Hướng dẫn thực hiện giám sát có sự tham gia biện pháp đảm bảo an toàn xã hội của REDD+

MSC Thay đổi quan trọng nhấtNDC Đóng góp dự kiến do quốc gia tự quyết định NGO Tổ chức Phi Chính phủ NRAP Kế hoạch Hành động REDD+ Quốc gia NS/AP Chiến lược Quốc gia/ Kế hoạch Hành động

Hướng dẫn thực hiện giám sát có

sự tham gia biện pháp đảm bảo

an toàn xã hội của REDD+

Richard Rastall và Nguyễn Việt Dũng

Tháng 10 năm 2016

Tài liệu Hướng dẫn thực hiện này là kết quả của dự án ‘Cung cấp Đa Lợi ích

từ REDD+ ở khu vực Đông Nam Á’ (MB-REDD) Dự án MB-REDD được thực

hiện bởi Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV với sự hỗ trợ của Sáng kiến Khí hậu

Quốc tế (ICI) Bộ Môi trường, Bảo tồn Thiên nhiên, Xây dựng và An toàn Hạt

nhân CHLB Đức (BMUB) hỗ trợ sáng kiến này trên cơ sở quyết định được

thông qua bởi Bundestag Đức

Tài liệu hướng dẫn này được xây dựng và hoàn thiện thông qua quá trình

thí điểm tại tỉnh Lâm Đồng, khu vực Tây Nguyên của Việt Nam (năm 2016)

trong khuôn khổ dự án MB-REDD SNV xin chân thành cảm ơn sự nỗ lực của

các cơ quan, tổ chức, các cá nhân tham gia thử nghiệm và đóng góp ý kiến

để hoàn thiện các phương pháp tiếp cận Chúng tôi gửi lời cảm ơn đặc biệt

đến Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lâm Đồng, cán bộ của Ban Quản lý Rừng phòng

hộ Sêrêpôk, cán bộ chính quyền địa phương xã Lộc Phú và thôn Kala Tongu

cũng như toàn thể thành viên cộng đồng địa phương tham gia thí điểm tại

thực địa Phương pháp này được áp dụng trong bối cảnh thực hiện các can

thiệp REDD+, do đó, chúng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới Chương trình

UN-REDD Pha II và đặc biệt là Ban Quản lý chương trình tại tỉnh Lâm Đồng vì

sự hợp tác và hỗ trợ thí điểm phương pháp này tại thực địa

Tác giả:

Richard Rastall: Cố vấn REDD+, SNV Việt Nam

Nguyễn Việt Dũng: Giám đốc Kỹ thuật (PanNature) và Chuyên gia Tư vấn

cho SNV

Trích dẫn:

Rastall, R và Nguyễn V.D 2016 Giám sát các Biện pháp Đảm bảo An toàn

Xã hội có sự Tham gia trong REDD+: Hướng dẫn thực hiện Tổ chức Phát

triển Hà Lan SNV, Hà Nội, Việt Nam

Lời cảm ơn

Danh mục từ viết tắt

BeRT Công cụ Lợi ích và Rủi ro

BMUB Bộ Môi trường Bảo tồn Thiên nhiên và An toàn Hạt nhân CHLB Đức

BNS Điều tra Nhu cầu cơ bản

CAS Cách tiếp cận quốc gia về các biện pháp đảm bảo an toàn

CBD Công ước về đa dạng sinh học

CDD Phát triển dựa vào cộng đồng

CEMMA Ủy ban Dân tộc và Miền núi

CIFOR Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế

CITES Công ước về Buôn bán Quốc tế Các loài Động vật và Thực vật Hoang dã có Nguy

cơ Tuyệt chủngCOP Hội nghị Các Bên

CPC Ủy ban Nhân dân Xã

DARD Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

DFID Cơ quan Phát triển Quốc tế Vương Quốc Anh

DNA Cơ quan thẩm quyền quốc gia

ERPA Khu vực Dự án Giảm Phát thải

ESMF Khung Quản lý Môi trường và Xã hội

FAO Tổ chức Nông lương Quốc tế

FCPF Quỹ Đối tác Các-bon trong Lâm nghiệp

FMB Ban Quản lý Rừng

FORMIS Hệ thống Thông tin Quản lý Rừng

FPD Cục/Chi cục kiểm lâm

FPIC Tham vấn dựa trên nguyên tắc Tự nguyện, Báo trước và được cung cấp thông tinFRL/FREL Mức phát thải tham chiếu/mức tham chiếu

GCS Nghiên cứu So sánh Toàn cầu

ICI Sáng kiến Khí hậu Quốc tế

JICA Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản

LEAF Giảm phát thải từ Rừng châu Á

MARD Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

MB-REDD Cung cấp Đa Lợi ích từ REDD+ ở khu vực Đông Nam Á

MSC Thay đổi quan trọng nhất

NDC Đóng góp dự kiến do quốc gia tự quyết định

NGO Tổ chức Phi Chính phủ

NRAP Kế hoạch Hành động REDD+ Quốc gia

NS/AP Chiến lược Quốc gia/ Kế hoạch Hành động

PaMs Chính sách và Biện pháp

PBM Giám sát đa dạng sinh học có sự tham gia

PCM Giám sát các-bon có sự tham gia

PFES Chi trả dịch vụ hệ sinh thái rừng

PFM Giám sát rừng có sự tham gia

PFMB Ban Quản lý Rừng Phòng hộ

PGA Đánh giá quản trị có sự tham gia của các bên

PLRs Chính sách, Luật và Quy định

PRAP Kế hoạch hành động REDD+ của tỉnh

PSIA Phân tích Nghèo đói và Tác động xã hội

QA/QC Đảm bảo Chất lượng/ Kiểm soát Chất lượng

REDD+ Giảm phát thải từ phá rừng và suy thoái rừng

RSWG Nhóm Công tác Kỹ thuật Chuyên đề về các biện pháp Đảm bảo An toàn REDD+SESA Đánh giá Môi trường Chiến lược và Xã hội

SG-STWG Tiểu nhóm Công tác Kỹ thuật về Biện pháp đảm bảo an toàn

SiRAP Kế hoạch hành động REDD+ cấp cơ sở

SIS Hệ thống Thông tin về các Biện pháp Đảm bảo An toàn

SLF Khung Sinh kế Bền vững

SNV Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV

SOI Tóm tắt Thông tin

STWG Tiểu nhóm Công tác Kỹ thuật

ToC Lý thuyết về sự Thay đổi

UNDRIP Tuyên ngôn của Liên Hợp Quốc về quyền của người dân bản địa

UNFCCC Công ước khung của Liên Hợp quốc về Biến đổi Khí hậu

UN-REDD Chương trình Hợp tác của Liên Hợp Quốc về Giảm Phát thải từ Mất rừng và Suy

thoái rừng ở các Quốc gia Đang Phát triểnUSAID Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ

VNFOREST Tổng cục Lâm nghiệp Việt Nam

VRO Văn phòng REDD+ Việt Nam

2� BỐI CẢNH KHÁI NIỆM ���������������������������������������������������������������� 11

2.1 Yêu cầu của Biện pháp Đảm bảo An toàn cho REDD+ Quốc gia

11

2.1.1 REDD+ và các yêu cầu của Biện pháp Đảm bảo An toàn

Quốc tế về REDD+ ������������������������������������������������������������������ 11

2.1.2 Cách tiếp cận quốc gia cho các biện pháp đảm bảo an toàn

REDD+ và Thiết kế SIS �����������������������������������������������������������13

2.2 Giới thiệu về Giám sát có sự Tham gia 17

2.2.1 Giám sát và Đánh giá �����������������������������������������������������������17

2.2.2 Giám sát có sự Tham gia �����������������������������������������������������18

2.2.3 Giám sát Tài nguyên Rừng có sự Tham gia (PFM) ��������������19

2.3 Giám sát có sự Tham gia cho các Biện pháp Đảm bảo An toàn

Xã hội trong REDD+ 20

2.3.1 Giám sát Đầu vào của Biện pháp Đảm bảo An toàn REDD+

�������������������������������������������������������������������������������������������������20

2.3.2 Quy trình của Biện pháp Đảm bảo An toàn REDD+ và Giám

sát Đầu ra ��������������������������������������������������������������������������������20

2.3.3 Giám sát Tác động Xã hội của REDD+ ��������������������������������21

2.4 Các Công cụ và Phương pháp Giám sát có sự tham gia .22

3� PHÁT TRIỂN REDD+ VÀ TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN CÁC BIỆN

PHÁP ĐẢM BẢO AN TOÀN Ở VIỆT NAM ��������������������������������������� 27

3.1 Bối cảnh và Tình hình Phát triển REDD+ ở Việt Nam 27

3.2 Tiến trình phát triển các Biện pháp Đảm bảo An toàn ở Việt Nam 29

3.2.1 Tiến độ chung của Việt Nam về cách tiếp cận quốc gia đối với biện pháp đảm bảo an toàn ����������������������������������������������29 3.2.2 Thiết kế Hệ thống Thông tin về các Biện pháp Đảm bảo An toàn Quốc gia ở Việt Nam ������������������������������������������������������29 3.3 Giám sát các Biện pháp Đảm bảo An toàn REDD+ ở cấp địa phương 31

4� XÂY DỰNG CÁCH TIẾP CẬN GIÁM SÁT ĐẢM BẢO AN TOÀN Xà HỘI CÓ SỰ THAM GIA TRONG REDD+ ����������������������������������������� 33 4.1 Tổng quan về quá trình thực hiện 33

4.2 Xác định mục tiêu 34

4.3 Xác định các bên liên quan và vai trò tiềm năng 34

4.4 Lựa chọn địa bàn giám sát 37

4.5 Lựa chọn chỉ số giám sát có sự tham gia về các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội 39

4.5.1 Diễn giải các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun ở cấp quốc gia ����������������������������������������������������������������������������������40 4.5.2 Phân chia các biện pháp đảm bảo an toàn thành các Hợp phần và Tiêu chí ��������������������������������������������������������������������40 4.5.3 Lựa chọn sơ bộ các chỉ số quốc gia ������������������������������������ 41 4�5�4 Xác định các nguồn thông tin ����������������������������������������������44 4�5�5 Tham vấn địa phương về Bộ chỉ số������������������������������������� 46 4.5.6 Hoàn thiện bộ chỉ số ������������������������������������������������������������47 4.6 Thu thập và quản lý dữ liệu giám sát có sự tham gia 61

4.6.1 Lựa chọn cách tiếp cận và công cụ thu thập dữ liệu ����������� 61

4.6.2 Lấy mẫu ������������������������������������������������������������������������������62

4.6.3 Phỏng vấn các đầu mối cung cấp thông tin chính ��������������� 64

4.6.4 Phỏng vấn hộ gia đình ���������������������������������������������������������65

4.6.5 Nhóm Thu thập dữ liệu ��������������������������������������������������������66

4.6.6 Nhập và quản lý dữ liệu �����������������������������������������������67

4.6.6 Phân tích và báo cáo số liệu ���������������������������������������68

4.6.7 Xây dựng năng lực và Đào tạo ������������������������������������69

1 Giới thiệu

1.1 Bối cảnh Dự án

Tài liệu này là kết quả của dự án ‘Cung cấp Đa lợi ích Môi trường và Xã hội từ REDD+ ở Khu vực Đông Nam Á’ (MB-REDD) do Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV thực hiện Dự án MB-REDD

do Chương trình Sáng kiến Khí hậu Quốc tế (ICI), Bộ Môi trường, Bảo tồn Thiên nhiên, Xây dựng

và An toàn Hạt nhân (BMUB) của Cộng hòa Liên bang Đức tài trợ Dự án MB-REDD hỗ trợ Chính phủ Việt Nam và Chính phủ Lào xây dựng các chương trình quốc gia về REDD+ nhằm thúc đẩy đồng lợi ích xã hội và môi trường

Ở Việt Nam, ở cấp quốc gia, Dự án này đã tham gia hỗ trợ Chính phủ Việt Nam đáp ứng các yêu cầu quốc tế về REDD+, cụ thể là hướng tới thiết lập một hệ thống cung cấp thông tin về cách thức giải quyết và tôn trọng các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun – là một trong bốn yếu tố thiết kế chương trình REDD+ trọng điểm ở cấp quốc gia để tiếp nhận các khoản chi trả dựa trên kết quả theo Công ước khung của Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) Đặc biệt, nó hỗ trợ dự

án ở cấp trung ương thành lập Tiểu nhóm Công tác Kỹ thuật về các Biện pháp Đảm bảo An toàn (STWG), xây dựng lộ trình cho các biện pháp Đảm bảo An toàn REDD+ cho Việt Nam và tiếp tục ủng hộ việc xây dựng cách tiếp cận quốc gia về các biện pháp đảm bảo an toàn [REDD+] (CAS)

và thiết kế một Hệ thống Thông tin về các Biện pháp Đảm bảo An toàn (SIS), song song với sự hỗ trợ của Chương trình REDD+ của Liên Hợp Quốc (UN-REDD)

Trong khi đó, ở cấp địa phương, Dự án MB-REDD đã xây dựng và thí điểm cách tiếp cận xem xét đồng lợi ích môi trường và xã hội và các biện pháp đảm bảo an toàn trong quá trình lập kế hoạch REDD+ ở cấp tỉnh Dự án cũng xây dựng một khung giám sát rừng có sự tham gia (PFM), kết hợp với cách tiếp cận có sự tham gia cho công tác giám sát các-bon rừng, đa dạng sinh học và các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội liên quan đến các khía cạnh thực hiện REDD+

Do đó, tài liệu này bổ sung cho các hoạt động đã thực hiện trước đây về quản lý tài nguyên rừng

có sự tham gia với tài liệu hướng dẫn về phương pháp và vận hành giám sát các-bon có sự tham gia (PCM) (Casarim và cộng sự, 2013) và giám sát đa dạng sinh học (PBM) (Trịnh và cộng

sự, 2016) và tài liệu hướng dẫn tập huấn tại thực địa có liên quan (xem Bảo Huy, 2013a; 2013b; Nguyễn và Lương, 2016) Tuy nhiên, điều quan trọng đó là cần phải hiểu được nội dung tài liệu này trong bối cảnh thực hiện các hoạt động tương ứng ở cấp quốc gia liên quan đến tiến độ phát triển hiện nay của CAS và SIS ở cấp quốc gia, cũng như quá trình phát triển Kế hoạch hành động REDD+ cấp tỉnh (PRAPs) để thực hiện REDD+ ở cấp địa phương (như là một phần của việc thực hiện REDD+ cấp quốc gia) Tài liệu này khai thác vai trò tiềm năng của các biện pháp tiếp cận có

sự tham gia đối với việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội trong bối cảnh báo cáo

về các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội REDD+ ở cấp quốc gia và những nỗ lực để chứng minh mối liên hệ giữa các yêu cầu về báo cáo các biện pháp đảm bảo an toàn quốc tế, các hệ thống đảm bảo an toàn quốc gia và việc thực hiện và giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn ở cấp địa phương trong bối cảnh của các hành động REDD+

1.2 Cơ sở, Mục đích, Đối tượng và Cấu trúc của Tài liệu

1.2.1 Cơ sở và Mục đích

Một số nước đang phát triển hiện đang trong tiến trình thiết kế và xây dựng các chương trình REDD+ quốc gia, bao gồm các quy định cần thiết để đáp ứng yêu cầu của các biện pháp đảm bảo an toàn quốc tế Các yêu cầu về báo cáo các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ hiện đang thực hiện ở cấp quốc gia và các quốc gia này đã bước đầu tập trung vào việc thiết lập mục tiêu

và phạm vi quốc gia về cách tiếp cận cho các biện pháp đảm bảo an toàn cũng như thiết kế tổng thể SIS Tuy nhiên, các yêu cầu của UNFCCC cũng ngụ ý rằng cần phải thu thập và cung cấp

1 Foti và cộng sự, 2008; Daviet, 2011; Mukama và cộng sự, 2012; Casarim và cộng sự, 2013

thông tin về việc thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn kết hợp với hoạt động REDD+ ở cấp địa phương và tại thực địa như là bằng chứng cho thấy các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun đã được giải quyết và tôn trọng trên thực tế Điều này bao gồm việc chứng minh rằng các biện pháp đảm bảo an toàn, quy trình/thủ tục đã được áp dụng cũng như giám sát các tác động của REDD+.Đồng thời, cách tiếp cận có sự tham gia để xây dựng, thực hiện và giám sát các chiến lược và chương trình REDD+ ở cấp quốc gia đã được công nhận khi cung cấp các lợi ích khác nhau, bao gồm1 :

• Xác định các nguyên nhân và tác nhân chính gây mất rừng và suy thoái rừng;

• Có tiềm năng giảm chi phí thực hiện và giám sát các hoạt động REDD+;

• Nâng cao nhận thức, tính làm chủ và động lực thực hiện và giám sát các hoạt động

REDD+;

• Giám sát và thực thi các quy định một cách minh bạch và độc lập; và

• Giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn môi trường xã hội và tính toán lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính (GHG)

Để xây dựng và thử nghiệm khung PFM, tài liệu này được xây dựng với mục đích phác thảo vai trò tiềm năng của các biện pháp tiếp cận có sự tham gia trong việc giám sát các nội dung thực hiện REDD+ liên quan đến các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội, góp phần đáp ứng các yêu cầu của biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ quốc tế Hướng dẫn này chỉ ra cách thức tham gia của các cộng đồng và các bên liên quan khác ở địa phương vào việc thu thập thông tin để chứng minh rằng liệu các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội có được tôn trọng khi thực hiện các kế hoạch REDD+ của tỉnh tại thực địa hay không, và do đó có thể được sử dụng như một nguồn thông tin cho SIS cấp quốc gia (nếu được mở rộng quy mô và nhân rộng) Như vậy, dự án cố gắng liên kết việc thiết kế các hệ thống biện pháp đảm bảo an toàn ở cấp quốc gia với việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội REDD+ trên thực địa Dự án thực hiện mục tiêu này thông qua chia

sẻ kinh nghiệm xây dựng bộ chỉ số giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội, các phương pháp và công cụ để thu thập thông tin có liên quan và thực hiện thí điểm điều tra cơ sở tại các địa điểm thực hiện REDD+ ở khu vực Tây Nguyên Việt Nam

1.2.2 Đối tượng sử dụng tài liệu

Đối tượng chính sử dụng tài liệu này là các cơ quan chính phủ chịu trách nhiệm xây dựng chương trình REDD+ ở cấp quốc gia, đặc biệt là các cơ quan chịu trách nhiệm xây dựng, phát triển và vận hành một hệ thống các biện pháp đảm bảo an toàn quốc gia, trong đó có SIS cho REDD+, một yêu cầu của UNFCCC để tiếp nhận các khoản chi trả dựa trên kết quả từ REDD+

Ngoài ra còn có các bên liên quan khác quan tâm và tích cực hỗ trợ để đạt được những mục tiêu

đề ra, bao gồm các tổ chức phi chính phủ (PCP) quốc tế và tổ chức PCP trong nước, tổ chức xã hội dân sự, tổ chức nghiên cứu khoa học và chính sách, cơ quan tài trợ và chương trình quốc tế

hỗ trợ ‘sẵn sàng’ REDD+ như Chương trình UN-REDD và Quỹ Đối tác Các-bon trong Lâm nghiệp của Ngân hàng Thế giới (FCPF) Hy vọng rằng tài liệu này có thể giúp khởi xướng các cuộc thảo

luận cũng như các ý tưởng về cách thức đưa các biện pháp tiếp cận có sự tham gia vào việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ như thế nào trên thực tế

Tài liệu này cung cấp thêm hướng dẫn về khái niệm, cũng như phương pháp luận và hướng dẫn vận hành trên thực tế cho các cán bộ thực hiện tại hiện trường để họ áp dụng các biện pháp tiếp cận toàn diện hơn hoặc có sự tham gia đối với việc giám sát các hoạt động thực hiện REDD+ liên quan đến các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội ở cấp địa phương và cấp cơ sở Tài liệu này bổ sung cho hướng dẫn hiện trường được xây dựng dựa trên những kinh nghiệm thí điểm cách tiếp cận tại các điểm trình diễn REDD+ ở miền Trung Việt Nam (xem Nguyễn và cộng sự, 2016)

Cách tiếp cận này đã được phát triển trong bối cảnh xây dựng và phát triển chương trình REDD+ tại Việt Nam, quy định về cơ cấu thể chế, chính sách và giải pháp, cũng như cách tiếp cận các biện pháp đảm bảo an toàn quốc gia Tuy nhiên, cách tiếp cận này cũng như các kinh nghiệm liên quan có thể là mối quan tâm của các quốc gia khác liên quan đến sự phát triển các chương trình REDD+ quốc gia và các hệ thống đảm bảo an toàn có liên quan và SIS

Chương 3 trình bày bối cảnh của Việt Nam về phát triển tổng thể chương trình REDD+ quốc gia

với trọng tâm cụ thể về tiến độ hướng tới việc thiết kế CAS và SIS của Việt Nam

Chương 4 trình bày các bước về phương pháp đã được thực hiện trong việc xây dựng cách tiếp

cận và những cân nhắc có liên quan trong mỗi bước

Chương 5 mô tả công tác thí điểm cách tiếp cận ở miền Trung Việt Nam, thảo luận về những hạn

chế, yếu kém và đưa ra đề xuất cải tiến và khuyến nghị liên quan đến vai trò tiềm năng của các cách tiếp cận có sự tham gia trong việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội

2.1 Yêu cầu của Biện pháp Đảm bảo An toàn cho REDD+ Quốc gia

2.1.1 REDD+ và các yêu cầu của Biện pháp Đảm bảo An toàn Quốc tế về REDD+

Hội nghị các bên (COP) cho UNFCCC đã thống nhất mục tiêu chung là làm chậm, ngăn chặn và đảo ngược tình trạng mất rừng và mất các-bon, phù hợp với bối cảnh quốc gia, phù hợp với mục tiêu cuối cùng của việc ổn định nồng độ khí nhà kính (GHG) trong khí quyển ở mức có thể ngăn chặn sự can thiệp nguy hiểm đối với hệ thống khí hậu Là một cơ chế hướng tới mục tiêu này, COP đã có các cuộc tranh luận trong nhiều năm về việc xây dựng và áp dụng một cơ chế khuyến khích về tài chính dựa trên kết quả - với sự hỗ trợ từ các quỹ quốc tế - để giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng (REDD+) ở các nước đang phát triển REDD+ đề cập đến các hành động làm giảm (hoặc cô lập) phát thải thông qua 5 loại hoạt động: i) tránh được mất rừng; ii) tránh được suy thoái rừng; iii) bảo tồn rừng; iv) quản lý bền vững tài nguyên rừng; v) nâng cao trữ lượng các bon rừng Cuối cùng REDD+ đã được tích hợp trong Thỏa thuận Paris được thống nhất tại COP

21 vào năm 2015 như một biện pháp chính thức để giảm nhẹ biến đổi khí hậu

REDD+ là một khái niệm đã phát triển từ nhiều năm nay và hiện được thừa nhận rộng rãi rằng ngoài việc giảm nhẹ biến đổi khí hậu hay ‘lợi ích các-bon’, REDD+ có thể mang lại ‘đồng lợi ích các-bon’ khác nhau cũng như các rủi ro về môi trường và xã hội Hộp 1 dưới đây tóm tắt một số rủi ro chính về môi trường và xã hội từ REDD+

Hộp 1: Các rủi ro về môi trường và xã hội trong REDD+

Rủi ro về mặt môi trường Rủi ro về mặt xã hội

■ Mất đa dạng sinh học do việc áp dụng/ thúc

đẩy các phương pháp quản lý rừng không

phù hợp (ví dụ: chuyển đổi rừng tự nhiên

sang rừng độc canh và sử dụng các loài phi

bản địa)

■ Mất mối liên kết sinh thái và tạo ra các

nhiễu loạn trong hệ sinh thái và sự mất cân

bằng do thay đổi hình thức sử dụng đất/ tài

nguyên thúc đẩy bởi giá trị trữ lượng các

bon rừng

■ Áp dụng các biện pháp thâm canh trong

sản xuất nông nghiệp theo hướng tự phát

hay được khuyến khích có hại cho đa dạng

sinh học

■ Sự rối loạn hoặc mất chức năng sinh thái

tự nhiên và các dịch vụ do trồng rừng trong

các hệ sinh thái không có rừng có giá trị đa

dạng sinh học cao hay tầm quan trọng đối

với kết nối cảnh quan

■ Mất kiến thức sinh thái truyền thống

■ Sự phân phối không công bằng các nguồn quỹ REDD+ (đặc biệt là trong các hệ thống quản trị yếu kém)

■ Sự di dời/ tái định cư của người dân bản địa và cộng đồng sinh sống phụ thuộc vào rừng từ nơi sinh sống truyền thống hay theo tục lệ của họ

■ Mất quyền tiếp cận, sử dụng, hưởng dụng

và quyền sở hữu đối với đất đai và tài nguyên

■ Mất sinh kế và giảm an ninh sinh kế (tăng khả năng dễ tổn thương)

■ Sự tách biệt xã hội và hứng chịu hiện tượng “elite capture”

■ Mất đi nền văn hóa và kiến thức truyền thống

■ Loại trừ phụ nữ khỏi công tác quản lý và quy hoạch lâm nghiệp rừng (với vị thế được nâng cao và tiềm năng tạo thu nhập

từ REDD+)

2 Bối cảnh khái niệm

Đồng thời, các ví dụ về một số đồng lợi ích về môi trường và xã hội được xác định trong Hộp 2 dưới đây.

Hộp 2: Đồng lợi ích chính về mặt môi trường và xã hội trong REDD+

Đồng lợi ích về mặt môi trường Đồng lợi ích về mặt xã hội

■ Bảo tồn đa dạng sinh học

■ Tăng cường dịch vụ hệ sinh thái (VD: bảo

vệ lưu vực hay bờ biển, tăng độ màu mỡ

đã thống nhất một bộ gồm bảy biện pháp đảm bảo an toàn mà các quốc gia REDD+ cần đáp ứng,

được gọi là ‘Biện pháp Đảm bảo An toàn Cancun’ (Hộp 3)

Hộp 3: Các Biện pháp Đảm bảo an toàn REDD+ (Cancun) của UNFCCC

“Khi thực hiện các hoạt động [REDD+], các biện pháp đảm bảo an toàn sau cần được

khuyến khích và hỗ trợ:

a) Hoạt động REDD+ bổ sung cho hoặc nhất quán với các mục tiêu của các chương

trình lâm nghiệp quốc gia và các công ước quốc tế liên quan;

b) Cơ cấu quản trị rừng quốc gia minh bạch và hiệu quả, xem xét đến pháp luật và chủ quyền quốc gia;

c) Tôn trọng kiến thức và quyền của các dân tộc bản địa và các thành viên của cộng

đồng địa phương, thông qua xem xét các nghĩa vụ quốc tế có liên quan, bối cảnh và luật pháp quốc gia, và lưu ý rằng Đại hội đồng LHQ đã thông qua Công ước của Liên hợp quốc về quyền của người bản địa (UNDRIP);

d) Đảm bảo sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của các bên liên quan, đặc biệt là người

dân bản địa và các cộng đồng địa phương;

e) Các hoạt động REDD+ nhất quán với việc bảo tồn rừng tự nhiên và đa dạng sinh học, đảm bảo các hoạt động không được sử dụng để chuyển đổi rừng tự nhiên, mà thay

vào đó là để khuyến khích việc bảo vệ và bảo tồn rừng tự nhiên và các dịch vụ hệ

sinh thái, và để nâng cao lợi ích khác về xã hội và môi trường;

f) Hành động để giải quyết các rủi ro về sự đảo nghịch;

g) Hành động để giảm dịch chuyển phát thải.”

Nguồn: UNFCCC Quyết định 1/CP.16, phụ lục I, điều 2

Trong tài liệu này, chúng tôi tập trung đặc biệt vào các rủi ro xã hội gắn liền với REDD+ và các biện pháp đảm bảo an toàn (c) và (d) được nhấn mạnh ở trên trong Hộp 3 do các biện pháp đảm bảo an toàn này chủ yếu liên quan đến việc bảo vệ các cộng đồng địa phương và người dân bản địa cũng như kiến thức, sự hòa nhập và quyền của họ Có một sự trùng lặp giữa các biện pháp đảm bảo an toàn nhất định Ví dụ, mặc dù một số thỏa thuận quốc tế liên quan (a) và cơ cấu quản trị rừng hiệu quả (b) cũng sẽ bao gồm việc bảo vệ kiến thức, quyền và sự tham gia của cộng đồng địa phương và người dân bản địa, các vấn đề về đảm bảo an toàn xã hội chủ yếu thuộc các biện pháp đảm bảo an toàn c) và (d)

Theo tiến trình đàm phán UNFCCC sau COP16, các quốc gia tham gia tìm kiếm cách thức thực hiện chương trình quốc gia về REDD+ hiện nay phải đáp ứng ba yêu cầu liên quan đến các biện pháp đảm bảo an toàn để tiếp cận nguồn tài chính dựa trên kết quả:

1) Thực hiện các biện pháp REDD+ một cách phù hợp với các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun;

2) Thiết lập một hệ thống (được dựa trên các hệ thống hiện có) để cung cấp thông tin về cách thức giải quyết và tôn trọng tất cả các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun - Hệ thống thông tin về các Biện pháp Đảm bảo An toàn (SIS); và

3) Cung cấp một bản tóm tắt các thông tin (SOI) bốn năm một lần về cách thức giải quyết

và tôn trọng các biện pháp bảo đảm an toàn như thế nào trong suốt quá trình thực hiện REDD+

Tất cả những yêu cầu này đã được xác nhận tại COP19 trong khung Warsaw cho REDD+, đôi khi cũng được gọi tắt là Bộ Quy tắc REDD+ Trong bối cảnh của tài liệu này, vấn đề cần lưu ý đặc biệt

là UNFCCC không yêu cầu rõ ràng việc ‘giám sát’ các tác động môi trường và xã hội hoặc giám sát việc áp dụng các biện pháp đảm bảo an toàn môi trường và xã hội, nhưng ngụ ý rất rõ về điều này

2.1.2 Cách tiếp cận quốc gia cho các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ và Thiết kế SIS

Các biện pháp đảm bảo an toàn của UNFCCC chính là các tuyên bố về chính sách quy mô lớn nhằm tôn trọng chủ quyền quốc gia và duy trì tính linh hoạt (Korwin và Rey, 2015) UNFCCC đã không xây dựng hướng dẫn chi tiết về cách thức mà các nước cần đáp ứng ba yêu cầu này như thế nào, do đó đã tạo ra những thách thức lớn cho các quốc gia thực hiện REDD+ kết hợp các yêu cầu quốc tế vào việc thiết kế chương trình quốc gia về REDD+ Điều này liên quan đến việc giải thích các biện pháp đảm bảo an toàn, xác định những thông tin cần thu thập và cách thức thu thập các thông tin cần thiết, và thu thập thông tin từ nhiều bên liên quan (Braña Varela và cộng sự, 2014; Macfarquhar và Goodman, 2015), đồng thời cũng đáp ứng các yêu cầu về đảm bảo an toàn trong các hiệp định song phương và theo thỏa thuận hợp đồng (RSWG, 2014) Cách thức mà một quốc gia diễn giải và đáp ứng các yêu cầu này trực tiếp ảnh hưởng đến cách thức và địa điểm áp dụng các cách tiếp cận giám sát có sự tham gia

Tiếp cận Quốc gia về các Biện pháp Đảm bảo An toàn (CAS) mang lại cho quốc gia đó một cơ cấu

có thể đáp ứng các yêu cầu của biện pháp đảm bảo an toàn theo cách phù hợp với bối cảnh và hoàn cảnh riêng của họ (Rey và cộng sự, 2013; 2015; UN-REDD, 2016) Biện pháp tiếp cận quốc gia được đặc trưng bởi việc xác định, ứng dụng và cải tiến các cơ chế quản trị hiện có đối với REDD+ - như chính sách, pháp luật, quy định (PLRs); cơ cấu thể chế, nguồn thông tin và hệ thống thông tin - để đáp ứng các yêu cầu khác nhau về các biện pháp đảm bảo an toàn mà một quốc gia

có thể lựa chọn để áp dụng CAS có nhiều ưu điểm như tóm tắt trong Hộp 4 dưới đây, và nhiều

quốc gia REDD+ hiện đang áp dụng cách tiếp cận này để đáp ứng các yêu cầu của biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ quốc tế

Hộp 4: Lợi ích của cách tiếp cận quốc gia về các biện pháp đảm bảo an toàn (CSA)

■ Hỗ trợ các quốc gia phản hồi có hiệu quả với UNFCCC và các yêu cầu của biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ có xem xét đến chính sách quốc gia và quốc tế và

các cam kết song phương và đa phương trong hợp đồng theo cách phù hợp với bối cảnh của quốc gia

■ Giúp các quốc gia đạt được lợi ích quản trị dài hạn ngoài khoản chi trả dựa trên kết quả CSA có thể đóng góp vào các ưu tiên quốc gia ngoài việc giảm lượng khí

thải, như xóa đói giảm nghèo, phát triển bền vững và chiến lược tăng trưởng xanh

phù hợp với trọng tâm toàn cầu về ‘quyền sở hữu quốc gia’ về quá trình phát triển

như đã nêu trong Tuyên bố Paris về hiệu quả viện trợ và Chương trình Hành động

Accra và thúc đẩy các tổ chức tài chính có liên quan, như Ngân hàng Thế giới và Quỹ Khí hậu Xanh mới thành lập theo UNFCCC

■ Hiệu quả chi phí và sự gắn kết CSA có thể là một cách tiếp cận hiệu quả về chi phí

để đáp ứng các yêu cầu của nhiều nhà đầu tư trong giai đoạn chuẩn bị và thực hiện các biện pháp can thiệp hiệu quả hơn, đồng thời đảm bảo tiêu chuẩn chặt chẽ khi áp dụng các biện pháp đảm bảo an toàn

■ Xây dựng niềm tin của các nhà đầu tư Một CSA mạnh mẽ sẽ cung cấp một sự tự

tin khẳng định với các nhà tài trợ quốc tế và nhà đầu tư rằng các rủi ro chính về môi trường và xã hội của REDD+ sẽ được giải quyết và giảm nhẹ thông qua cơ cấu quản trị quốc gia chứ không phải là bị bỏ lại để thực hiện từng phần bởi các cơ quan thiết lập dự án riêng lẻ

■ Xây dựng lòng tin của các bên liên quan trong nước CSA thể hiện cam kết của

chính phủ trong việc giải quyết các biện pháp đảm bảo an toàn theo hướng thống

nhất và hiệu quả cho các cơ quan trong nước, bao gồm các tổ chức xã hội dân sự,

chủ sở hữu và người sử dụng đất đai và tài nguyên rừng, người dân bản địa và cộng đồng địa phương

Nguồn: Trích Rey và cộng sự (2015)

Không có cách tiếp cận cố định và/hoặc tuyến tính nào cho việc áp dụng CAS vì cách tiếp cận đó

sẽ phụ thuộc rất nhiều vào bối cảnh và hoàn cảnh quốc gia Tuy nhiên, dựa trên những hiểu biết

và quá trình học tập từ các nước tiên phong2, sáu yếu tố chính sau đây có thể được sử dụng bởi tất cả các nước để xem xét áp dụng CAS và thiết kế SIS - xem Hình 1 dưới đây

2 Rút ra từ Khung UN REDD (2015) hỗ trợ xây dựng các biện pháp thực hiện đảm bảo an toàn quốc gia; Rey, D & Swan, S.R (2014) Cách tiếp cận Biện pháp Đảm bảo An toàn Quốc gia: Hướng dẫn cho các Chương trình REDD+ Quốc gia Chương trình REDD+ của SNV, Thành phố Hồ Chí Minh; và Rey D., Shah, WP & Swan S.R 2015 Cách tiếp cận quốc gia cho các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+: Đánh giá toàn cầu về Kinh nghiệm ban đầu và các Bài học UN-REDD, Geneva Các nước tiên phong bao gồm: Mexico, Ecuador, Costa Rica, Guatemala, Panama, Peru, Papua New Guinea, và Việt Nam.

Hình 1: Các yếu tố của Cách Tiếp cận Quốc gia cho các Biện pháp Đảm bảo An toàn và Thiết kế SIS

1 Thu hút các bên liên quan về cách tiếp cận quốc gia cho các biện pháp đảm bảo an toàn

4 Giải thích rõ các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun phù hợp với tình hình và bối cảnh quốc gia

6 Xây dựng hệ thống

thông tin về các biện

pháp đảm bảo an toàn

2 Thiết lập mục tiêu và phạm vi của các biện pháp đảm bảo an toàn

Nguồn: Rey và cộng sự (2015)

Hướng dẫn chi tiết về từng yếu tố không được cung cấp ở đây Những độc giả quan tâm nên tham khảo các tài liệu của Rey và Swan (2014), Rey và cộng sự (2015a; 2015b) và/hoặc UN-REDD (2016) Do tài liệu này tập trung vào việc giám sát nên chúng tôi chủ yếu quan tâm đến việc thu thập dữ liệu hoặc thông tin có thể đưa vào SIS quốc gia, VD: 6 yếu tố thiết kế SIS Tuy nhiên, điều quan trọng đó là phải hiểu rằng mỗi yếu tố CAS ở trên ảnh hưởng đến cách thức diễn giải, giải quyết và tôn trọng các biện pháp đảm bảo an toàn như thế nào trong bối cảnh quốc gia và do

đó cuối cùng xác định được các nhu cầu về thông tin và các nguồn thông tin của SIS Kết quả là chúng ảnh hưởng đến cách thức và địa điểm áp dụng các cách tiếp cận giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội có sự tham gia

Thiết kế SIS bao gồm (tối thiểu) việc thiết kế một hệ thống cung cấp thông tin mà tất cả các bên

liên quan có thể truy cập để chứng minh rằng bảy biện pháp đảm bảo an toàn Cancun đang được giải quyết và tôn trọng trong suốt quá trình thực hiện REDD+ và cần được xây dựng dựa trên các

hệ thống thông tin và nguồn thông tin quốc gia hiện có Nhu cầu về thông tin và các nguồn thông tin của SIS được liên kết chặt chẽ với các cơ chế quản trị hiện có, làm rõ các biện pháp đảm bảo

an toàn Cancun trong bối cảnh quốc gia và liên kết với cách thức đạt được các biện pháp đảm bảo an toàn (được vận hành trong thực tế)

Ví dụ, một biện pháp đảm bảo an toàn xã hội nhất định có thể được quy định trong pháp luật của một quốc gia, trong khi đó các văn bản dưới luật cũng có thể chỉ định việc tổ chức thực hiện - cơ quan nào thực thi pháp luật này, các cơ quan nào khác có liên quan hoặc bị ảnh hưởng bởi luật pháp và cách thức thực hiện như thế nào, cần có thông tin gì để chỉ ra liệu biện pháp đảm bảo an toàn này có được duy trì trong bối cảnh của các hoạt động REDD+ hay không

Ngay cả những quốc gia có nhiều tiến bộ về REDD+ cũng chỉ mới bắt đầu thực hiện công việc thiết kế SIS, do đó họ có ít kinh nghiệm và kiến thức về lĩnh vực này Tuy nhiên, thông tin về việc vận hành các biện pháp đảm bảo an toàn quốc gia có thể được rút ra từ các nguồn sau đây:

1) Các Hệ thống và Giám sát và dữ liệu hiện có của Chính phủ: SIS dự kiến sẽ được xây

dựng dựa trên các hệ thống hiện có và do đó dự kiến sẽ có một số lượng nhất định (càng nhiều càng tốt) các thông tin có liên quan đến các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội cần được thu thập bởi các hệ thống thông tin quốc gia hiện có, ví dụ: các hệ thống giám sát thông tin lâm nghiệp (VD: dữ liệu về quyền sở hữu rừng/đất đai) và thống kê kinh tế xã hội

và sinh kế dựa trên pháp lý (VD: số liệu về thu nhập, nghèo đói và các chỉ số về phát triển điển hình khác)

2) Các hệ thống Dữ liệu về Giám sát [Dự án] REDD+: Thông tin có liên quan khác có thể

được thu thập như một phần của việc thực hiện các dự án REDD+ hoặc các can thiệp ở cấp cơ sở, VD: số lượng người thụ hưởng, người tham gia - và sự phân tách các dữ liệu

đó có thể cung cấp một dấu hiệu tốt về sự công bằng và sự tham gia toàn diện của cộng đồng và lợi ích từ REDD+ - một mối quan tâm chính về đảm bảo an toàn xã hội

3) Những Nỗ lực Giám sát khác: Mặc dù SIS cần được xây dựng dựa trên hệ thống hiện

có, nhưng thường có một số thách thức và thiếu sót đối với các hệ thống thu thập dữ liệu

và dữ liệu hiện có Một nghiên cứu của Jagger và Rana (2014) tại Indonesia đã cố gắng sử dụng bộ dữ liệu hiện có để giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội cho các vấn đề được xác định như: bộ dữ liệu bị thiếu, dữ liệu không có tham chiếu địa lý hoặc các lớp dữ liệu không tương thích, dữ liệu cho các chỉ số nhất định, VD: liên quan đến tham vấn và sự tham gia không được thu thập trong các cuộc điều tra ở cấp quốc gia Hơn nữa, trong một

số trường hợp, có thể không có dữ liệu/ thông tin được thu thập, hoặc rõ ràng liên quan đến các biện pháp đảm bảo an toàn nào đó, cụ thể trong bối cảnh các hành động REDD+ Trong trường hợp này, có thể cần xây dựng thêm quy trình và thủ tục cho việc thu thập thông tin liên quan đến các chỉ số cụ thể Nghiên cứu ở Indonesia cũng cho thấy việc phân tích dữ liệu từ các tập dữ liệu hiện có không phải là một sự thay thế trực tiếp cho việc xác minh thực địa (ground-truthing) các tác động xã hội của REDD+, và vẫn cần các quy trình cho phép xác nhận các tác động được quan sát (Jagger và Rana, 2014)

Giám sát có sự tham gia có thể được xem như là một phương pháp giám sát bổ sung mà

có thể thu thập thông tin về việc thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn môi trường và

xã hội trong bối cảnh các hành động REDD+ khi hệ thống hiện có không đủ hoặc như là một cách để xác minh thực địa, kiểm tra chéo và/hoặc xác nhận thông tin về các chỉ số nhất định từ quan điểm của các bên liên quan bị ảnh hưởng

2.2 Giới thiệu về Giám sát có sự Tham gia

2.2.1 Giám sát và Đánh giá

Giám sát là sự thu thập thông tin thường xuyên và có hệ thống từ các dự án và chương trình và

thường có bốn mục đích chính:

i) Học hỏi kinh nghiệm để cải thiện việc thực hành và các hoạt động trong tương lai;

ii) Có trách nhiệm giải trình trong nội bộ và bên ngoài về các nguồn lực được sử dụng và kết quả thu được;

iii) Đưa ra quyết định về tương lai của các sáng kiến với đầy đủ thông tin;

iv) Thúc đẩy việc trao quyền cho các đối tượng thụ hưởng các sáng kiến

Giám sát là một công việc định kỳ, bắt đầu từ giai đoạn lập kế hoạch của một dự án hoặc chương trình Giám sát cho phép các kết quả, quy trình và kinh nghiệm được ghi chép và sử dụng làm cơ

sở để chỉ đạo quá trình ra quyết định và quá trình học tập Giám sát tạo điều kiện cho việc kiểm tra tiến độ đạt được so với kế hoạch Các dữ liệu thu được thông qua giám sát được sử dụng để đánh giá

Đánh giá là việc đưa ra ý kiến về các hoạt động của dự án hoặc chương trình càng mang tính

khách quan và mang tính hệ thống càng tốt Đánh giá thẩm định dữ liệu và thông tin và sau đó cung cấp thông tin cho các quyết định chiến lược, do đó cải thiện các dự án hoặc chương trình trong tương lai Các đánh giá này phải hỗ trợ rút ra kết luận về năm khía cạnh chính của sự can thiệp: i) tính liên quan; ii) tính hiệu quả; iii) hiệu suất; iv) tác động, và; v) tính bền vững

Liên quan đến việc liệu các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội có được giải quyết và tôn trọng trong việc thực hiện các hoạt động REDD+ ở quy mô quốc gia hay không, việc phân tích đánh giá

kỹ lưỡng tất cả những khía cạnh này trên thực tế có thể không xem xét các nguồn lực cần thiết Tuy nhiên, một số hình thức đánh giá tác động hay kết quả tối thiểu thường được xem là quan trọng và cần được thực hiện, VD: các hoạt động REDD+ có tác động tích cực hay tiêu cực đến sinh kế hay quyền lợi của các cộng đồng bị ảnh hưởng và người dân bản địa? Điều này đòi hỏi phải có một số phân tích đánh giá dữ liệu giám sát để phân biệt, VD: liệu có hiện tượng tăng tình trạng nghèo đói tại các khu vực thực hiện REDD+ là do sự can thiệp của REDD+ hay không và ở mức độ nào Do đó, mặc dù trong tài liệu này, thuật ngữ giám sát có sự tham gia được sử dụng, nhưng vẫn cần phải đánh giá ở một mức độ nào đó

Giám sát đòi hỏi phải sử dụng các ‘chỉ số’ Chỉ số là đại lượng dùng để đo lường (hay mô tả) các hành động và sự thay đổi Trong khi xây dựng các hoạt động can thiệp (bao gồm REDD+), các loại chỉ số chính sau đây được sử dụng:

1) Chỉ số đầu vào đo lường đầu vào cho một hoạt động can thiệp cụ thể, VD: nguồn nhân

lực, ngân sách được phân bổ

2) Chỉ số về quy trình theo dõi số lượng và loại hình hoạt động được thực hiện, VD: các sự

kiện tập huấn/cuộc họp, số lượng người được đào tạo/người tham gia

3) Chỉ số đầu ra là các sản phẩm cụ thể của một can thiệp hoặc quy trình cụ thể, VD: chính

sách, kế hoạch, bản đồ, báo cáo

4) Chỉ số về kết quả hay tác động 3 đo lường hiệu quả lâu dài của các biện pháp can thiệp,

VD: giảm thu nhập, tăng mức độ nghèo đói/tính dễ bị tổn thương

Lựa chọn đúng các chỉ số nhìn chung là một trong những nhiệm vụ đầy thử thách và khó khăn

nhất khi được liên kết với bất kỳ phương pháp giám sát hoặc hệ thống giám sát nào Liên quan đến việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội trong bối cảnh chương trình REDD+ quốc gia, việc áp dụng một tập hợp các loại chỉ số này có khả năng sẽ là cách hữu ích nhất, nhưng có

lẽ các chỉ số về quy trình và chỉ số về tác động/kết quả cuối cùng sẽ là các chỉ số quan trọng nhất

Ngoài ra, các chỉ số có thể mang tính định lượng hay định tính Nếu có thể, chỉ số định lượng là

lựa chọn ưa thích hơn vì chỉ số này chỉ ra sự thay đổi một cách đơn giản, chính xác, và mang tính định lượng, VD: số lượng các hợp đồng khoán trong thôn đã ký kết, số hộ nghèo Khi gặp khó

khăn hoặc khi không thể đo lường được chất lượng của các quá trình hoặc tác động theo hướng đơn giản và mang tính định lượng, thì hầu như ta luôn có thể thu thập được dữ liệu định tính, và trong một số trường hợp, đặc biệt là đối với các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội, thì điều này

có thể mong muốn Ví dụ, một sự can thiệp của REDD+ có thể liên quan đến việc tham vấn cộng đồng hoặc các sự kiện đào tạo/ tập huấn Trong khi các chỉ số định lượng cho thấy số lượng các

sự kiện diễn ra và số lượng nam giới và phụ nữ được tập huấn nhưng chỉ số này không nêu ra liệu sự kiện này có phù hợp hoặc hữu ích hay không Trong trường hợp này, thông tin về các quan điểm của cộng đồng địa phương có thể cung cấp thông tin có liên quan về tính hiệu quả và sự

thành công của một can thiệp - thực sự đây là một lĩnh vực trọng điểm mà các cách tiếp cận có sự tham gia cho việc giám sát có thể đóng góp

2.2.2 Giám sát có sự Tham gia

Từ những năm 1980, khái niệm về giám sát có sự tham gia đã được sử dụng bởi nhiều cơ quan

tài trợ lớn và các tổ chức phát triển (Estrella và cộng sự,, 2000; Estrella và Gavant, 1998) Giám sát có sự tham gia (và đánh giá) đã được xác định bởi Ngân hàng Thế giới (2010) là một quá trình

mà qua đó các bên liên quan ở các cấp độ khác nhau; i) tham gia vào giám sát hoặc đánh giá một

dự án, chương trình, chính sách cụ thể, ii) chia sẻ việc kiểm soát nội dung, quá trình và kết quả của hoạt động giám sát, và/hoặc iii) tham gia vào việc xác định các hành động khắc phục

Về nguyên tắc, giám sát có sự tham gia tập trung vào sự tham gia tích cực của các bên liên quan chính (người dân địa phương tham gia tích cực, không chỉ là nguồn thông tin) và nâng cao năng lực các bên liên quan trong việc phân tích và giải quyết vấn đề (Rietbergen-McCracken và cộng sự,, 1998) Như vậy, giám sát có sự tham gia mang lại một số ưu điểm như sau:

■ Tăng quyền sở hữu, quyền tự chủ và thúc đẩy phân cấp và tự tổ chức (tham gia/ trao

quyền trở thành thể chế)

■ Có thể đưa ra thông tin tốt hơn (chính xác hơn và có liên quan)

■ Học tập chung cải thiện hiệu suất và kết quả

■ Tăng trách nhiệm giải trình và tính minh bạch và xây dựng lòng tin trong các cơ quan thực hiện các biện pháp can thiệp

■ Tăng cường cam kết để thực hiện hành động khắc phục

3 Cần lưu ý rằng một số tác giả và tổ chức phân biệt giữa các chỉ số kết quả và tác động Một số tác giả và tổ chức xác định kết quả như là sự thay đổi trung và dài hạn trong khi các tác động có nhiều thay đổi dài hạn.

Giám sát có sự tham gia đã được áp dụng trong một loạt các lĩnh vực phát triển bao gồm cả phát triển cộng đồng hoặc phát triển dựa vào cộng đồng (CDD), y tế, cơ sở hạ tầng, các dự án nước sạch và vệ sinh, và ở các quy mô khác nhau từ sáng kiến của các tổ chức Phi Chính phủ trong nước với quy mô nhỏ ở cấp cộng đồng cho tới giám sát và đánh giá các sáng kiến quy mô quốc gia, VD: theo dõi tác động của chương trình y tế cấp quốc gia do USAID tài trợ ở Ấn Độ Kết quả

là, các giải pháp và công cụ đã được phát triển trên phạm vi rất rộng Trong lĩnh vực quản lý tài nguyên thiên nhiên, các cộng đồng và các bên liên quan khác tại địa phương thường được huy động tham gia giám sát sự thay đổi môi trường, VD: đa dạng sinh học, độ che phủ rừng, trữ lượng các bon rừng, v.v…

2.2.3 Giám sát Tài nguyên Rừng có sự Tham gia (PFM)

Trong tài liệu này, chúng tôi áp dụng phương pháp tiếp cận có sự tham gia cho việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội như là một phần của việc giám sát tài nguyên rừng có sự tham gia (PFM) - một cách tiếp cận rộng rãi cho sự tham gia của nhiều bên liên quan vào việc giám sát các nguồn tài nguyên và dịch vụ rừng, cùng với các tác động môi trường và xã hội của các biện pháp quản lý khác nhau, bao gồm REDD+ (Casarim và cộng sự, 2013; Swan, 2012) (xem hộp 5)

Hộp 5: Các đặc điểm của giám sát rừng có sự tham gia (PFM)

■ Sự tham gia của các bên liên quan khác nhau, thực hiện các chức năng khác nhau

dựa trên nhiệm vụ và các kỹ năng bổ sung, từ trung ương đến cấp cơ sở

■ Áp dụng kiến thức bản địa và tận dụng các năng lực và khả năng khác nhau của các bên liên quan, đặc biệt là cán bộ quản lý rừng và chính quyền địa phương

■ Không bị giới hạn đối với bất kỳ sự sắp xếp hay quản lý sở hữu rừng cũng như hệ

thống quản lý và điều hành cụ thể nào; PFM có thể áp dụng cho các Ban quản lý công hay tư nhân khoán cho người dân địa phương để thực hiện chức năng giám sát nhất định thông qua quản lý rừng cộng đồng

■ Sử dụng quy trình thu thập, quản lý và phân tích dữ liệu, gồm trữ lượng các-bon rừng, các chỉ số dịch vụ hệ sinh thái khác, đa dạng sinh học và tác động xã hội của REDD+

Dự án MB-REDD đã tìm cách phát triển khung Giám sát Rừng có sự Tham gia (PFM) trong đó bao gồm phương pháp tiếp cận có sự tham gia để theo dõi diễn biến trữ lượng các-bon rừng, VD: Giám sát các-bon có sự tham gia (PCM) - xem Casarim và cộng sự (2013) và Bảo Huy (2013a; 2013b), sự thay đổi về đa dạng sinh học, VD: giám sát đa dạng sinh học có sự tham gia (PBM) - xem Trịnh và cộng sự (2016) và Nguyễn và cộng sự (2016), và trong tài liệu này là giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội trong REDD+

PCM và PBM là hai cách giám sát điển hình có sự tham gia trong bối cảnh quản lý tài nguyên thiên nhiên, tức là theo dõi những thay đổi vật lý trong môi trường của địa phương Các phương pháp tiếp cận liên quan đến biện pháp đảm bảo an toàn xã hội rút ra nhiều kinh nghiệm về giám sát có sự tham gia trong bối cảnh các hoạt động can thiệp phát triển bởi vì các phương pháp tiếp cận này liên quan đến việc đo lường sự thay đổi trong sinh kế, bao gồm cả tác động trực tiếp (VD: tình trạng đói nghèo/ dễ bị tổn thương, thu nhập, an ninh lương thực…) cũng như những thay đổi trong điều kiện thuận lợi hoặc chuyển đổi cơ cấu và quy trình (VD: cơ cấu quản trị thuận lợi hơn),

có ảnh hưởng đến kết quả cho người nghèo nông thôn

2.3 Giám sát có sự Tham gia cho các Biện pháp Đảm bảo An toàn Xã hội trong REDD+

REDD+ đưa ra các cơ chế khuyến khích về tài chính cho các quốc gia và cộng đồng thực hiện bảo tồn và quản lý bền vững rừng của họ, do đó, ảnh hưởng đến các mô hình sử dụng đất

REDD+ do đó có thể có những tác động tiềm năng đáng kể đến đời sống của những người dân phụ thuộc vào rừng và nguồn đất đai khác để đáp ứng nhu cầu về sinh hoạt, văn hóa và thu nhập của họ - mang lại cả rủi ro và cơ hội cho các cộng đồng này Những rủi ro về xã hội và các cơ hội

đã được công nhận trong các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun (cụ thể là điều (c) và (d)), và các quốc gia thực hiện REDD+ đang trong quá trình phát triển CAS để giải quyết và tôn trọng các biện pháp đảm bảo an toàn này Mục đích của SIS là cung cấp thông tin về cách thức giải quyết

và tôn trọng các biện pháp bảo đảm an toàn Do đó, những thông tin này có thể bao gồm:

i) Thông tin về các yếu tố đầu vào mà đảm bảo rằng các biện pháp đảm bảo an toàn được vận hành Điều này có thể bao gồm: liệu có sẵn các tổ chức có liên quan để tiếp

nhận các khiếu nại, hoặc phân bổ ngân sách cho các hoạt động tham vấn hay không Loại thông tin này liên quan đến các chỉ số đầu vào (hoặc đôi khi được gọi là cấu trúc)�

ii) Thông tin về các hoạt động đảm bảo an toàn, quy trình và thủ tục cần được thực hiện

(theo PLRs hiện có ở cấp quốc gia và các hệ thống thể chế) để tránh, giảm thiểu tối đa, hoặc bù đắp cho những rủi ro xã hội gắn liền với hành động REDD+, cũng như để tăng cường các tác động tích cực Điều này sẽ bao gồm, VD: theo dõi liệu các thủ tục tham vấn

và sự tham gia có được thực hiện trong thực tế hay không và sẽ liên quan đến việc giám sát các chỉ số đầu ra và quá trình.

iii) Thông tin về tác động thực tế của các hành động REDD+ đối với người dân bản địa

và cộng đồng địa phương, bao gồm các tác động về: quyền sử dụng đất/ rừng (bao gồm

các quyền về sở hữu, quản lý, tiếp cận và sử dụng đất và rừng), sinh kế và an ninh/tính dễ

bị tổn thương Điều này sẽ liên quan đến việc giám sát các chỉ số về tác động.

2.3.1 Giám sát Đầu vào của Biện pháp Đảm bảo An toàn REDD+

Yếu tố đầu vào để thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ có thể bao gồm ngân sách

và nguồn nhân lực được phân bổ Nói chung, và với sự cần thiết để duy trì bộ chỉ số ở mức tối thiểu, quan trọng hơn đó là các chỉ số đầu vào có thể sẽ được giới hạn như các quy trình và tác động/ kết quả Thông tin về các chỉ số đầu vào sẽ có khả năng chủ yếu được duy trì thông qua các hệ thống hiện có của chính phủ hoặc thông qua việc giám sát thực hiện REDD+ Tuy nhiên, giám sát có sự tham gia có thể xác nhận rằng các yếu tố đầu vào cụ thể thực sự được cung cấp, cũng như chất lượng và tính đầy đủ của các yếu tố đầu vào

2.3.2 Quy trình của Biện pháp Đảm bảo An toàn REDD+ và Giám sát Đầu ra

Tùy thuộc vào phạm vi và mục tiêu của SIS của một quốc gia nhất định, thông tin có thể có hoặc không có sẵn thông qua các hệ thống hiện có của chính phủ Ví dụ, ở Mexico, chính phủ đang tiếp cận việc thiết kế CAS và SIS để bắt đầu cải cách quản trị quy mô rộng hơn cho toàn bộ lĩnh vực sử dụng đất và rừng (Rey và cộng sự, 2015) Vì vậy, bất kỳ hành động nào (REDD+ hay cách khác) làm ảnh hưởng đến việc sử dụng đất và quyền hưởng dụng rừng của một cộng đồng nhất định sẽ được pháp luật quy định cho các hành động/ biện pháp đảm bảo an toàn, quy trình và thủ tục cụ thể Mặc dù Mexico cuối cùng vẫn chưa xây dựng SIS riêng, nhưng sau đó quốc gia này đã tuân thủ các biện pháp đảm bảo an toàn, quy trình/ thủ tục và kết quả và cuối cùng được được ghi nhận/ tài liệu hóa bởi các cơ quan có liên quan chịu trách nhiệm, hoặc trong tương lai giả định sẽ

có nhiều cách để lọc dữ liệu liên quan đến các hành động REDD+

Ở các nước khác không thực hiện cải cách quản trị sâu rộng như vậy, nhưng thay vì tìm cách thực hiện REDD+ trên cơ sở của một dự án (ở các cấp địa phương và tại thực địa), các hệ thống hiện

có ở cấp quốc gia có thể không (và có thể không bao giờ) tồn tại việc thực hiện cụ thể và giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ cụ thể Trong trường hợp này, việc giám sát các hoạt động/ biện pháp đảm bảo an toàn, các quy trình/ thủ tục và kết quả đầu ra có thể là một phần của việc giám sát thực hiện REDD+ ở cấp địa phương và tại cơ sở

Tuy nhiên, trong cả hai trường hợp, cách tiếp cận có sự tham gia có thể đóng vai trò quan trọng tiềm năng trong việc thu thập thông tin về chất lượng và hiệu quả của các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội/ các biện pháp, quy trình và thủ tục Thật vậy, nhiều người sẽ cho rằng việc xác minh thực địa (ground-truthing) là điều cần thiết trong lĩnh vực này do việc ghi chép đơn giản về số lượng các cuộc họp hoặc các khóa đào tạo được tổ chức, các thỏa thuận được thực hiện, những

người tham gia hoặc kết quả đầu ra sẽ không đưa ra đại diện chính xác về cách thức các cuộc

họp/ khóa đào tạo đã được tổ chức như thế nào liệu các cộng đồng có được cung cấp thông tin trước một cách kịp thời hay không, trình bày theo ngôn ngữ nào hoặc hình thức áp dụng có thích hợp hay không, liệu các tổ chức truyền thống có được tôn trọng và xem xét không, trong số những mối quan tâm khác có liên quan đến kiến thức và quyền của các dân tộc bản địa và cộng đồng địa phương Cũng nên lưu ý rằng có nhiều cách để định lượng nhận thức tùy thuộc vào phương pháp hoặc công cụ áp dụng Đề xuất đó là việc giám sát có sự tham gia có thể và lý tưởng nhất đó là cần tăng cường sự giám sát dựa vào chính phủ hoặc dựa vào dự án cho các quy trình đảm bảo

an toàn xã hội

2.3.3 Giám sát Tác động Xã hội của REDD+

Sự hiểu biết về ‘tôn trọng các biện pháp đảm bảo an toàn’ theo thông lệ tốt nhất của quốc tế

bao gồm việc trình diễn các kết quả môi trường và xã hội và vì những lý do này, nhiều người sẽ biện hộ rằng SIS của quốc gia kết hợp một số hình thức giám sát tác động xã hội Tuy nhiên, giám sát tác động xã hội là thách thức vô cùng lớn trên thực tế do các vấn đề về quyền hạn

Bên cạnh các yêu cầu về các biện pháp đảm bảo an toàn, cần phải giám sát các điều kiện xã hội trong quá trình thực hiện các hoạt động và xác định các tác động gây ra do quản lý thích ứng và

để đảm bảo rằng các chương trình REDD+ đang đạt được các mục tiêu đề ra theo chương trình

Ví dụ, các nguyên nhân gây mất rừng không ở trạng thái tĩnh mà thay đổi theo thời gian do sự thay đổi trong bối cảnh kinh tế xã hội như dòng người di cư, những biến động về giá cả hàng hóa, các khoản đầu tư mới của khu vực tư nhân tại một khu vực nhất định, những thay đổi trong chính sách công (hoặc cách thức thực hiện chính sách, v.v) Mỗi sự thay đổi trong điều kiện xã hội và rất nhiều sự thay đổi khác có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của các chiến lược và giải pháp REDD+ cụ thể

Nhiều quốc gia hiện nay đã có các hệ thống giám sát thu thập thông tin ngày càng phức tạp về một loạt các chỉ số về kinh tế xã hội bao gồm nhân khẩu học, tổng sản phẩm trong nước (GDP), năng suất kinh tế ngành, năng suất ngành nông, lâm nghiệp (sản lượng), thu nhập hộ gia đình, tình trạng sử dụng đất và quyền sở hữu đất, giáo dục (tỷ lệ học sinh đi học), chăm sóc sức khỏe (tử vong ở trẻ sơ sinh, tỷ lệ mắc bệnh chủ yếu…), cơ sở hạ tầng vật lý (VD: chiều dài đường trải nhựa, tỷ lệ điện khí hóa, các loại nhà ở, v.v), nước và vệ sinh môi trường, an ninh lương thực… Thông thường, việc lựa chọn các chỉ số này được đi kèm với nhau để tạo thành một cách đo lường tỷ lệ nghèo đói tiêu chuẩn cấp quốc gia và các dữ liệu giám sát như vậy có sẵn ở hầu như tất cả các cấp, từ cấp quốc gia xuống cấp thôn

Chỉ số đói nghèo và các chỉ tiêu khác về kinh tế xã hội được thu thập thông qua giám sát dữ liệu

tiêu chuẩn của chính phủ có thể được sử dụng ở một mức độ nào đó để theo dõi các tác động xã hội của REDD+ Những bộ dữ liệu này rất hữu ích trong việc cung cấp các thông tin cơ bản như liệu tình trạng đói nghèo giảm hay tăng tại khu vực thực hiện REDD+ cụ thể Tuy nhiên, có một số thiếu sót trong các dữ liệu này đó là:

■ Thứ nhất, bộ dữ liệu này không thể cung cấp thông tin về nguyên nhân của sự thay đổi,

tức là liệu sự thay đổi có phải là do hoạt động REDD+ hay không

■ Thứ hai, tùy thuộc vào cách dữ liệu được trình bày, nó có thể ẩn đi các tác động vào các

nhóm cụ thể trong toàn bộ mẫu; VD: tình trạng nghèo đói nói chung có thể giảm trong huyện cụ thể nơi thực hiện các hoạt động REDD+ nhưng có thể gia tăng giữa các thôn hoặc các nhóm hộ gia đình bị ảnh hưởng cụ thể do chính sách hoặc biện pháp REDD+ cụ thể (và ngược lại)

■ Thứ ba, chắc chắn sẽ có một phạm vi dữ liệu được thu thập không đầy đủ, VD: các hệ

thống giám sát hiện tại sẽ không thể bù đắp được những tác động đối với việc sử dụng rừng và sự phụ thuộc hoặc tác động đến an ninh lương thực

■ Thứ tư, như ghi nhận của Jagger và Rana (2014), có thể có những khoảng trống trong dữ

liệu, dữ liệu có thể không được tham chiếu địa lý hay bộ dữ liệu có thể không tương thích;Điều không chắc chắn là các hệ thống hiện có của chính phủ sẽ kết hợp giám sát tác động xã hội

cụ thể liên quan đến các hành động REDD+ Do đó, các hệ thống này sẽ phải được kết hợp vào

hệ thống các chỉ số hiện có của chính phủ (có lẽ trong một quốc gia như Mexico) hoặc thông qua các hệ thống đánh giá và giám sát dựa vào địa phương/dự án/ khu vực

Một lần nữa đề xuất đó là các phương pháp tiếp cận có sự tham gia cho việc giám sát biện pháp đảm bản an toàn xã hội có thể đóng vai trò quan trọng và thậm chí là rất cần thiết trong việc giám sát tác động Rất nhiều biện pháp tiếp cận, phương pháp và công cụ đã được xây dựng để giám sát các tác động xã hội nói chung và trong bối cảnh cụ thể của REDD+ đều có sự tham gia như thể hiện trong hình dưới đây

2.4 Các Công cụ và Phương pháp Giám sát có sự tham gia

Tài liệu này không nhằm mục đích đưa ra hướng dẫn chi tiết phương pháp luận về một loạt

phương pháp và các công cụ giám sát có sự tham gia Một số tài liệu hướng dẫn hữu ích về các chủ đề này đề có sẵn, như: Estrella và cộng sự (2000); World Bank (2003, 2010); Ayers và cộng

sự (2012) đưa ra một lựa chọn phong phú các công cụ giám sát có sự tham gia nói chung đã được áp dụng trong một loạt các bối cảnh phát triển Trong số các lựa chọn này, cũng như các phương pháp và công cụ cụ thể khác cho ngành lâm nghiệp, một số lựa chọn đã được xác định

là có khả năng phù hợp cho việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội có sự tham gia trong REDD+

Bảng 1 dưới đây tóm tắt một số phương pháp và công cụ thích hợp nhất để ứng dụng trong bối cảnh REDD+ được rút ra từ Richards và Panfil (2011) và Lawlor (2013) Các phương pháp và công cụ trong bảng dưới đây phục vụ các mục đích khác nhau trong quá trình thiết kế và thực hiện đánh giá tác động có sự tham gia và các phương pháp giám sát như sau:

1) Sự tham gia các bên liên quan: Trong bất cứ chương trình giám sát có sự tham gia nào,

điều quan trọng là phải xác định các bên liên quan và các chiến lược phù hợp cho việc tham gia của họ

2) Đánh giá các lợi ích và rủi ro về mặt xã hội và dự báo tác động tiềm năng: Đối với một

hệ thống giám sát cụ thể nhằm cung cấp thông tin liên quan, cần phải có các phương pháp thích hợp để xác định các lợi ích/ rủi ro tiềm năng về mặt xã hội và những tác động tiềm năng có liên quan đến việc thực hiện các Chính sách và Biện pháp REDD+ (PaMs) hoặc các hành động

3) Lựa chọn các chỉ số và thiết kế chương trình giám sát: Khi các rủi ro liên quan đã

được xác định, sau đó cần gán các chỉ số thích hợp và các nguồn thông tin hoặc phương tiện xác minh đối với những chỉ số đó Các phương pháp và công cụ đều có sẵn để lựa chọn các chỉ số và các cách thu thập thông tin

4) Xác định các tác động và thiết lập thuộc tính: Sau khi dữ liệu đã được thu thập, các

dữ liệu này cần phải được đánh giá để thiết lập các thuộc tính hoặc nguyên nhân/ kết quả cũng như tính chất và mức độ nghiêm trọng của tác động đó

Hầu hết các phương pháp và công cụ có sẵn được xác định trong nghiên cứu được đề cập ở trên (Richards và Panfil (2011) và Lawlor (2013) tập trung vào các tác động xã hội của REDD+ Tuy nhiên, trong bối cảnh giám sát liệu các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội cụ thể được xác định trong bối cảnh PLRs quốc gia có được áp dụng hay không như là một phần của việc đáp ứng các yêu cầu của biện pháp đảm bảo an toàn xã hội của UNFCCC/ quốc tế, điều này phần lớn liên quan đến việc chứng minh việc tuân thủ các quy trình/ thủ tục cụ thể Như vậy, trong cách tiếp cận

sẽ được mô tả trong tài liệu này, cần đặc biệt chú trọng đến các chỉ số về quy trình

Bảng 1: Các phương pháp và công cụ giám sát có sự tham gia về các khía cạnh xã hội trong REDD+ Phương pháp/ Công cụ

Phân tích các bên liên quan

Phân tích các bên liên quan thường được sử dụng trong lĩnh vực phát triển để xác định các bên liên quan bị ảnh hưởng hoặc các nhóm lợi ích trong một dự án hoặc chính sách cụ thể cũng như hiểu được những ảnh hưởng tương đối của các nhóm liên quan và cách thức tương tác của họ

Chevalier (2001); World Bank (2003); Start và Hovland (2004); Ramalingam (2006); Richards và Panfil (201

hành động REDD+ trong bối cảnh các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun; Xác định cách thức mà PLRs hiện có của quốc gia đã giải quyết những rủi ro hoặc thúc đẩy các lợi ích được xác định như thế nào; Xác định những lỗ hổng trong khung PLR mà có thể cần được giải quyết để tôn trọng các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun trong việc thực hiện REDD+; Sử dụng các thông tin về lợi ích và rủi ro tiềm năng của các hành động/phương án lựa chọn REDD+ cụ thể để cung cấp thông tin cho việc ra quyết định về những hành động nào được đưa vào chiến lược hay kế hoạch hành động REDD+ quốc gia; Cung cấp nội dung để sử dụng trong bản tóm tắt thông tin về cách các nước đang giải quyết và tôn trọng các biện pháp

Phương pháp/ Công cụ

Phân tích Nghèo đói và

cải cách chính sách về phúc lợi của các nhóm dân cư khác nhau, đặc biệt là đối với người nghèo và dễ bị tổn thương nhất PSIA

Lý thuyết về sự thay đổi có sự tham gia và Đánh giá

hội có sự tham gia

trọng: i) có sự tham gia mạnh mẽ và yêu cầu các bên liên quan phát triển Lý thuyết về sự thay đổi cho chương trình (VD: dự đoán các tác động của chương trình và cơ chế nhân quả đằng sau các tác động này) và giúp lựa chọn các chỉ số sẽ được sử dụng để giám sát phúc lợi; và ii) rõ ràng tập trung vào việc liên kết các đánh giá rủi ro trước khi thực hiện chương trình với việc đánh giá tác động bằng cách xây dựng một kế hoạch giám sát

Richards (2012); Richards and Swan (2014); FFI (2014)

Đánh giá Nông thôn có sự tham gia (PRA) và nghiên cứu hành động có sự tham gia (P

sẻ, nâng cao và phân tích sự hiểu biết của họ về cuộc sống và các điều kiện, lập kế hoạch và hành động Danh mục các phương pháp của PRA

vấn bán cấu trúc, các hoạt động lập bản đồ có sự tham gia, lát cắt (transect walks), mốc thời gian của thôn, lịch mùa vụ, phân tích việc sử dụng thời gian hàng ngày

nhóm giàu nghèo để đặt tên nhưng chỉ có một vài hoạt động Các công cụ này thường được áp dụng để hiểu về sinh kế cơ sở/ điều kiện kinh tế xã hội ở cấp cơ sở cũng như để đo lường sự thay đổi PRA

về REDD+ của Trung tâm Nghiên cứu Lâm nghiệp Quốc tế (CIFOR- GCS REDD)

CIFOR GCS-REDD đang tiến hành đánh giá tác động của các dự án REDD+ tại sáu quốc gia Công cụ điều tra bao gồm cả câu hỏi ở cấp hộ gia đình và cấp cộng đồng và được công bố công khai để các nhà nghiên cứu khác sử dụng Ngoài ra còn có câu hỏi của phụ nữ có thể được sử dụng để thu thập dữ liệu ở cấp độ nhóm Các cuộc điều tra cấp hộ gia đình đang thu thập dữ liệu về thu nhập, bao gồm cả thông tin về ‘thu nhập’

Phương pháp/ Công cụ

Khảo sát Nhu cầu Cơ bản/

Phương pháp này có một cách tiếp cận chủ quan dân chủ để xác định tình trạng nghèo đói và phúc lợi Nó đo lường mức độ nghèo đói và sự giàu có bằng cách xem xét sự sở hữu của hộ gia đình và/hoặc tiếp cận các tài sản, hoạt động, hoặc dịch vụ được xác định tại địa phương như là điều thiết yếu cho phúc lợi Phương pháp này rất quan trọng và thường được sử dụng nhưng lại tạo ra những thách thức cho việc áp dụng ở quy mô lớn, VD: để giám sát cấp quốc gia, tốt hơn là cần có các chỉ số đạt chuẩn hơn

Khung sinh kế bền vững (SLF)SLF là một công cụ để nâng cao sự hiểu biết của chúng ta về sinh kế, đặc biệt là sinh kế của người nghèo Khung này đo lường sự giàu có của hộ gia đình bằng cách xem xét năm loại vốn: i) vốn con người (y tế, giáo dục); ii) vốn xã hội (mạng lưới, tổ chức); iii) vốn vật chất (cơ sở hạ tầng, bất động sản); iv) vốn tài chính (thu nhập, tín dụng); và v) vốn tự nhiên (rừng, nước) Schreckenberg và cộng sự (2010) gần đây đã phát triển một phiên bản sửa đổi của SLF

người, sự tham gia) và kết hợp đặc tính của dịch vụ hệ sinh thái trong Đánh giá Hệ Sinh thái

3.1 Bối cảnh và Tình hình Phát triển REDD+ ở Việt Nam

Hỗ trợ chuẩn bị sẵn sàng thực hiện REDD+, kế hoạch hành động cấp địa phương và các hoạt động trình diễn và tiến trình hướng tới việc xây dựng SIS cho REDD+ là những cân nhắc quan trọng trong bối cảnh phát triển và thử nghiệm các phương pháp tiềm năng cho việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội

Chính phủ Việt Nam, thông qua Đóng góp được xác định của Quốc (NDC) đã chỉ ra rằng ngành lâm nghiệp dự kiến sẽ đóng vai trò đáng kể trong việc giảm thiểu biến đổi khí hậu, cụ thể là tham chiếu đến các mục tiêu chính sách của ngành Lâm nghiệp Quốc gia về phục hồi độ che phủ rừng lên đến 44% NDC cũng như chính sách cho ngành lâm nghiệp của Chính phủ nhấn mạnh vai trò của Chi trả Dịch vụ môi trường Rừng (PFES), bao gồm sự phát triển của REDD+ như là một phương tiện để đạt được mục tiêu đầy tham vọng này

Chính phủ Việt Nam nêu rõ mối quan tâm đến REDD+ cho Ban thư ký của UNFCCC vào tháng

2 năm 2008 Là một trong những nhóm quốc gia đầu tiên bày tỏ quan tâm như vậy, Việt Nam đã nhận được những hỗ trợ đáng kể về mặt tài chính và kỹ thuật ở quy mô quốc tế cho sự phát triển của REDD+ Việt Nam đã trở thành một trong những nước thí điểm Chương trình UN-REDD ban đầu vào năm 2010, sau đó với sự hỗ trợ mở rộng sang giai đoạn thứ hai (2014-2018) Đồng thời, Việt Nam cũng là một trong những quốc gia đầu tiên được hỗ trợ bởi Quỹ Đối tác Các-bon trong Lâm nghiệp của Ngân hàng Thế giới (FCPF) Cả hai chương trình này đều cung cấp hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho việc chuẩn bị sẵn sàng thực hiện REDD+, VD: xác định và rút ngắn khoảng cách về năng lực xã hội, kỹ thuật và thể chế hiện hành của Việt Nam và những năng lực cần thiết

để tham gia vào một cơ chế quốc tế cuối cùng cung cấp các khoản chi trả dựa trên kết quả cho REDD+ Ngoài ra, một số cơ quan phát triển song phương cũng đã hỗ trợ đầu tư đáng kể cho sự phát triển của REDD+ ở cấp quốc gia cũng như trong việc thí điểm REDD+ tại thực địa ở cấp địa phương, đặc biệt là Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID)

Về tiến độ cho đến nay, cột mốc quan trọng trong việc phát triển REDD+ ở Việt Nam là xây dựng được kế hoạch hành động REDD+ quốc gia (NRAP) trong năm 20124 NRAP xác nhận rằng kế hoạch này được thiết kế phù hợp với các chính sách và pháp luật của Việt Nam và phù hợp với các quy định của UNFCCC và các công ước có liên quan và các điều ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia NRAP đã xác định các mục tiêu sẵn sàng REDD+ và các nhiệm vụ trọng liên quan cho các giai đoạn 2011-2015 và 2016-2020, như thể hiện trong Hộp 6 dưới đây

3 Phát triển REDD+ và Tiến trình thực hiện các Biện pháp Đảm bảo An toàn ở Việt Nam

4 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 799/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về ‘Giảm phát thải khí nhà kính thông qua nỗ lực hạn chế mất rừng và suy thoái rừng, quản lý bền vững tài nguyên rừng, bảo tồn

và nâng cao trữ lượng các-bon rừng giai đoạn 2011 – 2020’.

Hộp 6: Chương trình Hành động Quốc gia về REDD+: Nhiệm vụ trọng tâm

a) Nâng cao năng lực và phát triển thể chế quản lý các hoạt động REDD+

b) Điều tra, thu thập số liệu và thiết lập mức phát thải khí nhà kính cho từng giai

đoạn và dự báo mức phát thải khi nhà kính trong những năm tiếp theo làm cơ sở cho việc theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện REDD+ và đàm phán với nhà tài trợ quốc tế

c) Thiết lập và vận hành Hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV)

d) Xây dựng cơ chế quản lý tài chính Chương trình REDD+

e) Tổ chức thực hiện các dự án thí điểm REDD+

f) Thúc đẩy hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm với các nước trong khu vực về việc thực hiện REDD+; nâng cao năng lực thực thi pháp luật lâm nghiệp, quản trị rừng và

thương mại lâm sản (FLEGT)

g) Tổng kết đúc rút kinh nghiệm kết quả thực hiện REDD+ tại các tỉnh thí điểm

và những quy định mới của quốc tế làm cơ sở bổ sung, chỉnh sửa hoàn thiện

Chương trình REDD+ để triển khai thực hiện trên phạm vi toàn quốc ở giai đoạn tiếp theo

Nguồn: Chương trình Hành động Quốc gia về REDD+ (Quyết định 799/12)

Kể từ năm 2014, đã có sự gia tăng đáng kể ở cấp độ lập kế hoạch REDD+ và triển khai thực hiện

ở các cấp địa phương Với sự hỗ trợ của JICA, tỉnh Điện Biên đã trở thành tỉnh đầu tiên ở Việt Nam xây dựng kế hoạch hành động REDD+ cấp tỉnh (PRAP) vào năm 2014 Lâm Đồng là tỉnh tiếp theo thực hiện với sự hỗ trợ của Dự án giảm Phát thải từ Rừng ở khu vực Châu Á của USAID (LEAF) UN-REDD cũng đã hỗ trợ phát triển PRAP ở thêm năm tỉnh Tổng cộng có sáu tỉnh trong khu vực sinh thái Nông nghiệp Bắc Trung Bộ của Việt Nam cũng đang trong quá trình hoàn thiện PRAP của tỉnh như là một phần của những nỗ lực để chuẩn bị đề xuất cho Quỹ Các-bon của Ngân hàng Thế giới với sự hỗ trợ từ các nhà tài trợ khác nhau và các cơ quan thực hiện Trên thực tế, các sáng kiến thí điểm cuối cùng cũng đã bắt đầu thực hiện ở sáu tỉnh thí điểm UN-REDD

Một đánh giá gần đây về việc thực hiện NRAP (McNally & Nguyễn, 2016) kết luận rằng đã có những tiến bộ quan trọng trong việc xây dựng bốn yếu tố thiết kế của REDD+: NRAP, FREL/ FRL,

hệ thống MRV và SIS Tuy nhiên, đánh giá này cũng đã nhắc tới những thiếu sót nhất định trong việc thực hiện NRAP cho đến nay và đặc biệt kêu gọi sự kết hợp tốt hơn về REDD+ trong bối cảnh rộng lớn hơn về tăng trưởng xanh và phát triển bền vững cũng như làm nổi bật sự cần thiết phải xác định PaM cho REDD+ một cách phù hợp và nhắm đúng mục tiêu dựa trên phân tích chi tiết hơn về nguyên nhân mất rừng và suy thoái rừng Phân tích đó cũng sẽ giúp Việt Nam tập trung hơn vào việc xác định quy mô và phạm vi của REDD+, chứ không phải bao gồm tất cả năm hoạt động REDD+ Tóm lại, việc đánh giá các nguyên nhân mất rừng và suy thoái rừng bao gồm mỗi tỉnh trong tám vùng sinh thái nông nghiệp của Việt Nam đã được tiến hành như là một phần của quá trình liên tục nhằm rà soát NRAP phù hợp

3.2 Tiến trình phát triển các Biện pháp Đảm bảo An toàn ở Việt Nam

và SNV) đã gặp gỡ để thảo luận về các vấn đề khác nhau có liên quan và để phát triển một phương pháp tiếp cận do quốc gia làm chủ cho các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ Trọng tâm của ý tưởng này là thay vì áp dụng hoặc sở hữu riêng các chính sách đảm bảo an toàn bên ngoài và các tiêu chuẩn (VD: các chính sách của Ngân hàng Thế giới hay của các nhà tài trợ khác), Việt Nam có thể đáp ứng các yêu cầu quốc tế thông qua chính sách riêng và khung pháp lý hiện hành Như đã thảo luận ở Chương 2, một cách tiếp cận quốc gia do quốc gia làm chủ như vậy có rất nhiều lợi thế, bao gồm: kiểm soát các biện pháp đảm bảo an toàn được thực hiện, duy trì chủ quyền quốc gia, quyền sở hữu quốc gia, hiệu quả về mặt chi phí và tính linh hoạt trong việc kết hợp các yêu cầu (Rey và cộng sự, 2013) Một kết quả quan trọng được phát triển thông qua tham vấn của SG-STWG là xây dựng “Lộ trình cho các Biện pháp Đảm bảo An toàn” trong năm 2014 (Rey và cộng sự, 2014) cung cấp một phân tích ban đầu về các phương án lựa chọn, ưu tiên, mốc quan trọng và khuyến nghị về tất cả các khía cạnh liên quan đến các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ ở Việt Nam, phù hợp với các quy định, năng lực và hoàn cảnh của quốc gia

Phân tích sơ bộ về PLRs của Việt Nam so với các yêu cầu của biện pháp đảm bảo an toàn của UNFCCC cũng được thực hiện để cung cấp thông tin cho lộ trình Phân tích này đã tạo ra một loạt các khuyến nghị về lấp các khoảng trống - một phần của việc phát triển phương pháp tiếp cận do quốc gia làm chủ cho các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ Ngoài đề xuất phát triển hơn nữa luật quốc gia, lộ trình đã vạch ra các bước tiếp theo theo hướng phát triển khung các biện pháp đảm bảo an toàn cho REDD+ và SIS Sau một thời gian gián đoạn ngắn, đã có những tiến triển tốt

từ cuối năm 2015 thông qua việc đánh giá PLRs trong thực tế và công việc ban đầu về thiết kế SIS Chương trình UN-REDD Pha II hiện đang hỗ trợ các hoạt động chuẩn bị sẵn sàng quan trọng này và các hoạt động này vẫn đang tiếp diễn

Tại thời điểm soạn thảo tài liệu này, cách tiếp cận quốc gia cho các biện pháp đảm bảo an toàn – khung thể chế hoặc hệ thống thông qua đó Việt Nam đề xuất giải quyết và tôn trọng các biện pháp đảm bảo án toàn Cancun trong bối cảnh PaM cho REDD+ của Việt Nam, cũng như SIS vẫn chưa được xác định Hơn nữa, việc sửa đổi Chiến lược REDD+ hay NRAP của Việt Nam hiện đang diễn

ra sẽ tái xác định các hoạt động REDD+ ưu tiên của quốc gia và PaM có liên quan, từ đó có thể ảnh hưởng đến các tác động tiềm năng của REDD+ cũng như các các biện pháp đảm bảo an toàn được xây dựng để đáp ứng với các hoạt động này

3.2.2 Thiết kế Hệ thống Thông tin về các Biện pháp Đảm bảo An toàn Quốc gia ở Việt Nam

Việt Nam vẫn chưa xác định CAS và đang trong quá trình chỉnh sửa NRAP, điều đó cho thấy các chỉ số cụ thể và các nguồn thông tin để giám sát việc thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn REDD+ vẫn chưa được biết rõ Mặc dù vậy, Việt Nam đã đạt được một số tiến bộ về việc triển khai phác thảo SIS Hộp 7 dưới đây nhấn mạnh về tiến trình phát triển của Việt Nam cho đến nay

Hộp 7: Tiến trình Thiết kế SIS của Việt Nam cho đến nay

Tham vấn sơ bộ và các cuộc thảo luận thông qua SG-STWG về các khía cạnh thiết kế

SIS đã chỉ ra những điểm như sau:

■ Bản diễn giải các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun trong bối cảnh Việt Nam:

Hiện nay trong bước thứ 3, việc làm rõ cách thức mà Việt Nam có ý định diễn giải các Biện pháp Đảm bảo An toàn Cancun là một bước khởi đầu quan trọng hướng tới việc phát triển SIS vì nó xác định PLRs có liên quan cung cấp sự bảo vệ tương đương

hoặc có liên quan trong khung pháp lý của Việt Nam

■ Các mục tiêu của SIS: SG-STWG đã đề xuất hai mục tiêu ngắn hạn;

i) cung cấp thông tin về cách thức các biện pháp đảm bảo an toàn quốc gia cụ thể đang được giải quyết và tôn trọng như thế nào trong suốt quá trình thực hiện REDD+ii) đáp ứng các yêu cầu về báo cáo của UNFCCC (VD: SOI)

Trong khi đó xem xét mục tiêu dài hạn mà SIS có thể đóng một vai trò trong tương lai trong việc giám sát chính sách ngành lâm nghiệp và thực thi

■ Xác định nhu cầu thông tin và các nguồn thông tin:

- Bản dự thảo ban đầu về các nhu cầu thông tin đã được xây dựng

- Xác định ban đầu các hệ thống thông tin có liên quan và các nguồn thông tin cho SIS cũng đã được thực hiện (hiện đang được sửa đổi)

■ Xác định các chức năng và cơ cấu thể chế: Bốn chức năng đã được đề xuất cho

SIS như sau:

Chức năng 1: Thu thập và quản lý thông tin Thông tin được thu thập có thể bao gồm

thông tin về; i) cách thức các biện pháp đảm bảo an toàn được giải quyết như thế

nào; ii) cấp quốc gia; iii) cấp địa phương/ cấp tỉnh; và iv) cấp dự án/ thực địa Thông tin về hầu hết các biện pháp đảm bảo an toàn có thể được thu thập thông qua Hệ

thống Thông tin Quản lý ngành Lâm nghiệp (FORMIS) hiện đang được phát triển Một

số thông tin có thể được yêu cầu từ các ngành khác và các cơ quan chính phủ, VD: Tổng cục Thống kê (GSO) – là cơ quan thu thập thông tin về một loạt các chỉ tiêu kinh

tế xã hội nói chung Đối với điều này, khả năng chia sẻ thông tin liên ngành cũng đã được đề xuất

Chức năng 2: Phân tích và diễn giải thông tin Thông tin sẽ được phân tích bởi Văn

phòng REDD+ Việt Nam (VRO)

Chức năng 3: Quản lý chất lượng Chức năng này sẽ được thực hiện bởi cơ quan có

trách nhiệm thu thập thông tin (VD: Sở NN & PTNT và Ban Quản lý Rừng)

Chức năng 4: Phổ biến thông tin VRO/Tổng cục Lâm nghiệp sẽ chịu trách nhiệm

phổ biến thông tin trong nội bộ và ở cấp quốc gia (có thể liên quan đến một số mức

độ tham vấn cộng đồng), trong khi đó phổ biến thông itn ở quy mô quốc tế sẽ là trách nhiệm của Bộ TN & MT là Cơ quan Quốc gia được Chỉ định (DNA) cung cấp các

Thông tin Truyền thông Quốc gia cho UNFCCC

Công việc ban đầu làm rõ cách thức các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun cần được diễn giải như thế nào trong bối cảnh Việt Nam đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc đề xuất các chỉ

số giám sát Công việc này căn cứ vào các nguyên tắc Cancun trong khung pháp lý và thể chế hiện có, và do đó quy định các quyền cụ thể và bảo vệ cộng đồng và nhóm bản địa được hưởng các quyền này cũng như các thủ tục và quy trình trong luật pháp cung cấp các biện pháp đảm bảo

an toàn đó, và các tổ chức có trách nhiệm thực hiện Điều này vừa cho thấy các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun được giải quyết, vừa cung cấp một cơ sở thiết lập các chỉ số chứng minh liệu các biện pháp đảm bảo an toàn như vậy có được thực sự tôn trọng trong thực tế hay không Trong tài liệu này, những nỗ lực đã được thực hiện để suy ra một bộ chỉ số ban đầu về báo cáo thông tin các biện pháp đảm bảo an toàn dựa trên bản diễn giải, như sẽ được chứng minh trong chương tiếp theo

3.3 Giám sát các Biện pháp Đảm bảo An toàn REDD+ ở cấp địa phương

NRAP, như đã đề cập ở trên, không được đề cập một cách rõ ràng về PaM cụ thể cho REDD+ Tuy nhiên, trong 2-3 năm qua đã có sự phát triển nhanh chóng về PRAP Hiện nay, 11 tỉnh đã xây dựng PRAP5 PRAP bao gồm các hành động cụ thể hơn nhằm giảm lượng khí thải từ hoạt động của ngành lâm nghiệp và nói chung đã được phát triển thông qua một quá trình tham vấn và có

sự tham gia cũng đã bao gồm một số hình thức tham vấn về lợi ích và rủi ro môi trường và xã hội trong hầu hết các trường hợp

FCPF đã tiến hành Đánh giá Môi trường và Xã hội Chiến lược (SESA) tại 6 tỉnh ven biến Bắc Trung Bộ đánh dấu cho sự phát triển của Dự án Giảm phát thải từ Quỹ Các-bon của Ngân hàng Thế giới SESA dường như đã tham gia tham vấn rộng rãi ở các cấp cơ sở và sẽ cung cấp thông tin cho sự phát triển một Khung Quản lý Xã hội và Môi trường (ESMF) trong sáu tỉnh Khu vực Dự

án Giảm phát thải (ERPA)6 SESA và ESMF hiện chưa được hoàn thiện, tuy nhiên, sau khi ESMF hoàn thành, khung này cũng cần bao gồm các chỉ số và biện pháp giám sát việc thực hiện các các biện pháp đảm bảo an toàn môi trường và xã hội phù hợp với Chính sách Hoạt động của Ngân hàng Thế giới ESMF sẽ áp dụng cho toàn bộ khu vực và do đó các biện pháp đảm bảo an toàn (và giám sát liên quan) không được liên kết cụ thể đến PRAP mà đã được phát triển cho hầu hết các tỉnh tham gia Quỹ Các-bon Tuy nhiên ESMF cho ERPA có khả năng đại diện cho một tập hợp các biện pháp đảm bảo an toàn đầu tiên có ý nghĩa đầu tiên của Việt Nam gắn với việc thực hiện các hành động REDD+ cụ thể ở cấp địa phương

Tại các tỉnh khác không được hỗ trợ bởi FCPF/ Quỹ Các-bon, đã có sự xem xét các vấn đề môi trường và xã hội trong sự phát triển của PRAP Dự án MB-REDD nói riêng đã nỗ lực thúc đẩy sự bao gồm toàn diện và rõ ràng hơn về đồng lợi ích môi trường và xã hội, các rủi ro và sự cải thiện

có liên quan và các biện pháp giảm nhẹ cho PRAP của tỉnh Lâm Đồng và Cà Mau thông qua đánh giá tác động môi trường và xã hội có sự tham gia Thật không may, điều này đã không được lồng ghép đầy đủ và đưa các biện pháp nâng cao lợi ích và giảm thiểu rủi ro cũng như kết hợp các biện pháp đảm bảo an toàn vào các tài liệu PRAP Kết quả là không có sẵn các chỉ số hoặc các

hệ thống giám sát để theo dõi các các biện pháp đảm bảo an toàn trong việc thực hiện PRAP

5 Tại khu vực miền núi phía Bắc: Điện Biên, Bắc Kạn, Lào Cai; Ở khu vực Duyên hải Bắc Miền Trung: Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh; Quảng Bình, Thừa Thiên Huế; Ở khu vực Duyên hải miền Trung: Bình Thuận; Khu vực Tây Nguyên: Lâm Đồng; và ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long: Cà Mau

6 FCPF Việt Nam 2016 Bản tự đánh giá có sự tham gia của Gói Chuẩn bị Sẵn sàng thực hiện REDD+ ở Việt Nam�

Hà Nội, Việt Nam.

Thật vậy, các tỉnh đang tự xây dựng và đưa các biện pháp và các chỉ số liên quan đó mà không có hướng dẫn và chỉ dẫn rõ ràng từ cấp quốc gia về các yêu cầu báo cáo từ cấp địa phương đến cấp quốc gia về cách thức đảm bảo và tôn trọng các biện pháp đảm bảo an toàn trong việc thực hiện các hành động REDD+ Trong khi vị trí này là dễ hiểu, thì việc thử nghiệm và triển khai thí điểm tại các địa điểm trình diễn tại địa phương vô cùng quan trọng và có thể tự cung cấp thông tin cho sự phát triển của các hệ thống và khuôn khổ quốc gia - trong đó có liên quan đến các biện pháp đảm bảo an toàn môi trường và xã hội

Trong tài liệu này, chúng tôi cố gắng xác định một tập hợp các chỉ số hợp lý để giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội trong bối cảnh thực hiện REDD+ dựa trên diễn giải mới nhất về các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun trong bối cảnh Việt Nam Sau đó chúng tôi cố gắng xác định vai trò tiềm năng của việc lồng ghép và sự tham gia của các bên liên quan bao gồm các cộng đồng trong việc thu thập thông tin có sự tham gia liên quan đến việc giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội tại ba địa điểm tại thực địa ở tỉnh Lâm Đồng, là tỉnh mà Chương trình UN-REDD Pha II đã bắt đầu thực hiện các hoạt động trình diễn REDD+ Thông tin thu thập do đó có thể chứng minh cách thức các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội của REDD+ được tôn trọng như thế nào trong việc thực hiện ở cấp địa phương và góp phần vào SIS (liên kết cấp địa phương với cấp quốc gia và toàn cầu) Một hệ thống giám sát có sự tham gia như vậy cũng có thể giúp hỗ trợ việc đạt được các mục tiêu của REDD+ nêu trong PRAP và Kế hoạch hành động REDD+ cấp cơ

sở (SiRAPs) Cách tiếp cận và những cân nhắc về cách thức thực hiện được mô tả trong chương sau

4.1 Tổng quan về quá trình thực hiện

Hình 4.1 dưới đây minh họa quá trình xây dựng cách tiếp cận giám sát đảm bảo an toàn xã hội có

sự tham gia trong REDD+

Hình 4.1: Quy trình xây dựng cách tiếp cận giám sát đảm bảo an toàn xã hội có sự tham gia trong REDD+

4 Xây dựng Cách tiếp cận giám sát đảm bảo

an toàn xã hội có sự tham gia trong REDD+

■ Rà soát các yêu cầu ĐBAT của REDD+ quốc tế, đề xuất Tiếp cận quốc gia về ĐBAT (CAS), tóm tắt thông tin về ĐBAT (SIS) và xác định mục tiêu cho cách tiệp cận có sự tham gia nhằm góp phần phát triển giám sát các biện pháp ĐBAT xã hội cấp quốc gia

■ Xác định mục tiêu cho một cách tiếp cận giám sát ĐBAT xã hội có

sự tham gia ở cấp địa phương/thực địa

Xác định mục

tiêu

■ Xác định các nhóm bên liên quan

■ Xác định vai trò tiềm năng và chức năng của các bên liên quan

Xác định các

bên liên quan

■ Lựa chọn địa điểm dựa trên các hoạt động REDD+ ở các quy mô khác nhau

Lựa chọn

khu vực

■ Xây dựng các nguyên tắc và tiêu chí lựa chọn số

■ Rà soát diễn giải quốc gia về các biện pháp ĐBAT Cancun và nhu cầu thông tin SIS

■ Rà soát kế hoạch hành động REDD+ cấp tỉnh và tham vấn các bên liên quan địa phương

■ Xác định các chỉ số tiềm năng và lựa chọn các chỉ số dựa trên nguyên tắc và tiêu chí

Lựa chọn chỉ

số

■ Xác định phương pháp và công cụ cho các chỉ số giám sát

■ Xác định các chỉ số giám sát có sự tham gia

■ Xác định các phương pháp giam sát có sự tham gia

■ Quản lý dữ liệu và báo cáo

độ đáp ứng yêu cầu Cancun về các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội (c) và (d) trong việc thực hiện REDD+ ở Việt Nam

2) Cung cấp thông tin liên quan về khía cạnh và tác động xã hội do can thiệp của dự án/chương trình REDD+ phục vụ mục đích học hỏi và quản lý thích ứng nhằm đạt được đa lợi ích trong REDD+ ở cấp cơ sở

4.3 Xác định các bên liên quan và vai trò tiềm năng

Bốn nhóm liên quan quy mô lớn được xác định là những đối tượng quan trọng để xây dựng hệ thống giám sát đảm bảo an toàn xã hội trong REDD+ từ cấp địa phương đến cấp quốc gia gồm: i) các cơ quan của chính phủ ở cấp quốc gia; ii) các cơ quan thuộc chính quyềncấp tỉnh; iii) các bên liên quan cấp địa phương bao gồm cộng đồng dân cư; và iv) các tổ chức xã hội, tổ chức phi chính phủ (NGO) và tổ chức thuộc khu vực tư nhân Các nhóm liên quan, vai trò tiềm năng của họ và mối quan hệ giữa các đối tượng này được thể hiện trong Hình 4.2

Hình 4.2: Các nhóm liên quan chính và vai trò tiềm năng của họ trong việc giám sát đảm bảo an toàn xã hội trong REDD+

Tổ chức xã hội/ khối tư nhân

■ Đầu vào kỹ thuật để xác định CAS, SIS

& các chỉ số

■ Tư vấn kỹ thuật và hỗ trợ xây dựng năng lực cho tất cả đối tác

■ Thu thập/ xác nhận dữ liệu độc lập

■ Đảm bảo chất lượng và tính minh bạch của thông tin ĐBAT REDD+ & SIS

Cơ quan chính quyền cấp tỉnh

■ Lập kế hoạch tài nguyên &

phân bổ cho hoạt động giám sát

■ Tập huấn cán

bộ thu thập dữ liệu của địa phương và các nhà quản lý

■ Lập bản đồ các khu vực REDD+ và các cộng đồng

■ Quản lý dữ liệu/thông tin, báo cáo và thực hiện kế hoạch

Các bên liên quan địa phương

■ Áp dụng quy trình thu thập/ cung cấp dữ liệu

và quản lý

■ Tiến hành phân tích

cơ bản và báo cáo về nhu cầu quản lý của địa phương

■ Sử dụng thông tin xã hội cho việc quản lý thích ứng các can thiệp REDD+

■ Phát triển năng lực trong việc thực hiện và giám sát các biện pháp ĐBAT xã hội

Dữ liệu/ Thông tin

Việc sắp xếp các bên liên quan quy mô lớn về cơ bản tương tự như đề xuất trước đây trong quá trình xây dựng cách tiếp cận giám sát rừng có sự tham gia (PFM) - xem Casarim và cộng sự (2013) Tuy nhiên, có sự khác biệt giữa các bên liên quan và giữa các phương pháp thu thập dữ liệu như được giải thích ở phần sau Phần sau đây sẽ cung cấp thêm thông tin về các bên liên quan và vai trò tiềm năng của họ trong việc giám sát đảm bảo an toàn xã hội trong REDD+.

Cơ quan của chính phủ ở cấp quốc gia: Các cơ quan của chính phủ hoặc các tổ chức cấp trung

ương chủ yếu chịu trách nhiệm điều phối và xây dựng chương trình REDD+ quốc gia hiển nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc thiết kế chương trình, đặc biệt là Chiến lược hoặc Kế hoạch Hành động quốc gia về REDD+ (gồm cả xác định các Chính sách và Biện pháp (PaMs) và do đó ảnh hưởng đến các tác động xã hội và biện pháp đảm bảo an toàn) cũng như Báo cáo quốc gia tóm tắt thông tin về các biện pháp đảm bảo an toàn(SIS) Ở Việt Nam, các cơ quan chủ chốt của chính phủ ở cấp trung ương là Bộ NN & PTNT, Tổng cục Lâm nghiệp và Văn phòng REDD+ Việt Nam (VRO) Tuy nhiên, đối với yêu cầu giám sát đảm bảo an toàn xã hội thì các cơ quan khác của chính phủ cũng là các bên liên quan quan trọng như Bộ TN & MT - là cơ quan chịu trách nhiệm

về đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu (cũng là Cơ quan đầu mối quốc gia, gọi tắt là DNA, có trách nhiệm báo cáo cho UNFCCC), đánh giá và quản lý môi trường (gồm cả các quá trình tham vấnxã hội) vàquản lý đất đai Tương tự, Ủy ban Dân tộc và Miền núi (CEMMA) là một cơ quan liên quan đến bất kỳ chương trình nào ảnh hưởng đến dân tộc thiểu số - nhóm dân cư chắc chắn sẽ chịu tác động của REDD+ Tổng cục Thống kê (GSO) cũng là một bên liên quan quan trọng vì cơ quan này có chức năng thu thập và quản lý dữ liệu về kinh tế xã hội có liên quan từ cấp địa phương đến cấp quốc gia

Các cơ quan của chính phủ ở cấp quốc gia có trách nhiệm thu thập và giám sát dữ liệu xã hội có thể liên quan đến việc thực hiện REDD+ Các cơ quan này có chức năng sau đây:

1) Xác định và thống nhất về mục tiêu, phạm vi và đặc điểm thiết kế của SIS, bao gồm quy trình về dữ liệu cấp quốc gia (như thu thập, quản lý, báo cáo và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan)

2) Xác định các nỗ lực và tần suất lấy mẫu

3) Đảm bảo và kiểm soát chất lượng (QA/QC) dữ liệu thông qua việc xây dựng các quy trình

và tiêu chuẩn cho dữ liệu cấp quốc gia;

4) Rà soát, báo cáo (cấp quốc gia và quốc tế) và áp dụng thông tin liên quan đến biện pháp đảm bảo an toàn xã hội cho cách tiếp cận chính sách REDD+

Trong khi thực hiện thí điểm cách tiếp cận giám sát đảm bảo an toàn xã hội có sự tham gia được mô

tả ở đây, các bên liên quan cấp trung ương đã tham gia các cuộc tham vấn sơ bộ về diễn giải các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun, tạo cơ sở xây dựng bộ chỉ số sẽ được trình bày ở phần sau

Cơ quan thuộc chính quyền địa phương: Các cơ quan chính quyền địa phương kết các thể

chế và chính sách cấp quốc gia đến các bên liên quan ở cấp địa phương thông qua các cấp độ thứ bậc Các bên liên quan ở địa phương đóng vai trò quan trọng trong việc vận hành các chương trình REDD+ quốc gia, gồm cả các biện pháp đảm bảo an toàn có liên quan do chức năng hành chính của họ chi phối các khu vực thực hiện hoạt động REDD+ Ở Việt Nam, các cơ quan chính quyền địa phương có trách nhiệm vận hành và giám sát các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội trong REDD+ bao gồm: Uỷ ban nhân dân (UBND) và các sở ban ngành như Sở NN & PTNT, Chi cục Kiểm lâm, Sở TN & MT, Ban Dân tộc và các phòng ban, cán bộ chuyên trách ngành dọc ở các cấp thấp hơn (cấp huyện, xã)

Các chức năng chính của chính quyền địa phương trong việc giám sát đảm bảo an toàn xã hội bao gồm:

1) Hoạch định và phân bổ nguồn lực tài chính và nguồn nhân lực

2) Xác lập chính sách và biện pháp (PaMs) cụ thể cho REDD+ đối với cảnh quan rừng trong khu vực hành chính của họ

3) Lập bản đồ các khu vực thực hiện REDD+ và các cộng đồng bị ảnh hưởng, xác định lợi ích và rủi ro xã hội tiềm ẩn liên quan đến PaMs và biện pháp tăng cường hoặc giảm nhẹ thích hợp4) Thu thập, cung cấp, quản lý và báo cáo thông tin liên quan về việc thực hiện biện pháp đảm bảo an toàn xã hội trong REDD+ để đáp ứng yêu cầu báo cáo quốc gia (cho SIS) cũng như hỗ trợ giám sát riêng, đánh giá và học hỏi về quản lý thích ứng để theo đuổi các mục tiêu chính sách của tỉnh

Các cơ quan chính quyền địa phương ở tỉnh Lâm Đồng chính là các đối tác chính tham gia tích cực trong quá trình xây dựng Kế hoạch hành động REDD+ cấp tỉnh (PRAP) và Kế hoạch hành động REDD+ cấp cơ sở (SiRAPs), bao gồm việc xây dựng hệ thống giám sát và đánh giá cho PRAP và SiRAPs Là một phần của cách tiếp cận cho nhiệm vụ này, các cơ quan liên quan thuộc chính quyền địa phương được tham vấn về thiết kế bộ chỉ số và các công cụ cho cách tiếp cận giám sát đảm bảo an toàn xã hội có sự tham gia Một số thông tin có liên quan đến giám sát đảm bảo an toàn xã hội được các cơ quan thuộc chính quyền địa phương thu thập, quản lý và báo cáo dưới nhiều hình thức

Các bên liên quan tại địa phương: Các bên liên quan tại địa phương bao gồm các cơ quan, tổ

chức và các đối tác liên quan đến việc phối hợp và thực hiện cũng như các đối tác bị ảnh hưởng bởi hành động REDD+ tại cơ sở (như chủ rừng, cán bộ quản lý và người sử dụng rừng) Các chủ thể này rất quan trọng cho hoạt động giám sát trong REDD+ bởi vì họ là những đối tác thực hiện

và bị ảnh hưởng bởi các hoạt động REDD+, đồng thời họ là bên am hiểu về địa phương và là nguồn thông tin quan trọng về diễn biến của những thay đổi xã hội tại địa bàn thực hiện REDD+ (với chi phí thấp) Những đối tác này khá đa dạng, ví dụ người dân địa phương, các cá nhân và tổ chức thuộc khu vực xã hội dân sự, cần được tham gia xây dựng các hoạt động REDD+ thông qua các quá trình tham vấn có sự tham gia, trong đó các đối tác ở địa phương có thể cung cấp thông tin cho các cơ quan nhà nước ở trung ương và cấp tỉnh về thực tiễn sử dụng đất tại địa phương, các xu hướng sử dụng đất và mức độ che phủ đất trong lịch sử, sự tương tác của họ với rừng, và văn hóa tín ngưỡng chung (Scheyvens và cộng sự, 2013) Những thông tin này cung cấp thêm kiến thức về phương thức sử dụng đất của địa phương có thể dẫn đến kết quả cải thiện các-bon

và phi các-bon, và cũng có thể thích hợp để minh chứng khả năng đáp ứng các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội cụ thể (và các biện pháp đảm bảo an toàn khác) trong việc thực hiện REDD+

Ở Việt Nam, các bên liên quan chính sẽ bao gồm các chủ rừng (như các Ban quản lý rừng (BQL), công ty lâm nghiệp nhà nước và tư nhân, hộ gia đình, cộng đồng), các cơ quan thuộc chính quyền địa phương như UBND xã và các tổ chức đoàn thể như Mặt trận Tổ quốc xã, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, các tổ chức xã hội dân sự và các thể chế phi chính thức theo luật tục, truyền thống.Chức năng chủ yếu của các bên liên quan tại địa phương trong việc giám sát đảm bảo an toàn xã hội là:

1) Áp dụng/tham gia và cung cấp thông tin cho quy trình thu thập và quản lý dữ liệu cấp quốc gia để tạo ra dữ liệu được tổng hợp vào SIS

2) Tiến hành phân tích cơ bản và báo cáo quản lý thích ứng trong việc thực hiện hoạt động REDD+ ở cấp cơ sở

3) Phát triển năng lực cải thiện công tác quản trị, quản lý và giám sát sự tương tác giữa các cộng đồng và rừng, và đạt được các mục tiêu xã hội trong REDD+

Nhiệm vụ này tập trung vào vai trò tiềm năng của các bên liên quan tại địa phương trong việc giám sát thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội trong bối cảnh REDD+ Như vậy, tại các địa bàn thí điểm SiRAP ở tỉnh Lâm Đồng, các bên liên quan được nhận diện gồm có ban quản lý rừng, các cơ quan thuộc chính quyền địa phương và cộng đồng địa phương được tham vấn lựa chọn các chỉ số và công cụ khảo sát, đồng thời cũng là những đầu mối chính về cung cấp thông tin liên quan đến thực hiện các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội tại thực địa

Tổ chức phi chính phủ/Khu vực tư nhân: Các tổ chức phi chính phủ (NGO) và khu vực tư nhân

tương ứng với các nhóm và các tổ chức không có quyền lợi trực tiếp và tức thời từ các kết quả và lợi ích của chương trình REDD+ Họ thường quan tâm đến các vấn đề chuyên môn, bao gồm xây dựng chính sách, tư vấn pháp luật, tham gia xã hội, hỗ trợ kỹ thuật, giám sát và đánh giá Các bên liên quan này đều là những đối tác quan trọng trong việc thúc đẩy và áp dụng REDD+ ở cấp địa phương, quốc gia hoặc trên toàn cầu - là tác nhân thay đổi, và thực hiện các phân tích, trao đổi kinh nghiệm, xây dựng phương pháp luận, và phát triển tri thức

Với vị trí tương đối ‘trung lập’, các tổ chức NGO và các tổ chức thuộc khu vực tư nhân có thể đóng vai trò quan trọng cho giám sát đảm bảo an toàn xã hội trong thực hiện REDD+ như là các bên khảo sát độc lập (bên thứ ba) hoặc là cơ quan xác nhận thông tin Các nhóm này cũng có thể

hỗ trợ các tổ chức cấp quốc gia, cấp tỉnh và các bên liên quan ở địa phương trong việc thực hiện bất kỳ chức năng nào được xác định ở trên Ở Việt Nam, nhóm các bên liên quan này có thể bao gồm các tổ chức NGO trong nước và quốc tế, các công ty tư vấn và học viện trực thuộc cơ quan nghiên cứu

Trong nhiệm vụ này, một tổ chức NGO trong nước (PanNature) đã được lựa chọn là nhà cung cấp dịch vụ độc lập (bên thứ ba) để tư vấn xây dựng cách tiếp cận có sự tham gia thích hợp, tiến hành điều tra cơ bản và xây dựng tài liệu hướng dẫn tập huấn tại thực địa Các tổ chức NGO khác trong

và ngoài nước và các chuyên gia tư vấn cũng tham gia vào quá trình xây dựng diễn giải cho các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun theo bối cảnh của Việt Nam

4.4 Lựa chọn địa bàn giám sát

Lựa chọn địa bàn để giám sát có sự tham gia là một vấn đề đối với giám sát đảm bảo an toàn xã hội trong bối cảnh REDD+ vì nếu tiến hành giám sát ở tất cả các khu vực có hoạt động REDD+ thì sẽ tốn kém và không khả thi Trong thực tiễn, có thể chọn các điểm mẫu phù hợp để khảo sát với điều kiện các địa bàn đó có thể phản ánh rõ ràng quá trình thực hiện REDD+ tại thực địa cũng như mức độ đáp ứng các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội trong thực tế

Trong trường hợp này, điều quan trọng đó là lựa chọn một số địa bàn đại diện cho các mô hình hoạt động REDD+ gắn liền với bối cảnh địa phương trong khuôn khổ thực hiện PRAP của một tỉnh Các biến thể cần xem xét bao gồm:

■ Loại hoạt động REDD+ hoặc PaM: như giảm chuyển đổi rừng sang sản xuất nông nghiệp ở

khu vực biên giới, vùng đệm, tăng cường bảo tồn, quản lý rừng bền vững, trồng rừng/tái trồng rừng, v.v

■ Thẩm quyền hành chính: có thể lựa chọn các địa bàn khảo sát từ các huyện khác nhau để

đảm bảo các địa điểm tiêu biểu sẽ cho thấy sự khác biệt về tiêu chuẩn quản lý hay sự khác biệt khác

■ Vị trí địa lý: lựa chọn các địa bàn thực hiện từ các khu vực địa lý và vùng sinh thái khác nhau,

ví dụ: cho phép xác định sự khác biệt giữa bối cảnh miền núi và đồng bằng hoặc tăng phạm vi đại diện của các địa bàn thực hiện ở các khu vực khác nhau của một tỉnh hoặc một vùng

■ Bối cảnh kinh tế xã hội và nguyên nhân gây mất rừng và suy thoái rừng: các khu vực

thực hiện nơi có những điều kiện xã hội khác nhau về tình trạng nghèo đói, dân tộc, sinh kế chính… và do đó các mối đe dọa và nguyên nhân gây mất rừng, suy thoái rừng cũng khác nhau Biến thể này có thể kết hợp với loại hình hoạt động REDD+ (ở trên), nhưng không phải luôn luôn như vậy

Điểm hấp dẫn là có thể lựa chọn các khu vực dễ tiếp cận và đây là những khu vực giám sát có chi phí thấp nhất Tuy nhiên, với tần suất giám sát dự kiến là khá thấp, thì lợi ích của việc tiết kiệm chi phí lại không cân bằng với nhu cầu cần phải giám sát các khu vực ưu tiên đặc biệt, nơi mà các can thiệp REDD+ có thể gây tác động xã hội, đặc biệt là đối với các nhóm dễ bị tổn thương Các khu vực ưu tiên này có xu hướng nằm ở vùng biên giới và thường không dễ tiếp cận

Trong trường hợp thí điểm tại tỉnh Lâm Đồng, do dự án MB-REDD không trực tiếp hỗ trợ thực hiện bất kỳ chính sách và biện pháp can thiệp nào của REDD+, nên cần phải lựa chọn địa bàn giám sát thận trọng hơn thông qua phối hợp với các đối tác địa phương và UN-REDD - là chương trình chính thực hiện các hoạt động trình diễn REDD+ tại thực địa trên địa bàn tỉnh Chương trình UN-REDD đang xây dựng và thực hiện các mô hình trình diễn SiRAPs tại sáu địa bàn thuộc huyện Di Linh, Lâm Hà và Đam Rông, với mục đích hỗ trợ thực hiện PRAP của tỉnh Lâm Đồng Quá trình thảo luận với các bên dẫn đến sự nhất trí rằng việc giám sát có sự tham gia sẽ được thí điểm tại một nửa số địa bàn này (03 địa bàn) (được đánh dấu trong bản đồ dưới đây) để có thể phản ánh được các hoạt động REDD+, bối cảnh và địa điểm khác nhau:

1) Rừng phòng hộ Sêrêpôk: Các hoạt động được thực hiện tại một khu vực rừng phòng

hộ trên địa bàn huyện Đam Rông ở phía Bắc tỉnh Lâm Đồng, do Ban quản lý rừng phòng

hộ (BQLRPH) điều phối triển khai Các hoạt động bao gồm nâng cao nhận thức, trồng lại rừng, thúc đẩy hoạt động sản xuất cà phê bền vững và tuần tra cộng đồng

2) Xã Lộc Phú: thuộc địa bàn huyện Bảo Lâm; các hoạt động REDD+ được thực hiện tại khu

vực rừng phòng hộ do UBND xã quản lý Các hoạt động bao gồm nâng cao nhận thức, tuần tra bảo vệ rừng, trồng cây phân tán trong vườn cà phê và khu vực dân cư, và vận hành quỹ tín dụng quay vòng hỗ trợ phát triển sinh kế

3) Thôn Kala Tongu: là địa bàn của mô hình thực hiện các hoạt động REDD+ ở cấp độ thôn

(buôn) tại xã Bảo Thuận, huyện Di Linh phía nam tỉnh Lâm Đồng Hoạt động chính gồm có tuần tra bảo vệ rừng, trồng cây phân tán trong vườn cà phê và khu vực dân cư, vận hành quỹ tín dụng quay vòng hỗ trợ phát triển sinh kế Thôn Kala Tongu chủ yếu là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc thiểu số như K’ho, M’Nông

Mối quan tâm thiết thực hơn hay thực tế hơn trong trường hợp thí điểm ở tỉnh Lâm Đồng là REDD tự thực hiện Đánh giá Quản trị có sự Tham gia của các bên (PGA) Những nỗ lực đã được thực hiện để tránh gây nhầm lẫn và tránh những khó khăn trong việc khảo sát giữa các cộng đồng tại các điểm trình diễn

UN-Hình 4.3: khu vực giám sát có sự tham gia tại Lâm Đồng

4.5 Lựa chọn chỉ số giám sát có sự tham gia về các biện pháp đảm bảo an toàn xã hội

Lựa chọn các chỉ số được cho là việc khó nhất trong xây dựng hệ thống giám sát - đặc biệt là chỉ

số nào nắm bắt được các quy trình, sự thay đổi hay kết quả chính một cách có ý nghĩa? Việc giám sát cách thức và mức độ giải quyết và tôn trọng các biện pháp đảm bảo an toàn trong việc thực hiện REDD+ cũng hàm chứa những thách thức cụ thể riêng

Phần sau đây trước hết phác thảo cách thức lựa chọn bộ chỉ số đảm bảo an toàn xã hội cho mục đích thí điểm dựa trên các yêu cầu quốc tế và diễn giải các yêu cầu đó ở cấp quốc gia, và tiếp theo đó là xác định những nguồn thông tinvà cách thức thu thập thông tin liên quan gắn liền với từng chỉ số nhất định Như vậy, không phải tất cả các thông tin giám sát liên quan đến đảm bảo

an toàn xã hội được thu thập đều áp dụng cách tiếp cận có sự tham gia Một số dữ liệu, thông tin

có thể được thu thập thông qua các hệ thống giám sát hiện có của chính phủ hoặc thông qua việc giám sát các hoạt động của dự án tại thực địa theo phương pháp tiêu chuẩn điển hình

Biểu đồ dưới đây minh họa quy trình được áp dụng để lựa chọn các chỉ số trong nhiệm vụ này Tuy nhiên, cần lưu ý rằng trong thực tế việc lựa chọn một bộ chỉ số cuối cùng ở cấp quốc gia vẫn chưa được hoàn thành tại Việt Nam và có thể sẽ là một quá trình kéo dài và lặp đi lặp lại, và cần tham vấn thêm Trong nhiệm vụ này, chúng tôi cố gắng đề xuất một bộ chỉ số chính làm cơ sở để tìm hiểu các loại thông tin cần thiết và vai trò tiềm năng của phương pháp giám sát có sự tham gia trong việc cung cấp thông tin đó

Hình 4.4: Tổng quan về Quy trình Lựa chọn Chỉ số

1 Diễn giải quốc gia

về các biện pháp đảm

bảo an toàn Cancun

2 Chia thành các hợp phần và tiêu chí 3 Lựa chọn sơ bộ các Chỉ số Quốc gia

an toàn (SIS), và là bước đầu tiên quan trọng trong quá trình lựa chọn các chỉ số thích hợp mà sẽ chứng minh liệu một quốc gia có giải quyết và tôn trọng các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun trong việc thực hiện REDD+ hay không Thông thường, đây là một bản mô tả có tham chiếu đến Hiến pháp của một quốc gia nhất định cũng như khung chính sách, luật pháp và quy định (PLRs) trọng điểm liên quan của quốc gia đó Việc diễn giải cần được thực hiện với sự tham gia của các bên liên quan khác nhau, đại diện cho các nhóm lợi ích khác nhau, ví dụ như: các cơ quan ban ngành khác nhau củanhà nước, các tổ chức xã hội dân sự và các tổ chức NGO đại diện cho lợi ích khác nhau như người dân bản địa, dân tộc thiểu số, quyền của phụ nữ, đa dạng sinh học và các vấn đề môi trường, cải thiện quản trị (chống tham nhũng, minh bạch),…

Ở Việt Nam, bản dự thảo diễn giải sơ bộ đã được trình bày trong Lộ trình các Biện pháp Đảm bảo

An toàn (2014) và sau đó được điều chỉnh sau nhiều vòng tham vấn các thành viên của Tiểu nhóm

kỹ thuật về các biện pháp đảm bảo an toàn (SG-STWG) thuộc Mạng lưới REDD+ Việt Nam, bao gồm các cá nhân và các đại diện từ các bộ, ngành của nhà nước , các tổ chức xã hội dân sự, tổ chức phi chính phủ, tổ chức nghiên cứu và chính sách và các chuyên gia độc lập Tại thời điểm viết tài liệu này, bản diễn giải vẫn còn là bản dự thảo và lý tưởng nhất đó là bản chính thức cuối cùng Tuy nhiên, dự thảo diễn giải này đã trải qua nhiều lần điều chỉnh, và trong nhiệm vụ này, bản diễn giải được sử dụng như một cơ sở để lựa chọn một bộ các chỉ số mà thông qua giám sát có thể chứng minh rằng liệu các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun (c) và (d) có được giải quyết và tôn trọng hay không và ở mức độ nào

4.5.2 Phân chia các biện pháp đảm bảo an toàn thành các Hợp phần và Tiêu chí

Bước tiếp theo trong quá trình này là phân chia các biện pháp đảm bảo an toàn Cancun và diễn

7 Ibid, đoạn 5(b), xem thêm tài liệu tóm tắt thông tin của UN-REDD có phân tích cụ thể hơn