SKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thông

SKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thôngSKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thôngSKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thôngSKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thôngSKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thôngSKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thôngSKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thôngSKKN Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thông

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÂU HỎI NHẬN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1919 ĐẾN 1930 Ở

TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”

Người thực hiện: Trần Minh Vương

Tổ chuyên môn: Sử - Địa - GDCD

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

- Họ và tên: Trần Minh Vương

- Ngày, tháng, năm sinh: 19.05.1985

- Nhiệm vụ được giao: Giảng dạy môn Lịch sử lớp 12A6 – 12A10, 10B1 – 10B3

Quản lí chuyên môn nhóm Sử

- Đơn vị công tác: Trường THPT Xuân Thọ

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị cao nhất: Thạc sĩ

- Năm nhận bằng: 2014

- Chuyên ngành đào tạo: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Lịch sử

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Dạy học môn Lịch sử

- Số năm có kinh nghiệm:9 năm

- Sáng kiến kinh nghiệm đã có trong thời gian gần đây:

+ Năm 2012: Vận dụng phương pháp dạy học nêu vấn đề trong dạng bài diễn biến lịchsử

+ Năm 2015: Một số nguyên tắc và biện pháp phát triển tư duy cho học sinh trong dạyhọc lịch sử

+ Năm 2016: Các biện pháp tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh với sự hỗ trợ củacông nghệ thông tin trong dạy học Lịch sử

MỤC LỤC

Mục lục Trang 1

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Cơ sở lý luận và thực tiễn 3

2.1 Cơ sở lí luận 3

2.2 Cơ sở thực tiễn 4

3 Tổ chức thực hiện giải pháp 5

3.1 Một số yêu cầu khi sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thông 5

3.2 Các giải pháp thực hiện đề tài 6

3.2.1 Giải pháp 1: Sử dụng câu hỏi nhận thức để nêu vấn đề đầu giờ học 6

3.2.2 Giải pháp 2: Sử dụng câu hỏi nhận thức trong tiến trình dạy học 8

3.2.3 Giải pháp 3: Sử dụng câu hỏi nhận thức để tổ chức hoạt động nhóm 10

3.2.4 Giải pháp 4: Sử dụng câu hỏi nhận thức trong quá trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh 11

3.2.5 Giải pháp 5: Sử dụng câu hỏi nhận thức để hướng dẫn học sinh tự học ở nhà 15

4 Hiệu quả của đề tài 17

5 Bài học kinh nghiệm 18

5 Đề xuất, khuyến nghị khả năng áp dụng 19

Danh mục tài liệu tham khảo 22

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

“MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG CÂU HỎI NHẬN THỨC TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1919 ĐẾN 1930 Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG”

1 LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Xã hội ngày nay với sự bùng nổ thong tin khoa học, công nghệ đã tác động mạnh

mẽ, làm thay đổi lớn lao khắp các lĩnh vực đời sống xã hội Các nước trên thế giới đềutập trung hướng vào việc phát triển nền kinh tế tri thức Trong xu thế đó, đòi hỏi giáo dụcphải đổi mới phương pháp dạy học để tạo ra những con người tự chủ, năng động, sangtạo, có năng lực tiếp thu và vận dụng những thành tựu khoa học kĩ thuật vào đời sống sảnxuất, sẵn sang thích ứng với sự phát triển của xã hội

Để theo kịp và hòa nhập với xu thế phát triển của thời đại đòi hỏi sự nghiệp giáo

dục cũng phải đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và đồng bộ nhằm "phát huy tính tích cực, tự

giác chủ động tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên (điều 5-2 Luật giáo dục).

Đứng trước xu thế hội nhập và giao lưu văn hóa toàn cầu, vấn đề đào tạo nguồn nhân lực

có trình độ, phẩm chất và năng lực phù hợp với nền kinh tế tri thức trở thành yêu cầu cấpthiết đối với mọi quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam

Nhằm nâng cao chất lượng giáo dục thì việc đổi mới phương pháp dạy học theohướng đề cao vai trò chủ thể hoạt động của học sinh trong học tập, đặc biệt là phát triểnnăng lực nhận thức để học sinh có thể chiếm lĩnh tri thức khoa học

Có nhiều biện pháp phát triển năng lực nhận thức cho học sinh, trong đó việc thiết

kế, sử dụng câu hỏi nhận thức là một biện pháp cần được chú trọng để nâng cao chấtlượng bài học lịch sử

Trên cơ sở những luận cứ đó, tôi mạnh dạn đề xuất ý kiến của mình về việc “Một

số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến

1930 ở trường Trung học phổ thông”.

Hy vọng với phần trình bày của tôi cũng góp phần làm phong phú thêm kho tàngkinh nghiệm trong việc giảng dạy bộ môn lịch sử ở trường Trung học phổ thông, gópphần nâng cao hiệu quả của việc dạy – học bộ môn

2 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

2.1 Cơ sở lí luận

Bộ môn Lịch sử đã được khẳng định là một trong các bộ môn phát triển toàn diện

con người như nhà văn dân chủ Nga thế kỉ XIX là Tsecnueprki khẳng định: “có thể

không biết, không cảm nhận thấy say mê môn toán, tiếng Latinh, môn hóa, có thể không biết hàng nghìn bộ môn khoa học khác Nhưng dù sao đã là con người có giáo dục mà không yêu thích Lịch sử thì chỉ có thể là một con người phát triển không đầy đủ về trí tuệ”.

Nói đến học tập lịch sử là cả một quá trình nhận thức lâu dài từ quá khứ đến hiện tại

và chuẩn bị cho tương lai Vấn đề tồn tại của lịch sử là sự kiện lịch sử quá nhiều làm chongười học khó nhớ, nhiều khái niệm trừu tượng, khó hiểu, xa lạ với học sinh và rất dễ dẫnđến tình trạng nhàm chán, từ đó đâm ra lười học sử, nhát học sử, thậm chí là sợ học sử.Tuy nhiên, trong dạy học hiện nay ở trường phổ thông, phần lớn giáo viên chỉ quan tâmtới việc truyền đạt kiến thức trên lớp mà ít chú ý tới việc xây dựng và sử dụng câu hỏinhận thức cho học sinh, để phát huy năng lực tư duy, khêu gợi hứng thú học tập đối vớicác em

Tác giả Lê Thị Xuân Liên trong bài viết “Một số vấn đề về câu hỏi và hệ thống câu

hỏi trong dạy học” đã nêu “câu hỏi trong dạy học là câu nói yêu cầu, nêu ra một nhiệm

vụ cho HS thực hiện, nêu lên vấn đề nhận thức đòi hỏi HS phải suy nghĩ cân nhắc rồi đưa ra câu trả lời Câu hỏi trong dạy học được đưa ra trong một điều kiện cụ thể, hoàn cảnh cụ thể, nhằm vào một đối tượng cụ thể”.

Phó Giáo sư Trịnh Đình Tùng đã khẳng định “Sử dụng câu hỏi trong dạy học Lịch

sử nói riêng là một trong những biện pháp quan trọng rất có ưu thế để phát triển tư duy của học sinh” Đồng thời, tác giả cũng chỉ ra nhưng điểm cần lưu ý khi sử dụng câu hỏi

nhận thức trong dạy học Lịch sử như câu hỏi phải vừa sức, đúng với từng đối tượng,không nên đặt những câu hỏi quá khó, vượt khả năng tư duy của học sinh hay câu hỏi quáđơn giản; nên sử dụng hệ thống những câu hỏi vừa đủ, không nên sử dụng quá nhiều câuhỏi trong một tiết học, một bài học; giáo viên cần triệt để sử dụng các câu hỏi trong sáchgiáo khoa để lựa chọn nội dung, phương pháp thích hợp cho từng bài cụ thể.

Và còn nhiều tác phẩm, công trình nghiên cứu khác đã đề cập đến những khía cạnhkhác nhau của việc sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử nhằm đáp ứng yêucầu dạy – học lịch sử hiện đại

2.2 Cơ sở thực tiễn

2.2.1 Đối với giáo viên

Mặc dù hiện nay chúng ta đang tích cực đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử theohướng “lấy học sinh làm trung tâm” song mô hình truyền thống “thầy đọc, trò chép” vẫncòn phổ biến Đa số giáo viên cho rằng học Lịch sử chỉ cần học thuộc lòng những sự kiệntrong sách giáo khoa là đủ - điều này chi phối phương pháp dạy học của giáo viên Người

ta cho rằng môn Lịch sử dùng để “kéo điểm” trong tổng kết môn học, xếp loại và trongthi cử

Việc sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học Lịch sử chưa đúng mức Đa số giáoviên cho rằng câu hỏi trong sách giáo khoa Lịch sử Việt Nam (từ 1919-1930) chủ yếu lànhững câu hỏi tái hiện, mang tính thuộc lòng, ít những câu hỏi nhận thức để phát huy khảnăng tư duy cho các em

Trong tiến trình lên lớp, nhiệm vụ chính của giáo viên cung cấp một loạt kiến thứccủa bài học như sách giáo khoa mà không có sự mở rộng, phân tích gì thêm Những câuhỏi giáo viên nêu ra trên lớp là những câu hỏi mang tính tái hiện hay những câu hỏi ởcuối mục, cuối bài trong sách giáo khoa Bất kì môn học nào khi dạy học cũng cần phải

có bài tập, song bộ môn Lịch sử ở trường Trung học phổ thông hầu như chưa được quantâm đúng mức, chỉ dừng lại ở những câu hỏi mang tính thuộc lòng và ghi nhớ sự kiện, ítcác câu hỏi mang tính lý giải, phân tích, so sánh

Một số khó nhăn và cơ bản chủ yếu của GV khi xây dựng và sử dụng CHNT trongbài giảng là thời gian tiết học không cho phép, tình trạng HS không tích cực tư duy, suynghĩ và không có tài liệu tham khảo Đây là một thực tế khá nam giải mà chúng ta cần

khắc phục để đảm bảo cho sự nghiệp đổi mới phương pháp dạy học Lịch sử ở trườngTHPT đạt được hiệu quả cao.

2.2.2 Đối với học sinh

Việc chưa nhận thức đúng đắn về vai trò của bộ môn Lịch sử chi phối đến thái độhọc tập của học sinh trên lớp, học sinh thường là im lặng lắng nghe giảng bài điều này làtốt nhưng so với yêu cầu của tiến trình dạy học thì chưa đáp ứng được mục tiêu đề ra làphải phát huy năng lực tư duy, tìm tòi, sáng tạo trong việc lĩnh hội tri thức lịch sử Một số

ít tiết học, học sinh có cơ hội thảo luận, học nhóm tuy nhiên số lượng không nhiều vàchưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học

Đối với việc học tập lịch sử, đa số học sinh chủ yếu học theo lối học thuộc lòng, ít

có khả năng tư duy, suy luận Do đó đã có nhiều học sinh tỏ ra thụ động, nhàm chán,không phát biểu xây dựng bài cũng không tập trung trong giờ học

Như vậy, việc sử dụng câu hỏi nhận thức nhằm phát huy tính tích cực của học sinhtrong dạy – học lịch sử là rất cần thiết, nó sẽ góp phần khêu gợi tinh thần học tập bộ môncủa học sinh, từ đó các em sẽ thêm yêu thích bộ môn Lịch sử hơn

3 TỔ CHỨC THỰC HIỆN GIẢI PHÁP

3.1 Một số yêu cầu khi sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thông

3.1.1 Đảm bảo thực hiện đúng mục tiêu của bộ môn lịch sử

Mục tiêu môn lịch sử ở phổ thông là nhằm giúp học sinh có được những kiến thức

cơ bản, cần thiết về lịch sử dân tộc và lịch sử thế giới; góp phần hình thành ở học sinh thếgiới quan khoa học, giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, truyền thống dân tộc, cáchmạng, bồi dưỡng các năng lực tư duy, hành động, thái độ ứng xử đúng đắn trong đời sống

xã hội

3.1.2 Đảm bảo tính khoa học trong việc phát triển tư duy học sinh

Tính khoa học thể hiện ở việc vận dụng nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin trongviệc nhận thức lịch sử, “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừutượng đến thực tiễn” Thông qua các giai đoạn (trình tự ba thời: Nghiên cứu cá nhân, hợp

tác với bạn, hợp tác với giáo viên) của quá trình duy để phát huy tính tích cực trong hoạtđộng nhận thức của học sinh.

3.1.3 Khai thác triệt để nội dung khoá trình lịch sử

Mọi sự kiện cơ bản trong khóa trình lịch sử đều góp phần vào việc phát triển tư duyhọc sinh, song cần tập trung vào một số sự kiện lớn và cơ bản nhất làm cơ sở Sử dụngcâu hỏi nhận thức để phát triển tư duy học sinh, không phải chỉ có sự kiện lịch sử mà còn

có những hiểu biết khác liên quan, như các vấn đề lý thuyết, những kiến thức bổ trợ, kỹnăng, phương pháp nắm và sử dụng kiến thức

3.1.4 Phát huy tính tích cực của học sinh

“Ba thời” trong quá trình tư duy hoàn toàn không tách rời nhau, ở bất cứ “thời” nàocũng có vai trò của giáo viên và học sinh Nhưng dù sao, học sinh vẫn là người tích cựcnhận thức và giáo viên có trách nhiệm giúp cho học sinh phát huy tính tích cực trong hoạtđộng nhận thức

3.1.5 Đảm bảo tính vừa sức của học sinh

Ở mỗi lứa tuổi, hoạt động tư duy của học sinh diễn ra theo những quy luật chung vàphù hợp với những đặc điểm lứa tuổi Hệ thống câu hỏi nhận thức do giáo viên đặt ra chohọc sinh là một phương thức giá trị góp phần bồi dưỡng tư duy học sinh Để phát triển tưduy của học sinh trong quá trình học tập giáo viên nên đặt ra những câu hỏi nhận thức theokiểu khác nhau, mức độ khác nhau để huy động được sự tham gia của các đối tượng họcsinh

3.2 Một số biện pháp sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1930 ở trường Trung học phổ thông

3.2.1 Giải pháp 1: Sử dụng câu hỏi nhận thức để nêu vấn đề đầu giờ học

Trước khi giáo viên tiến hành cung cấp kiến thức mới của bài học cho học sinh,ngay khi vào bài mới, giáo viên nêu ngay câu hỏi nhận thức cho học sinh Câu hỏi nhậnthức đưa ra vào đầu giờ học nhằm động viên sự chú ý, huy động các năng lực của họcsinh vào việc theo dõi bài giảng để tìm câu trả lời

Câu hỏi này là những vấn đề cơ bản của bài học mà học sinh cần nắm được “Bắt

đầu một bài học hoặc một phần của bài học, học sinh cần khởi động bộ máy tư duy của mình Họ phải ý thức rõ đối tượng nhận thức đang đến là gì? Kết quả học tập cần đạt được của cả bài (hoặc một phần bài) là gì” Câu hỏi nhận thức loại này phải hướng học

sinh vào những kiến thức trọng tâm của bài, huy động cao nhất các hoạt động của cácgiác quan của học sinh trong quá trình học tập: nghe, nhìn, kết hợp tư duy có định hướng

“Trong thực tế dạy học, sự định hướng nhằm tập trung sự chú ý của học sinh thường bắt đầu ở những câu hỏi Đó là điểm nút của quá trình điều khiển sự vận hành của hoạt động dạy học Trong việc trình bày các câu hỏi, chỉ số hiệu quả của nó là ở tính vấn đề”

Khi đặt câu hỏi, giáo viên không yêu cầu học sinh trả lời ngay, mà chỉ sau khi đãcung cấp cho học sinh đầy đủ sự kiện thì học sinh mới trả lời được Giáo viên nên ghi câuhỏi này lên phía bên phải bảng

Ví dụ: Khi giảng mục II.3 bài 13 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm

1925 đến năm 1930”, giáo viên nêu câu hỏi nhận thức “Vì sao nói Nguyễn Ái Quốc đã chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời Đảng cộng sản Việt Nam? Vì sao Đảng cộng sản Việt Nam ra đời là một bước ngoặt vĩ đại trong lịch sử cách mạng Việt Nam?”.

Câu hỏi nhận thức đầu giờ học sẽ có hiệu quả cao khi giáo viên hướng sự chú ýcủa học sinh vào câu hỏi đó, giúp các em chọn lọc sự kiện, phân tích, so sánh, lý giải, trảlời câu hỏi đưa ra Sau khi dạy xong phần cuối bài, giáo viên mới quay lại yêu cầu họcsinh trả lời câu hỏi đầu giờ Khi học sinh trả lời được câu hỏi này tức là các em đã hiểuđược kiến thức chủ yếu của bài

Câu hỏi nhận thức là loại câu hỏi tạo nên mâu thuẫn trong nhận thức của học sinh

và học sinh có nhu cầu để trả lời câu hỏi đó Như vậy, câu hỏi nhận thức đồng thời cũng

là câu hỏi nêu vấn đề - đó là những câu hỏi tạo được mâu thuẫn giữa điều đã biết và điềuchưa biết, hiện tượng và bản chất, thể hiện sự đa dạng của quy luật lịch sử, hay là sự xungđột giữa nhiều ý kiến khác nhau

Trên cơ sở đó, có thể đặt câu hỏi nhận thức theo một số hướng sau đây:

Thứ nhất, câu hỏi phản ánh vận động của quá trình lịch sử Đây là dạng câu hỏi về

sự phát sinh, phát triển, diễn biến của sự kiện và mối quan hệ nhân quả giữa các sự kiện,hiện tượng lịch sử Ví dụ:

+ “Tại sao Hội Việt Nam cách mạng Thanh Niên chủ trương “vô sản hóa” vào

cuối năm 1928?”

+ “Vì sao Nguyễn Ái Quốc chủ động triệu tập hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng

sản đầu năm 1930?Việc thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam năm 1930 có ý nghĩa lịch sử như thế nào?”

Thứ hai, câu hỏi phản ánh sự nhìn nhận, đánh giá hiện tượng lịch sử Đây thường

là loại câu hỏi nêu lên đặc trưng bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử Thể hiện quanđiểm, thái độ đánh giá của học sinh về sự kiện đó Ví dụ:

+ “Nhận xét về phong trào dân tộc dân chủ trong những năm 1919-1925.”

+ “Nhận xét về lực lượng tham gia, địa bàn hoạt động và phương pháp hoạt động

của tổ chức Việt Nam Quốc Dân Đảng”.

+ “Nêu và nhận xét về chủ trương tập hợp lực lượng và nhiệm vụ cách mạng được

đề ra tại hội nghị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam (1-1930)”.

Thứ ba, câu hỏi giúp học sinh tạo mối quan hệ giữa kiến thức cũ và kiến thức mới.

Việc trả lời câu hỏi sẽ giúp học sinh củng cố sâu hơn kiến thức cũ, tạo điều kiện cho các

em tiếp thu kiến thức mới, hiện tượng lịch sử cùng loại Ví dụ:

+ “So sánh lực lượng tham gia, địa bàn hoạt động và phương pháp hoạt động của

tổ chức Hội Việt Nam cách mạng Thanh Niên với Việt Nam Quốc Dân Đảng”.

+ “So sánh hoạt động của tư sản dân tộc và tiểu tư sản trong phong trào dân tộc dân chủ 1919-1925”.

Những câu hỏi được trình bày ở trên được sử dụng vào đầu giờ học, khi học sinhchưa có tư liệu, là một tri thức hoàn toàn mới mẻ mà các em cần tìm hiểu với sự giúp đỡcủa giáo viên Việc sử dụng câu hỏi này có tác dụng định hướng cho học sinh về nộidung cơ bản của bài học, khêu gợi cho giáo viên khả năng phát hiện vấn đề, phát huy tínhtích cực, lòng say mê học tập ở các em

3.2.2 Giải pháp 2: Sử dụng câu hỏi nhận thức trong tiến trình dạy học

Trong tiến trình dạy học trên lớp, ngoài những câu hỏi mà giáo viên định hướngcho học sinh ngay từ đầu giờ học thì giáo viên còn phải biết đặt ra các câu hỏi nhằm giúp

HS giải quyết các vấn đề có tính chất nhận thức kiến thức Cũng như câu hỏi ở đầu giờ

học, thì việc xây dựng câu hỏi trong tiến trình dạy học phải đảm bảo những yêu cầu cơbản như: câu hỏi đảm bảo tính vừa sức; câu hỏi phát huy tính thông minh, sáng tạo; câuhỏi chính xác về nội dung, chuẩn về hình thức.

Ngoài những câu hỏi có sẵn trong sách giáo khoa, giáo viên phải xây dựng và

bổ sung những câu hỏi nhận thức mới Câu hỏi phải có sự chuẩn bị từ khi soạn giáo án,phải có dự kiến sử dụng lúc nào? Học sinh sẽ trả lời như thế nào? Đáp án phải trả lời

ra sao? Như vậy, việc sử dụng câu hỏi nhận thức trong giờ học còn là một nghệ thuật

của giáo viên thiết kế “Tính vấn đề của câu hỏi phụ thuộc vào bản thân sự kiện,

nhưng nó cũng chịu sự chi phối trực tiếp nghệ thuật xây dựng và sử dụng câu hỏi của giáo viên”.

Muốn sử dụng có hiệu quả câu hỏi nhận thức trong giờ học, giáo viên cần tạo rakhông khí thoải mái trong lớp học để HS không lo ngại khi trả lời câu hỏi Đồng thời,giáo viên sử dụng mọi biện pháp khéo léo thúc đẩy học sinh mạnh dạn nêu thắc mắc và

cùng học sinh giải đáp thắc mắc đó “Một trong những nhân tố quan trọng đảm bảo cho

hoạt động học lịch sử đạt hiệu quả cao là phải luôn luôn tạo cho học sinh “một tâm thế lịch sử” tương ứng, có tạo cho học sinh một cảm giác như đang được tham dự, được chứng kiến một sự kiện”.

Câu hỏi nhận thức trong giờ học thường được giáo viên sử dụng hướng vào việcgiải quyết nhiệm vụ do câu hỏi nhận thức đầu giờ đưa ra

Ví dụ: Khi dạy bài 13 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1925 đến

năm 1930”, ở mục I “Sự ra đời và hoạt động của ba tổ chức cách mạng”, giáo viên tập

trung đặt các câu hỏi nhận thức sau:

+ “Vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với việc thành lập hội Việt Nam cách mạng

Như vậy, trong tiến trình dạy học bài 13 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam

từ năm 1925 đến năm 1930”, mục I “Sự ra đời và hoạt động của ba tổ chức cách mạng”

ở trên lớp giáo viên sẽ sử dụng các câu hỏi nhận thức trên Các câu hỏi nhận thức trênđược trả lời chính xác khi học sinh huy động được vốn kiến thức cũ, tiếp thu kiến thứcmới do giáo viên cung cấp và học sinh phải huy động nhiều thao tác tư duy (ghi nhớ,phân tích, tổng hợp, giải thích, suy lý) mới trả lời được câu hỏi

3.2.3 Giải pháp 3: Sử dụng câu hỏi nhận thức để tổ chức hoạt động nhóm

Hoạt động nhóm là một trong những hình thức dạy học đang thu hút được sự quantâm nghiên cứu của các nhà giáo dục trên thế giới và ở Việt Nam J.A.Comenxki - Nhà

giáo dục, nhà tư tưởng lỗi lạc người Tiệp Khắc đã quả quyết rằng: HS sẽ thu thập được

nhiều từ việc dạy cho bạn mình cũng như việc học hỏi từ bạn mình S.V.Xandecson,

C.Turney, Lewin K là những tác giả đã nghiên cứu và ứng dụng các mô hình dạy học theonhóm và đã khẳng định vai trò của hình thức này đối với sự phát triển nhân cách của người

học Ở Việt Nam, trong cuốn "Tổ chức hoạt động dạy học ở trường trung học", tác giả

Nguyễn Ngọc Bảo và Tô Hiệu bàn về dạy học theo nhóm tại lớp như một hình thức dạyhọc có sự kết hợp tính tập thể và tính cá nhân, trong đó học sinh dưới sự chỉ đạo của giáoviên trao đổi những ý tưởng, nguồn kiến thức, hợp tác với nhau trong quá trình lĩnh hội trithức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo

Hoạt động nhóm có ý nghĩa rất quan trọng trong việc phát huy tính tích cực, hợp tácvới nhau của học sinh trong học tập Học tập trong môi trường nhóm không những thúcđẩy sự tích cực cá nhân mà còn tạo ra môi trường giao lưu, gắn kết trong học tập

Tuy nhiên, thực tế hiện nay, kĩ năng hoạt động nhóm ở học sinh vẫn còn yếu mànguyên nhân xuất phát từ hai phía

Thứ nhất là về phía người học chưa mạnh dạn, chưa tích cực, ỷ lại vào bạn bè, giáo

viên

Thứ hai là về phía người dạy chưa thật sự chuẩn bị đầy đủ để tổ chức tốt hoạt động

thảo luận nhóm, những câu hỏi để tổ chức hoạt động nhóm chưa được thiết kế khoa học,còn quá sơ sài, qua loa

Để rèn luyện kĩ năng hoạt động nhóm cho học sinh, bên cạnh công tác tổ chức thìviệc sử dụng câu hỏi nhận thức đóng một vai trò hết sức quan trọng vì nó là chủ đề đểthảo luận, để học sinh tự mình giải quyết những mâu thuẫn trong kiến thức.

Trong quá trình sử dụng câu hỏi nhận thức để tổ chức hoạt động nhóm, giáo viên phải luôn quan sát, nhắc nhở, điều chỉnh hoạt động nhóm khi các em đưa ra ý kiến xa rời vấn đề thảo luận Thái độ nhiệt tình, động viên của giáo viên cũng góp phần rất lớn tạo nên sự thành công trong hoạt động nhóm của học sinh.

Ví dụ, khi giảng mục II.2 “Hoạt động của tư sản, tiểu tư sản và công nhân Việt

Nam” của bài 12 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1925”,

giáo viên có thể đưa ra các câu hỏi nhận thức để học sinh tiến hành hoạt động nhóm nhưsau:

+ Nhóm 1 giải quyết: “ Nhận xét về lực lượng tham gia trong phong trào dân chủ ở

Việt Nam trong những năm 1919-1925.”

+ Nhóm 2 giải quyết: “Nhận xét về mục tiêu đấu tranh trong phong trào dân chủ ở

Việt Nam trong những năm 1919-1925”

+ Nhóm 3 giải quyết: “Nhận xét về hình thức đấu tranh trong phong trào dân chủ ở

Việt Nam trong những năm 1919-1925”

+ Nhóm 4 giải quyết: “Nhận xét về kết quả đấu tranh trong phong trào dân chủ ở

Việt Nam trong những năm 1919-1925”

Sau khi các nhóm thảo luận xong, giáo viên chốt lại ý kiến của học sinh và kếtthúc nội dung thảo luận

3.2.4 Giải pháp 4: Sử dụng câu hỏi nhận thức trong quá trình kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh

Kiểm tra, đánh giá là khâu tất yếu của mọi quá trình hoạt động xã hội nhằm giảiquyết một vấn đề quan trọng là xác định chất lượng sản phẩm, chất lượng công việc Đốivới dạy học Lịch sử thì kiểm tra, đánh giá là một khâu quan trọng mà từ trước đến nayvẫn còn chưa chú ý đúng mức Phương pháp kiểm tra, đánh giá cần có sự đổi mới vì nó là

“một khâu không thể thiếu được của quá trình dạy học, là biện pháp nâng cao chất lượng dạy học”.

Kiểm tra, đánh giá là hai khâu khác nhau nhưng gắn bó chặt chẽ với nhau trong

quá trình dạy học “Kiểm tra là quá trình thu thập thông tin để có được những nhận xét,

xác định mức độ đạt được về số lượng hay chất lượng của quá trình lĩnh hội kiến thức, trau dồi kỹ năng, kỹ xảo, hình thành thái độ của người học Kiểm tra để có được dữ liệu, thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá”.

Bản thân kiểm tra, đánh giá là những hoạt động liên quan chặt chẽ với nhau, đánhgiá thông thường phải thông qua kiểm tra, đôi khi kiểm tra mà không đánh giá, chỉ nhằmtìm hiểu tình hình học tập của học sinh Kiểm tra, đánh giá kết quả bài học lịch sử khôngchỉ là công việc của giáo viên mà còn là công việc của cả học sinh Giáo viên kiểm tra vàđánh giá kết quả học tập của học sinh Học sinh tự kiểm tra và đánh giá việc học tập củamình và kiểm tra, đánh giá lẫn nhau Thông qua kiểm tra, đánh giá giáo viên thu lại thôngtin ngược để điều chỉnh phương pháp dạy học, học sinh tự kiểm tra kiến thức của mình,qua đó rèn luyện tư duy lịch sử, năng lực tự học của học sinh

Kiểm tra, đánh giá học sinh có thể dựa vào các hình thức sau:

Kiểm tra miệng:

Đây là loại hình kiểm tra thường được dùng để kiểm tra kiến thức đã học của họcsinh trước khi bắt đầu bài học mới Trong tiến trình dạy học, loại hình này vẫn được giáoviên sử dụng nhằm xem xét việc học sinh theo dõi, nắm bắt kiến thức mới, hoặc liên hệgiữa kiến thức cũ với kiến thức mới như thế nào

Kiểm tra miệng không nhất thiết phải kiểm tra ngay từ đầu tiết học mà cần phải linhhoạt kết hợp kiểm tra trong quá tŕnh lên lớp, kết hợp các câu hỏi trên lớp một cách nhuầnnhuyễn Kiểm tra miệng giúp học sinh nắm bắt được tình hình học tập của học sinh, trên

cơ sở đó, giáo viên đưa ra những biện pháp thích hợp để thúc đẩy tính tích cực, khả năngđộc lập, sáng tạo trong tư duy của các em

Câu hỏi kiểm tra miệng là những vấn đề cụ thể, chi tiết hoặc khái quát, nhưng nộidung phải rõ ràng, ngắn gọn, tiết kiệm thời gian Kiểm tra miệng có ưu thế là nhanh, rènluyện khả năng ứng xử của học sinh, đồng thời giúp học sinh bổ sung vấn đề đang kiểm

tra “Kiểm tra miệng có ý nghĩa rất quan trọng đối với việc phát triển ngôn ngữ của học

sinh Bởi vì thông qua hình thức kiểm tra này học sinh có điều kiện trình bày ý nghĩ của mình một cách chặt chẽ, khá đầy đủ.” Tuy nhiên, kiểm tra miệng cũng có những hạn chế

nhất định là do thời gian có hạn nên ít có điều kiện kiểm tra sâu một vấn đề, ít có điềukiện để rèn luyện văn phong viết.

Ví dụ, sau khi dạy xong bài 14 “Phong trào dân tộc dân chủ 1919-1925”, vào đầu

giờ học tiếp theo, giáo viên có thể sử dụng một số câu hỏi nhận thức để tiến hành kiểmtra miệng:

+ “Vì sao thực dân Pháp tiến hành khai thác thuộc địa lần thứ hai ở Việt Nam?” + “Những chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp đã tác động đến tình

hình kinh tế và giai cấp xã hội Việt Nam như thế nào?”

+ “Vì sao Nguyễn Ái Quốc lựa chọn con đường cứu nước là con đường cách mạng

vô sản?”

+ “Nhận xét về phong trào dân tộc dân chủ 1919-1925?”

Kiểm tra viết:

Kiểm tra viết là một trong những hình thức kiểm tra có vai trò quan trọng trong quátrình dạy học nhằm kiểm tra kết quả học tập của học sinh có tính chất đồng loạt Kiểm traviết được tiến hành sau khi học sinh học xong một phần, một bài, một khóa trình lịch sử

ở một lớp và được học sinh chuẩn bị, ôn tập trước ở nhà Kiểm tra viết giúp giáo viên cóthể đánh giá được trình độ cũng như năng lực nhận thức của các em trong một phần, mộtbài học cụ thể trong một giai đoạn lịch sử nhất định Thông qua kiểm tra này, giáo viên

có điều kiện để điều chỉnh cách dạy của mình cho phù hợp với đối tượng, trình độ tiếpnhận hoặc uốn nắn cách học tập của học sinh Hình thức kiểm tra viết theo lối tự luận cónhững mặt ưu điểm như giáo viên có điều kiện để kiểm tra nội dung khái quát, rèn luyệnvăn phong viết cho học sinh, việc ra đề tương đối dễ đối với giáo viên có trình độ chuyênmôn cao, có năng lực nghề nghiệp Tuy nhiên, hình thức này cũng có những điểm hạnchế như vùng kiến thức hẹp dẫn đến học sinh dễ học tủ, chấm bài lâu – trả bài chậm dẫnđến học sinh không có điều kiện rút kinh nghiệm làm bài, điểm số chấm bài kiểm tra cótính chủ quan của giáo viên

Hình thức kiểm tra viết có thể chia thành các loại sau:

- Kiểm tra viết từ 10 đến 15 phút là những bài làm không định trước thay thế chokiểm tra miệng, mục đích là xem xét việc tự học ở nhà của học sinh Câu hỏi kiểm tra nêntập trung vào những vấn đề chủ yếu, loại bỏ những vấn đề thứ yếu Câu hỏi kiểm tra có

thể tiến hành kết hợp giữa câu hỏi tái hiện với câu hỏi nhận thức Câu hỏi tái hiện nhẳmđánh giá đối với những học sinh có học lực trung bình còn câu hỏi nhận thức yêu cầu họcsinh phải vận dụng các thao tác tư duy để trả lời câu hỏi phù hợp với những học sinh cótrình độ khá, giỏi.

Ví dụ, sau khi dạy xong bài 12 “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ

1919-1925”, giáo viên sử dụng kết hợp hai hình thức câu hỏi tái hiện và câu hỏi nhận thức như

“Trình bày hoạt động của Nguyễn Ái Quốc từ 1919-1924? Hoạt động của Nguyễn Ái Quốc trong giai đoạn này có ý nghĩa gì đối với cách mạng nước ta?”

- Kiểm tra 1 tiết thường được thực hiện sau khi đã học xong một phần hay cả mộtkhóa trình nhằm tìm hiểu và đánh giá kiến thức chung đã học, làm cơ sở cho việc học tập,nghiên cứu phần tiếp theo Nội dung câu hỏi kiểm tra 1 tiết đòi hỏi học sinh phải hiểu vànắm vững kiến thức, có tính hệ thống, cơ bản, biết cách trình bày vấn đề mà giáo viênđưa ra Hình thức kiểm tra 1 tiết, giáo viên có thể kiểm tra theo hình thức tự luận kết hợptrắc nghiệm khách quan Câu hỏi nhận thức có thể được dùng để biên soạn những câu hỏitrắc nghiệm với mức độ hiểu, vận dụng thấp và vận dụng cao

Ví dụ: Sau khi học xong chương I “Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930”, giáo

viên có thể đưa ra một số câu hỏi nhận thức để kiểm tra viết 1 tiết như sau:

+ “Nhận xét về phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ năm 1919 đến năm

A Đào tạo thanh niên giác ngộ cách mạng

B Truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam

C Soạn thảo Luận cương chính trị đầu tiên để Hội nghị thông qua.

D Triệu tập và chủ trì Hội nghị, soạn thảo Chính cương, Sách lược vắn tắt

Nội dung nào dưới đây phản ánh đúng ý nghĩa cơ bản nhất sự ra đời của Đảng cộng sản Việt Nam đầu 1930?

A Mở ra một bước ngoặt lịch sử của cách mạng Việt Nam

B Chấm dứt thời kì khủng hoảng về đường lối của cách mạng Việt Nam

C Chấm dứt sự khủng hoảng về con đường giải phóng dân tộc Việt Nam

D Chấm dứt sự khủng hoảng về giai cấp lãnh đạo cách mạng Việt Nam

Sự kiện nào dưới đây đánh dấu khuynh hướng cách mạng vô sản giành quyền lãnh đạo duy nhất đối với cách mạng Việt Nam ?

A Hội Việt Nam Cách mạng thanh niên ra đời

B Tân Việt Cách mạng đảng bị phân hoá

C Sự ra đời của ba tổ chức cộng sản

D Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập

Các hình thức kiểm tra, đánh giá nêu trên được tiến hành một cách linh hoạt, tùytheo điều kiện cụ thể của việc dạy học Các hình thức kiểm tra, đánh giá luôn tạo cho họcsinh hứng thú, tích cực tham gia, củng cố kết quả học tập, tuy nhiên cần tính đến điềukiện cụ thể của việc kiểm tra Trong bất kì trường hợp nào vẫn phải đảm bảo yêu cầuchung mà mục tiêu môn học, chương trình, khóa trình đặt ra

3.2.5 Giải pháp 5: Sử dụng câu hỏi nhận thức để hướng dẫn học sinh tự học ở nhà

Để hoàn chỉnh quá trình dạy học, bên cạnh hình thức lên lớp được coi là hình thứcchủ yếu giáo viên còn phải thực hiện một số hình thức bố trí khác nhau như học ở nhà,ngoại khóa, tham quan…Việc học tập ở nhà của học sinh có quan hệ mật thiết với côngviệc của các em trên lớp Bài tập ở nhà nhằm giúp học sinh nắm vững, hiểu sâu kiến thức,rèn luyện kĩ năng bộ môn và khả năng vận dụng kiến thức

Việc học tập và làm bài tập ở nhà là công việc thường xuyên của học sinh Giáoviên phải giúp học sinh thấy được tầm quan trọng của việc học tập ở nhà Từ đó, bản thân

các em có ý thức, hứng thú và có nhu cầu với công việc này Để việc học tập ở nhà củahọc sinh đạt kết quả cao, Giáo viên phải đầu tư suy nghĩ để xây dựng hệ thống câu hỏinhận thức đa dạng, phát huy được tính tích cực học tập của học sinh.

Trong dạy học lịch sử, không nhất thiết học sinh phải ghi nhớ tất cả các sự kiện,

mà chỉ cần ghi nhớ những nội dung cơ bản Song việc ghi nhớ các sự kiện cũng hết sứckhó khăn, thậm chí lẫn lộn các kiến thức Do đó, cần thiết phải rèn luyện cho học sinh kĩnăng hệ thống hóa, sơ đồ hóa bằng các câu hỏi nhận thức

Thông qua việc hệ thống hóa, sơ đồ hóa kiến thức, học sinh sẽ nhanh chóng xâuchuỗi các sự kiện một cách nhanh chóng, kiến thức ghi nhớ một cách chắc chắn Chẳngnhững thế, nó còn giúp học sinh có thể phân tích, đối chiếu, xác định được mối liên hệgiữa các sự kiện

Ví dụ: khi dạy xong chương I: “Việt Nam từ năm 1919 đến năm 1930”, giáo viên có

thể sử dụng bảng thời gian sau:

Sau đó giáo viên yêu cầu học sinh điền các sự kiện tương ứng với các mốc liên quanđến hoạt động của Nguyễn Ái Quốc Cho biết các sự kiện nào nói đến việc Nguyễn Ái

7-1920

1921192210-1923

12-1920

6-19257-1924

Quốc chuẩn bị về mặt chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời Đảng Cộng sản ViệtNam.

3-2-1930

6-1925 7-1924

10-1923

1922 1921 12-1920 7-1920

Từ sơ đồ trên, giáo viên sẽ giúp học sinh dễ dàng trả lời câu hỏi: “Vì sao nói

Nguyễn Ái Quốc chuẩn bị về mặt chính trị tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời Đảng Cộng sản Việt Nam?”

4 HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

Mặc dù thời gian cho một tiết học lịch sử trên lớp là rất hạn chế nhưng sau khi ápdụng đề tài này vào thực tiễn giảng dạy của mình, tôi cũng đã đạt được một kết quả khảquan Trước hết bản thân tôi nhận thấy rằng đây là những kinh nghiệm rất phù hợp vớiviệc dạy – học Lịch sử đối với đối tượng là học sinh Trung học phổ thông, nhất là họcsinh lớp 12, nó góp phần giúp các em vừa tiếp thu được kiến thức trọng tâm vừa củng cốcũng như nhớ được những nội dung cơ bản nhất của bài học ngay tại lớp, chính vì vậy

về tổchức cho

sự ra đờiĐảngCộng sảnViệtNam

đây cũng có thể xem là một biện pháp góp phần phát huy tính tích cực, chủ động học tập

bộ môn của học sinh

Từ đây cũng nhận thấy được rằng kết quả học tập của học sinh khối 12 đã có nhữngdấu hiệu chuyển biến theo hướng khả quan, khả năng ghi nhớ bài học của các em nhanhhơn, dễ hơn, nhờ đó điểm số của các em trong bài kiểm tra cũng được cải thiện đáng kể

BẢNG KẾT QUẢ BÀI KIỂM TRA 15 PHÚT TRƯỚC KHI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI

Lớp Sĩ số Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém

SL % SL % SL % SL % SL % 12B1 30 7 23.3 8 26.7 10 33.3 5 16.7 0 4.5

12B2 33 4 12.1 6 18.2 11 33.3 10 30.3 2 6.1

12B3 34 2 5.9 8 23.5 8 23.5 11 32.4 5 14.7

12B4 34 4 11.8 10 29.4 10 29.4 8 23.5 2 5.9

12B5 34 7 20.6 9 26.5 11 32.4 6 17.6 1 2.9

BẢNG KẾT QUẢ BÀI KIỂM TRA 15 PHÚT SAU KHI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI

Lớp Sĩ số Giỏi Khá Trung bình Yếu Kém

SL % SL % SL % SL % SL % 12B1 30 15 50.0 11 36.7 4 13.3 0 0.0 0 0.0

12B2 33 12 36.4 11 33.3 7 21.2 3 9.1 0 0.0

12B3 34 8 23.5 13 38.3 8 23.5 5 14.7 0 0.0

12B4 34 13 38.3 15 44.1 5 14.7 1 2.9 0 0.0

12B5 34 14 41.2 14 41.2 5 14.7 1 2.9 0 0.0

5 BÀI HỌC KINH NGHIỆM

Sau khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm này vào bài dạy lịch sử, bản thân tôi đã rútđược một số bài học:

Thứ nhất, với mỗi tiết dạy, giáo viên cần nêu rõ yêu cầu mục tiêu của bài học lịch

sử, từ đó biết được đâu là kiến thức trọng tâm để đưa ra những câu hỏi nhận thức mộtcách hợp lý, góp phần củng cố và khắc sâu kiến thức cho học sinh ngay trên lớp

Thứ hai, tiết học sử có thời lượng rất ngắn (45’) nhưng lượng kiến thức thì tươngđối nhiều, vì vậy khi dạy – học bài mới, giáo viên phải cố gắng làm sao luôn giành ít nhất

5 – 7 phút cuối giờ để hệ thống lại những kiến thức trọng tâm cho học sinh

Thứ ba, giáo viên cần nghiên cứu kỹ sách giáo khoa, tìm hiểu thêm các thông tinbên ngoài nhất là về phim, ảnh để tạo không khí sinh động cho một tiết học lịch sử

Thứ tư, giáo viên luôn có được những cái mới, những cái hay trong việc dùng câuhỏi nhận thức để phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy – học lịch sử, tránh sự lập

đi lập lại của một kiểu câu hỏi, như thế rất dễ dẫn đến tình trạng học sinh bị nhầm lẫnkiến thức từ phần này sang phần khác, hay của bài này sang bài khác

Thứ năm, bên cạnh việc sử dụng câu hỏi nhận thức thì trong quá trình dạy – học lịch

sử, giáo viên cần phải biết áp dụng hợp lý đổi mới phương pháp dạy học lịch sử, có nhiềunội dung bài học không phù hợp dùng sơ đồ để hệ thống kiến thức thì giáo viên tuyệt đốikhông áp dụng mà phải tìm ra phương pháp nào phù hợp hơn, có như thế mới phát huyđược tính tích cực, chủ động của học sinh trong học tập lịch sử, đáp ứng được yêu cầucủa chương trình giáo dục hiện nay

6 ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

6.1 Kết luận

Việc sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học Lịch sử có vai trò to lớn đối với việcphát huy khả năng tư duy độc lập, sáng tạo cho học sinh, góp phần không nhỏ vào việcnâng cao hiệu quả bài học lịch sử ở trường phổ thông Vì vậy, khi cung cấp kiến thức mớicho HS ở bất kì chương nào, bất kì bài nào, bất kì khối lớp nào giáo viên cũng cần đầu tưsuy nghĩ xây dựng và sử dụng câu hỏi nhận thức để học sinh lĩnh hội kiến thức mới mộtcách thông minh, sáng tạo nhằm phát triển toàn diện học sinh trên cả 3 mặt: giáo dưỡng,giáo dục và phát triển

Việc sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học Lịch sử có liên quan mật thiết vớikhâu tổ chức hoạt động độc lập của học sinh nên đì hỏi người thầy làm thế nào để kíchthích tư duy, tạo nên hứng thú đối với các em, động viên các em chú ý theo dõi bài học

để tìm ý trả lời câu hỏi Tổ chức tốt hoạt động độc lập của học sinh sẽ giúp học sinh trảlời tốt các câu hỏi giáo viên đưa ra Xây dựng và sử dụng câu hỏi nhận thức có thể vậndụng trong bất kì bài học nào Vận dụng tốt chắc chắn sẽ mang lại hiệu quả cao trong dạy

học lịch sử Hơn nữa, xây dựng và sử dụng câu hỏi nhận thức rất phù hợp với điều kiệnthực tế đối với phương pháp dạy học hiện nay Nó không đòi hỏi chi phí tốn kém mà chỉcần giáo viên đầu tư, tư duy sáng tạo.

Xây dựng và sử dụng câu hỏi nhận thức trong dạy học Lịch sử Việt Nam từ 1919đến 1945 ở trường THPT (chương trình chuẩn) giáo viên cần xác định kiến thức cơ bảncần truyền thụ, nắm chắc đối tượng học sinh Câu hỏi nhận thức phải hướng tư duy họcsinh vào bản chất của sự kiện, hiện tượng lịch sử, phải tuân thủ theo phương pháp lấy họcsinh làm trung tâm Muốn nâng cao hiệu quả sử dụng câu hỏi nhận thức, phát huy khảnăng tư duy, sáng tạo của học sinh, trước hết giáo viên phải hiểu rõ về vai trò, vị trí củacâu hỏi nhận thức, từ đó có quan niệm đúng đắn về dạy học vấn đề này

6.2 Một số đề xuất, khuyến nghị

Thứ nhất, một thực tế rất rõ ràng là hiện nay nhà trường vẫn chưa đáp ứng đủ hệthống phòng máy chiếu phục vụ cho việc dạy – học nhiều bộ môn, nếu áp dụng đề tài trêncùng với việc phối hợp sử dụng công nghệ thông tin thì tiết học sẽ đem lại hiệu quả caohơn

Thứ hai, vì kiến thức lịch sử tương đối dài, đa số giáo viên đều sợ “cháy giáo án”nên thường không sử dụng nhiều câu hỏi nhận thức mà chủ yếu là những câu hỏi tái hiện,

ít kích thích tính tự giác học tập của học sinh, không lựa chọn được đâu là kiến thức trọngtâm cần khắc sâu, điều này làm cho việc nắm được phần nào kiến thức trọng tâm của họcngay trên là là rất khó khăn Cho nên, tôi nhận thấy rằng với một bài học lịch sử, ngườigiáo viên cần đặt ra được đâu là kiến thức trọng tâm, cơ bản buộc phải giảng dạy cho họcsinh hiểu, đâu là kiến thức bổ trợ học sinh có thể tự tìm hiểu, từ đó phân bổ thời gian thậthợp lý cho một tiết dạy – học lịch sử, không quá nặng nề về việc phải làm sao dạy cho

đủ, cho đúng chương trình, vì như thế cả giáo viên và học sinh đều cảm thấy căng thẳng,

nó làm cho tiết dạy – học sử trở nên nặng nề và nhàm chán

Thứ ba, giáo viên khi lên lớp luôn phải chuẩn bị thật tốt bài giảng của mình, nắmvững kiến thức, luôn biết tìm tòi những thông tin mới, chính xác liên quan đến bài học đểtruyền đạt thêm cho học sinh, tạo không khí thoải mái cho các em trong tiết học sử

Thứ tư, người giáo viên luôn biết vận dụng tốt các phương pháp dạy học lịch sử, cónhững tình huống ứng xử sư phạm phù hợp, và nhất là luôn có sự đổi mới trong từng tiết

Cuối cùng, Sở cũng nên tổ chức nhiều chuyên đề cấp tỉnh về việc nâng cao chấtlượng giảng dạy bộ môn lịch sử để giáo viên trong tỉnh có dịp giao lưu, trao đổi và họchỏi kinh nghiệm lẫn nhau.

Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi trong quá trình giảng dạy bộ môn Lịch

sử ở trường THPT Xuân Thọ, hiểu biết và kinh nghiệm chắc chắn không tránh khỏinhững sai sót, rất mong nhận được sự góp ý chân thành của quý đồng nghiệp

Cuối cùng tôi chân thành cảm ơn tập thể giáo viên và học sinh trường THPT XuânThọ đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành bài “sáng kiến kinhnghiệm” của mình

Xuân thọ, ngày 10 tháng 04 năm 2017

Người thực hiện đề tài

Trần Minh Vương

z

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Lịch sử 12, NXB Giáo dục, Hà Nội.

2 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2007), Lịch sử 12 - Sách giáo viên, NXB Giáo dục, Hà Nội.

3 Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kỹ năng môn

lịch sử 12, NXB Giáo dục, Hà Nội.

4 Lê Thị Thu Hương (2010), “Tình huống có vấn đề trong dạy học lịch sử ở trường phổ

thông”, Tạp chí Giáo dục, (242), tr 34-36

5 Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng (1998), Phát huy tính tích cực của học sinh trong

dạy học lịch sử ở trường Trung học cơ sở, NXB Giáo dục, Hà Nội.

6 Phan Ngọc Liên (Chủ biên) (2002), Phương pháp dạy học lịch sử tập 1, NXB Giáo

dục, Hà Nội

7 Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường (Đồng chủ

biên) (2002), Một số chuyên đề về phương pháp dạy học lịch sử, NXB Đại học Quốc

gia, Hà Nội

8 Trịnh Đình Tùng, Đặng Văn Hồ (Đồng chủ biên), Hệ thống các phương pháp dạy học

Lịch sử ở trường Trung học phổ thong, Trung tâm đào tạo từ xa Đại học Huế, 2012.