Để thực hiện tốt việc dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT KN môn Hóa, bản thân tôi chọn đề tài “Một số biện pháp tổ chức thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Hóa ở trường trung học cơ sở”.
Trang 1Đề tài :
MỘT SỐ BIỆN PHÁP TRIỂN KHAI THỰC HIỆN DẠY HỌC, KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ THEO CHUẨN KIẾN THỨC KỸ NĂNG MÔN HÓA Ở
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Phần I: Mở đầu
1 Đặt vấn đề:
Hiện nay, việc dạy học, kiểm tra, đánh giá phải đảm bảo thực hiện theo chuẩn kiến thức, kỹ năng (KT- KN) Đây là căn cứ cho việc quản lý, chỉ đạo,
tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá ở các cấp học, trường học Quyết định 16/2006/QĐ-BGD&ĐT ngày 5 tháng 5 năm 2006 của Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành chương trình giáo dục phổ thông (GDPT) trong đó có chuẩn chuẩn KT- KN góp phần khắc phục tình trạng quá tải trong giảng dạy, học tập, giảm thiểu dạy thêm, học thêm Tuy nhiên, việc dạy học, kiểm tra, đánh giá ở trường trung học cơ sở (THCS) một phần vẫn còn theo lề lối cũ, tức là chỉ dựa chủ yếu theo sách giáo viên (SGV) và sách giáo khoa (SGK) Vì vậy, đến năm 2010, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức tập huấn cho cán bộ (CB), giáo viên (GV) về thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN
Đối với môn Hóa, cũng không ngoại lệ, việc thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN tuy đã đạt được nhiều kết quả nhưng việc thực hiện vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu mong muốn, cần phải tiếp tục điều chỉnh
Được tham gia tập huấn cho các trường và triển khai thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN môn Hóa, được phân công phụ trách môn Hóa của Phòng Giáo dục và Đào tạo, qua thời gian thực hiện, bản thân tôi nhận thấy cần phải có các biện pháp khắc phục những tồn tại trong việc tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN
Trang 2Để thực hiện tốt việc dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN
môn Hóa, bản thân tôi chọn đề tài “Một số biện pháp tổ chức thực hiện dạy
học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn kiến thức, kỹ năng môn Hóa ở trường trung học cơ sở”.
Giới hạn đề tài :
Đề tài giới hạn trong phạm vi các biện pháp triển khai thực hiện việc dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN môn Hóa ở trường trung học
cơ sở Nguyễn Hiền
2 Cơ sở lý luận:
- Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ Giáo dục
và Đào tạo về việc ban hành Chương trình GDPT, trong đó Chuẩn KT- KN được thể hiện, cụ thể hóa ở các chủ đề của chương trình môn học, theo từng lớp học, cấp học
- Một trong những yêu cầu có tính nguyên tắc của chương trình học theo luật giáo dục (2005) là phải “quy định chuẩn kiến thức, kỹ năng phạm vi
về cấu trúc nội dung giáo dục, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học ở mỗi lớp, mỗi cấp học hoặc trình độ đào tạo” (Luật giáo dục, Nxb CTQG, HN, 2005, tr10)
Chương trình GDPT thể hiện mục tiêu GDPT; quy định chuẩn KT
-KN, phạm vi và cấu trúc nội dung GDPT, phương pháp và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục, cách thức đánh giá kết quả giáo dục đối với các môn học
ở mỗi lớp và mỗi cấp học của GDPT
- Kiểm tra giữ vai trò liên hệ nghịch trong quá trình dạy học, nó cho biết thông tin về kết quả vận hành, góp phần quan trọng quyết định cho sự điều khiển tối ưu của hệ
Trang 3- Đánh giá là quá trình xác định trình độ đạt tới, có chức năng phát hiện lệch lạc và điều chỉnh quá trình dạy học
- Kiểm tra đánh giá (KTĐG) kết quả học tập của học sinh (HS) nhằm theo dõi quá trình học tập của HS, đưa ra các giải pháp kịp thời điều chỉnh phương pháp dạy của thầy, phương pháp học của trò, giúp HS tiến bộ và đạt được mục tiêu giáo dục
Chương trình GDPT lần này đưa chuẩn KT- KN vào thành phần của chương trình GDPT, đảm bảo chỉ đạo dạy học, KTĐG theo chuẩn KT- KN
3 Cơ sở thực tiễn:
Trong một thời gian dài, chúng ta thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo yêu cầu qui định ở SGV và SGK Quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc ban hành Chương trình GDPT có hiệu lực qui định việc dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn
KT-KN Một thói quen đã được thực hiện trong một thời gian dài, nay lại thay đổi, ban đầu chắc chắn sẽ không tránh khỏi bỡ ngỡ, sai sót Thực tế còn nhiều vấn đề GV phải quan tâm: ngoài việc thực hiện theo chuẩn KT- KN; còn có SGK có đính chính, bổ sung; kèm theo tài liệu giảm tải Có những nội dung giảm tải khó thực hiện vì môn Hóa là môn khoa học tự nhiên được biên soạn mang tính logic, nay lại bỏ một số mắc xích nên GV gặp khó khăn trong việc thực hiện
Trong giai đoạn hiện nay, đồng thời với việc đổi mới nội dung chương trình, SGK, giảm tải, chương trình GDPT còn có đổi mới phương pháp, dạy học tích cực, ứng dụng công nghệ thông tin Tuy công tác đổi mới trong hoạt động giáo dục có vất vả, khó khăn, nhưng việc thực hiện đổi mới chương trình GDPT đã nâng cao hoạt động sáng tạo của GV
Theo qui định tại Luật Giáo dục: SGK cụ thể hoá các yêu cầu về nội dung kiến thức và kĩ năng quy định chương trình giáo dục của các môn học ở mỗi lớp của GDPT, đáp ứng yêu cầu về phương pháp GDPT (Luật giáo dục,
Trang 4NXB CTQG, HN, 2005, tr10) Tuy nhiên, hiện nay, SGK đã được viết trước khi có chuẩn KTKN nên có nhiều nội dung có trong chuẩn KT- KN lại không
có trong SGK, và ngược lại, nên GV phải căn cứ chuẩn KT- KN để chuẩn bị bài giảng, có những nội dung không có trong SGK, có những nội dung SGK nêu nhưng chuẩn KT- KN không yêu cầu
Để giải quyết các vấn đề trên, CB, GV cần hiểu rõ các qui định về chương trình GDPT, SGK, hướng dẫn thực hiện chuẩn KT- KN mà qua đợt tập huấn quá ít thời gian không phải GV nào cũng nắm chắc được
Chương trình GDPT qui định khung mức độ cần đạt được về KT- KN, sau khi học chủ đề, nội dung trong chương trình HS phải đạt được mức độ về KT- KN mà chương trình qui định nhưng chưa được cụ thể hóa bằng những nội dung kiến thức và yêu cầu kĩ năng cụ thể - có tính chất pháp lệnh; SGK
cụ thể hóa yêu cầu về nội dung kiến thức và kĩ năng của chương trình GDPT, nhưng do SGK là tài liệu cơ bản dùng cho HS học tập cho nên mặc dù đã bám sát chương trình nhưng còn cung cấp thêm những nguồn kiến thức khác để cho SGK sinh động, hấp dẫn phù hợp với loại tài liệu học tập và nhận thức của HS Còn hướng dẫn thực hiện chuẩn KT- KN của chương trình thể hiện những yêu cầu cụ thể mức độ cần đạt được về KT- KN của chương trình được minh chứng bằng những đơn vị kiến thức và yêu cầu cụ thể về kĩ năng của SGK hoá học
Việc thực hiện chương trình môn Hóa học THCS về cơ bản đều xuất phát từ mục tiêu giáo dục, mục tiêu môn học, mục tiêu cấp học và ở từng khối lớp, việc phân biệt mức độ kiến thức chuẩn ở mỗi lớp, sẽ quy định phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá Trong giai đoạn hiện nay, các trường THCS tiếp tục hoàn thiện việc dạy, học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN
Tuy bước đầu thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn
KT-KN đạt nhiều kết quả, nhưng việc thực hiện ở trường vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của đổi mới GDPT, vẫn còn trường hợp HS đang bị nhồi nhét kiến
Trang 5thức, quá tải vì GV không có khả năng xác định và bám sát chuẩn tối thiểu dẫn đến việc dạy học vượt chuẩn tối thiểu cho những HS có trình độ nhận thức trung bình, dưới trung bình hoặc học sinh khá, giỏi vẫn phải học theo đối tượng trung bình, gây nhàm chán, không phát triển tư duy học sinh Những sai sót thường phạm phải như không phân biệt trình độ học sinh ở các cấp khác nhau, không rèn luyện kĩ năng học tập bộ môn, việc giáo dục tư tưởng qua bài dạy thường chung chung, công thức làm cho HS nhàm chán, không có hiệu quả Thực tế như vậy chưa đảm bảo yêu cầu cần phải tiếp tục quan tâm điều chỉnh
Đối với môn Hóa ở các trường THCS trên địa bàn huyện và cũng như các môn khác, do điều kiện thực tế, công tác tập huấn thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN đã được rút ngắn và ghép nhiều môn nên hiệu quả chưa cao
Về kiểm tra đánh giá: Phần lớn GV nhận thức được ý nghĩa to lớn của việc KTĐG, bước đầu thiết kế được ma trận đề kiểm tra, ra đề kiểm tra đảm bảo đúng mục tiêu theo chuẩn KT- KN Tuy nhiên, một bộ phận GV chưa thiết kế được ma trận đề kiểm tra, chưa có thư viện câu hỏi, bài tập, còn dựa vào nội dung các sách bài tập, sách tham khảo, các đề có sẵn, trong quản lý kiểm tra chưa sâu sát mục tiêu các đề kiểm tra theo chuẩn KT- KN
Phần II Nội dung nghiên cứu
1 Một số biện pháp triển khai thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo
chuẩn KT- KN
Biện pháp 1 : Nghiên cứu, nắm vững các khái niệm chuẩn KT- KN và các yêu cầu thực hiện
a) Nắm vững chuẩn KT- KN:
Trang 6Chuẩn KT- KN của chương trình môn học là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về kiến thức, kỹ năng của môn học mà học sinh cần phải và có thể đạt được sau mỗi đơn vị kiến thức
Chuẩn KT- KN của một đơn vị kiến thức là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về KT- KN của đơn vị kiến thức mà HS cần phải và có thể đạt được
Chuẩn KT- KN của môn Hóa học là các yêu cầu cơ bản, tối thiểu về KT- KN của môn Hóa mà HS cần phải và có thể đạt được sau từng giai đoạn học tập trong cấp học
Hướng dẫn thực hiện chuẩn KT- KN của chương trình GDPT thể hiện những yêu cầu cụ thể mức độ cần đạt được về KT- KN của chương trình GDPT được minh chứng bằng những đơn vị kiến thức và yêu cầu cụ thể về kĩ năng của SGK Hoá học
Sau khi GV được tập huấn thực hiện dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KN, nhà trường yêu cầu GV tự nghiên cứu, nắm vững chuẩn
KT-KN của từng khối lớp, của cấp học, nắm chắc nội dung giảm tải, dạy học bám sát Chuẩn KT- KN Đây là căn cứ pháp lý khách quan để tiến hành kiểm tra, đánh giá
Để thực hiện tốt việc KTĐG, GV phải căn cứ vào chuẩn KT- KN Đặc biệt GV có kỹ thuật xây dựng ma trận, đề kiểm tra theo chuẩn KT- KN
b) Nắm vững yêu cầu:
CB, GV phải nắm vững yêu cầu đã nêu trong Hướng dẫn thực hiện chuẩn KT- KN:
- Căn cứ chuẩn KT- KN để xác định mục tiêu bài dạy
- Sáng tạo về phương pháp dạy học phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác học tập của HS Chú trọng rèn luyện phương pháp tư duy, năng lực tự học, tự nghiên cứu; tạo niềm vui, hứng khởi, nhu cầu hành động và thái độ tự tin trong học tập của HS
Trang 7- Dạy học thể hiện mối quan hệ tích cực giữa GV và HS, giữa HS với HS; tiến hành thông qua việc tổ chức các hoạt động học tập của HS; kết hợp giữa học tập cá thể với học tập hợp tác, làm việc nhóm
- Dạy học chú trọng đến rèn luyện các kỹ năng, năng lực hành động, vận dụng kiến thức, tăng cường thực hành và gắn nội dung bài học với thực tiễn cuộc sống
- Dạy học chú trọng đến việc sử dụng có hiệu quả phương tiện, thiết bị dạy học được trang bị hoặc tự làm; quan tâm đến ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
- Dạy học chú trọng đến việc động viên, khuyến khích kịp thời sự tiến
bộ của HS trong quá trình học tập, đa dạng nội dung, các hình thức, cách thức đánh giá và tăng cường hiệu quả việc đánh giá
- KTĐG phải căn cứ theo chuẩn KT- KN và đảm bảo tính khách quan, chính xác, tính toàn diện, tính hệ thống, tính công khai, tính phát triển và tính công bằng
c) Sử dụng Chuẩn KT- KN để xác định mục tiêu tiết dạy, kiểm tra :
Phải căn cứ vào tài liệu Hướng dẫn thực hiện chuẩn KT- KN để xác định mục tiêu bài học, GV đối chiếu giữa tài liệu Hướng dẫn Chuẩn KT- KN với SGK để xác định kiến thức nào là kiến thức cơ bản, kiến thức nào là kiến thức trọng tâm, đồng thời xác định những kĩ năng cần hình thành cho HS
Chú trọng dạy học nhằm đạt được các yêu cầu cơ bản và tối thiểu về KT- KN, bảo đảm không quá tải và không quá hoàn toàn lệ thuộc SGK; mức
độ khai thác sâu KT- KN trong SGK phải phù hợp với khả năng tiếp thu của
HS Để thực hiện tốt việc dạy học, GV phải phân loại đối tượng HS trong lớp học Với những HS có năng lực trung bình trở xuống, áp dụng nội dung dạy học bám sát chuẩn tối thiểu, phát huy tính chủ động, tích cực, tự giác học tập của HS, tránh việc ôm đồm kiến thức dẫn đến tình trạng quá tải cho HS Đối
Trang 8với HS khá, giỏi, căn cứ vào chuẩn tối thiểu để mở rộng việc cung cấp kiến thức, rèn luyện kỹ năng, phát huy tính sáng tạo ở HS Trong quá trình ra câu hỏi kiểm tra, bài tập giáo viên phải ra theo đối tượng HS, không được dùng một câu hỏi chung cho mọi HS Thực hiện đảm bảo chuẩn KT- KN, đồng thời đảm bảo yêu cầu phân hóa: phân loại được chính xác trình độ, mức độ, năng lực HS
Mức độ cần đạt được về kiến thức được xác định theo 6 mức độ: nhận biết, thông hiểu, vận dụng, phân tích, đánh giá và sáng tạo Tuy nhiên, trong chương trình nhà trường đề cập chủ yếu là 3 mức độ đầu Về kỹ năng được xác định theo 3 mức độ: thực hiện được, thực hiện thành thạo và thực hiện sáng tạo nhưng trong nhà trường sử dụng 2 mức đầu
Lưu ý khi xác định mục tiêu bài học, về kiến thức cần phân biệt rõ
mức độ Biết được, Hiểu được, không nhầm lẫn hay dùng từ có tính chất chung chung như Nắm được.
Biện pháp 2: Tổ chức sinh hoạt tổ chuyên môn hiệu quả:
Dạy học gắn với đặc trưng môn học, nên vai trò tổ CM rất quan trọng
Tổ CM là nơi trao đổi kinh nghiệm, giải quyết mọi khó khăn, vướng mắc Trong đó, cần phát huy vai trò của đội ngũ GV giỏi, GV cốt cán CM để hỗ trợ
GV mới, GV có tay nghề chưa cao Các hình thức sinh hoạt CM như thao giảng, hội thảo, dự giờ để rút kinh nghiệm, đánh giá hiệu quả của từng giải pháp, biện pháp trong dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN và đổi mới phương pháp để điều chỉnh kịp thời Vì vậy, cán bộ quản lý (CBQL) nhà trường phải chỉ đạo sinh hoạt tổ CM và trực tiếp dự để đưa hoạt động của tổ
CM vào nề nếp và đúng trọng tâm
Môn Hóa học là môn khoa học thực nghiệm, trong dạy học yêu cầu phải có hình ảnh trực quan, thí nghiệm, đặc biệt là ứng dụng công nghệ thông tin trong bài lên lớp: dữ liệu mô phỏng, thí nghiệm ảo, tranh, ảnh, sơ đồ trực quan, video clip biễu diễn thí nghiệm và luôn liên hệ với các sự vật, hiện
Trang 9tượng thực tế xãy ra xung quanh Tận dụng tối đa các đồ dùng dạy học, thiết
bị thí nghiệm và các phương tiện hỗ trợ trong bài lên lớp
Qua sinh hoạt tổ CM, GV trao đổi kinh nghiệm về việc dạy học, kiểm tra, đánh giá theo chuẩn KT- KN, hoặc mở rộng, khai thác ở mức nào cho phù hợp với thực tế Tránh quá tải, hoặc ngược lại, gây nhàm chán, không đáp ứng khả năng phát triển của HS
Yêu cầu bắt buộc mỗi lần sinh hoạt tổ CM phải có nội dung sinh hoạt chuyên đề hoặc dự giờ góp ý hoặc cả hai nội dung đó Sau khi dự giờ, dự chuyên đề, yêu cầu mỗi GV phải nhận xét những ưu điểm, khuyết điểm theo suy nghĩ cá nhân để cả tổ trao đổi, bàn bạc đi đến thống nhất chung
Ví dụ về phương pháp tổ chức học nhóm:
Mỗi tiết học chỉ nên tổ chức từ 1 đến 3 hoạt động nhóm, mỗi hoạt động cần 5-10 phút GV cần chú ý đến yêu cầu phát huy tính tích cực của HS và rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành viên trong hoạt động nhóm
Cấu tạo của 1 hoạt động nhóm như sau:
+ Làm việc chung cả lớp
+ Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức
+ Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ
+ Hướng dẫn cách làm việc nhóm
+ Làm việc nhóm
+ Trao đổi ý kiến thảo luận trong nhóm
+ Phân công trong nhóm, từng cá nhân làm việc độc lập rồi trao đổi
+ Cử đại diện (hoặc phân công) trình bày kết quả làm việc của nhóm + Thảo luận, tổng kết trước toàn lớp
+ Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả
+ Thảo luận chung
+ GV tổng kết, đặt vấn đề cho vấn đề tiếp theo
Trang 10Tổ chức học nhóm cần có sự phân công cụ thể để khắc phục hiện tượng chỉ có một vài em khá, giỏi làm hết công việc của nhóm, các em còn lại ngồi xem, không phát huy tác dụng học nhóm
Biện pháp 3 : Tổ chức chuyên đề cấp trường
Tổ chức chuyên đề cấp trường: Báo cáo chuyên đề về một nội dung về dạy học, về kiểm tra theo chuẩn KT- KN làm sao để đảm bảo yêu cầu giảm tải, vừa đảm bảo yêu cầu dạy học phân hóa Tất cả GV cùng nhau góp ý, bàn bạc, trao đổi đi đến thống nhất Những nội dung gặp khó khăn, chưa giải quyết được sẽ đưa ra bàn bạc trong sinh hoạt chuyên đề cấp huyện, hoặc xin ý kiến chỉ đạo của cán bộ CM
Biện pháp 4:
Nhà trường xây dựng nguồn học liệu, thư viện câu hỏi và bài tập, đề kiểm tra, bài giảng về thực hiện đúng theo chuẩn KT- KN để GV tham khảo, học hỏi Khuyến khích GV có thể khai thác nguồn tư liệu trên mạng để tham khảo
Biện pháp 5: Sinh hoạt giao lưu CM
Bồi dưỡng GV về dạy học, kiểm tra, đánh giá, theo chuẩn KT- KN thông qua sinh hoạt giao lưu CM với trường bạn: Hằng năm, nhà trường tổ chức giao lưu CM với một hoặc hai trường bạn để học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau Năm sau, kết hợp thêm đơn vị mới để giao lưu học hỏi nhiều đối tượng, làm cho phong phú hơn Trong hoạt động giao lưu, lưu ý khi tổ chức phải đi vào nội dung thực chất, bàn bạc những nội dung còn vướng mắc, phân vân đã được bàn bạc ở từng trường, tránh hình thức, qua loa
Biện pháp 6: Sinh hoạt chuyên đề cấp huyện
Tham gia sinh hoạt chuyên đề cấp huyện: Trước khi tham gia chuyên
đề cấp huyện phải đảm bảo đã tổ chức chuyên đề cấp trường, tổ chức dạy thể nghiệm cùng nhau góp ý, thảo luận, trao đổi đi đến thống nhất Những nội