MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG VÀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY MÔN GDCD CẤP THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC.. - Chiến lược phát triển giáo dục giai đo
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH BÀ RỊA-VŨNG TÀU
-
ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN
(Thi tuyển viên chức ngành giáo dục)
Tháng 02 năm 2017
Trang 2ĐỀ CƯƠNG ÔN TẬP HƯỚNG DẪN DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH
Phần A MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG VÀ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY MÔN GDCD CẤP THPT THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
I ĐỔI MỚI CHƯƠNG TRÌNH GIÁO DỤC PHỔ THÔNG
1 Một số Q.điểm chỉ đạo đổi mới GD trung học
- Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ PPcdạy và
học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”; “Đổi mới căn bản hình thức và phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo,
- Chiến lược phát triển giáo dục giai đoạn 2011 – 2020 ngày 13/6/2012 của Thủ
tướng Chính phủ : "Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập,
rèn luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự học của người học"; "Đổi mới kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông, kỳ thi tuyển sinh đại học, cao đẳng theo hướng đảm bảo thiết thực, hiệu quả, khách quan và công bằng; kết hợp kết quả kiểm tra đánh giá trong quá trình giáo dục với kết quả thi"
- Nghị quyết số 44/NQ-CP, ngày 09/6/2014 Ban hành Chương trình hành động của
Chính phủ :“Đổi mới hình thức, phương pháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục
theo hướng đánh giá năng lực của người học; kết hợp đánh giá cả quá trình với đánh giá cuối kỳ học, cuối năm học theo mô hình của các nước có nền giáo dục phát triển”
2 Định hướng đổi mới chương trình giáo dục phổ thông: Chuyển từ chương trình định hướng nội dung dạy học sang chương trình định hướng năng lực
a)Mục tiêu dạy học theo định hướng phát triển năng lực học sinh là: Giáo dục định
hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và nghề nghiệp
b)Sự khác nhau giữa chương trình dạy học định hướng nội dung và chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực:
Chương trình dạy học truyền thống có thể gọi là chương trình giáo dục “định hướng nội dung” dạy học hay “định hướng đầu vào” (điều khiển đầu vào) Đặc điểm cơ bản
Trang 3của chương trình giáo dục định hướng nội dung là chú trọng việc truyền thụ hệ thống tri thức khoa học theo cá môn học đã được quy định trong chương trình dạy học Những nội dung của các môn học này dựa trên các khoa học chuyên ngành tương ứng Người ta chú trọng việc trang bị cho người học hệ thống tri thức khoa học khách quan về nhiều lĩnh vực khác nhau
Chương trình giáo dục định hướng năng lực (định hướng phát triển năng lực) nay còn gọi là dạy học định hướng kết quả đầu ra được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thế
kỷ 20 và ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế Giáo dục định hướng năng lực nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học
Chúng ta có thể so sánh sự khác nhau giữa chương trình dạy học định hướng nội dung và chương trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực qua bảng sau:
BẢNG SO SÁNH MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NỘI DUNG VÀ CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG NĂNG LỰC
Chương trình định hướng nội dung
Chương trình định hướng năng lực
Mục tiêu giáo dục Mục tiêu dạy học được
mô tả không chi tiết và không nhất thiết phải quan sát đánh giá được
Kết quả học tập cần đạt được
mô tả chi tiết và có thể quan sát, đánh giá được; thể hiện được mức độ tiến bộ của học sinh một cách liên tục
Nội dung giáo dục Việc lựa chọn nôi dung
dựa vào các khoa học chuyên môn, không gắn với các tình huống thực tiễn Nôi dung được quy định chi tiết trong chương trình
Lực chọn những nop65i dung nhằm đạt được kết quả đầu ra
đã quy định, gắn với các tình huống thực tiễn Chương trình chỉ quy định những nội dung chính, không quy định chi tiết
Phương pháp dạy học Giáo viên là người
truyền thụ tri thức, là trung tâm của quá trình dạy học Học sinh tiếp thu thụ đông những tri thức được quy định sẵn
- Giáo viên chủ yếu là người
tổ chức, hỗ trợ học sinh tự lực và tích cực lĩnh hội tri thức Chú trọng sự sự phát triển khả năng giải quyết vấn
đề, khả năng giáo tiếp,…;
- Chú trọng sử dụng các quan điểm, phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực; các phương pháp dạy học thí nghiệm thực hành
Hình thức dạy học Chủ yếu dạy học lý
thuyết trên lớp học
Tổ chức hình thức học tập đa dạng; chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền
Trang 4thông trong dạy và học
Đánh giá kết quả học
tập của học sinh
Tiêu chí đánh giá được xây dựng chủ yếu dựa trên sự ghi nhớ và tái hiện nội dung đã học
Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu ra, có tính đến
sự tiến bộ trong quá trình học tập, chú trọng khả năng vận dụng trong các tình huống thực tiễn
3 Định hướng chuẩn đầu ra về phẩm chất và năng lực của chương trình giáo dục cấp THPT
a) Định hướng chuẩn đầu ra về phẩm chất :
- Yêu gia đình, quê hương, đất nước
- Nhân ái, khoan dung
- Trung thực, tự trọng, chí công vô tư
- Tự lập, tự tin, tự chủ và có tinh thần vượt khó
- Có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước, nhân loại và môi trường tự nhiên
- Thực hiện nghĩa vụ đạo đức tôn trọng, chấp hành kỷ luật, pháp luật
b) Về các năng lực chung :
- Năng lực tự học
- Năng lực giải quyết vấn đề
- Năng lực sáng tạo
- Năng lực tự quản lý
- Năng lực giao tiếp
- Năng lực hợp tác
- Năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ
- Năng lực tính toán
*Năng lực người học: Là sự kết hợp một cách linh hoạt và có tổ chức kiến thức, kỹ
năng với thái độ, tình cảm, giá trị, động cơ cá nhân,… nhằm đáp ứng hiệu quả một yêu cầu phức hợp của hoạt động trong bối cảnh nhất định
*Các năng lực trên là Chung vì cần cho học tập nhiều môn học và được phát triển qua
nhiều môn học
2 ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC MÔN GIÁO DỤC CÔNG DÂN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
1 Quan điểm dạy học theo định hướng phát triển năng lực
- Dạy học theo định hướng phát triển năng lực là dạy học theo chuẩn và định hướng
kết quả/sản phẩm đầu ra - kết quả đầu ra cuối cùng của quá trình dạy học là HS vận
dụng được kiến thức, kĩ năng đã học vào giải quyết tình huống trong cuộc sống, nghề
nghiệp
- Phương pháp dạy học theo quan điểm phát triển năng lực không chỉ chú ý tích cực hoá HS về hoạt động trí tuệ mà còn chú ý rèn luyện năng lực giải quyết vấn đề gắn với
Trang 5những tình huống của cuộc sống, đồng thời gắn hoạt động trí tuệ với hoạt động thực hành, thực tiễn Tăng cường việc học tập trong nhóm, đổi mới quan hệ GV- HS theo hướng cộng tác, nhằm phát triển các năng lực ở HS
2 Định hướng chung về đổi mới PPDH môn GDCD theo định hướng phát triển năng lực
- Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của người học, hình thành và phát triển năng lực tự học (sử dụng sách giáo khoa, nghe, ghi chép, tìm kiếm thông tin, )
- Sử dụng cách linh hoạt các PPDH và đảm bảo nguyên tắc “Học sinh tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của giáo viên”
- Tuỳ theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức
tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm; học trong lớp, học ở ngoài lớp
- Coi trọng thực hành và vận dụng kiến thức vào thực tiễn
- Sử dụng hiệu quả các thiết bị dạy học môn học, tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học
3 Một số biện pháp đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực
- Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống
- Kết hợp đa dạng các phương pháp dạy học
- Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề : HS được đặt trong một tình huống có vấn đề,
đó là tình huống chứa đựng mâu thuẫn nhận thức, thông qua việc giải quyết vấn đề, giúp học sinh lĩnh hội tri thức, kỹ năng và phương pháp nhận thức Các tình huống có vấn đề
là những tình huống khoa học chuyên môn, cũng có thể là những tình huống gắn với thực tiễn
- Vận dụng dạy học theo tình huống
DH theo tình huống là một quan điểm dạy học, trong đó việc DH được tổ chức theo một chủ đề phức hợp gắn với các tình huống thực tiễn cuộc sống và nghề nghiệp Quá trình học tập được tổ chức trong một môi trường học tập tạo điều kiện cho học sinh kiến tạo tri thức theo cá nhân và trong mối tương tác xã hội của việc học tập PP nghiên cứu trường hợp là một PPDH điển hình của DH theo tình huống, trong đó học sinh tự lực giải quyết một tình huống điển hình, gắn với thực tiễn
-Vận dụng dạy học định hướng hành động : HS thực hiện các nhiệm vụ học tập và
hoàn thành các sản phẩm hành động, có sự kết hợp linh hoạt giữa hoạt động trí tuệ và hoạt động tay chân, nhằm thực hiện nguyên lý giáo dục kết hợp lý thuyết với thực tiễn,
tư duy và hành động, nhà trường và xã hội
- Tăng cường sử dụng phương tiện dạy học và công nghệ thông tin hợp lý hỗ trợ dạy
học
- Dạy học GDCD gắn với thực tiễn cuộc sống của HS : GV cần tăng cường sử dụng
các tình huống, các trường hợp điển hình, các hiện tượng thực tế, các vấn đề bức xúc trong đời sống xã hội để phân tích, đối chiếu, minh hoạ cho bài giảng; khuyến khích HS liên hệ, tự liên hệ; tiến hành điều tra, tìm hiểu, phân tích, đánh giá các sự kiện trong đời sống thực tiễn của lớp học, nhà trường, địa phương, đất nước trong quá trình học tập Đặc biệt, cần tạo cơ hội và hướng dẫn HS xây dựng và thực hiện các dự án nhỏ để góp phần vào việc cải thiện môi trường tự nhiên và xã hội của lớp học, trường học và địa phương
4 Những năng lực chuyên biệt được hình thành thông qua môn GDCD
Trang 6Môn GDCD ở trường THPT có vai trò quan trọng trực tiếp trong quá trình hình thành ý thực chính trị, hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh Môn học này
có đặc điểm là gần gũi, gắn bó mật thiết với đời thực tiễn sinh động của gia đình, nhà trường và xã hội Đặc điểm này tạo cho môn GDCD có những lợi thế để giáo viên có thể sử dụng các phương pháp giảng dạy tích cực nhằm phát triển các năng lực cho học sinh Bên cạnh các năng lực chung, môn GDCD còn cung cấp các năng lục chuyên biệt sau:
- Tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội
+ Nhận thức được các giá trị đạo đức, truyền thống văn hóa, các quy định của pháp luật và nhận ra được yếu tố tác động của bản thân trong cuộc sống học tập
+ Nhận thức được các yếu tố tác động đến bản thân, có cách ứng xử phù hợp với các tình huống trong cuộc sống, học tập
+ Tự đánh giá, điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội
- Tự chịu trách nhiệm và thực hiện trách nhiệm công dân với cộng đồng, đất nước
+ Đặt kế hoạch và nhiệm vụ phấn đấu cho mục tiêu của mình
+ Nhận ra và tự chịu trách nhiệm trong các hoàn cảnh và công việc cụ thể
+ Ý thức được quyền và nghĩa vụ của mình; tự giác thực hiện trách nhiệm công dân với gia đình, cộng đồng, đất nước
- Giải quyết các vấn đề đạo đức, pháp luật, chính trị, xã hội
+ Tự đánh giá, điều chỉnh những hành động chưa hợp lý của bản thân trong học tập
và cuộc sống hang ngày
+ Chủ động tham gia hợp tác giải quyết các vấn đề đạo đức, pháp luật, chính trị, xã hội
Phần B MỘT SỐ VÍ DỤ MINH HỌA
Ví dụ 1: Hướng dẫn giảng dạy khái niệm “lượng” trong Bài 5: Cách thức vận động, phát triển của sự vật, hiện tượng (GDCD 10)
a.Năng lực cần hình thành: Năng lực tự học, năng lực sáng tạo, năng lực sử dụng
ngôn ngữ
b.Gợi ý phương pháp sử dụng: Động não và thuyết trình
c.Gợi ý cách thực hiện:
- Giáo viên gọi 5 học sinh lên bảng, sau đó giáo viên đưa ra câu hỏi yêu cầu học sinh ghi câu trả lời thật nhanh lên bảng trong một phút: Khi nói đến “lượng”, các em nghĩ ngay đến những điều gì liên quan đến nó? (HS sẽ trả lới: Số lượng, lượng giác, năng lượng, khối lượng, chất lượng)
- Sau khi học sinh hoàn thành câu trả lời, giáo viên giảng giải; các yếu tố trên đều biểu thị mặt số lượng, tính chất của sự vật Ngoài các yếu tố trên, trong triết học,
“lượng” còn được xác định bởi quy mô, trình độ, nhịp điệu của sự vật
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc khái niệm “lượng” trong SGK và lấy ví dụ về lượng và nêu lượng của các sự vật sau:
+ Một phân tử nước (bao gồm có 2 nguyên tử nguyên tố hiđrô, 1 nguyên tử ôxi) + Nước Cộng hòa XHCN Việt Nam (Bao gồm toàn bộ dân số + Diện tích)
Trang 7- Giáo viên giải thích; trong thực tế, lượng của sự vật thường được xác định bởi những đơn vị đo lường cụ thể Bên cạnh đó, có những lượng chỉ có thể biểu thị dưới dạng trừu tượng và khái quát như trình độ nhận thức của một người, ý thức trách nhiệm cao hay thấp của một công dân Có những lượng biểu thị yếu tố quy định kết cấu bên trong của sự vật (số lượng nguyên tử hợp thành nguyên tố hóa học, số lượng các lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội), có những lượng vạch ra yếu tố quy định bên ngoài của
sự vật (chiều dài, chiều rộng, chiều cao)
- Giáo viên yêu cầu học sinh nêu tên sự vật dựa vào các gợi ý về lượng sau:
+ Vận tốc 300000 km/s
+ Gồm 2 nguyên tử H và 1 nguyên tử O
+ Chiều dài 8 cm, chiều rộng 8 cm
- Sau khi học sinh trả lời giáo viên giảng giải: Lượng là cái vốn có của sự vật, quy định sự vật ấy là nó Lượng của sự vật không phụ thuộc vào ý chí của con người Lượng tồn tại cùng chất của sự vật, do đó nó cũng có tính khách quan như chất của sự vật
Ví dụ 2: Hướng dẫn giảng dạy khái niệm “vi phạm pháp luật” trong Bài 2: Thực hiện pháp luật (GDCD 12)
a.Năng lực cần hình thành: Năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sáng tạo, năng lực
hợp tác, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực tự nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với pháp luật và chuẩn mực đạo đức xã hội
b Gợi ý phương pháp sử dụng: Xử lí tình huống, thảo luận nhóm
c Gợi ý cách thực hiện:
- Giáo viên nêu tình huống: Dũng mới 16 tuổi nhưng hay trốn học đi chơi điện tử Tại đây, Dũng bị Thắng (30 tuổi) dụ dỗ hút thuốc phiện và trở thành nghiện Dũng và Thắng đã được địa phương giáo dục nhiều lần và đã bị buộc đi cai nghiện nhưng vẫn tiếp tục sử dụng ma túy Một lần Dũng và Thắng bị công an bắt quả tang đang sử dụng
ma túy Lập tức cả hai bị lập biên bản và dẫn giải về trụ sở công an phường cùng tang vật
Biết chuyện đó bà Thanh thắc mắc: Thằng Thắng bị lập biên bản và bị giải về công
an phường là đúng rồi Còn Dũng còn trẻ con lại bị người khác lôi kéo mà thành nghiện thì chỉ vi phạm đạo đức thôi, tại sao các chú công an lại lập biên bản và bắt giữ nó? Hỏi:
* Em có đồng ý với ý kiến của bà Thanh không? Vì sao?
* Theo em thế nào là vi phạm pháp luật?
- Giáo viên chia lớp thành nhiều nhóm, giao cho các nhóm thảo luận tình huống trên
- Học sinh thảo luận nhóm
- Đại diện một số nhóm báo cáo kết quả thảo luận
- Các nhóm khác nhận xét bổ sung ý kiến
- Giáo viên nêu câu hỏi thảo luận chung: Căn cứ vào những dấu hiệu nào để các em xác định Dũng và Thắng vi phạm pháp luật?
- Lớp thống nhất đáp án
- Kết luận
Giáo viên định hướng cho học sinh nêu được:
+ Không đồng ý với bà Thanh vì hành vi của Dũng không chỉ vi phạm đạo đức mà còn vi phạm pháp luật
Trang 8+ Vi phạm pháp luật có 3 dấu hiệu cơ bản (nêu ra)
+ Kết luận: Vi phạm pháp luật là hành vi trái pháp luật, có lỗi, do người có năng lưc trách nhiệm pháp lý thực hiện xâm hại các quan hệ xã hội được pháp luật bảo vệ