SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN SKKN VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

Trang 1

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vị: TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

Mã số: (Do HĐKH Sở GD&ĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC

MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

Người thực hiện: Vũ Tiến ĐạtLĩnh vực nghiên cứu:

- Quản lý giáo dục 

- Phương pháp dạy học bộ môn: Lịch Sử 

- Lĩnh vực khác: 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)

Năm học: 2016 - 2017

Trang 2

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

––––––––––––––––––

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên : VŨ TIẾN ĐẠT

2 Ngày tháng năm sinh : 06/01/1981

3 Nam, nữ: Nam

4 Địa chỉ : Khu phố V- TT Trảng Bom – H Trảng Bom – T Đồng Nai

5 Điện thoại 0613.866499( CQ) / 0613.923101 (NR);ĐTDĐ:0937.283788

6 Fax : E-mail :vutiendat6181@gmail.com

7 Chức vụ : Phó hiệu trưởng

8.Nhiệm vụ được giao: bồi dưỡng HSG khối 12, dạy học lịch sử lớp10A1

1 Đơn vị công tác:Trường THPT Ngô Sĩ Liên

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị ( hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ ) cao nhất : Thạc sĩ

- Năm nhận bằng : 2011

- Chuyên ngành đào tạo : Lịch sử Việt Nam

III KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm : Lịch sử

- Số năm có kinh nghiệm : 12

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây :

1 Một số biện pháp phát huy tính tích cực của học sinh trong bộ mônLịch sử ở trường THPT

2 Một số kinh nghiệm trong vận dụng văn học dân gian (ca dao, tục ngữ)trong dạy học lịch sử lớp 12 trường THPT Ngô Sĩ Liên

BM02-LLKHSKKN

Trang 3

Tên SKKN: VẬN DỤNG VĂN HỌC DÂN GIAN TRONG DẠY HỌC

MÔN LỊCH SỬ LỚP 10 TRƯỜNG THPT NGÔ SĨ LIÊN

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Cách đây hơn nửa thế kỷ, trên tấm bia Tiến sĩ đầu tiên dựng tại Văn

Miếu Quốc Tử Giám đã ghi: “…Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, nguyên khí

thịnh thì thế nước mạnh, rồi lên cao, nguyên khí suy thì thế nước yếu, rồi xuống thấp” Ý thức được tầm quan trọng của giáo dục nên trong thời đại ngày nay,

Đảng và nhà nước ta luôn coi trọng giáo dục, coi giáo dục là “quốc sách hàngđầu” và luôn chú trọng đổi mới giáo dục Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc

lần thứ XI đã xác định "Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng

chuẩn hoá, hiện đại hoá, xã hội hoá, dân chủ hoá và hội nhập quốc tế" và "Phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân"

Việc học Lịch sử có đặc trưng riêng đó là người học không thể tri giáctrực tiếp, không thể nhìn thấy, "sờ” thấy hay làm thí nghiệm trong phòng thínghiệm… mà buộc phải tư duy, phải trừu tượng hóa, khái quát hóa để dựng lạinhững gì diễn ra trong quá khứ thông qua các sự kiện, niên đại, nhân vật lịch sử

Vì vậy, để có thể nâng cao chất lượng dạy học môn lịch sử trong nhà trường phổthông hiện nay, đáp ứng mục tiêu đổi mới căn bản toàn diện giáo dục, đặt ra yêucầu thiết yếu là phải đổi mới phương pháp dạy học

Do đặc điểm lịch sử của dân tộc, tài liệu văn học nói chung và văn họcdân gian nói riêng ở nước ta có khả năng biểu hiện nội dung lịch sử rất sâu sắc

Nó không chỉ có giá trị như những tài liệu lịch sử, mà còn phản ánh được bảnchất của từng sự kiện lịch sử cụ thể, bởi thế, vận dụng văn học dân gian tronggiảng dạy môn Lịch sử cũng là một hướng đi trong đổi mới phương pháp giảngdạy Từ thực tiễn đã áp dụng tại đơn vị, trong bài viết này, tôi xin trình bàynhững kinh nghiệm của bản thân trong việc vận dụng văn học dân gian trongdạy học môn Lịch sử lớp 10 tại trường THPT Ngô Sĩ Liên với hy vọng có thểchung tay cùng Quý thầy cô giáo góp phần nâng cao chất lượng dạy và học mônLịch sử trong nhà trường phổ thông hiện nay

Văn học dân gian là một phần của sáng tác dân gian, phát triển trong đờisống của nhân dân theo phương thức truyền miệng và tập thể, là sáng tác nghệthuật của nhân dân, tác phẩm dân gian phản ánh và biểu hiện đời sống nhân dân,thế giới tinh thần và tình cảm của nhân dân Đó là cuộc sống lao động, những sựkiện, vấn đề của đời sống xã hội, cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dânchống áp bức và cuộc chiến đấu của toàn dân chống ngoại xâm Hiện thực lịchsử đã được phản ánh trong tác phẩm văn học dân gian như là bộ bách khoa toànthư về đời sống nhân dân Vì lẽ đó, nó là “những hòn ngọc quý”, là vũ khí tinhthần mạnh mẽ của nhân dân Việc sử dụng những câu ca dao, tục ngữ, truyệnkể… trong một bài giảng sẽ làm tăng sự “cảm thụ lịch sử” cho học sinh thêmphần tinh tế và sâu sắc hơn

BM03-TMSKKN

Trang 4

Từ đặc điểm này, tài liệu văn học dân gian đã cơ bản phản ánh được “cáithần” của sự kiện, của mỗi thời kỳ lịch sử cụ thể Cố nhà văn Vũ Ngọc Phan(1902 – 1987) từng cho rằng: “Văn học dân gian phục vụ rất nhiều cho sử học”khi nghiên cứu tác dụng của văn học dân gian đối với các môn khoa học xã hộikhác Thật vậy, giữa tri thức lịch sử và tri thức văn học nói chung, văn học dângian nói riêng có mối quan hệ với nhau rất chặt chẽ Để cho bài giảng lịch sửthêm sinh động, người giáo viên lịch sử phải biết linh hoạt sử dụng nhiềuphương pháp đổi mới trong dạy học, trong đó việc vận dụng tài liệu văn học dângian là một trong những phương pháp hữu hiệu, góp phần nâng cao chất lượngbài giảng được tốt hơn.

Nói tóm lại, khi sự giảng dạy, phân tích có tính chất lý luận không đủ đểhọc sinh hiểu đầy đủ một vấn đề và sự kiện lịch sử thì tài liệu văn học dân gian

có khả năng phát huy được tác dụng tích cực của nó Bởi vì, nhận thức lịch sửkhông chỉ có một hướng, một nội dung mà là sự kết hợp, bổ sung sâu sắc giữacảm thụ và tư duy lý trí, giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính Hiểuđược như vậy, người giáo viên lịch sử sẽ thấy rõ sự cần thiết của tài liệu văn họcdân gian trong dạy học lịch sử trong trường phổ thông hiện nay

Dân tộc ta có lịch sử hàng ngàn năm văn hiến, kiến thức văn học dân gianlà một kho tàng vô giá, hơn nữa Văn học và Sử học luôn có mối quan hệ hữu cơvới nhau, nhiều tác phẩm văn học bản thân nó cũng là một nguồn sử liệu vô

cùng quý giá như “Hịch tướng sĩ” của Trần Hưng Đạo, “Cáo Bình Ngô” của Nguyễn Trãi, “Tuyên ngôn độc lập” của Hồ Chí Minh….văn học dân gian

không chỉ góp phần minh họa cho những sự kiện lịch sử mà còn làm cho bàigiảng thêm hấp dẫn, tạo được không khí gần gũi giữa học sinh với sự kiện lịchsử đang tìm hiểu, giúp cho giờ học thêm sinh động, đồng thời dễ tạo được biểutượng lịch sử ở học sinh

Trong những năm qua, những chỉ đạo đổi mới phương pháp dạy học của

Sở GD& ĐT và đặc biệt của BGH trường THPT Ngô Sĩ Liên đã tạo điều kiệncho tôi thực hiện và kiểm định những giải pháp đổi mới của mình trong thực tế

Những thành công bước đầu trong việc vận dụng ca dao, tục ngữ trongdạy học lịch sử khối 12 của bản thân tại đơn vị cũng là một thuận lợi và là độnglực cho tôi tiếp tục thực hiện các giải pháp của đề tài

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

1 Các bước thực hiện giải pháp:

Theo tác giả Trịnh Tùng trong cuốn “Phương pháp dạy học lịch sử”(trang 164, NXB Giáo dục 1999), thì sử dụng tài liệu văn thơ trong dạy học lịchsử có thể tiến hành như sau:

Thứ nhất: Đưa vào bài giảng một đoạn thơ, đoạn văn ngắn nhằm minh họanhững sự kiện đang học

Thứ hai: Dùng một đoạn trích nhằm cụ thể hóa sự kiện, nêu ra một kết luậnkhái quát giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn một thời kì lịch sử

Thứ ba: Tài liệu văn học được sử dụng để tổ chức những buổi ngoại khóalịch sử (Dạ hội lịch sử…)

Trang 5

Trong một giờ dạy, bên cạnh các phương pháp khác, giáo viên có thể kếthợp vận dụng văn học dân gian theo các bước sau:

- Bước 1: Học sinh trình bày sự kiện Lịch sử dựa vào nội dung sách giáokhoa

- Bước 2: Học sinh dẫn chứng tục ngữ, ca dao cho những sự kiện lịch sử

- Bước 3: Giáo viên nhận xét, đánh giá

Các bước trên có thể thực hiện với những lớp có năng lực khá giỏi và đã

có sự chuẩn bị trước Trong trường hợp học sinh không tìm được những câu cadao, tục ngữ phù hợp với sự kiện lịch sử hoặc năng lực học sinh yếu thì giáoviên có thể linh hoạt chuyển qua thực hiện các bước sau:

- Bước 1: Giáo viên gợi nhớ hoặc trình bày những câu tục ngữ, ca dao

- Bước 2: Học sinh phân tích xem đó là sự kiện nào hoặc phản ánh vấn đềgì

- Bước 3: Giáo viến nhận xét

2 Nội dung giải pháp:

Trong dạy học lịch sử, cũng như các bộ môn khác ở trường phổ thông,việc tiến hành bài học trong giờ học nội khóa là một hình thức cơ bản nhất,chiếm vị trí chủ đạo trong các hoạt động dạy và học Có nhiều biện pháp sửdụng tài liệu văn học dân gian trong giờ học nội khóa môn Lịch sử nhưng phảiđảm bảo việc sử dụng đúng sách giáo khoa, phát huy tính tích cực, độc lập, sángtạo của học sinh trong học tập Tùy thuộc vào mục đích, nội dung của từng bài,từng hoạt động, hình thức tổ chức giờ học mà giáo viên có biện pháp hướng dẫnhọc sinh sử dụng tài liệu văn học dân gian khác nhau Sau đây, xin được đi sâuvào từng biện pháp cụ thể :

2.1 Sử dụng tài liệu Văn học dân gian để minh họa và khắc sâu kiến thức cho bài học lịch sử

Khi dạy bài 14: “Các quốc gia cổ đại trên đất nước Việt Nam”, mục 1 “

Quốc gia Văn Lang- Âu Lạc”, giáo viên có thể trích dẫn câu ca dao sau để học

sinh khắc sâu kiến thức:

“ Dù ai đi ngược về xuôi, nhớ ngày giỗ tổ mùng 10 tháng 3”

Hay có thể dẫn lời nói của Bác Hồ khi người nói chuyện với các chiến sĩcách mạng ở Đền Hùng:

“ Các vua Hùng đã có công dựng nước

Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước”

Nghe câu ca này học sinh sẽ nhớ sâu hơn nơi đóng đô của nước ÂuLạc( tại Phong Khê, nay là vùng Cổ Loa- huyện Đông Anh- Hà Nội) Từ đó họcsinh thêm tự hào về truyền thống dân tộc và có ý thức giữ gìn và xây dựng đấtnước

Trong bài 15, 16 “Thời Bắc thuộc và các cuộc đấu tranh giành độc lập

dân tộc (từ thế kỷ II TCN đến thế kỷ X) giáo viên có thể kể câu chuyện “Mị

Châu, Trọng Thủy” để học sinh dễ nhớ hơn về sự thất bại của nước Văn Langtrước sự tấn công của phương Bắc, từ đó nước ta bước vào thời kì Bắc thuộc

Với khởi nghĩa của Mai Thúc Loan, có thể đọc bài thơ sau ( Được ghitrong “ Tiên chân báo huấn tân kinh” để ở đền thờ ông), để học sinh nhớ và hiểuhơn nguyên nhân bùng nổ khởi nghĩa, ca tụng công đức của Mai Thúc Loan:

Trang 6

Hùng cứ châu Hoan đất một vùng,

Vạn An thành lũy khói hương xông,

Bốn phương Mai Đế lừng uy đức,

Trăm trận Lý Đường phục võ công.

Lam thủy trăng in, tăm ngạc lặn,

Hùng sơn gió lặng, khói lang không.

Đường đi cống vải từ đây dứt,

Dân nước đời đời hưởng phúc chung”

Khi dạy bài 19: “Những cuộc kháng chiến đấu chống ngoại xâm ở các

thế kỉ X- XV”, mục I “Các cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Tống”, phần

2 “Kháng chiến chống Tống thời Lý”, đến diễn biến cuộc kháng chiến chống

Tống, giáo viên có thể yêu cầu một học sinh đọc bài thơ “Nam quốc sơn hà”được coi là của Lý Thường Kiệt, để học sinh nhớ hơn diễn biến cuộc chiến, tinhthần quân ta - Vì bài thơ được đọc trong lúc giao chiến giữa hai bên và đã cổđộng tinh thần quân ta, làm quân địch hoảng sợ, đây cũng là bản tuyên ngôn độclập lần thứ nhất của dân tộc:

“ Sông núi nước Nam vua Nam ở

Giành giành định phận ở sách trời

Cớ sao lũ giặc sang xâm phạm

Chúng bay sẽ bị đánh tơi bời”

Ở bài 21: “ Những biến đổi của nhà nước phong kiến trong các thế kỉ

XVI- XVIII”, khi giảng dạy mục 2 “Đất nước bị chia cắt”, về cuộc chiến tranh

Nam- Bắc triều: Sau khi kết thúc, kết quả là năm 1592, Bắc triều nhà Mạc thấtbại, phải chạy lên vùng đất Cao Bằng và dựa vào thế lực phong kiến phươngBắc để cố thủ thêm một thời gian nữa Trong khoảng thời gian đó, chính quyềncủa vua Lê - chúa Trịnh vừa phải cho quân đánh chúa Nguyễn ở mạn nam, vừaphải đưa quân lên mạn bắc để đánh dẹp dư đảng họ Mạc, làm cho đời sống nhândân Đàng ngoài rất cực khổ, gia đình li tán, nên nhân dân truyền nhau câu ca:

“ Cái cò lặn lội bờ sông

Gánh gạo nuôi chồng tiếng khóc nỉ non

Nàng về nuôi cái cùng con,

Để anh đi trẩy nước non Cao Bằng”

Đọc câu thơ này, sẽ tạo được ở học sinh lòng xót thương với thân phậncon người thời kì này, đặc biệt là người phụ nữ thời chiến tranh, học sinh sẽ cóthái độ lên án chiến tranh phi nghĩa

2.2 Sử dụng tài liệu Văn học dân gian kết hợp với nêu câu hỏi và bài tập nhận thức

Trong mỗi tiết học, việc xác định nhiệm vụ nhận thức có ý nghĩa cực kỳquan trọng mang tính quyết định đối với hiệu quả của nó Mục đích của việc nêunhiệm vụ nhận thức là giúp học sinh ý thức được những vấn đề cơ bản nhất cầnphải hiểu và nắm chắc của bài sắp học, tức là đặt ra ngay từ đầu nhiệm vụ đểhọc sinh hình dung trước những sự kiện và hiện tượng lịch sử cơ bản, then chốtcủa tiết học

Thông thường, nhiệm vụ nhận thức được giáo viên nêu lên bằng một hoặcvài câu hỏi trước khi vào dạy bài mới để kích thích tư duy của học sinh, giúp các

Trang 7

em suy nghĩ, tập trung vào những nhiệm vụ cốt lõi Cuối tiết học, học sinh trảlời được những câu hỏi đó là bài học đạt hiệu quả Việc kết hợp sử dụng tài liệuvăn học dân gian với nêu câu hỏi, bài tập nhận thức là một biện pháp cần thiết,góp phần làm cho bài giảng có tính hiệu quả cao.

Ví dụ, dạy bài 26 “Tình hình xã hội ở nửa đầu thế kỉ XIX và phong trào

đấu tranh của nhân dân”, ở mục 1, GV có thể đọc cho HS nghe câu ca dao :

“Con ơi, mẹ bảo con này, Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan”.

Sau đó, đặt cho các em bài tập nhận thức: Câu ca dao trên phản ánh thựctế gì của xã hội đương thời? Học sinh có thể nêu được: câu ca dao là lời cha(hoặc mẹ) dặn con nhớ lấy cái thực tế phũ phàng và tội ác cướp bóc dã man củabọn quan lại phong kiến Nó cung cấp một hình ảnh cụ thể : “cướp đêm là giặc,cướp ngày là quan” Nó được chia làm hai vế đối nhau, các từ ngữ cũng đốinhau : “quan” đối với “giặc” ; “cướp ngày” đối với ‘cướp đêm” Nghệ thuật đối

đã đặt bọn quan lại phong kiến ngang hàng với bọn giặc cướp Tất cả đã nói lên

bộ mặt xấu xa và tệ tham quan ô lại của bọn được xem là “công bộc” cho dân

Lấy một ví dụ khác Muốn cho học sinh nhận thức sâu sắc được truyềnthống yêu nước đấu tranh anh dũng của người phụ nữ Việt Nam, giáo viên cóthể hỏi HS bằng một câu tục ngữ : “Tục ngữ Việt Nam có câu : “Giặc đến nhàđàn bà phải đánh”, bằng truyền thống lịch sử dân tộc, hãy nêu và chứng minhqua những sự kiện lịch sử mà em biết?” Có thể cho học sinh bài tập về nhà hoặcthảo luận trên lớp dưới sự hướng dẫn của giáo viên

Với bài tập nhận thức này, giáo viên có thể kiểm tra kiến thức học sinhmột cách hệ thống và khoa học Câu tục ngữ dễ dàng đi vào lòng học sinh bởi sự

cô động và hình ảnh hết sức cụ thể Sau khi học sinh có câu trả lời, giáo viên cóthể phân tích giúp cho học sinh hiểu rõ câu tục ngữ nói lên tinh thần, ý chí vàquyết tâm chống xâm lược giữ nhà giữ nước của nhân dân ta

Ngoài ra, có thể ra bài tập về nhà bằng việc cho học sinh sưu tầm nhữngtài liệu văn học dân gian về một giai đoạn hay một chủ đề lịch sử như truyềnthống yêu nước của dân tộc, các vị anh hùng dân tộc, đời sống của nhân dântrong xã hội phong kiến,… Đặc biệt, khuyến khích các em sưu tầm những vấn

đề có tính chất địa phương giúp cho học sinh có những hiểu biết về quê hươngmình nhằm bồi dưỡng lòng yêu quê hương và niềm tự hào dân tộc mình hơn.Làm được điều này, chẳng những học sinh tự mình bổ sung thêm những hiểubiết về văn học dân gian, về lịch sử dân tộc mà còn giúp cho các em làm quenbước đầu với công tác nghiên cứu khoa học

2.3 Sử dụng tài liệu Văn học dân gian để nêu quy luật, rút ra bài học lịch sử

Trên cơ sở tạo biểu tượng lịch sử để hình thành khái niệm, học sinh đã có

sự khái quát lý luận, song chưa phải đã dừng ở đấy, mà cần tiến hành nắm quyluật và rút ra bài học lịch sử Bởi vì nghiên cứu khoa học cũng như học tập lịchsử phải đạt đến trình độ nắm quy luật và ý nghĩa thực tiễn của việc học lịch sử làbiết vận dụng những bài học của quá khứ trong cuộc sống hiện tại Công việcnày cũng là một bộ phận quan trọng của việc phát triển tư duy và năng lực thựchành của học sinh

Trang 8

Lịch sử Việt Nam có rất nhiều bài học sâu sắc, quý báu đã được các nhànghiên cứu tổng kết và đúc rút ra, có sẵn trong giáo trình và sách giáo khoa Lịchsử Tuy nhiên, nhiệm vụ của người giáo viên không phải là thông báo cho họcsinh những quy luật, bài học lịch sử, mà “phải dạy cho học sinh hiểu biết những

sự kiện lịch sử, những quy luật lịch sử qua các thời đại chứ không thể nói ba hoa

về chính trị ở đây” Mặt khác, sách giáo khoa hiện nay được viết theo hướnggiảm rất nhiều phần kết luận khái quát Vì vậy, việc tổ chức, hướng dẫn học sinhrút ra quy luật, bài học lịch sử là một yêu cầu không thể thiếu Song, không phảitài liệu văn học dân gian nào cũng có thể sử dụng để rút ra bài học lịch sử được.Điều này đòi hỏi người giáo viên cần phải đầu tư nhiều công sức trong việc lựachọn tài liệu văn học dân gian phù hợp

Ví dụ, để cho học sinh dễ dàng rút ra được bài học về sự đoàn kết, thốngnhất trong cuộc đấu tranh gian khổ, quyết liệt để giữ nước và dựng nước trong

bài 28 “Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam”, giáo viên có thể dẫn

truyện Thánh Gióng, hay những câu ca dao như :

“Nhiễu điều phủ lấy giá gương, Người trong một nước phải thương nhau cùng”.

“Bầu ơi thương lấy bí cùng, Tuy rằng khác giống nhưng chung một giàn”.

“Một cây làm chẳng nên non,

Ba cây chụm lại nên hòn núi cao”.

Qua đây, giáo viên định hướng cho học sinh thấm nhuần một bài học đắtgiá của cha ông để lại: muốn tồn tại buộc các thành viên trong đại gia đình dântộc Việt Nam phải cố kết lại với nhau, đùm bọc lẫn nhau, phải thực sự thươngyêu nhau Tình yêu thương được vun đắp từ trong gia đình, họ hàng đến lánggiềng, thôn xóm và mở rộng ra cả đất nước Từ đó, học sinh hiểu được bài học

về cách đối xử các mối quan hệ trong xã hội

2.4 Sử dụng tài liệu Văn học dân gian để kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của học sinh

Việc kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh trong quá trình dạyhọc có tầm quan trọng đặc biệt Nó là “khâu cuối cùng, đồng thời khởi đầu chomột chu trình khép kín tiếp theo với một chất lượng cao hơn của quá trình giáodục” Kiểm tra, đánh giá không phải lúc nào cũng thực hiện một cách máy móclà yêu cầu học sinh trả lời các câu hỏi trong sách giáo khoa hoặc từ “ngân hàng

đề thi” có sẵn vì như vậy sẽ dễ lặp lại và nhàm chán

Chủ trương đổi mới kiểm tra, đánh giá cả về nội dung cũng như hình thứchiện nay, đặc biệt là tinh thần đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực học sinh là

cơ sở vô cùng thuận lợi cho phép người giáo viên linh hoạt, sáng tạo hơn Do

đó, việc sử dụng tài liệu văn học dân gian để kiểm tra, đánh giá kết quả học tậpcủa học sinh cũng là một biện pháp cần thiết và có hiệu quả tích cực

Ví dụ, để kiểm tra miệng hay viết, sau khi dạy xong bài 28 “Truyền thống

yêu nước của dân tộc Việt Nam thời phong kiến”, giáo viên có thể cho học sinh

kiểm tra bằng câu hỏi: “Qua các truyện Thánh Tản Viên và Thánh Gióng, em rút

ra được bài học gì cho lịch sử dân tộc ta?” Từ nội dung hai câu truyện vô cùngsinh động và gần gũi trên, học sinh có thể suy luận, liên tưởng hình ảnh của Sơn

Trang 9

Tinh (tức Thánh Tản Viên) chính là hình ảnh phản ánh năng lực trị thủy của cưdân Việt cổ Còn truyện Thánh Gióng có giá trị như một khúc tráng ca về lịch sửchống ngoại xâm Nó nói với muôn đời rằng, khi vận nước lâm nguy, chiếnthắng chỉ thuộc về những ai biết tập hợp, huy động sức mạnh cũng như trí tuệcủa toàn dân Qua bài kiểm tra nếu đa số học sinh hiểu được như vậy, thì việckết hợp biện pháp trên về cơ bản đạt được hiệu quả như mong muốn.

IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI

1 Đánh giá:

Như đã trình bày ở trên, mặc dù tham gia giảng dạy chưa lâu nhưng vớimong muốn gây hứng thú cho học sinh trong giờ học tôi đã thực hiện đề tài này.Qua quá trình thực hiện đề tài bản thân tự nhận thấy đã có những thành côngnhất định bởi vì các tiết học có vận dụng văn học dân gian thì lớp học sinh độnghẳn lên và nhìn chung học sinh nắm kiến thức tốt hơn, đặc biệt là với học sinhkhối 10 bởi các em rất năng động, hăng hái sẵn sàng tham gia các hoạt động họctập khi được giáo viên tổ chức

2 Những điều lưu ý khi thực hiện đề tài:

Theo tôi, nhiều giáo viên dạy lịch sử hiện nay có lẽ đã từng sử dụng vănhọc dân gian trong dạy học lịch sử, đặc biệt là lịch sử 10, nhưng việc hệ thốnghóa và đánh giá tác dụng, hiệu quả của những giải pháp này đối với việc nângcao chất lượng dạy học bộ môn chưa được chú trọng

Qua kinh nghiệm của bản thân, tôi thấy rằng việc sử dụng văn học dângian trong dạy học lịch sử sẽ có tác dụng lớn trong việc nâng cao chất lượng dạyvà học, nhưng để sử dụng chúng sao cho hiệu quả, chúng ta cần tuân thủ một sốyêu cầu sau:

Thứ nhất, tài liệu đó phải đảm bảo giá trị giáo dưỡng, giáo dục và giá trịvăn học

Thứ hai, Tài liệu ấy phải là một bức tranh sinh động về những sự kiện,nhân vật lịch sử đang học, phải phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh

Thứ ba, đối với giáo viên: Cần có sự lựa chọn tài liệu, loại bỏ những yếu

tố không phù hợp nhất là những yếu tố thần bí, hoang đường và giữ lại nhữngđiểm cơ bản, khoa học, phục vụ bài giảng

Khi sử dụng, giáo viên chỉ đưa vào những nội dung phù hợp, tránh lạmdụng quá nhiều sẽ làm loãng nội dung bài học lịch sử, biến giờ học sử thành giờgiới thiệu tác phẩm văn học, ảnh hưởng đến sự tập trung nhận thức của họcsinh Đồng thời, giáo viên cần sử dụng ngữ điệu phù hợp với tài liệu văn học,với nội dung bài giảng một cách hợp lí, lôgic… khi đó tính thuyết phục và hấpdẫn sẽ tăng lên

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Cùng với các tài liệu tham khảo khác, tài liệu văn học dân gian là mộtnguồn tài liệu tham khảo vô cùng cần thiết và quan trọng Nó vừa là phương tiện

để minh họa cho nội dung bài học, tạo hứng thú học tập cho học sinh; đồng thời,tài liệu văn học dân gian cũng được sử dụng với mục đích giao nhiệm vụ họctập, kiểm tra, đánh giá và qua đó, yêu cầu học sinh tìm hiểu và làm việc bướcđầu với tài liệu, thực hiện hoạt động học tập nhằm đạt được mục tiêu kiến thức,

Trang 10

kỹ năng, thái độ của môn học hay của từng bài học Vì vậy, chúng ta cần cóphương pháp sử dụng đúng đắn đối với loại tài liệu quý giá này.

Từ kết quả nghiên cứu bước đầu, cùng với việc đối chiếu những vấn đềthực tiễn trong triển khai sáng kiến tại trường Trung học phổ thông Ngô Sĩ Liên,

để có thể khai thác hiệu quả nguồn tài liệu văn học dân gian trong dạy học mônlịch sử ở các trường phổ thông hiện nay theo chúng tôi quý thầy cô giáo cần lưu

ý những vấn đề sau:

Thứ nhất, không phải lúc nào và ở đâu cũng có thư viện đầy đủ tài liệutham khảo cần thiết Do vậy, quý thầy cô nên tự mình tìm kiếm tài liệu phục vụcho công tác giảng dạy, trong đó có tài liệu văn học dân gian phù hợp Về lâudài , giáo viên có thể tích lũy cho mình một tủ sách cá nhân phục vụ cho việcnghiên cứu và giảng dạy

Thứ hai, khai thác triệt để những giá trị lịch sử được phản ánh trong cáctác phẩm văn học dân gian Điều này làm cho chất lịch sử trong tài liệu tách hẳn

ra để giáo viên dễ dàng vận dụng vào bài giảng Tuy nhiên, khi lựa chọn tài liệuvăn học dân gian phải mang tính điển hình, cụ thể và khoa học Nếu đã chọn đểsử dụng vào bài giảng thì cần xem xét kỹ nguồn gốc xuất xứ và nội dung phảnánh của nó

Thứ ba, tăng cường sử dụng tài liệu văn học nói chung và văn học dângian nói riêng, cũng như các tài liệu tham khảo khác trong giảng dạy giúp chohọc sinh nhận thức dễ dàng hơn, hứng thú học tập hơn Song hết sức tránh tránhviệc lạm dụng bởi nếu sử dụng quá nhiều loại tài liệu này trong một tiết dạy màkhông áp dụng cùng với các PPDH khác thì nhất định sẽ tạo ra sự nhàm chán;mặt khác, vô tình biến giờ học môn Lịch sử thành giờ học môn Ngữ văn

Thứ tư, không được đi chệch mục đích, yêu cầu của bài giảng Phải hiểurằng, tài liệu văn học dân gian là công cụ để giúp giáo viên hoàn thành tiết họctốt nhất Vì thế, nó chỉ mang tính chất minh họa, chứng minh cho những nộidung lịch sử nhằm đảm bảo tính hiệu quả cao nhất cho bài giảng Để làm đượcđiều đó, giáo viên phải biết sử dụng tài liệu phù hợp với nội dung, không vì sửdụng tài liệu văn học dân gian mà để “cháy giáo án” ảnh hưởng đến chất lượngtiết dạy và xin đặc biệt nhấn mạnh rằng không phải trong bài giảng nào, cũng sửdụng tài liệu văn học dân gian mà chỉ dẫn ra khi đảm bảo tính cần thiết và hiệuquả cần đạt

Với những kết quả vận dụng bước đầu như trên, chúng tôi hy vọng rằngnếu được thực hiện một cách nghiêm túc và khoa học thì việc đổi mới phươngpháp dạy học lịch sử tất yếu sẽ có nhiều chuyển biến tích cực góp phần nâng caochất lượng giáo dục trong nhà trường phổ thông hiện nay để không phụ lời dạyđầy tâm quyết của Bác Hồ kính yêu :

“Dân ta phải biết sử ta,Cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam”

Trang 11

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phan Thế Kim: Giảng dạy lịch sử theo hướng tập cho học sinh tiếp cậnlịch sử từ những góc độ khác nhau (Tài liệu giảng dạy chuyên đề: phươngpháp dạy học lich sử), khoa Lịch sử ĐHSP TPHCM

3 Nghị quyết của Đảng về cải cách giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội

6 Ngô Minh Oanh, Một số vấn để đổi mới nội dung và phương phap` dạyhọc lịch sử ở trường THPT( tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ 2004– 2007 ), ĐHSP TPHCM 2006

7 Trịnh Tùng, Phương pháp dạy học lịch sử, NXB Giáo dục, Hà Nội1999

8 Sử dụng một số đoạn thơ, văn trong văn học và các tư liệu tham khảokhác Nhà xuất bản giáo dục, Sách giáo khoa, sách giáo viên, bài tập lịchsử lớp 10

NGƯỜI THỰC HIỆN

Vũ Tiến Đạt

Trang 12

SỞ GD&ĐT ĐỒNG NAI

Đơn vị

––––––––––– CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc –––––––––––––––––––––––– , ngày tháng năm PHIẾU ĐÁNH GIÁ, CHẤM ĐIỂM, XẾP LOẠI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Năm học:

Phiếu đánh giá của giám khảo thứ nhất ––––––––––––––––– Tên sáng kiến kinh nghiệm:

Họ và tên tác giả: Chức vụ:

Đơn vị:

Họ và tên giám khảo 1: Chức vụ:

Đơn vị: ………

Số điện thoại của giám khảo:

* Nhận xét, đánh giá, cho điểm và xếp loại sáng kiến kinh nghiệm: 1 Tính mới

Điểm: …………./6,0. 2 Hiệu quả

Điểm: …………./8,0. 3 Khả năng áp dụng

Điểm: …………./6,0. Nhận xét khác (nếu có):

Tổng số điểm: /20 Xếp loại:

Phiếu này được giám khảo 1 của đơn vị đánh giá, chấm điểm, xếp loại theo quy định của Sở Giáo dục

và Đào tạo; ghi đầy đủ, rõ ràng các thông tin, có ký tên xác nhận của giám khảo 1 và đóng kèm vào mỗi cuốn sáng kiến kinh nghiệm liền trước Phiếu đánh giá, chấm điểm, xếp loại sáng kiến kinh nghiệm của giám khảo 2.

GIÁM KHẢO 1

(Ký tên, ghi rõ họ và tên)

BM01b-CĐCN

Trang 13

SỞ GD&ĐT ĐỒNG NAI

Đơn vị

––––––––––– CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc –––––––––––––––––––––––– , ngày tháng năm PHIẾU ĐÁNH GIÁ, CHẤM ĐIỂM, XẾP LOẠI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Năm học:

Phiếu đánh giá của giám khảo thứ nhất ––––––––––––––––– Tên sáng kiến kinh nghiệm:

Họ và tên tác giả: Chức vụ:

Đơn vị:

Họ và tên giám khảo 1: Chức vụ:

Đơn vị: ………

Số điện thoại của giám khảo:

* Nhận xét, đánh giá, cho điểm và xếp loại sáng kiến kinh nghiệm: 1 Tính mới

Điểm: …………./6,0. 2 Hiệu quả

Điểm: …………./8,0. 3 Khả năng áp dụng

Điểm: …………./6,0. Nhận xét khác (nếu có):

Tổng số điểm: /20 Xếp loại:

Phiếu này được giám khảo 1 của đơn vị đánh giá, chấm điểm, xếp loại theo quy định của Sở Giáo dục

và Đào tạo; ghi đầy đủ, rõ ràng các thông tin, có ký tên xác nhận của giám khảo 1 và đóng kèm vào mỗi cuốn sáng kiến kinh nghiệm liền trước Phiếu đánh giá, chấm điểm, xếp loại sáng kiến kinh nghiệm của giám khảo 2.

GIÁM KHẢO 1

(Ký tên, ghi rõ họ và tên)

BM01b-CĐCN

Trang 14

, ngày tháng năm

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Năm học:

–––––––––––––––––

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

Họ và tên tác giả: Chức vụ: ……… Đơn vị:

Lĩnh vực: (Đánh dấu X vào các ô tương ứng, ghi rõ tên bộ môn hoặc lĩnh vực khác)

- Quản lý giáo dục  - Phương pháp dạy học bộ môn: 

- Phương pháp giáo dục  - Lĩnh vực khác:  Sáng kiến kinh nghiệm đã được triển khai áp dụng: Tại đơn vị  Trong Ngành 

1 Tính mới (Đánh dấu X vào 1 trong 3 ô dưới đây)

- Đề ra giải pháp thay thế hoàn toàn mới, bảo đảm tính khoa học, đúng đắn 

- Đề ra giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, bảo đảm tính khoa học, đúng đắn 

- Giải pháp mới gần đây đã áp dụng ở đơn vị khác nhưng chưa từng áp dụng ở đơn vị mình, nay tác giả tổ chức thực hiện và có hiệu quả cho đơn vị 

2 Hiệu quả (Đánh dấu X vào 1 trong 5 ô dưới đây)

- Giải pháp thay thế hoàn toàn mới, đã được thực hiện trong toàn ngành có hiệu quả cao



- Giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, đã được thực hiện trong toàn ngành có hiệu quả cao 

- Giải pháp thay thế hoàn toàn mới, đã được thực hiện tại đơn vị có hiệu quả cao 

- Giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, đã được thực hiện tại đơn vị có hiệu quả 

- Giải pháp mới gần đây đã áp dụng ở đơn vị khác nhưng chưa từng áp dụng ở đơn vị mình, nay tác giả tổ chức thực hiện và có hiệu quả cho đơn vị 

3 Khả năng áp dụng (Đánh dấu X vào 1 trong 3 ô mỗi dòng dưới đây)

- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:

Trong Tổ/Phòng/Ban  Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT  Trong ngành

Xếp loại chung: Xuất sắc  Khá  Đạt  Không xếp loại 

Cá nhân viết sáng kiến kinh nghiệm cam kết không sao chép tài liệu của người khác hoặc sao chép lại nội dung sáng kiến kinh nghiệm cũ của mình.

Tổ trưởng và Thủ trưởng đơn vị xác nhận sáng kiến kinh nghiệm này đã được tổ chức thực hiện tại đơn vị, được Hội đồng khoa học, sáng kiến đơn vị xem xét, đánh giá, cho điểm, xếp loại theo quy định.

Phiếu này được đánh dấu X đầy đủ các ô tương ứng, có ký tên xác nhận của tác giả và người có thẩm quyền, đóng dấu của đơn vị và đóng kèm vào cuối mỗi cuốn sáng kiến kinh nghiệm.

BM04-NXĐGSKKN

Trang 15

NGƯỜI THỰC HIỆN SKKN

(Ký tên và ghi rõ họ tên)

XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

(Ký tên và ghi rõ họ tên)

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

(Ký tên, ghi rõ

họ tên và đóng dấu của đơn vị)

Định dạng
Số trang	31
Dung lượng	251,5 KB

Tài liệu tham khảo	Loại	Chi tiết
1. Phan Thế Kim: Giảng dạy lịch sử theo hướng tập cho học sinh tiếp cận lịch sử từ những góc độ khác nhau (Tài liệu giảng dạy chuyên đề: phương pháp dạy học lich sử), khoa Lịch sử ĐHSP TPHCM	Khác
3. Nghị quyết của Đảng về cải cách giáo dục, NXB Giáo dục, Hà Nội 1997	Khác
4. Phan Ngọc Liên – Trịnh Đình Tùng – Nguyễn Thị Côi, Phương pháp dạy học lịch sử, tập 1, NXB Đại học Sư phạm 2002	Khác
5. Phan Ngọc Liên – Trịnh Đình Tùng – Nguyễn Thị Côi, Phương pháp dạy học lịch sử, tập II, NXB Đại học Sư phạm 2002	Khác
6. Phan Ngọc Liên – Trịnh Đình Tùng – Nguyễn Thị Côi – Trần Vĩnh Tường (đồng chủ biên), Một số chuyên đề phương pháp dạy học lịch sử.NXB Đại học quốc gia, Hà Nội 2002	Khác
6. Ngô Minh Oanh, Một số vấn để đổi mới nội dung và phương phap` dạy học lịch sử ở trường THPT( tài liệu bồi dưỡng thường xuyên chu kỳ 2004 – 2007 ), ĐHSP TPHCM 2006	Khác
7. Trịnh Tùng, Phương pháp dạy học lịch sử, NXB Giáo dục, Hà Nội 1999	Khác
8. Sử dụng một số đoạn thơ, văn trong văn học và các tư liệu tham khảo khác. Nhà xuất bản giáo dục, Sách giáo khoa, sách giáo viên, bài tập lịch sử lớp 10	Khác