bênngoài, vi sinh vật không thể phát triển Ông chứng minh rằng trong bình tiệt trùng đượcđóng sẽ không có vi khuẩn phát triển nhưng khi mở thì vi khuẩn có thể phát triển Thí

nghiệm này giúp ông giành giải Alhumbert.

Tuy Pasteur không phải là người đầu tiên đề xuất lý thuyết mầm bệnh, ông đãphát triển nó và tiến hành các thí nghiệm cho thấy rõ tính đúng đắn của nó và thuyếtphục người dân Châu Âu tin rằng đó là sự thật

Ví dụ 2 – Sinh học lớp 6:bài 7: Cấu tạo tế bào thực vật

Robert Hooke sinh ngày 18 tháng 7 năm 1935 tại một làng quê đảo Wright, gần bờ biểnphía Nam nước Anh

Năm 26 tuổi, Hooke cho xuất bản cuốn sách đầu tiên,

nghiên cứu về sức căng bề mặt Vào những năm giữa thế kỷ

17, tại châu Âu, nhiều nhà khoa học có xu hướng chế tạo vàdùng các dụng cụ quang học để nghiên cứu thiên nhiên, Hookecũng là một trong số những người đóng góp cho xu hướng đóphát triển Sau 4 năm làm việc, ông công bố kết quả nghiên

cứu trong cuốn sách nổi tiếng “Hình ảnh vi thể” Trong cuốn

sách, ông ghi chú đầy đủ các phương thức tiến hành nghiên

cứu: “ Tôi chọn một căn phòng nhỏ, chỉ có một cửa sổ duy

nhất hướng về phía Nam Cách cửa sổ khoảng một mét, tôi kê chiếc bàn có đặt kính hiển vi để nghiên cứu Tôi phải sử dụng một quả cầu bằng thủy tinh hoặc một thấu kính 2 mặt (phẳng và lồi), mặt lồi hướng về phía cửa sổ để thu hút được nhiều ánh sáng tạo nên nguồn chiếu, rồi tôi đặt giữa nguồn sáng và vật quan sát một mảnh giấy dầu, một kính lúp có độ phóng đại cực lớn để tập trung thật nhiều ánh sáng đi qua giấy dầu và chiếu trên vật thể, nhưng cũng phải chú ý ước lượng sao cho tờ giấy dầu khỏi bị quá nóng có thể bốc cháy ”.

b.2) Giao việc cho học sinh bằng các phiếu hướng dẫn về nhà:

b.2.1 ) Thực hiện các thí nghiệm ở nhà bằng dụng cụ mình tự chế.

Ví dụ 1 - Sinh lớp 6: Sau khi thực hiện nội dung bài học : “Bài 35 : Những điều

kiện cần cho hạt nảy mầm” Giáo viên chuẩn bị sẳn phần hướng dẫn vế nhà và yêu cầuhọc sinh tiến hành thực hành theo hường dẫn trong Sgk

Sau khi hoàn thành nội dung học kì 1, giáo viên chọn kiến thức một số bài: Bài

11: Sự hút nước và muối khoáng của rễ; bài 17: Vận chuyển các chất trong thân; bài 21:Quang hợp; bài 22: Ảnh hưởng các điều kiện bên ngoài đến quang hợp

Giáo viên định hướng cho học sinh trải nghiệm sáng tạo theo tên đề tài “ Xử lý nước

ở ao nuôi cá trong mô hình VAC bằng hệ thống trồng rau thủy canh”

 Chuẩn bị :

- Ống nhựa phi 60 khoang lỗ dường kính 40cm

- Bể nuôi cá 30l

- Làm cho môi trường không khí nơi đang ở được trong lành hơn.

- Cải tạo môi trường nước và không khí ở những vùng nuôi thủy sản trên các consông

- Cải tạo môi trường nước và tạo mĩ quan đẹp trên các con kênh (rạch) ở cácthành phố đang bị ô nhiễm nặng nề

- Có thể áp dụng dự án trên đối với những vùng nông thôn sử dụng mô hình V –

A – C, các vùng nuôi thủy sản trên sông, trên các con kênh (rạch) ở các thành phố.

1 Bản vẽ ban đầu

2.

Ví dụ 2 - Sinh học lớp 6 : Sau khi học: “Bài 30 : sinh sản sinh dưỡng tự nhiên và

bài 31: Sinh sản sinh dưỡng do con người.”

Sinh học lớp 9: Bài 33: Công nghệ tế bào.

Giáo viên hướng dẫn học sinh trải nghiệm sáng tạo theo dề tài: Tạo giống cây mới bằng cách ghép vỏ cây chôm chôm nhãn lên gốc cây chôm chôm tróc

Mục tiêu nghiên cứu:

- Kết hợp giữa gốc cây chôm chôm tróc và vỏ cây chôm chôm Nhãn hoặc chôm chômThái để tạo ra giống mới có hiệu quả cao

- Nhằm cải thiện mức sống của người nông dân khi giá chôm chôm thường ngày càngmất giá, và khi việc xuất khẩu sản phẩm này sang nước khác ngày càng khó khăn

- Nhằm thay đổi toàn bộ cây chôm chôm tróc lâu năm có kích thước lớn nhưng lại hiệuquả kinh tế thấp bằng giống chôm chôm mới có giá trị cao hơn nhưng không phải cưa

bỏ toàn bộ rồi mua giống cây mới về trồng

- Có thể áp dụng dự án trên một cách rộng rãi cho những nhà vườn chôm chôm tróckhác

Cách thức thu thập dữ liệu:

- Trình bày ý tưởng, thảo luận giải pháp và khả năng thực hiện đề tài

- Thảo luận thống nhất thực hiện đề tài

- Tính toán số liệu kĩ thuật và chuẩn bị dụng cụ, vật liệu và kinh phí thực hiện

1 Bản vẽ ban đầu

Sơ đồ qui trình hoạt động

2 Dụng cụ thí nghiệm

Dao nhọn, băng quấn bằng nilong, bo ghép, gốc ghép

3 Tổ chức thực hiện

- Trình bày ý tưởng, thảo luận giải pháp và khả năng thực hiện đề tài

- Thảo luận thống nhất thực hiện sản phẩm

- Chuẩn bị dụng cụ, vật liệu và kinh phí thực hiện

- Tiến hành thử nghiệm để kiểm tra đối chứng ý tưởng so với kết quả

- Quan sát thu thập thông tin xem tỉ lệ sống của các bo ghép

Số liệu minh chứng:

Tiến hành thực hiện ghép trên 25 cây chôm chôm tróc có tuổi đời 30 năm tuổi

- Mỗi gốc ghép mở 6-8 cửa sổ ghép

- Sau thời gian 20 ngày mở băng quấn tỉ lệ sống của bo ghép là 95%

- 20 ngày tiếp theo bo ghép bắt đầu nảy chồi, lúc này tỉ lệ nảy chồi là 90%

c) Phân tích, so sánh, đánh giá kết quả giải pháp của tác giả đã thực hiện so với giải

pháp đã có:

Qua quá trình thực hiện giải pháp cho thấy việc tất cả các nội dung trên ít nhiều giáoviên khi giảng dạy đều giới thiệu đến học sinh Nhưng nếu chuyển sang thực hiện thànhmột dạng công việc về nhà thông qua phiếu học tập giúp học sinh tiếp thu nhanh hơn dễdàng thực hiện so với việc hướng dẫn của giáo viên tại lớp

1: Cắt vỏ trên gốc ghép2: Lấy mắt ghép

3: Đặt mắt ghép vào gốc ghép4: Quấn chặt lại bằng dây nilon (chừa đỉnh sinh trưởng của mắt ghép)

Việc vận dụng kiến thức Sinh học vào thực tế giúp học sinh cảm thấy hứng thú hơntrong việc nghiên cứu khoa học Từ đó, từng bước khơi dậy lòng đam mê, hình thành kỹnăng sáng tạo khoa học kĩ thuật cho các em

Thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ được giáo viên giao về nhà giúp các em tựtin trong sáng tạo và làm việc cẩn thận hơn, phát huy tinh thần hợp tác trong học tập,đồng thời từng bước giúp các em tiến vào việc thực hiện TNST Đồng thời giúp giáoviên linh động hơn về mặt thời gian trong giảng dạy mà đảm bảo được nội dung kiếnthức truyền thụ của bài học

Giải pháp 2: Tham mưu với BGH tổ chức cuộc thi Sáng tạo KHKT cấp trường

a) Mô tả cách thức tổ chức thực hiện giải pháp :

Để kích thích các em học sinh tìm hiểu và tham gia cuộc thi đồng thời có thể cónhững sản phẩm có chất lượng, 3 năm học gần đây, chúng tôi đều tham mưu với BGH

tổ chức cuộc thi Sáng tạo KHKT cấp trường

Muốn cuộc thi có chất lượng, đạt được yêu cầu đặt ra ban đầu ta cần tính đến cácyếu tố sau:

- Thời gian phát động, tổ chức: Phải chọn thời điểm học sinh không chịu nhiều áplực về học tập, thi cử nhưng cũng phải đủ để Hs có điều kiện tìm hiểu, nghiên cứu đềxuất ý tưởng Thường thời điểm thích hợp nhất là khoảng cuối tháng 5 - sau khi HS đãkiểm tra học kỳ xong

- Tổ chức hướng dẫn HS tìm kiếm ý tưởng:

+ Sau thời gian phát động cuộc thi, chúng tôi sẽ tập hợp HS ở các lớp có hứngthú với cuộc thi (thường là HS khối 8,9) để hướng dẫn các em tìm ý tưởng cho sảnphẩm dự thi

- Nội dung tập huấn sẽ là:

* Giới thiệu 1 số sản phẩm dự án của các anh chị lớp trước đã từng đạt giải cao trong cuộc thi này (để kích thích HS tham gia)

* Hướng dẫn HS quan sát trong thực tế các hiện tượng tình huống có vấn đề để từ

đó nảy sinh ý tưởng, giải pháp cải tiến, khắc phục dựa trên các kiến thức đã học

* Hướng dẫn HS mô tả ý tưởng:

+ Đối với dự án khoa học kĩ thuật: Hs trả lời các câu hỏi sau

- Ý tưởng nghiên cứu của bạn là gì?

- Các ý tưởng đó có ai thực hiện chưa ( nếu có thực hiện đến đâu?)

- Nguyên lí hoạt động của sản phẩm khi thực hiện như thế nào?

- Bản vẽ thiết kế ban đầu như thế nào?

- Hiệu quả kinh tế ra sao ? Có khả năng thực hiện trong thực tế không ?

+ Đối với dự án khoa học xã hội: Hs trả lời các câu hỏi sau

- Vấn đề nghiên cứu của bạn là gì ?

- Vấn đề trên được nghiên cứu dựa trên phân tích nào?

- Bạn xây dựng câu hỏi nghiên cứu và phân tích số liệu ra sao?

- Rút ra kết luận trên cơ sở số liệu phân tích?

- Giải pháp thay thế của bạn là gì?

- Giải pháp này mang lại hiệu quả gì so với định hướng ban đầu?

Lưu ý:

Người GV hướng dẫn tập huấn cần lấy VD từ các sản phẩm đã có để HS hìnhdung rõ hơn về cách thức thực hiện các phần này

Khuyến khích HS trao đổi với người thân, bè bạn (những người có chuyên môn

có thể hỗ trợ để ý tưởng hoàn thiện hơn)

Không yêu cầu các em chế tạo thành sản phẩm vì sẽ mất thời gian, các em chưa

đủ khả năng và cũng không có kinh phí thực hiện

- Tổ chức thi ý tưởng:

Để đảm bảo HS sẽ tập trung tinh thần dự thi, chúng tôi đã quy định thời gianđăng ký tên ý tưởng đối với HS (sau thời gian phát động và được hướng dẫn khoảng 2tuần) Việc làm này sẽ có tác dụng giúp ban tổ chức cuộc thi nắm được tình hình HStham gia cuộc thi như thế nào, HS nào đang tham gia để có thể đốc thúc, động viên các

em hoàn thành ý tưởng dự thi chứ không bỏ mặc để khi hết thời hạn không có bài dự thi

để nộp

Khoảng 3 - 4 tuần, HS nộp ý tưởng để Ban giám khảo chấm Khi chấm chúng tôitập trung vào các tiêu chí :

- Tính sáng tạo của ý tưởng

- Tính mới sản phẩm (vấn đề nghiên cứu)

- Bản vẽ chi tiết rõ ràng (mô tả theo hình khối, sơ đồ)

- Trình bày được nguyên lí hoạt động (câu hỏi nghiên cứu)

- Có tính khả thi khi thực hiện dự án

- Chỉ rõ cách thức thực hiện (các vật liệu, thiết bị nghiên cứu)

Với trình độ HS THCS thường các ý tưởng của các em khá hay nhưng lại khôngmấy khả thi (viển vông, khó thực hiện) Người GV chấm cần lựa chọn những ý tưởngmới nhưng có thể chế tạo được sản phẩm để trao giải, từ đó hướng dẫn HS thực hiệnbước 2 - biến ý tưởng thành sản phẩm mô hình dự thi cấp Thị xã

Tổ chức phỏng vấn trực tiếp HS (đối với những ý tưởng hay) để có thêm cơ sởcho việc trao giải và chọn lựa ý tưởng (vì trên thực tế có những HS khả năng diễn đạttrên giấy của các em hạn chế chưa nói hết ý tưởng, suy nghĩ của mình)

b/ Các dữ liệu minh chứng quá trình thực nghiệm:

- Nhằm giúp học sinh trình bày ý tưởng của mình đến ban giám khảo cuộc thi một cáchngắn gọn và cụ thể cho tôi thiết kế mẫu báo cáo dự thi như sau:

IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI:

Sau các tiết học, các em không chỉ đơn giản hiểu bài mà kỹ năng thực hành kỹ thuậtđược hình thành, dần dần được nâng cao nhiều hơn Các em đã thể hiện rõ thái độ yêuthích môn học Số học sinh thực hiện các công việc giáo viên giao ngày càng nhiều.Việc thực hiện hướng dẫn học sinh tham gia cuộc thi sáng tạo khoa học cũng thuậnlợi hơn, các em đã biết các trình bày báo cáo về ý tưởng của mình

Số liệu thống kê số học sinh tham gia thi sáng tạo khoa học :

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG:

1 Đối với trường:

Tổ chức các sân chơi như : CLB , Nhà sáng chế khoa học để học sinh có thể trao đổi

và thực hiện các ý tưởng sáng tạo của mình

Có chế độ động viên,khen thưởng giáo viên tham gia hướng dẫn học sinh

Vận động, liên kết với các trung tâm dạy nghề, trường đại học trên địa bàn để tư vấn

hổ trợ trang thiết bị cho các giải pháp trong quá trình thực hiện

2 Đối với giáo viên:

Cần xác định các nội dung và kỹ năng hình thành cho học sinh thông qua phiếu giaoviệc về nhà Chủ động sưu tầm các cách làm đồ chơi có liên qua đến kiến thức Sinh học

để giới thiệu cho học sinh

Thường xuyên kiểm tra các sản phẩm học sinh thực hiện để giúp đỡ động viên kịpthời kích lệ tinh thần

Tích cực và nhiệt tình hơn trong hướng dẫn học sinh Tăng cường tìm kiếm thôngtin trên internet để trang bị các kiến thức cần thiết cho lĩnh vực cần hướng dẫn học sinh

VI TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1 Sách giáo khoa Sinh học 6,7,8, 9 NXBGD năm 2008

2 Tài liệu tập huấn tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo khoa học kĩ thuật vàcuộc thi KHKT dành cho học sinh trung học tỉnh Đồng Nai 2015

3 Một số vấn đề đổi mới phương pháp dạy học Sinh học Trung học cơ sở - NXB

1 Bài tập huấn giới thiệu cuộc thi STKHKT cho học sinh cấp trường

2 Kết quả chấm các giải pháp ý tưởng của học sinh

3 Bài báo cáo nghiên cứu khoa học của học sinh

4 Giấy chứng nhận học sinh đạt giải trong các cuộc thi

NGƯỜI THỰC HIỆN (Ký tên và ghi rõ họ tên)

SỞ GD&ĐT ĐỒNG NAI

Trường PTDTNT THCS THPT Điểu Xiểng

–––––––––––

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ––––––––––––––––––––––––

, ngày tháng năm

PHIẾU ĐÁNH GIÁ, CHẤM ĐIỂM, XẾP LOẠI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học:

––––––––––––––––– Tên sáng kiến kinh nghiệm:

Họ và tên tác giả: Chức vụ:

Đơn vị:

Họ và tên giám khảo 1: Chức vụ:

Đơnvị:… Số điện thoại của giám khảo: …

* Nhận xét, đánh giá, cho điểm và xếp loại sáng kiến kinh nghiệm: 1 Tính mới

Điểm: …………./6,0 2 Hiệu quả

Điểm: …………./8,0 3 Khả năng áp dụng

Điểm: …………./6,0 Nhận xét khác (nếu có):

Tổng số điểm: /20

Xếp loại:

GIÁM KHẢO 1

(Ký tên, ghi rõ họ và tên)

SỞ GD&ĐT ĐỒNG NAI

Trường PTDTNT THCS THPT Điểu Xiểng

–––––––––––

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ––––––––––––––––––––––––

, ngày tháng năm

PHIẾU ĐÁNH GIÁ, CHẤM ĐIỂM, XẾP LOẠI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học:

––––––––––––––––– Tên sáng kiến kinh nghiệm:

Họ và tên tác giả: Chức vụ:

Đơn vị: …

Họ và tên giám khảo 2:…… Chức vụ:

Đơn vị:

Số điện thoại của giám khảo:

* Nhận xét, đánh giá, cho điểm và xếp loại sáng kiến kinh nghiệm: 1 Tính mới

Điểm: …………./6,0 2 Hiệu quả

Điểm: …………./8,0 3 Khả năng áp dụng

Điểm: …………./6,0 Nhận xét khác (nếu có):

Tổng số điểm: /20 Xếp loại:

GIÁM KHẢO 2

(Ký tên, ghi rõ họ và tên)

Lĩnh vực: (Đánh dấu X vào các ô tương ứng, ghi rõ tên bộ môn hoặc lĩnh vực khác)

- Quản lý giáo dục  - Phương pháp dạy học bộ môn: 

- Phương pháp giáo dục  - Lĩnh vực khác: 

Sáng kiến kinh nghiệm đã được triển khai áp dụng: Tại đơn vị  Trong Ngành



1.Tính mới (Đánh dấu X vào 1 trong 3 ô dưới đây)

- Đề ra giải pháp thay thế hoàn toàn mới, bảo đảm tính khoa học, đúng đắn 

- Đề ra giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, bảo đảm tính khoa học, đúng đắn



- Giải pháp mới gần đây đã áp dụng ở đơn vị khác nhưng chưa từng áp dụng ở đơn vịmình, nay tác giả tổ chức thực hiện và có hiệu quả cho đơn vị 

2.Hiệu quả (Đánh dấu X vào 1 trong 5 ô dưới đây)

-Giải pháp thay thế hoàn toàn mới, đã được thực hiện trong toàn ngành có hiệu quảcao 

-Giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, đã được thực hiện trong toàn ngành cóhiệu quả cao 

-Giải pháp thay thế hoàn toàn mới, đã được thực hiện tại đơn vị có hiệu quả cao -Giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, đã được thực hiện tại đơn vị có hiệuquả 

-Giải pháp mới gần đây đã áp dụng ở đơn vị khác nhưng chưa từng áp dụng ở đơn vịmình, nay tác giả tổ chức thực hiện và có hiệu quả cho đơn vị 

3.Khả năng áp dụng (Đánh dấu X vào 1 trong 3 ô mỗi dòng dưới đây)

- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách: Trong Tổ/Phòng/Ban  Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT  Trongngành 

- Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực hiện và dễ đivào cuộc sống: Trong Tổ/Phòng/Ban  Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT 

Trong ngành 

- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả trongphạm vi rộng: Trong Tổ/Phòng/Ban  Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT

Xếp loại chung: Xuất sắc  Khá  Đạt  Không xếp loại 

Cá nhân viết sáng kiến kinh nghiệm cam kết không sao chép tài liệu của người kháchoặc sao chép lại nội dung sáng kiến kinh nghiệm cũ của mình

Tổ trưởng và Thủ trưởng đơn vị xác nhận sáng kiến kinh nghiệm này đã được tổchức thực hiện tại đơn vị, được Hội đồng khoa học, sáng kiến đơn vị xem xét, đánh giá,cho điểm, xếp loại theo quy định

Phiếu này được đánh dấu X đầy đủ các ô tương ứng, có ký tên xác nhận của tác giả

và người có thẩm quyền, đóng dấu của đơn vị và đóng kèm vào cuối mỗi cuốn sáng kiến kinh nghiệm.

NGƯỜI THỰC HIỆN

SKKN

(Ký tên và ghi rõ họ tên)

XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

(Ký tên và ghi rõ họ tên)

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

(Ký tên, ghi rõ

họ tên và đóng dấu của đơn

vị)