Một số mâu thuẫn và những giải pháp chính sách để giải quyết mâu thuẫn trong phát triển kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở Việt Nam

Dieu ki~n h1nh thanh cd chc kinh te· thj tntung .... -• LOI lVH1 DAU VI v~y, phat trien kinh te thj tru'ong theo djnh huang XHCN a Vi¢t Nam Ia mlt bi~n phap, chinh sach khoa hQC, kha th

(DE TAI TRQNG DIEM c \P TRUONG l\L~ s6: Tucs 99-05)

CHU NHI$1\I: TS DINH SON HUNG

•

2002

lVH)C Ll)C

Trang

Lifi mif d~iu 2

Ch tfcfng : ong u:.tn vc I ·1·~· I ~ ~ k' 1111 I tc ~· th' ! tnMng ' 4

l Thj tntung va cd che thj tntung 4

I Khai ni~m thj tnfung va ph:ln lo~i th! tn.fung 4

') c ~ c1 c e ·•n te h •' k" h •' h" t ! tnfong ' 7

3 Dieu ki~n h1nh thanh cd chc kinh te· thj tntung 12

4 Cac giai do:_1 n ph at trien cua cd che kinh te thj tntung 15

5 D~c diem ban chat cua cd che kinh te thj tntung hi en dq i 19

II :\It} t sf) mt') hlnh kinh tc thi truifng 23

I M6 h1nh kinh te thj tntung B:ic Au 23

2 M6 h1nh kinh te thj tntong Nh:) t Ban 2-!

3 Kinh te thj tntang a ;-;res Cha u A 26

T Q • ,

-! Ktnh te th! tnfong d rung uoc _7 Chuting II: Nhung rna u thu:in trong ph at triti n kinh tt! thi truiing thco dinh htMng XHC~ d Vi~t :-.;am hi~n nay 31

I i'vluc tieu ph:1n d:1u 31

2 \!au thuan ve phlfdng ph:ip lu:ln 7-!

; 3 ~l:lu thuan giua QHSX vdi tr1nh d(> phat trien cua LLSX 82

-! Mau thuan ve l~:Ji fch kinh te 86

- • • h > , • k" • h > s ) Mau thuan gtua co sd q tang vot ·ten true t tfi:Jng tang 9

Chu<fng III: Nhung giai ph:ip va chinh s:ich dti giai quyct mau thuiin 97

I Quan diem 97

II Nhung giai phap va chfnh sach co ban 98

I Nh , om gtaJ p ap c tn sac ve • h, h' h , h k" h • 111 te 98

, Nh -· om gtat p ap c • h h' h h • h 10 sac ve van oa-xa - h 91 • • • •• • I 07 3 Giai phap chinh sach tai chfnh-tien t~ 114

-! Giai phap, chinh sach khoa h<;>c-cong ngh~ 118

- Nh • h ' h' h h h" h ,0

) 1 om g1a1 p ap va c 10 sac ve c 10 t11 L Kl!'t 1u~n 128

Tai li~u tham khao chinh 130

TS Dinh Son HCmg (Chl'1 nhi~m)

TS Nguy~n Van Trlnh

PGS.TS Lam Quang Huyen

TS Cung Th! Tuyet Mai

Th.S Nguy~n Thanh Long

TS Trfin Van Nhu'ng

-•

LOI lVH1 DAU

VI v~y, phat trien kinh te thj tru'ong theo djnh huang XHCN a Vi¢t Nam Ia ml)t

bi~n phap, chinh sach khoa hQC, kha thi d0 giai quyet mau thuan va tZ!O ra d<)ng life phat trien

cua cac GS D.Perking D.Dapice J Haughton, nam 1994: "Nhung thach thuc

do nha xutlt ban chfnh trj quoc gia xu:lt ban nam 1994: ''Djnh thltc con rong

cuu de xac djnh mau thuan, tu d6 tlm ra nhG'ng giai phap giiii quyet mau thudn

* 1\It,~c ticu nghien cuu:

- Khai quat ml)t so m6 h1nh kinh te thj tru'ong tren the gioi

- Phan tich lam ro nhG'ng mau thudn co ban trong phat trien kinh te thj

- De xu at m9t so giii i pM p, chinh sach de gi~'i i quyet rna u thufin trong

2010

dl,lllg cac phuong phap sau:

- Phttong ph a p thong ke;

tai Ii~u tham khjo cong trlnh nghien cuu gam 3 chuang: Chuang I ··r6ng quan

chfnh sach utf giai quyet mtiu thufrn"

*San phfrm nghien cuu gom: I bao do t6ng hqp va I bao do tom tit

*

'

CHVdNG I

~ A ~ , , '

1 Khai ni~m thi tntung va phan lo<;ti thi tntung

1.1 Tlzi tntilng co tlzillziiu t/zeo ctic goc dq klztic nlzau

Tho~ t tien th! tnt0ng du'<;Jc hi~u theo nghia n6 Ia dja di~m, Ia noi dien ra

ch<;1 m(>t duong pho c6 de gian hang

nhat djnh'' (Giao trlnh kinh te hQc chfnh tr!- NXBCTQG-tr 148)

cling khong mtiu thuan voi nhau, rna chi khac nhau ve n(>i ham Nhttng doi voi chung toi thl chung toi muon chQn djnh nghia sau day ve th! tru'ong: thj tntong

doi, mua ban dien ra

Hi<%n nay, d~c tntng ctb n~n kinh te hi<%n d~Ji Ia nen kinh te thj tntC!ng

1.3 Vai tro czia tlzj trztifng

phtiong di<%n cua ddi so'ng k.inh te- xa h<)i, trong d6 n6i len bao gom:

gi:i tri cua hang h6a da cho rhng gia tri cua hang h6a dtiQC quyet djnh bang

khac nhau MQt nguoi san xuat hang h6a ca bi<%t khong th<f lam n6i chuc nang tinh to:in nay rna phai c6 nhieu ngtioi cung, du hang h6a cling hoq.t d<)ng tren

cho h<;1p ly tren thj tntong

cang nhieu, chat ltiqng ngay cang cao, chung loq i, co ca u ngay cang da dq.ng,

h9i

2 Co chc' kinh tc' thi tniung

C6 nhi~u quan uitim kh~1c nhau v~ co che thj tru'ong:

tr~t ttf kinh te (Kinh te h9e- P.Samuelson- VQHQT 1989- tr.51)

1992 - tr.65)

d~c bi~t Ia quy lu~t gi:i trj- quy lu~t kinh te can ban cua san xuat va lu'u thong hang h6a (PGS Vu Van Hfin)

Nam Ia, co che thi truC1ng Ia co che ttf di0u chinh c:ic c:in doi cua nen

- 1999- tr.474)

quan

Nhln chung, tu nhung quan ni~m tren, c6 thti hieu cd che thi tnt<Jng Ia co

quy lu~t c~nh tranh Va nen kinh tc v~n hanh theo cd che thj tnt<Jng, thl gQi Ia

hi~n biing ti6n cua gia trj thi tru<'Jng, m(>t m~t chju t~1c d(>ng ci'ta cac ltfc cung,

la bJng nhau neu xet trong mot th<'Ji gian dai uoi voi ti't d cac hang hoa va

djch Vt,I Gia ca thj tnl'ong tach khoi gia tri thj tru'ong trong nhung dieu ki¢n

Gia ca thj tntong phai dam bao cho ngu'oi san xui't bit dip du'QC chi phf

tru<'Jng ty gia canh keo cung tac d<)ng den gia d thj truong

h<)i

6a va djch Vt,I rna nguoi mua mong muon mua theo muc gia nhi't djnh Noi each khac cau la nhu cfiu c6 kha nang thanh toan cua thj tru'ong, chu khong phai bat cu nhu du nao

Cung hang h6a va djch Yl,l la so lli<Jng hang h6a va djch Vl,l rna ngu<'Ji cung c:fp muon va c6 kha nang cung cfip theo muc gia nh:1t djnh Cung khong d6ng nghia voi san xufit Cung pht,I thuqc vao nhieu ye'u to nhu: Mong muon

san xu:1t du'<Jc sli' dt,Ing, nang su:ft lao d<)ng

8

den Vl<;C X<lc djnh gia d tren thj tntong Cac !\He viet: "Neu cung va ctiu

gi~1m cung c~1p Cung giam den lt1c n?w d6 se lam gia d tang, c6 thG caa hon

Thu ba qnh tranh C;;1nh tranh Ia m<)t trang nhung nguyen tic co ban

-dung nhhm thu dt1<;1c lqi ich caa nhat cha mlnh

C~nh tr::mh d~ gianh thj tru'ong tieu th~t gianh nguon nguyen li~u nguon nhan life nguon v6n C;;1nh tranh bhng de phu'ong ph:ip kinh te va phi kinh

te

C~nh tranh giua nguoi cung cap voi nguoi cung cap ngu'oi cung cap voi

c~nh tranh kh6ng haan haa

giau nghea, bat c6ng xti h<)i

lu~t cung- c&u, quy lu~t qnh tranh, quy lu~t toi da h6a lqi nhu~n va cac ph~m

2.2 Nhz7ng dij.c trzlng chzmg ciia nin kinlz ti tlzj tntiJng

M(>t Ia, tinh ttf chtl cua de chu thti kinh te rat cao Tren co sCi tin hi~u

ctia th~ tntung, de chu thG kinh te t~( do J~(a chQn va du'a ra nhf(ng quyct djnh

te' thi tn(ong

Bon la,trong k.inh te thi tru'ong qnh tranh Ia m(>t tat yeu kh::ich quan

bien ca trong linh vtfc san xuat va lu'u thong

san xuat k.inh doanh Ia nham tdi ml;}C dich lam giau cho ban th5.n va gia dlnh

2.3.1 Nlu?ng l(ll the' Clta C(} che' kinh re' rhj rnrifng

khoa hoc kv thu5.t t:ln!! n:ln!! suat lao don£ n5.n!! cao trlnh do xa hoi h6a san

xu at

Hai Ia co che k.inh te thi truong c6 tinh nang don2 va kha nan2 thich

-nghi nhanh chong tru'oc nhii'ng bien d6i

Bon la, co che k.inh te thj tru'ong Ia co che sang IQc, n6 dao thai gay gat

kinh doanh cua moi ngu'oi

cao hi~u qua cua nen san xua't x5 hc)i

•

2.3.2 Nlu?ng khuye't t(it CLta C(/ che' kinh te' thi tndmg

h~lnh thco Cd che thj trtJong Do mlrc cung hang h6a Vu'Qt muc c:1u cho ncn dan

XU~lt hang h6a va cua tinh t~( phat M:1u thufln nay bi€u hi¢n thanh nhi~u mau

nghi~p se dien ra tran Ian Nhu' v4y gdn li~n voi khung hoang kinh te Ia n~~n

Thu hai kinh te thj tntong qo ra slf phan h6a giai cap bat blnh d}ng

b:1n cung

chu th~ ho~t d<}ng kinh te tim dch giam chi phi san xuat kinh doanh Va trong

SO CJC bi~n phap thlfc hi~n giam chi phi san XUat kinh doanh nhi~U Cd Sd d5 )lfa

St! ho~t d(>ng san XUat kinh doanh trong Cd che thj tnfong

sap nh~p voi nhau, d hai xu hu'ong nay d~u ddn den so )u'<;fng doanh nghi~p d

bi~t giam, quy m6 cua doanh nghi~p ca bi~t tang, den gioi h~n nao u6 thl trd

•

Th(( nam, de chl't thti ho~n d(>ng trong co che thj tn.t0ng thieu thong tin Nguyen nh5n Ia do qnh tranh bu<)c m6i chu th0' ph~li bi m~t thong tin Thong tin bj thieu SC ~lnh hu'dng ue'n vi¢c xay d~fng kc h0~_1ch, chien itfQC, ke s6.ch ho~~t

U()ng ella de ccJ Sd san xu:lt kinh doanh

nhung sai - !~1m trong chinh - s~ich tien tc, tai chinh hoac c.1~1u co

cong cong V1 c.1Ju tu uti san xu:lt hang h6a cong cong doi hoi von c.1Ju tl( ldn,

tu:in hoan, chu chuy~n cth von ch~m hi~u qua sli' d~tng von thC1p dan den llfi

nhu~}n it, th~m chi khong c6 lc;1i nhu~n Do v~y de nha c.1Ju tutu nh5n khong san sang u:iu tu - d~ s:in xuat hang h6a cong cong - -

Tit c:i nhung dieu ph5n tlch a tren cho thay kinh te thj truong c6 nhii'ng

tru va khuyet t~}t nh:lt djnh 80' ph~it huy nhung m~t uu va h~n che nhung m~t

khuyet ctb co che thj truong x:i h9i dn ph:ii c6 s~ ki0'm tra dieu tiet ujnh huang m<)t dch c6 y thuc doi voi s~ v~n d<)ng cua co che thi tntong 86 Ia nhung ly do khien cho ph:ii c6 s~ can thi~p cua Nha nuoc vao co che thj tru'ong d nuoc ta s~ quan Iy cl'1a Nha nuoc XHCN nhJm huang toi s~ 6n djnh

Ve kinh te- X5 hQi cong bJng VJ hi¢u qua Cling nhU Jam ChO nen kinh te ngay cang tang trudng VJ phat tri0n ben vung

3 Di~u ki~n hlnh thanh cd chc kinh tc th! tntong

Kinh te hang h6a phat tri~n qua nhieu giai do~n Tho~t c.1J u Ia kinh te hang h6a gi:in don 8ac tru'ng ctb kinh te hang h6a - - - - -gi~1n don Ia gan voi che do -

Sd huu nho ve tu Ji~u s:in XUat ky thu~t san xuat J~c h~u nang suat lao u<)ng thap qui mo s:in xu:lt nho s:in phim th~ng du it ty su:lt hang h6a th:lp luu thong hang h6a chua phat tri0n, thj truong nho h~p nong nghi~p Ia nganh s:in xuat chinh, phfrn ldn djn cu' song a nong thon co cau kinh te l~c h~u

Xet m9t each ch~t che thl khi s:in xuat hang h6a xuat hi~n luu thong trao u6i hang h6a xu:lt hi~n t:lt yeu th! tru'ong c15 xu:lt hi~n v1 luu thong trao u6i hang h6a dien ra tren thj tru'ong, chju s~ chi phoi cua quy lu~t kinh te thj tru'ong Do c.16 co che kinh te thj truong xuat hi~n, nhung s~ ho;;tt d<)ng cua co che thj truong va s~ phat sinh tac d~ng cua quy lu~t kinh te thj ·tru'ong a nhung giai do;;tn phat trien khac nhau cua san xuat va luu thong trao d6i hang h6a d5 phat trien a trlnh d9 ttiong doi cao, quan h~ hang h6a - tien t~ da rna r<)ng trong to~lfi b9 nen kinh te quoc dan, theo d6 co che thi truong da ho~t d<)ng ttiong doi linh ho;;tt mem deo

s~ hlnh thanh va phat tri~n cua co che thj tru'ong do nhung yeu to co ban sau day quyet ujnh:

•

•

•

IOn hon truck Bdi vl:

- Hi~p tac gi~'in don t~o cd Sd lam cho btl dip dtfQC de chenh l~ch ve

ph~n c6ng nhfin trong xi nghi~p do do n6 lam cho nang su~ft lao d(Jng tang len rat IOn Boi v1:

- Hi~p tac co ph:1n c6ng t~o c1i0u ki~n n~1ng cao trlnh d(J ky thu~}L tay

lao c19ng san xuat

d~ng lao d(>ng khac

lam nang cao nang suat lao d(>ng

hon

3.2 Vl quan lzf Sd /zilu

so voi nhu c:iu ticu dung toi thi0u ctia xa hOi nen no co kha nang thoa man nhu

v~y, nguoi mua sue lao d(>ng nhlim d6 stt dt,Ing vao vit;c t~o ra gia tri th~ng du'

lam thue len;

Thu hai, Stf hlnh thanh m(>t nen kinh te thj tn.tong hoan ehinh khi xuat

St! ra doi CUJ hang hoa sue lao dOng Jam cho tien tt% e6 them chuc nang

tn.tong cac ye'u to san xuft

Gu'QC kinh te' thj tru'ong neu nhu' h¢ thong tai chinh ngan hang COn qua yeu Ot,

h~ thong tfn d~Ing con qu~i gian do'n khong uap ling dt(QC nhu du v~ vO'n cho san XU~lt kinh doanh Do do, dn phai x5y dtfng m<)t h~ thong tai chinh, tfn

d~mg, ng5n hang ph~1t tri~n tien tien, hi~n dZli cung c~lp dicu ki0n ctiy du va

thu~n l<;Ji cho S~( v~n d<)ng ctia mQi ngu6n von trong nen kinh te

va <.lem s:in phim s:in xua't du'<Jc den no'i tieu thl} m(>t dch kjp th0i Noi dch

chuvtin sang kinh te thi tnJ0ng ci:ing nhtt trong viec <.lieu tiet de hoat dong kinh

-te trong ncn kinh -te thj tnJC1ng

quan trQng cua n6 la tfch lily nhung tien de can thiet cho Stf ra d(jj cua chu

tri~n cac thi tru'C1n2 trong nude ciing nhu md rong ra thi tru'0ng nuoc ngoai Cac

-chinh sach cua Nha mtdc luc ba'y giC1 nhu': -chinh sach thue', -chinh sach gia d chinh sach Hii sua't da giup do cho de doanh nh5n dfry mq.nh hoq.t d<)ng buon

lao d(>ng, thi tru'C1ng ttt b:in, thi truC1ng dat dai

nude ta, vai tro ctia Nha nuoc rat quan trQng, Nha nude phai dua ra de chinh

Cd chi thi tnfong c6 di0n Ia cd ch~ thi tnfong ttf do, ho4;1t d(>ng m(>t dch

- gi:l c:i cl'1a tu ban du<;1c h1nh thanh m<)t dch ttf phat tren thi truang tu ban

xuong, va ngUQC IZ!i neu cung v6 tu ban c6 xu huang giam thap hdn du vf: tl( ban thl lai suat se c6 xu httong tf1ng len Lue nay khong c6 m<)t ltfc c1<)c quyf:n nao cua Nha nuoc hay cua tu nhtin tac d<)ng vao tlnh h1nh thi tntong c10 lai suat

nh~}n trong ph~~m \i toan xa h<)i C6 thcf noi vi~e ctiy ffi:,Jnh de hOZlt cl(>ng s~1n

Tay Au the ky XVII- c1au the ky XX Dtiy Ia giai do:,1n de nuoc Ttiy Au phat trien thj tru'ong dan tQC theo nguyen de tt! do Dtiy eung Ia giai do:,In rna nen san xuat cua de quoc gia nay phat trien m:,Inh tren tat d de linh vt fc: nong

nghi~p, c6ng nghi~p (cong nghi~p nh~ va cong nghi~p n~ng) ti0u thu cong

nghi~p va d thu'dng nghi~p Cd cau kinh te va cd cau thi tru'ong cung c6 St f

thong nhat, de thj tru'ong moi OUQC hinh thanh va ph:it trien: thj tru'ong san

san xuat hang h6a nho tru'dc d6

Trang giai do:,1n phat trien nay cua nen kinh te thi truong Nha nude chi

MOt I~ bao v~ quyen s0 huu cua cac chu thti kinh te thong qua h~ tho'ng

ph~ip lu~t biio dam "h1~t choi" cho thi tntung

Ba Ia, th~tc hi~n de djch Vt,J cong c()ng ph~IC Vt,J cho dui song x5 hl)i

kinh doanh

nay

T6m l~i trong co che kinh te thj tru'ung "c6 di~n·· mQi ho~t d()ng san

nen kinh te

Vu ctitim cua co che thi truong nay Ia nen kinh te phat tri0n nJng ct<)ng

tntong

ho~t d<)ng ciia de quy lu~t kinh te khach quan, nhhm thu du'Qc IQi ich cao nh:lt

tren thj tru'ong thttong xuyen bj mat ctin bhng, san xuft lt1c nhieu luc it lam cho

vi~·c phan bo nguon life xa h<)i bj kern hi~u qua gay Hing phi Ion nguon life cua

~?.a,r:~~~~~ t(~~.~ ~~)' nhft trong khu vifc xu at phat tu Thailand vao nam 1997

j;~ i : '' ~ ~· TRiJG"['J,j 0,.1.1 IlL':; i~l WI ·i~ I

~1~ 1

~ 6

Ion, gi:i d bat dl)ng s~in S~lt gi::im va thj tntung b~lt dl)ng san bi ''dong bang'' lam chon m()t so von rat !On ct'ta cac nha ct1u ttt vao !Tnh vtfc nay Ph5n IOn so v6n nay c!0u vay cua ng:1n hang Den h:}n td n<J rna hang h6a chua ban c!ttt;c,

khung hoang nay nhanh chong Ian ra cac nttoc trong khu vtfc va m<)t vai nttdc

nhung nhu du luon thay doi cua thj trttong xa h<)i XU<lt phat tu ch6 ttf do hoq.t

hieu cua thj trttdng thay cloi thl de doanh nghi¢p kjp thdi t6 chuc san xuat va cung ung cho thi tntdng chu kh6ng ph:li chu xin phep BO'i vl sau khi xin phep qua nhi~u cap neu cltt<jc cho phep san xuat thl luc cl6 hang h6a san xuat ra khong con phu h<Jp nua do nhu du thj hieu cua xa h<)i da CO Stf thay a6i kh<iC

nhu~n nen de nha cl5u ttt kh6ng chju cl5.u ttt s:ln xu<1t kinh doanh de m~t hang

sach nha nude

toi, xau kh6ng clap ung nhu du thj tntdng thl se bi that bq.i, khong th€ dung

CUQC song sung tUC, day du, th~m chi sa hoa phung phi, trong khi CO nguoi phjj

song trang nghco kh6, thieu than, dtng kho Slf phfrn h6a nay neu dien ra S~lll

moi trubng bao v¢ nguon tai nguyen tlf nhicn cua quoc gia mlnh Cac dlf an

thi trubng Ia dn thiet, dong thai dn thiet phiii tang cuong vai tro kinh te va Stf can thi~p nhat djnh cua Nha nuoc Slf can thit;p cua Nha nuoc nhfim h~n che

ho~e thong qua de chinh s~ich phat tritin kinh te, de c6ng Cl;l kinh te vi m6

nu'ck

Vi d~1, tren th! tn(ong ncu mOt m~t hang nao do c6 tlnh h1nh cung qua

mua her so hang hoa dang dtt thua do tren thj tru'ong theo mtl'c gia san quy

can thi~p bling dch tr<;1 gia btl 16 cho nha san xu5t khi hQ ban voi gia thj

vi~c lam ctuqc giu vung tim nh~p xa hOi do ct6 cling du'<;fc gill' vung

MOt ct~c di~m cua kinh te thj tntong hi~n ct~i la thj truong d5.n t(>e du<;1c

dng mang tlnh quae te h6a cao, la do stf phat tritin cua ph5.n c6ng lao d(>ng quae te ngay dng s5.u r(>ng

E>i0n hlnh Ia de CUQC d6 YO tai chinh (j Mexico nhung nam 80 va gan d:1y a

Th~iiland nhf(ng nam 1997-1998 gay ra cu<)c khung ho<lng kinh tc' trong khu v~te

lo~i thj tntung rna tntoc d<1y chtia co nht( thj tntong cong ngh~: eong ngh¢ sinh

ph:i'm chua ham luqng tri tut; cao ngay dng chiem vj tri trQng yeu trong thi

ngam" rna hang nam no mang den m<)t doanh so hang ty do Ia E>ay Ia m9t

kh6ng 16 cho nhung ngtJoi tham gia kinh doanh tren thi truong nav V1 vav

HIV/AIDS rna hang nam Chinh phu de nuoc ph3i tieu ton hang ty do Ia cho

vi~c ngan ch~n phong ngua chua chQ.y de c:ln b~nh va t~ n~n cho vi~c giu

thong van hoa dan tQC CUa de ntiOC

di~n ra C1 cac khu thudng m~i rna con dien ra C1 khip ndi Nguoi tieu dung co

cac lo~i hang chfnh can mua, rna khong dn ph3i den de khu chQ nhtt truoc d:1y "Thudng mQ.i dit%n ttl'" ngay cang chiem vj trf quan trQng trong hoQ.t d<)ng san xuat k.inh doanh, n6 g6p phdn khong nho doi voi sv tang truang eiia de

hanh nen kinh te nttoc m1nh C6 the noi d:1y Ia m9t mo hlnh kinh te phu hqp

can thi¢p it hon v~w thi tntong Trang co che h6n h<;1p hi¢n u~~i kinh te tu' ngay

v~fc: c6ng nghi¢p quoc phong, djch vt.I c6ng c(>ng cling nhu' hlnh thanh de h1nh thuc kinh te h6n hc;p giCfa Nha m(oc va ttf nh:1n

Tuy nhicn thlfc te cling chung minh dng co che nay cling c6 nhung m:iu thuan nh:lt ujnh M:iu thu!ln c16 thE hit;n a nhCtng diEm sau day:

nguyen de co b<ln cua kinh te thj tru'ong

m6 nhi~u luc khong du ho~c qu~i lieu lu'c?ng nen cling dan den nhung xao tr(>n

1991-1996 da sit dung chinh sach ~ ti~n te khong thanh con g Luc thl dung chinh sach ' - '

Tom l~i trong co che kinh te thj tru'ong hi¢n d~i c6 "hai nguoi" tham gia dieu tiet nen kinh te, d6 Ia: thj tntong dieu tiet a tam vi m6 va Nha nu'ck

di~u tiet a tam vi m6; c6 "hai ngu'oi" tham gia tien hanh de ho<;tt d(>ng uau tu'

Ia Nha nuoc va khu vlfc tu nhan, kh6 khan IOn nhfft trong phat tritin co che thj

nhau cua nen kinh te Ia khong giong nhau, ne'u Nha nuoc can thi¢p qua sau vao nen kinh te se lam tri¢t tieu nhung dc)ng llfc cua thj tntong, ngu'(/c l<;li, neu

ct'ta thi tn(ong b<)c ph~it m~}nh me TtWng t~( trong llnh y~(C adu tu, neu kinh tc Nha nt(OC va ph~m vi u<)c quy0n ctb kinh te' Nha m(oe qu:.i r<)ng se h~~n ehe

lll(OC, ui0u tiet cua Nha nt(OC khi dn thie't va S~( thicu h~It hang h6a c6ng c<)ng

ph~it tri0n ctb de ncn kinh tc thi tn(ong tren the' gioi rat da d~Jng va phong

Di~n tu m<)t trong nhung nuoc ngheo nhat Chau Au dti tra th~mh m(>t trong nhung quoc gia giau nhat chau l1,1c nay; kinh doanh Ion tuy nhm trong tay m<)t

co ban cua mo hlnh da bi choi bo

• Nen kinh te thuong Iu<;1ng B:ic Au

Ly thuyct nen kinh tc thuong lu<jng UUQC dua ra V~lO nhf(ng nam 80 cua

quan ht; va d•)t UL(</C thoa hit;p

Itt~ t

te d~(a tren thudng Iu<;ng du(;c dua ra trong qua trlnh cimg hlnh thanh c:ic tJu

tien m(>t each tlf do

khi cac ben lien quan tim du<;c tieng n6i chung Tht(dng Iu<;ng Ia dau tranh Thoa hit;p va dfiu tranh lu6n di lien voi nhau

Iuong bJng cac nguven tac cua thi truong vi kinh te' thuoncr lt(dng khong uven

thuong Iu<;1ng Ia khong h<;p ph:ip kh6ng chinh thong: dn thay the de cu<)c

lu<;1ng'' it nhat cling Ia m(>t trong nhung nhan to giup de nude Bac Au thich

thoa d:ing ve nen kinh te thudng lu<;1ng

r

nhieu ngu'oi coila mfru mlfc cho c:ic nude ph:it tritin sau noi theo

trj, kinh te va xa h<)i Trttoc het, h~ thong chinh tri phi t~p trung h6a du<;c bai

nhftng ngttoi c6 tai va c6 nf111g ltfc c6 th0 tien than trong xa h(>i, bat chap

C~lC quy de va lu~t 1¢ phong kien h~~n chc quyen ttf do kinh te cling UL(QC bai

c~'ii each, trong do d~c bi¢t Ia di dch h9 thong thue, thue hi~n V~t UUQC thay

nh~n nhung u'u the cua che d(> kinh te ttf do va Stf hdn hdn cua phu'dng Ttiy ve

ky thu~t va de thti che khac Chfnh phu khuyen khfch quan h~ voi phttong Ttiy

-d~n D~c tntng co ban cua nen kinh te thoi ky nay Ia thu nh5't, Chfnh phii vua

truong Thu hai, Chfnh phu g:inh vac chi phi dfru tu vao nhung nganh c6ng

nghi~p kh6ng c6 Iai nhttng I~i r5't dn thiet cho de ho~t d(>ng kinh te khac nhtt:

va ch~t che Thu ttt, Chfnh phu coi tr9ng c6ng c1:1 ke ho~ch h6a gian tiep trong dieu tiet quan ly nen kinh te quoc dan

T6m l~i, slf phat tritin kinh te thj truong Nh~t Ban n6i lt~n may v:ln de

cd ban sau:

- Dan chti hoa kinh te kh6ng tach roi voi dan chti hoa chfnh tri, xa h(>i

can thi~p, dieu tiet cua Nha nu'oc Thai ky sd khdi ciia kinh te thj trttong, Chlnh phu Nh~t Ban can thi~p trlfc tiep r(>ng rai va kha sau vao nen kinh te, nhttng stf can thi~p giam dan va chi dung I:;li d muc d(> gian tiep vao thai ky sau nay

- Ngo~li vi~c gi~'ii tho~it v~ tu tu0ng va (.hlm b~'io quyen ttf do kinh doanh

ph~'ii khong ngi:(ng chu trQng giao dt,~c- d~w t~o

-Ph~'ii t[tng ct(ong m0 rOng quan h~ kinh te voi nuoc ngoai

hi~u qtd ctb stf can d~( nay

3 Kinh ~c' thi tntung f1 NICS Chan A

Thu nh~1t danh gia cao vai tro ciia doanh nh:1n duoi su di0u tiet ciia ban ~

cua nen kinh te

ky thu~t V1 v~y j\;ha nuoc voi tu dch d~i di~n cho l<;1i ich quoc gia luon di

chuy~n giao l~i cho tu nh:in thong qua chuong trinh tu nhan h6a

Ben c~nh d6 Chinh phu de nuoc NICS Chau A rat chu trQng xay dtfng

th~(C thi nhi~m V9 de xuat dUQC nhii'ng chinh sach thong minh sang suot Cac

nhan voi 1<;1i ich Chinh phu, l<!i ich toan CI,IC ciia dfft nuoc Khi nang do cung

huang ngo;:ti, huang Ve XUJt khftu }a chien lliQC CO ban trong du'dng huang phat

tri~n ciia NICS Chau A

Cong nghi~p hoa httdng v0 xu~lt khj'u uuqc tht.tc hi~n mOt dch nhJt

qu~1n thco p11Ltong thttc: von ky thu~}t, phuong ph~1p qu~"in ly hit;n c1~~i Ia etta de

A <.1:1 chltng minh ding, md ct."'ta n0n kinh te; gan s~t ph:tt trie'n kinh te trong mWe voi kinh te the' gidi, thj truong trong nude vdi thj truong the gidi Ia con

nghien cuu va tri<fn khai (thuong tu 1.5 - 2% GNP) de gia tang nhanh chong

-th~c hi¢n sao chep bat chuoc Nhttng khi d:l lam cht."'I uu<;c mOt so cong ngh~

phttc t;,Ip thl Chinh phC1 tang d;}u tu cho de phong thi nghi¢m va nghien cttu:

san phim vacua loan bO nen kinh te

bi~t Ia thj tntong tai chinh - tien t~ VJ thj truong sue lao c1<)ng: gan lien voi

Tom ~~~i de nude NICS Chau A m<)t m~t vua r:lt ton tr9ng de nguyen

de quy lu~t, the che cua thi truong: vua xac ujnh dung gidi hq.n ve vai tro kinh

nude

Quae, thang 1211978 Qua trlnh di each, chuyen tu nen kinh te ke hoq.ch h6a

di th~n trQng, tu thtfc hi~n thf die~ uti rut kinh nghi~m sau d6 moi md r<)ng trong tung nganh va toan b<) nen kinh te qua de giai doq.n khac nhau

kinh te thj truong Ia thanh qua cua van minh nhan lo<_1i, la thu c1oq.n kinh te c6

hi~u qua cao, n6 kh6ng c6 van de "h9 x:l" hay "h9 tt.t'', mQi quoc gia c1eu dn

TBCN'' va ''kinh te thj tnfong XHCN", chu yeu th~ hi~n d hai m~t: cd sCi ctia

l~un cd sd Tuy v~y h'iy sd huu cong nghi~p lam cd sd khong c6 nghia Ia sd

kh~ic nlnt: c~i th0, tu nh~1n, hon h<Jp Va cling khong c6 nghia Ia, kinh te cong huu ph£ii c6 ty trQng IOn, vl ty trQng cho tung nganh kinh te den <.1:1u cho thich

-lop d~1n ctt CNXH lay ph:ln phoi theo lao d(>ng Ia chinh, nhung cling chap nh~n

Tuy v~y s~ kh;ic bi~t v~ ban chat giua kinh te thj truong TBCN va

do~n va dlfc;Jc tht.fc hi¢n tren nhung van <.10 chinh sau day:

Thu nh~1t thay doi phttdng thuc qu:in I~· tu ke ho~!ch h6a qp trung sang

s:in xuat kinh doanh den ph:ln phoi: tJch chuc nang qu:in ly hanh chinh ra khoi chuc nang kinh doanh: t;lch quyen san xuat voi quyen kinh doanh; md r(>ng

Thu hai di each gi;i Day Ia kh:lu quan trQng nhat va cling gay go nhat

hang theo che d(> hai gi;i Ia gia guy djnh va gia huang dan, d6ng thoi tha n6i

nh~n tt( li~u san xuat, thong tin khoa hQC, ky thu~t, tien t~, lao d(>ng, dat dai

truong quyet djnh gi;i; hang tieu dung do Nha nuoc ujnh gia chi chiem khoang 10% t6ng muc doanh thu

Chfnh phu bJn h~lnh lu~t phap va ht; thong ehfnh s~ieh u0 thuc u:ly S~(

v~te kinh te nha nu'oc, Trung Quoc d~c bi9t chu y qo moi tnfong cho s~t ph~it

<lai ve thuc, tin dl,Ing va Ut.f(/e lien doanh voi doanh nhan nu'oc ngoai

Thu nam hlnh thanh phong each kinh doanh thfeh ling voi kinh te thj

nghi~p tang phan h6a giau ngheo c6 xu huang sau s5c them, tlnh trZlng di dan

tieu

Vi~c gioi thi~u m9t so d~c diem co biin cua m<)t s6 m6 hlnh kinh te thj

Thu nhat, ket hc;fp h:li hoa giua dii m biio phuc Ic;i x5 h(>i voi ph:i t trien

xay dVng nh:l t1nh thu'dng, nh:l tlnh nghia; chfnh sach h6 trc; vung sau, vung xa; phat trien cac loq.i quy trc; cffp; tang dfiu tu cua nha nuoc vao xay dVng de

tn.tdng gay r~; VUJ tzlO moi tnfdng thu~n 1<;1i cho S~( ph~it trien CL'ta khu vtfc kinh

nh~lt trf v€ tu tlfdng, hanh d(>ng va S~( dong thu~n, dong htfong v2 IQi ich

nlfOC VflO nhung ho:;tt d(>ng kinh te Cl,l CO tfnh chat nghi¢p Vl,l trong tung doanh nghi¢p Vai tro dieu tiet kinh te cua nha mfoc ngay cang tang Ia d dm vi mo,

d~1u tl( co hi¢u qui th1 nhet mfdc t~~o dieu kit;n thu~}n IQi cho kinh te tu nhan

rna lu~t phap khong cam

vua c6 nhung giJi phap mang tinh d(>t ph::i nhung khong g5.y nen nhung ba't 6n

ly; t:;tO moi truong ho:;tt c1<)ng blnh d&ng VJ qnh tranh blnh c1frng CUa m9i thanh

CHlfdNG II

- A ' ; : I _., _ ,

NHVNG MAU THUAN TRONG PHAT TRIEN KINH TE THI TRUONG THEO DINH HlfONG XHCN 0 VI$T NAM HI$N NAY

Lich sli' phat tri0'n kinh te nhan lo:fi da tdi qua nhieu m6 hlnh kinh te

sau hon 15 njm chuy0n ttt co che kinh te qp trung sang co che kinh te thi

nhi~u llnh vvc giai do~~n 1990-2000 GOP tang blnh quan 7,5%/nam c15 dua

khung hoang kinh re- xa h<)i

Tuy v~y phat tritfn kinh te thj truong theo djnh huang XHCN Ia mo hlnh

Nam ~~~i dang nlim trong nh6m nuoc c6 GOP blnh qu~1n ddu nguoi thap nhat the

nh~n Ji~n nhung mau thuan utf tu do xay dvng giJi ph~ip chlnh sach giai

quyet co hi~u qua m~iu thu5:n se co~- nghiJ quyet djnh den qua trlnh phJ.t tri~n

quan lieu; nguy co"dien dien hoa blnh'' do de the Ivc thti c!jch gay ra Tiep do

Thu nhat, mau thuan gili'a nhu du tang truC5ng kinh te cao, ben vftng va Iau dai voi tiem nang (ca chu quan Ian khach quan) rat hq.n che cua dat nude Mau thuan nay c6 n<)i ham rat r<)ng, nhung noi len nhung n<)i dung chinh sau day:

1 M1,1c tieu phan dau dq.t nhjp d<) tang GDP giai doq.n 2001-2005 blnh

kern phat tritin (theo tieu chi cua Ngan hang The gioi de nttoc kern phat trien

c6 mt'k GDP b1nh quan du'di 730 USD/ngu'oi; cac nt(oc dang ph:.it tri~n co muc

730-9.500 USD/ngu'oi) va de'n nam 2020 Vi~t Nam cd bcin tr0 thanh m(>t nu'oc

VJ Vi~C khai thclC ti~m nang de d~t nwc tieu trong ffiQt SO!Tnh Vl_(C SJU day:

1.1 Klza niing ticlz Wy, lwy di}ng volz va /zap tll{l VOJl (it co d{t an dau trt

lzi~u qua) tr't ni}i b(J n~n kinlz te' tluip

ch~t voi nhau va lam ti~n de cho nhJu, quy djnh VJ che djnh Ian nhau trong

Khong th0' c6 <.t1u tu' neu khong c6 tiet ki¢m

-kinh te

t5 ng tntO"ng nh:1nh

- T:lng c6ng an vi¢c lam giam that nghi¢p

-Can bhng dn can thanh toan quoc te on djnh ty gia hoi doai

ctb nen kinh te' doi hoi phai sU' dl_lng de chinh sach c6 lien quan, voi tu each

phat phi mii Ml_lc tieu h.1c do Ia d:fy lui, kern che' l~m ph:it, on djnh kinh te' vi

Ben c~nh m(>t so' giai ph:ip tlnh the chong lq.m phat huu hi¢u, n6i len hai di~m

cl:tng htu y Ia nu;nlz d(ln nling /iii suiit tiin giii Nglin lzizng l! mz?c sieu cao uti

"tlui lUng" ty gia lziil doai (VND-USD) nhr1111 t~o l~p quan h¢ cung - du

ngo~~i t¢ Lit;u phap ''soc" ticn tt; di.i to ra hit;u nghi¢m va da g6p ph:in dt "con

m:1, Ul(a d~in VC mile nH)t chu so va ki6m soat Ul(\5C

dl(ong" hqp ly Bong thai ty gia hoi doai chinh thuc (do Ngan hang Nha nu'oc

tlzac !my di)ng tol da viz sit d{mg co lzi?u qua llU)i nguo'n VOJl trong va llgoizi mtffc di lzO trrj ddu tzt pluit triin khzlz te' phai dztrjc lzet sue coi trQng

Clzielz lzt!fc !my di)ng volz qua lz? tlzolzg Ngiin hang c1u(1c phat d<)ng

m~nh me, lien tl}C suot thai ky 1993-1997 Phuong cham Ia lu.zn clze: di len c/zaJ!l di?t fzlfn lll{Ji lzinlz tflllC plzat lz(mlz tiin qua CclC kenlz till d~Lilg, bUQC de

Ng~1n hang thuong m~i eli vay cl~ cho vay lam tot vai tro de trung tam tai

c~'iu lZti hQp ly hon nhhm clap ling yeu du cl:iu tu' trung dai h~n Ngoai de hlnh

kh6ng chi tang nhanh lien tl}C Voi CO CaU hQp ly rna COn Chiem ty trQng CJO tren t6ng nguon von cua he thong ng:ln hang Ben canh cl6, Ng:ln hang Nha

C ' - 0 - - - 0

hi~u sufit von kha dl,lng trong toan h¢ thong, h~n che c!en muc thong nhfit nhu c&u t:.ii cfip von tu Ng:ln hang Nha nuoc Phoi hQp voi BQ Tai chfnh, den th:.lng

6/l995, Ngan hang Nha mtoc chinh thuc to ch((c da u gia tin phieu kho b~JC, t.10

C~lll tin d~mg doi moi thco hu'ong tang Clfong Gj ll tl( cho CaC nga nh S~l n Xllat,

Khoi lttqng tin d1,1ng tang nhanh lien tt,Ie qua de nam Doanh so cho vay

chuy~n tich qtc, dung hu'ong phat tri~n cua n0n kinh te D~c bi~t Ia tin d1,1ng

Vi'n d0 huy d(>ng huy dl)ng von nhan roi vao ngtin hang va cung ling tin d1,1ng ngay cang nhi0u dap ling yeu du phat tritfn cua n0n kinh te Ia m9t trong

vi~c cung ling ti~n cho n0n kinh te thong qua c:ic kt~nh tin d1,1ng, hang nam

hanh ti0n cho vay bu dip tham h1,1t ngtin sach etb Ngan hang Nha mtoc da

toan hang nam nhln chung 6n djnh, phu hqp voi cac d9ng thai tang tntdng kinh te' va I :;I m ph at

Nhilng kh6 khan va t6n t~i

M~c du khong nlim trong tam di~m cua con bao ti~n t~ Dong NamA,

nhung qua dien bie'n kinh te phuc t:;Ip va am d:J,m cua hang lo:J,t de nuoc trong

tr~(c tie'p (FDI) va nhu du xuat khJu chung khien da Wng trt(dng kinh te b! h~I

chOm ve hi¢u qua thap va Sl(C qnh tranh yeu kcm cua san xuat kinh doanh n(>i dja (d~c bi¢t Ia khu v~(c doanh nghi~p nh:l nuoc) Hi¢n tr~ng thie'u l:lnh m~nh

thuong mai con !Zo b6, chua chti don!!, tfch cue Ngu6n von tin dung con han

h~p mat dn c1oi Ion ve co cau voi vi~c sfr d1,1ng Cho vay con di manh, phan

Ben c~nh c16, riii ro tin d1,1ng ng:in hang cling la di~u dang lo ng~i

tri~n soi c1(>ng chua tra thanh giao di~m h9i (1,1 va c1jnh huang chuy~n djch de

ki~n can biin c1~ doi ph6 linh ho~t nhung bien d(>ng Iai suat va ty gia hoi doai Ngan hang chua thifc hi¢n dfry du chuc nang nguai cho vay cu6i cung cua nen

vi~c tien toi ndm bdt v:l sti' dt,~ng de nghi9p vt,~ thj tntang "mCi" d~ ki~m soat, dieu chinh kip thai t6ng Iuqng tien trong luu thong ·

- Thu ba, Slf tham h~tt IOn ct.b dn dn vang lai do nh~}p sieu va nq nt.(OC

da tzw d~tng uuqc a giai uo~)n chong l::tm ph~it trudc day Tham h~tt dn dn

- Thu tu, can b~nh giiim pluit b(>c 19 tu cuoi nam 1998 cla tang m~nh tu

vi~c tlm doi sach dong b<), huu hi~u d~ kh~'fc ph~1c nhung kh6 khan n<)i t~i va u6i ph6 voi anh hudng khung hoang tu ben ngoai d<)i vao Van u0 nang cao

hi~u qua va sue qnh tranh n<)i uj~i ph;it huy tot de lqi the so sanh doi hoi

h~n h~p trong nen kinh te Beri le ap l~tc giam lai suat va gia d hang h6a djch

-thlt thach rat 16'n

- Thu nam, tuv N!:!an hang Nha nu6'c cla dung Iai suat co ban lam mot ., - - -

trong nhung cong Ct.} clieu tiet htu thong ticn t¢ nhung kha nang huy cl<)ng von

1.1.2 fr co d~t cin dciu ut co hifu quci, co th~ lay vi d1:1 truong h<;~p cloi voi

23/8/1999 ctia Thong doc yeu du cac ngan hang thuong m~i tiep t1:1c md r9ng

n6ng Wm, thuy h~ii s~in vdi lai su~1t h<;Jp ly, b:.lo clam cho d ngtWi san xu:lt

h~tng nong nghi~p va ph~il tri0n nong thon t6 ch((c so kct tlnh h1nh thlfc hit;n

tri~t quan ui0m, tu tu0ng chi UC.}O cth Chfnh phl't, ctia nganh, nhung do s~in xuat

D6i voi cho vay uu uai ve lai suat: hit;n nay ngan hang vfin chua cho

- Dlf an thiet bj s:ic khi long eao ap (Ben Tre)

- Dt! :.in sau thu ho:.}ch san phoi lo s:.\y (Soc Trang)

- Dt! :.in 2855 VN bang nguon von \VB va dtf an tfn dt,Ing n6ng th6n bang

nguon von ADB (Vinh Long)

di~n va di~n, lam duong n6ng than gop phan d6i moi b9 m~t nang than Vi~t

Nam

1.2 VJ' ngudnl~tc con ngtlv"i:

nhi0u yeu to quyet djnh tang tni0ng (kinh te} C:.ic yeu to d6 bao gom de yeu

ta th~'ly lao ll(mg liz ye'u tti' luon co sifn va co tiJ'm niing vo dmg to /O'n, ngudn

l~tc con ngtltii liz ye'u to' ctl ban nlu1t do'iwJi S{l plzat triin nlzanlz, bJ'n vr?ng ciia nJ'n kinlz te' Vi?t Nam

djnlz nlzii.t trong tii.t eli cdc ngw1n l~tc

D~c bi~t doi voi Vit;t Nam khi ngul~n von con h;:tn che c6ng ngh~ ky

thu~t con l;:tc h~u trong khi d6 d:in so l~i dong, lao d(>ng doi dao nguon lao

Nam

2000 co 7,7 trit;u d:in kho::ing 40 trit;u lao d(>ng uang tha 13 tren the gioi tha

7 d Ch:iu Ava tha 2 trong de nu0c ASEAN Ty It; so ngtfoi du0i tu6i lao c1l)ng

n6 dan so cua thai ky tru0c

het so lao d<)ng, ddn de'n mau thudn kh:i gay g5t gifta cung va du lao d<)ng,

tri?u lao d/)ng klzong co vi?c Jam

gif(a Sl"(C lao d()ng CU:.l nguoi lao d()ng voi tu li~u S~ln xu:Jt, m()t <lieu ki~n CO

b~ln d0 ngt(oi lao d()ng bu(>c ph~li di l~un thuc kiem song M(tt kh~ic, trong ncn

ph~it tri0'n, c~ic thanh ph~'ln kinh te khac hau nht( bj xoa bo Ngttoi lao u(>ng

B0i v~y, khi chuye'n sang nen kinh tC' thj truong, cai vo <long clfng bj ph~i

gop phtln giai quyet vit%c lam cho nguoi lao d<)ng, thuc u:fy slf tang tntdng va

ph~it trie'n kinh te- xa h(>i cua LLlt nude

dlfa vao Slf <lieu tiet cua ban tay vo hlnh rna vai tro qu:in ly cua Nha nude con

nude

c- Nlu?ng tOn tq.i czla lao di)ng tren tlzi tntifng sz{c lao di)ng Vi~t Nam

Chung ta <lang budc sang thoi k5' moi thoi ky CNH va HDH u:!t nude

gil?a Cllllg va ca'u, giz?a so' /z(f/llg J.'tl clzfr.t /z(f/llg Clla SllC lao di)ng Hai yeu to ctac tn.tng cua ngu6n nhan luc Ia so Iuong va chfft Iuong cua nguon nh5.n lttc

• - • • ft, • - •

nglzi?p COil /On va clzfr.t lztf/llg clm yiu

• Van ct0 thfi't nghi~p (J Vi~t Nam- Sue cp v~ vi~c lam

tOn t{li kluich quan Trang n~n kinh te thj truong, th:lt nghit%p bie'u 19 m(>t each

quyet lao d(>ng chua co vit%e lam va trQ cffp thJt nghit%p luon la moi quan t5.m eua Dang, Chinh phu, cae t6 ehuc ctoan the', de nha cttlu tu va nguoi lao d(>ng

Quy mo d5.n so dong, nguon lao d(>ng doi dao, c16 la sue mq.nh eua m(>t