Chính sách đào tạo nguồn nhân lực trong bối cảnh toàn cầu hóa kinh tế của một số nước trong khu vực và hướng đi của Việt Nam

.-Chuongl TOAN CAU HOA KINH TE I.TOAN CAU HOA KINH TE-xu THE HI:@:N THl'C KHACH QUAN nay khi dttCJc sit dt,mg trong linh vf!.c kinh te' c6 th€ du'CJc hi€u la qua trinh hinh thanh va pha

_ I _

BO GIAO nvc vA DAo T~o

TRONG BOI CANH TOAN CAU BOA KINH TE

v A Hu'ONG Dl CUA VI~T NAM

DE TAl NGHIEN cuu KHOA HOC CAP C(j Sd

TRONG BOI CANH TOAN CAU BOA KINH TE

(MA so : cs - 2005 - 26)

THAM GIA DE TAl:

CmJ THICH CHU VIET TAT

;;

"

GD -l>T: Giao dl}c - E>ao t~o

TCKTQT: T6 chile kinh te' qu6c te'

NIEs: Cac n€n kinh te' c6ng nghic$p mdi

ASEAN: Hic$p h9i cac qu6c gia E>6ng NamA

l>TNN: E>fiu tu Nude ngoai

I

b , , ., h 01 can oan cau oa t ' ~ h, k" h In t"' e •••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••••

Chztdng 2: Chinh sach dito ~o ngu6n nhan ltj.c ctia mf}t

s6 nlioc khu vtj.c trong b6i canh toitn c~u boa

ki h n te , ,

h.fc dap ung xu the' toan cfiu boa va h()i nh~p kinh te' quo'c

tri~n m()t n~n giao d\lc - dao t~o mOi theo hu6'ng hi~n d~i

' h" h"' , , , ,

va Q I n ~ p quoc te ·· ·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-

III Ph6 c~p giao d\lc ph6 thong, phat tri~n m()t n~n giao d\lc

d h ~I QC ben ben c at " "' h"' I tiqng cao.·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-·-····

IV Phat tri~n h~ tho'ng giao d\lc- dao t~o ngh~ da d~ng ··-·-·-·

V K ,., Ien t ~0 ffiQ "t - Xa h"" h Ql QC t" ~p SUO "'t d';./" ul •••••••••••••••••••••••••••••••

35

43

52

lchudng 3: Thtjc tr~ng va mqt s6 khuyen nghj d6i vdi

ehinh sach dao t.o ogu6n nhan ltjc trong b6i eanh toan cAu hoa kinh te il Vi~t Nam ···-··

57

tit kinh nghi~m ciia cac nli6'c trong khu vtfc ··-·-·-·-·-·-·-·-·-···

MdDAU

l~tc du'<;1c xem nhu' la m(>t trong nhii'ng nhan tO' tl;lo nen sue mgnh sieu qu5c gia, c6 tinh 1uye't djnh trong qnh tranh kinh te' va thie't l~p tr~t tV kinh te' the' gidi mdi Chi vdi m(>t h;I'c lu'<;1ng lao d(>ng c6 cha't lu'<;1ng cao va c6 khii nang thich ung nhanh, cac qu6c

$ia mdi dap ung dtt<;1c cac yeu cffu cu~ st,t phat tri€n va h(>i nh~p qu6c te' Chie'n lu<;1c

that tri€n ngu6n nhan lt,tc, do d6, trd thanh m(>t cu(>c dua tranh quye't udc tren the' gidi Nhi€u qu6c gia da d~t con ngu'oi vao vi tri trung tam cua st,t phat li~t giua cac

~ri€n va d€ ra cac chie'n ltt<;1c phat tri€n ngu6n nhan lt,tc nh5.m pht,Ic Vt,I t6t cac yeu cffu fhat tri€n tru'dc m~t va lau dai

1 Trong vai th~p ky gffn day, m(>t sO' nude trong khu vt,tc da dl;lt dtt<;1c st,t phat /tri€n thfrn ky, thu hut Sl,l' quan tam cua rftt nhi€u nha nghien CUu trong va ngoai nu'dc

lc.ic cong trlnh nghien cuu v€ "S{t thtin ky Bong A " d€u nha'n ffil;lnh tdi vai tro cua

1 bi quyet thanh cong cua m(>t qu6c gia xet de'n cimg, d€u n5.m trong m(>t chan ly giiin

i don: Chiln lufjc dao tf!,o va phat triin con ngrJUi

Tim hi€u kinh nghi~m cua the' gidi, suy nghi va lt,ta ch<;>n huang di cua Vi~t Nam trong linh '-"l!C nay la m(>t va'n d€ ra't cd ban va cfrn thie't Vl v~y, cac tac giii da

: ch<;>n d€ tai "Clzinlz sach dao tf!,O ngufln nhiin lf/c trong boz canh toan cdu hoa kinh

I tt ciia ml)t so" mt(/c trong khu V{IC va huflng di ciia Vi?t Nam" d€ nghien CUu

I

ld Viit Nam trong boz eanh toan edu hoa kinh te' hi?n nay

I

I Ph:;tm vi nghien ctl'u cua d~ tai giOi h:;tn d khu v{ie Bong A, bao gflm Bong Biie

/A va Bong Nam A £)~ tai tie'p c~n va'n d~ dttoi g6c d9 kinh te' ehinh trj Phttdng

1 cham chu d:;to trong vi~c phan tich va khao cuu ciia de tai Ia ton trQng hi~n thvc : khach quan Tren cd sd nhii'ng ho:;tt d<)ng di~n ra trong th\}'c ti~n d m<?t s6 nttoc va lanh th6 trong khu v\}'c, tac gia khai quat thanh nhii'ng nguyen ly chung dE tll' d6 soi

I rQi vao th\}'c ti~n cua Vi~t Nam, tlm ra nhii'ng hu'ong di dung d~n cho S\1' phat triEn (J

1

VietNam

I •

2

.-Chuongl

TOAN CAU HOA KINH TE

I.TOAN CAU HOA KINH TE-xu THE HI:@:N THl)'C KHACH QUAN

nay khi dttCJc sit dt,mg trong linh vf!.c kinh te' c6 th€ du'CJc hi€u la qua trinh hinh thanh

va phat triln cac quan hf kinh te' vlllft qua bien gi{ti giila cac qufic gia, qua trinh lam tiing slj tttdng tac va tuy thul)c ldn nhau v~ kinh te' giila cac mtflc thong qua slj gia tiing cac lu5ng giao btu hang hoa va ngu5n l~tc, cung v{ti slj hinh thanh cac dinh che: tff chz[c quoc ti nhlim qulzn lj cac hoq,t di)ng va giao dich kinh te' qurfc te:

Xu the toan du h6a kinh te' b~t ngu6n ttl Sf! phat tri€n va tinh chfft xa h(>i hoa

nhan lo~i va do d6 n6 la co h(>i d€ m<;>i qu6c gia don nh~n, tv nguy~n tham gia va -gop SUC mlnh thuc dffy Sf! phat tri€n tren ph~m vi toan cftu

Co thti xac dinh m(>t s6 n(>i dung va bitiu hi~n Cl,l th€ cua xu the' to~ncii'u hoa kinh te' nhu' sau:

Thz[ nhiit, d6 la Sf! gia tang cua cac Iu6ng giao htu quo'c te' v~ thttong ·m~i, dftu ttt, vo'n, cong ngh<$, dich v1,1, nhan cong

Thu hai, d6 la st,t hlnh thanh va phat tri€n cac thi tntCJng tho'ng nhfft tren ph~m vi khu Vf!.C Va toan CftU, cung VOi Sf! hlnh hanh Va tang _Cu'CJng cac dinh che' Va

co che' t6 chile d€ di~u chinh va quan ly cac ho~t d(>ng giao djch kinh te' qu6c te' theo httong lam cho cac ho~t d(>ng nay ngay cang tv do hdn

~a n€n kinh te' thu(>c tdnh d(> va xufft phat di~m phat tri~n nhu' th€ nao

I Thu tzt, trong n€n kinh te' to~m c~u qu6c gia - dan t(>c khong con la chii th~ duy

~hfft CO vai tro cht§ djnh CaC chinh sach Va ho~t d(>ng kinh te, rna la Slf t6n t~i d6ng thai ciia nhi€u chii th~ c6 th~ dam nh~n vai tro nay m(>t each hii'u hi~u

IGDP ciia nhi~u mtoc Ion, cac cong ty xuyen quO'c gia dang thl)'c sl)' la nhung d~o di~n

[va di~n vien chinh tren vfi dai kinh te the gioi

Thu niim, trong n~n kinh te' toan cfiu h6a , xu huang lien ket quO'c te' du'<;1c dffy

1

nhanh hon bao gio he't

Chinh tinh da d<,mg v€ cap d(> phat tri€n , sl! khac bi~t v~ cac d~c di~m dia : chinh tri va dia - kinh te', cling nhung anh hudng ciia cac d~c tinh van h6a - xa h(>i

-I dang lam cho cac hlnh thuc lien Ret kinh te' trd nen nhi~u ve va rfft phong phil v~ n(>i

:dung St! lien ke't kinh te', xet tren m<;>i g6c d(>, giup cho cac n~n kinh te quO'c gia phat huy du<;1c tO'i da l<;1i the so sanh ciia mlnh trong m(>t n~n kinh te' the' gioi tl! do va thO'ng nhfft

/ nhi~u co h(>i cho m<;>i quO'c gia dan t(>c:

':"r-1 Tru(Jc hit, tolm ciiu hoa kinh tl thuc dffy rfft nhanh Sl/ phat tri~n va xa h(>i h6a

CUa lrfc lu<;1ng san xufft, dl.ia l~i Slf tang trlidng cao cho n€n kinh te the gioi, d6ng thai

I gop phftn chuy~n dich CO cffu kinh te the gioi theo hu'ong giam dfrn ty tr<;>ng CaC san : phffm cong nghi¢p che' bie'n che' t~O va tang m~nh cy tr<;>ng cac nganh djch V\1, d~C

I

I

I

I

~i~t Iii cac dich v~ d\l'a viio cOng ngM mdi Iliiy Iii tien d~ rift quan trQng cbo s\1' ph:it

I·~ ? A -hA' , h'A rt ' 1 '

qui mo IOn nhii'ng thanh qua moi me, nhii'ng d()t pha sang t;;w v~ khoa h<;>c cong ngh~, v~ t6 chile va quan ly' v~ san xua't va kinh doanh; du'a kie'n thuc va kinh nghi~m de'n voi m<;>i qu6c gia dan t()c, voi tung gia dlnh, titng ca nhan, d<;>n dttong cho cac qu6c gia

1 thl,l'c hi~n thanh cong cong cu()c cong nghi~p h6a - hi~n d:;ti h6a, chuy~n sang n~n / kinh te' tri thuc

I

nhii'ng ngu6n ll,l'c rat quan tr<;>ng, ra't cftn thie't cho cac nu'oc dang phat tri~n va chuy~n d6, tu ngu6n v6n tu' ban hii'u hlnh de'n ngu6n tri thuc ' kinh nghi~m, ca v~ chie'n lu'<;1c dai h:;tn va t6 chuc tie'n hanh, tren ca tftm vi mo qu6c gia cfing nhu' tftm vi mo cua cac doanh nghi~p va ca nhan

cua m6i quoc gia d~ b~t kip va nang cao kha nang c:;tnh tranh trong n~n kinh te' the' gioi chi r6 vi tri hang dftu cua ye'u t6 chftt lu'<;1ng, ye'u t6 thoi gian, ye'u t6 gia tri gia tang, ye'u t6 khoa hQC - cong ngh~, ye'u t6 tri thuc va tri tU~ d~ CO SUC C:;tnh tranh Va '"·' hi~u qua tren nhung thi tru'ong moi, d6i tac moi voi nhii'ng each thuc ho:;tt d()ng moi

Tha nam toim cfiu hoa kinh tl thuc dfty sl,l' xich l:;ti gftn nhau cua cac dan t()c,

-kjch thich cac Iuong va d:;tng giao htu, lam cho con ngu'oi d m<;>i chau h,lC ngay cang hi~u nhau, n~m du'Qc tlnh hlnh c?p nh?t d m<;>i nu'oc va theo d6 n6 gop phftn nang cao dan tri Va Slf tl,l' kh~ng dinh cua cac dan tQC , cua mf>i con ngltoi

*

-1.2 Qua trlnh toim cdu hoa kinh tt c6 nhii'ng tac d()ng he't sue sau s~c toi hftu he't m<;>i m~t doi song kinh te'- chinh tti - xa h()i cua tung nltoc cfing nhu' cac m6i quan h~ qu6c te' Tuy nhien s\f danh gia tac d()ng nay la ra't khac nhau giii'a cac nu'OC, nh6m nu'OC \'a cac nh6m xa hQi trong moi nu'OC, chu ye'u tuy thUQC VaO nh?n

5

a) Toan cDu hoa kinh tt vm van dl vi?c lam va that nghi?p

C6 nhung quan di~m khac nhau v~ tac d<)ng cua toan cfiu hoa kinh t€ do'i voi ya'n d~ vi~c lam

/ u~n rh;:U nhiif, slf qnh tranh kh6c li~t trong qua trlnh toiin du hoa !am cho hang

lo~t doanh nghi~p g~p kh6 khan phai thu h~p san xua't, chuy~n d6i kinh doanh ho~c

pha san va ngung ho(,lt d<)ng, khie'n cho nhi~u nguoi ma't vi~c lam

: T/zz{ lzai, CLing voi Slf phat tri~n cua toan cfru hoa , Slf gia tang cua cac lu_~_!_l_g di / chuy~n nhan c6ng giua cac nuoc cang lam cho nhil'ng nguoi lao d<)ng kern thu~n l<Ji ( /kern nang llfc, it d~<Jc dao t~o ho~c kh6ng c6 di~u ki~n d~ tie'p c~n slf dao t~o ) dung

i truoc nguy cd b! mat vi~c cho nhil'ng nguoi c6 kha nang c~nh tranh cao hdn va ngay cang kh6 khan dE kiem du<Jc nhung vi~c lam moi

Thz£ ba, tlf do h6a thudng m~i va dffu tu t~o di~u ki~n lam gia tang cac lu6ng

1 dfiu w ra nuoc ngoai , va nhu v~y lam cho nhung nguoi lao d<)ng trong nuoc ma't bot

Nhilng ngztm img hi) tolm ctiu hod l~i cho r~ng to~m c~u hoa kinh te' khong

I phai la nguyen nhan lam cho n~n tha't nghi~p gia tiing , rna trai l~i gop ph~n t~o them

:nhi~u vi~c lam hon, bdi vl:

Thzl nhfft , qua trlnh nay thuc d~y sl! co ca'u l~i n@n kinh te' h<;1p ly han, nang cao han nang ll!c qnh tranh va phat tri~n them nhi~u nganh - ITnh Vl!C moi, thu hut lll!c lu'<;1ng lao d9ng vao nhii'ng nganh moi nay

I

I

_ Thzl hai, qua trlnh nay lam cho nhii'ng ngttoi lao d9ng c6 cd h9i kie'm dtt<;1c vi~c

I lam phil h<;1p han voi nang ll!c va the' m~nh cua mlnh tren nhii'ng thi tru'ong qu6c gia

I va qu6c te' nho tinh ·'lttu d9ng" ciia thi tntong r9ng IOn

I

1 Thzl ba, tl.f do h6a thu'ong m~i va dfru tu' lam cho vi~c sll' dl;lng cac ngu6n h,tc

I hi~u qua va thuc dfiy Sl! tang tntdng kinh te' t6t hdn, giup tang ngan sach cho cac

chinh phu dftu tu' cho vi~c dao t~o, tai dao t~o va giup nguoi lao d9ng kie'm vi~c lam

I Ch_o den nay de nghien cuu thtfc chung v~ va'n d~ nay chua kh£ng dinh du'~c

tinh thuyet phi,IC cua quan di~m cho r~ng toan cftu hoa la nguyen nhan trtfC tie'p lam gia tang tlnh tr~ng thflt nghi~p d cac nu'oc Tuy nhien, ding cfrn lttu y r~ng trong bO'i canh toan cffu hoa c6 nhi~u nhan tO' gay ra ho~c lam trfrm trQng them tlnh tr~ng tha't

nghi~p d cac nu'oc Vi~c danh gia tac d<}ng cua toan cfru hoa d6i voi va'n d~ nay du'QC xem Xet trong m6i quan h~ t5ng th~ CUa nhi~u yeu tO' chinh tq - k.inh te- Xii hQi ,

dn-d m6i nuoc va nhi~u yeu tO' qu6c te' c6 lien quan

b) Tolm cdu hoti kinh te' vUi vffn dl thu nhqp, dm ~ffng va dn dfnh xii hi)i

Hfru het cac nha kinh te hi~n nay d~u cho r~ng toan cii'u hoti kinh te' khong

phai luc nao cling la nguyen nhan cua ffiQi Sl! bfft 6n trong Xii hQi, Va bao hQ ffi~U dich khong phai la doi sach thich h<;1p d~ giai quyet va'n d~ nay Tuy nhien cilng khong

th~ bac bo dUQC r~ng XU the toan cftu hoa va tl! do h6a thttdng m~i - dfru tU se d~y

thuc kinh doanh nhttng lao d()ng thi l<;1i di chuy€n ra't it (C6 th~ nen m()t vai con sO': Lu6ng dftu tu' trlfC tie'p tren the' giOi vao nam 1999 da tang ga'p 4,5 lftn so voi dong

I

1 chay trung blnh hang nam trong giai do<;1n 1988 -1993, trong khi sO' ngttoi di cu' ttr

1 nttoc nay sang nu'oc khac vao thoi di~m hi~n nay ciing chi tang trung blnh 2% m6i

cO' djnh t(,li m()t nu'oc, trong khi cac ye'u tO' san xua't khac thl di chuy€n nhanh voi tO'c

co sd san xua"t cling di chuy€n nhanh tu nu'oc nay sang nttoc khac Di~u nay ciing c6 nghia la lqi the' so sanh cua m()t quae gia luon bi d~t trong tr<;1ng thai d()ng Trong thoi

I d<;1i toan cau h6a cac cong ty xuyen quae gia chQD lt!a nude a€ dau tu' chu khong c6

va kinh te' tri thuc, lam cho thi trttong lao d()ng thay d6i Ion v~ chftt, trong d6_ngay

I cang thie'u hl;lt lao d<)ng c6 trinh d() cao v~ cong ngh~ thong tin va tri thuc n6i chung,

I

1 trong khi lao dong gian don, lao dong khong dttqc tie"p c~n voi cong ngh~ thong tin thl

I ngay cang dt.t thua Lao d(>ng khong lanh ngh~ khong phai chi ba't l<;1i trong co h(>i

I kie'm vi~c lam SJ! cich bi~t v~ trlnh d9 giao dQc , tri thuc va kha nang tie'p c~n thong tin giua hai nh6m lao d(>ng nay ngay cang lam tang khoang each v~ thu nh~p Tt.t li~u cua World Bank cho tha'y chenh l~ch ti~n lttdng cua gioi lao d()ng l~mh ngh~ va lao d(>ng khong lanh ngh~ t<;li m<)t so nu'oc tren the' gioi tlt cuoi th~p nien 1980 de"n nay da

8

Tuy nhien a day con c6 vffn d~ v~ kha nang thich ling ciia lao d(>ng trong thC1i O(;li to~tn c~u hoa Cac ffi(;lng htdi an sinh xa h<)i, cac cd hQt giao dl;IC va dao ~0 c6

t~m quan trQng then cho't trong vi~c thlfc hi~n rnl;IC tieu nay Giao dl;IC , dao t(;!O va pao t(;!O l<;1i CO tac dl;lng nang cao kha nang d6i ph6 vdi slf thay d6i ciia cac ca nhan

pi mfft vi~c va CO nhi~U kha nang kie'rn dltQC Vi~c lam moi hc1n SO VOi ngu'CJi CO it ky hang ho~c ky nang bi l~c h~u Cac chinh sach kinh te' vi rna thich h<Jp nhu' thue, tin fl;lng, tl! do h6a thi tru'C1ng lao d(>ng cilng t(;lo di~u ki~n thu~n lqi cho slf di~u chinh

nay

I

I a) Phtit triin bin vilng

Phat tri€n b~n vil'ng kinh te'- xa h(>i la xu hudng n6i len k€ tu th~p ky 80 do

· -tie'n trlnh toan du h6a- khu vl,l'c h6a dem l<;1i

I Chie'n hl'Qe phlit tric!n b<ln vilng d~t ra nhii'ng yeu du eao v<l eh~t ht<)ng ella sJ!

phat tri€n nhu': Sit d1;mg cac ngu6n l?tc mqt each c6 hi~u qua; Phat huy tot lqi tht so sdnh cua dtlt nLt<ic; San phdm san xudt ra c6 sue cgnh tranh cao; Ap d¥-ng cong ngh~

'lsdn xutl't ngay dzng cao va s{zch; -Cdi thi~n mo[ truiJng; Bao dam an s{nh xihf)i; _Giam

bot tinh trgng bcz't binh dtlng va ph{m h6a xii hqi; Giu gin ban sdc dan t<?c trong qua

ltrlnhphCaht.:iiln h' ; t b;, - - A ;:, , A ' • • h?· h A

ten u'<;fc p at tnen en vung cung yeu cau cac quoc gta p at t am gta rQng lhc1n va sau s~c han vao h~ th5ng phan cong lao d(>ng quo'c te, vl khi d6 cac ngu6n VOn con nguoi- tai nguyen thien nhien Va von V~t chfft se du'QC sii' dl;lng hQp ly va CO

lhi~u qua hdn Sl,l' lie~ ke't kinh te qu6c te khong nhung to't cho slf tang tntdng rna con

I tilt eho vi~e gi:ii quye't nhii'ng ni)i dung eilt ye'u khae ella sJ! phat tri6n b<ln vilng nhtt

xoa d6i giam ngheo, cai thi~n an sinh xa h()i, cai thi~n rnoi tntong v v

Xay dlfng co sd h~ tang va phat tri~n ngu6n nhan llfc b~ng cac bi~n phap nhtt thu hut v6n dau tu ke ho~ch h6a dan s6, md r9ng m~ng htoi y te' c9ng d6ng , d~y

r~nh giao dt,IC va dao t~O V.V cling Ja nhii'ng nQi dung hqp thanh quan trQng CUa Fhien htqc phat tri€n b~n vii'ng

I c) Chuyin mc,znh sang nln kinh t( tri thuc

Duoi tac d9ng cua xu the' toan cau hoa kinh te' va CUQC each m~ng khoa Ieong ngh~ moi ll,tc lltqng san xua't phat tri~n cao dQ, trong d6 tri thuc khoa hQC cong

hQC-lngh~ va thong tin ngay cang d6ng vai tro to Ion d6i voi n~~ san xua't Khai ni~m nln fkinh te' tri thz?c du<Jc Lien Hi~p Qu6c chinh thuc sit dt,Ing trong vai nam gan day d~

lma Slf phat tri~n kinh te Se ngay cang pht,I thUQC chu ye'u VaO nhan t6 tri thuc, tri tu~

Iva thong tin

: f)~ tie'n de'n n~n kinh te' tri thuc thl trong chie'n h.tqc phat tri~n cua cac qu6c lgia, di~m truoc he~ \·a chii ye'u la phat tri~n m9t each toan di~n nhan t6 con nguoi, la lkhuye'n khich va 'coi duong nhan tai N6i each khac, linh vJ!cQ_~u tu_quantrc;mg nlla't

I d~ thuc dfty n~n kinh te' tri thuc phat tri~n chinh Ia dau tu vao v6n con ngttoi Ti~~

live khoa hQc - c6ng ngh~ va ngu6n nhan IJ!c dttqc dao t~o c6 tri thuc- se la the' m(,lnh /k.hong gl thay the' duqc , g6p phan t(,lo l?p nang llfc qu6c gia trong qua trlnh C(,lnh

1 tranh -va h9i nh?p

I

I

c) Cdi each tlzi ch(, xac djnh lc,zi vai tro cua nha nztuc

Qua trlnh to?in cau h6a thuc d~y vi~c cai each sau r9ng cac th~ che'

kinh.te'-xa h9i cua m6i quoc gia, rna ffiQt trong nhung n9i dung quan trQng nha't la xac djnh l(,li vai tro eli a nha n uo.:

Duoi ap IJ!c ctia xu the' toan cau h6a va HNKTQT, ta't ca cac nttoc d~u phai tie'n hanh di~u chinh chinh sach va cac ho~t dQng thlfc ti~n trong cac linh VlfC kinh te';

xa h9i va quan h~ !\ inh te' qu6c te' theo hu'ong tlf do h6a va md etta nhi~u hon Thach thuc nay d6i voi de nu'oc, nha't la cac nu'oc dang phat tri~n va cac nttoc chuy~n d6i tlt

10

.n~n kinh te t~p trung sang kinh te thi tntC1ng, hi het sue Ion Cac nttoc nay khong

119 eli b~ng m9t cd che quan ly moi (tu quan ni~m den b9 may va phttdng thuc ho~t

-phap ly, cac qui dinh lien quan den chinh cac sach kinh te- xa h9i v.v d€ bao dam

h<;jp d6i voi hoan canh Cl,l th€ CUa tung nu'OC tham gia VaO qua trlnh toan cftu h6a

The gioi trong tien trlnh toan cftu h6a kinh te da c6 nhii'ng tien b9 dang k€

l<:ti c6 it tien b9 hon trong cai each thi truC1ng lao d<)ng N~n thfft nghi~p cao va dai

d~ng cling nhu' slf bfft blnh d~ng v~ thu nh~p dang c6 xu huang tang len a phfrn IOn

djnh ciia xa h9i

dam r~ng nhii'ng nguC1i lao d<)ng v§n c6 th€ tiep t1,1c lam vi~c trong di~u ki~n moi

Dudi tac d(>ng cua xu huang khu vvc h6a va toan cftu h6a, hftu he't cac qu6c :gia tren the' gidi d~u ]!fa chQn mO thll'c hQi nh~i> tich c\(c vito n~n kinh te' the' gidi di!

lphattri~n

I Chie'n lu'qc h(>i nh~p qu6c te' tC;to cd h()i cho cac nude c6 kha nang tie'p c~n vdi

I thi truong the gioi, voi nhung cong ngh~ hi~n dl;li, voi nhung thanh tvu moi trong-quan lly, nho d6 CO Cd h(>i phat tri~n tang t6c Va rUt ngiin du'QC thoi gian cong nghi~p h6a -

hi~n dl;li h6a dfft ml'oc H(>i nh~p kinh te' khu vvc va toan cftu tl;lO di~u ki~n cho cac

I qu6c gia ke't hqp t6t nha"t sue ffil;lnh dan t(>c voi sue ffil;lnh qu6e te'' phat huy du'QC n(>i live va 'm<;>i tiem nang sang t(fO, d6ng thoi tranh thu du'QC t6i da cac ngu6n Ivc ben

I ngoiii ph11c V\1 cho phat trii!n

I Tom l:;li, tae d(>ng eua xu the' toan du hoa kinh te'_ d6i vdi vi~e dieu chinh va llva ch<;>n chie'n lu'QC phat tri~n cua cac qu6c gia la ra't m~nh me va sau siic Chi c6 qu6c gia nao thich ling nhanh nhl;ly VOi XU the' nay, tlm du'QC mo hlnh- chie'n lu'QC phat

I tri~n phil hqp va v~n dl;lng sang tl;lO - e6 hi~u qua vao hoan canh Cl;l th~ cua nu'oc

I mlnh thl moi co rh~ tang rruang va phat tri~n nhanh, cai rhi~n ducjc vi the cua _minh

I trong n~n kinh te' the' gioi

I

I

12

*

II NGUON NHAN LCC VA VAN DE DAO T~O NGUON NHAN L\!C

1 Ngudn nhiin l~te va vai tro ciia no d6i vOi stt phat tri~n trong bO'i canh toan

1.1 Ngudn nhiin life la m('>t khai ni~m r('>ng, rna n('>i dung ctia n6 bao g6m hai

1 khia c~nh, tha nhat d6 la toan b('> kha nang ho~t d('>ng ctia lt!c lu'CJng lao d('>ng xa h('>i, tha

I hai d6 Ia sue lao d9ng, kha nang, trlnh d('>, ky nang, y thuc ctia tung ca nhiin va m6i

I quan h~ qua I~i giua cac ca nhiin d6 M~t thu hai ctia ngu6n nhan lt!c dang ngay cang Gu'{jc quan tam va rfft c6 y nghia a6i voi St! phat tri~n kinh t~- xa h('>i, va chinh m~t nay n6i len chfft lu'cjng ctia ngu6n nhiin lJ!c

Vi~c hlnh th~mh va t~o dt!ng ngu6n v6n nhiin l\fc ctia m6i ca nhiin chi "nh la qua trinh thay d6i chat lu'cjng CUa SUC lao d('>ng Qua trlnh nay chu ye"u do trlnh GQ giao dl,lC, kinh nghi~m, sue khoe va dinh dttong quye't djnh Ngu6n v6n nhiin lJ!e du'CJc t~o ra qua qua trlnh dffu tu' vao ngu6n nhftn l\fc, bao g6m dffu tu' VaO giao dl,lC - dao t~O Va tlf dao tao sue khoe va dinh duong Giua cac m~t nay e6 tinh b6 sung lfrn nhau ra't eao

Vffn d~ Plzat triin ngudn nhan l~te effn hi~u theo hai nghia Xet til g6c d9 m('>t

·-dat nuoc, d6 la qua rrlnh t~o dt!ng m{)t l\fc lu'cjng lao d('>ng nang d('>ng, e6 ky nang va sti' dl,lng l\fc lu'CJng nay m('>t each c6 hi~u qua; Con xet til g6c d('> ca nhan, d6 la vi~c nang : cao ky niing, ni!ng h,tc himh di)ng va chlft lttqng cui)c s6ng nhilm nil.ng cao niing suilt lao

I ct9ng va thu nh~p

I M('>t each ro rang hon, c6 th~ n6i phat triin ngudn nhiin life la cac ho~t d('>ng

I nh"ttm nang cao va khuye'n khich Sl! dong g6p v~ kie"n thuc va th~ l\fc ctia ngu'C1i lao : di)ng nh~m dip Ung t6t hdn cho nhu c~u sin xuilt vil phat triin Kie'n thUc c6 dtt<_!c nh(! ·

qua trlnh dao t~o va tie"p thu kinh nghi~m, trong khi d6 th~ lt!c c6 du'<Jc nhC1 che' dQ dinh du'Ong ren luy~n than th~ va cham s6c y te' Nhu' v~y pluit triin ngudn nhiin life bao

g6m cac qua trlnh nhu' phat tri~n giao dl,le, tie'p thu kinh nghi~m, tang cu'C1ng th~ lt!c, ke" ho~ch h6a dan so, tang ngu6n v6n xa h('>i v.v

Trong qua trlnh phat tri€n ngu6n nhan hfc, giao d~;~c va dao t{ZO Ia m()t kenh c6

1 vai tro d~c bi~t C6 th~ n6i giav dl;lc va ciao t~o la ye'u t6 n€n tang ciia phat tri€n

I ngu6n nhan hfc Giao dl;lc va dao tc;to kh6ng chi g6p ph~n nang cao trlnh d9 nhan ltfc,

I rna con d6ng g6p YaO vi~c nang cao tfft ca cac qua trlnh neu tren trong vi~c phat tri€n ngu6n nhan ltfc

Diw tq,o ngu6n nhiin lr,fc Ia khai ni~m htfp hon so vdi phat triin ngu6n nhcm

lTJc Diw t{lo ngu6n nhiin l(tc la vi~c thong qua ht% th6ng giao dt,Ic - dao tc;to, trang bj cho nguoi lao d(>ng nhung kie'n thlic, kinh nghit%m, ky nang c~n thie't nh~m dap ling cac yeu c~u ciia cac hoc;tt d()ng thtfc ti~n

*

1.2 Xu the' toim ctiu hoa kinh tt cung vdi stf xufft hit%n ciia nin kinh tt tri thuc

lam cho vai tro cua tri thlic d6i vdi Stf phat tri€n ngay cang gia tang mc;tnh me Trong bai canh hit%n d~i ti~m nang kinh te' ciia m(>t nude truoc he't pht,I thu()c vao trlnh d() khoa hQC & cong ngh~ CUa OUOC d6 Quae gia nao CO u'U the' trong linh VrfC nay se CO

u'U the' trong ph at ::i& n kinh te' va nang cao vi the' cua mlnh tren tntong qu6c te' Trinh

dQ khoa hQC & cong nght% CUa mot qu6c gia l(,li phl,l thUOC vao ngu6n nhan lrfc CUa qu6c gia d6 Ngu6n nhan lrfc chfft h.tqng cao, do d6, trd thanh vii khi cc;tnh tranh c6t tii'

cua mf>i quae gia f)a CO rfft nhi~u bai hQC thfft bc;ti khi mot ntl'dc si't dt,Ing cong_ngh~ ngoc;ti nh~p tien tie':-~ trong khi ti~m lrfc khoa hQC cong nght% trong nude COn non ye'u (Srf ye'u kern the f:i~n d ch6 thie'u cac chuyen gia gioi v~ khoa hQC - cong nght% va quan ly, thie'u d(>i :-~gtl ky thu~t vien va c6ng nhan lanh ngh~, va do v~y khong th€ ling dt,Ing du<Jc de cong nght% moi) Nang cao chfft luqng ngu6n nhan lrfc, vl v~y, trd

mot vai tro n6i bi: vdi phttong thuc san xufft va tie'p c~n thi tru'ong toan c~u ciia chung Bi~n dang lU'U y Ia cac cong ty xuyen qu6c gia khong chi la hi~n than ciia cac

14

qua trlnh t6 chile san xufit - trao d6i - phan ph6i - tieu dung xuyen qu6c gia ' khong

I chi Ul bi~u hi~n () ca"p vi m6 cua cac qua trlnh kinh doanh qu6c te' vi ffi\}C tieu l<;Ji nhu~n - thi phftn - doanh s6 va 6n dinh; rna cung voi tac d<)ng cua cac xu the' qu6c te'

cac lu~t choi ' th~m chi hlnh thanh va di6u tie't cac lu~t choi cling nhu' chinh sach kinh te' cua nhi~u qu6c gia

dong m<)t vai tro n6i b~t nho phudng thuc san xufit va tie'p c~n thi tntong toan cftu Cac cong ty nay se dftu tu' vao qu6c gia- Hinh th6 nao c6 moi tru'ong th€ che' thu~n 1<;1i , c6 ngu6n nhan ll}'c khong chi re tu'dng d6i v~ gia lao d<)ng rna con c6 ti~m nang

tri tu~ va tay ngh~ thich h<;Jp E>6i voi cac nu'oc lq.c h~u, TNCs Ia d6i tac khong th€ thie'u du<;1c tren con dttong phat tri~n kinh te' va phat tri€n khoa hc;>c & cong ngh~ Voi hlnh thai phan c6ng lao d<)ng qu6c te' moi, TNCs c6 th~ xay dl,l'ng hang loq.t cd sd san xufit hit%n d:fi Ci cac nu'oc kern phat tri~n TNCs se dftu tu' vao nu'oc nao c6 moi tntong thti che thu~n lc;5i va c6 ngu6n nhan ltfc kh6ng chi re tu'dng d6i v~ gia lao d<)ng rna con c6 ti~m nang tri tut%, tay ngh~ thich h<;1p Vi v~y, khi h<)i nh~p vao qui dq.o phat tri~n kinh te qu6c te' hi~n dq_i, d€ CO th€ t~IT dl}ng Cd h<)i phat tri€n nay, cac nu'OC ngheo phai c6 san m<)t ngu6n nhan ll,l'c du'Qc dao tq.o chuyen mon t6t, co ky nang ngh~ nghit%p cao va co du di~u ki~n_ d€ tiep nh~_n cac loq.i tri thuc cong ngh~ moi Khong CO ngu6n nhan 1\}'c chat lu'<;jng cao, cac nu'oc lq_c h~u Set\}' danh mat Cd hQi nay B6i voi cac nu'oc kern phat tri~n, ne'u nhu' ngu6n v6n tai chinh co th€ huy d<)ng du<;1c

I phftn IOn tu ben ngoai thl ngu6n llfc con nguoi lq.i phai dlfa vao chinh kha nang ben

trong ctia qu6c gia do Chi c6 phat huy t6i da n<)i ll}'c, voi m<)t ll,l'c Iu<;1ng lao d<)ng giau

ky nang va sang tq_o moi th\}'c hi~n du'QC kha nang Vu'Qt len d~ phat tri~n

Tom lq.i, trong b6i canh phat tri€n hi~n dq.i, ye'u t6 con nguoi luon dong vai tro quye't djnh N~n kinh te qu6c te' hi~n dq.i ngay cang dl,l'a tren l<;1i the phat tri€n chu

I ye'u la tri tu~ Tri thuc va tri tu~ trd thanh d<)ng ll}'c moi cho s\}' phat tri€n ctia toan

~hlin lo~i N~u tnr&c day sg phat tri~n cua m<)t qu6c gia chu y~u dga vao cac ngufm

I

1

*

2 Van di dilO tc;o ngu6n nhan lrjc trong boz canh toan ctiu hoa

Th{c nhfz't, xu tht toan ctiu hoa kinh tt dmg v6i cuf)c each mc;ng khoa h{Jc cong ngh~ Jzi~n dqi dan dtn mf)t cuf)c each mqng vi dao tqo ngimh nghi trong xii

-lu')i Do do, cac quoc gia phai chua?n bj cho minh nhilng tiim lrjc lao df)ng dap ung yeu ctiu cila mf)t h~ thfing nganh nghi m6i dang phat triin phil h(lp vUi xu tht thm dc;i

I

I cong nhan cd xanh (nhung ngttoi san xufit trt,I'c tie'p) se ngay cang giam S6lac;1ng

: cong nhan cd vang (nhung ngttoi lao d<)ng c6 trlnh d9 d~i hQc) cling ngay cang tang,_

1 cong nhan cd vang se d~n chie'm ty ~~ ap dao d6i _voi cong nhan cd xanh cong

I nghi?p trong n~n kinh te' rnoi Vi~c xay dt,I'ng d<)i ngli nhan lt,I'c c6 trlnh d<) khoa hQC,

cong ngh~ va nang cao tO' chit van h6a - khoa hQC - cong ngh~ CUa Ca dan tQC, do do,

1' A A _:: ,._, 1 11

Trong bO'i canh toan du hoa kinh te', cac qu6c gia con phai httdng de'n vi~c dao t<;1o nhii'ng con ngttai thich ling vdi thai d<;1i c<;1nh tranh 6 <;1t va kh6c li~t d~ phat tri~n Vi~c dao t<;1o m<)t the' h~ mdi cac doanh nhan - nhii'ng ngu'ai lao d<)ng c6 tri thU'c

- khoa hQc - cong ngh~ hi~n d<;1i, tri thuc - nang h,tc kinh doanh - nang h,tc qnh tranh d~ dftn d~ t doanh nghi~p danh phftn th~ng trong CUQC C<;lnh tranh kinh te' trong Va ngoai nu'dc, phai la ffil;lC tieu CO ban trong chfnh sach giao dl;lC - dao t<;lO cua CclC quo'c gia trong bO'i canh toan cfru hoa

Tha hai, dztm tac dl)ng cua xu tht toim ctiu hod kinh t{, vi?c diw tq,o nguDn nhan lz.tc ctin phai dzt(lc dtiu tzt pluit triin theo ml)t phztdng cham mm, do Ia dao tiJ,o tlutiJng xuyen - dao tq,o sufft diJi

I Do sl,I' thay d6i nhanh chong cua khoa hQC cong ngh~ va do tinh linh ho<;lt ghe

1 gdm cua thi tntong rao d<?ng trong b6i canh toan du hoa, kien thuc- ky nang trCi nen d~ bi l<;1c h~u Vi v~y, giao dl,lc & dao t<;1o phai trCJ thanh m<)t nhu du su6t doi cua con ngu'ai Giao dl;lC & dao t<;lO piliii khuyen khich ren luy~n tinh hoai nghi khoa hQC va

I tinh tztdng dol ciia kitn thuc d6 cho phep thich nghi dfr y du hon, nhanh hon vdi nhii'ng

1 nhan tO' mdi

I Trong thai d<;1i khoa hQc- cong ngh~ va toan cfru hoa kinh te, ngttoi lao-d<)ng

phai lam vi~c vdi nhii'ng ky thu~t mOi va nhii'ng cai mdi nay dang ngay cang tac d<)ng nhi~u hon vao cong vi~c cua hQ Giao dl;lC & dao t<;lO se lien quan de'n toan b<) CUQC doi chu khong phai chi (J thai tu6i tre Giao dl;lC ph6 thong va chuyen nghi~p phai

I giup con ngttoi c6 th6 hQc thttong xuyen- hQc su6t doi, va giao d\lc phai chuffn bi cho con ngttoi v~ n<)i dung va phttong phap d6 hQc thttong xuyen - hQc su6t doi MQi ngttoi c6 th6 hQc trong nha trttong, hQc ban ngay, hQc ban dem, hQc tu xa, hQc theo h(!

I chinh qui hoi;ic khong chinh qui, phi chinh qui v~ ta't ca cac b<) mon - cac IInh Vl,I'C rna

r eo GIAO ouc vA 8~0 T/IO 1

lii\libNG 8H KINH TE TP HCI 1

{< i

t}A2~.'1_j

ngttbi h<;>c quan tam Giao d1,1c thttang xuyen phai bao dam nang cao trlnh d9 chuyen mon va dao tqO l<;ti dQi ngli lao d(>ng trong n~n san XUfft Xa hQi, khong phi} thUQC vao tdnh dq h<;>c va'n,ngh~ nghi~p, muc so'ng, thu nh~p hay chuc VI} v.v Nhung kie'n thuc va ky nang ngh~ nghit%p se phai d6i moi va do GO doi hoi phai t1! hQC ffiQt each thttang xuyen va c6 h~ tho'ng trong su6t cuqc dai Ngttai ta c~n "hqc hoi di biet each hqc m6'i , dE thu'ang xuyen thich nghi voi cac tri thuc khoa hQc va cong ngh~ moi

H<;>c thu'ang xuyen - hQc su6t dai la d~c tntng co ban ciia m9t n~n giao dl}c dao t<;to d~n rnang tinh toan c~u Vl the', h~ tho'ng dao t<;to cling phai dttqc thay the', thay vl h~ tho'ng dao t<;to m<?t l~n cho m<?t dai ngttai la m<?t h~ th6ng dao t<;to lien tl}c trong su6t dai ngu'ai Phuong phap giao d1,1c & dao t<;to cling phai thay d6i rn9t each can ban, toan di~n Mo hlnh nha tru'ang dung phttong phap d<)c tho<;ti voi phu'ong thuc giang d<;ty va hQC t~p thl;l d<)ng, nh6i nhet da trd nen I6i thai Giao dl;IC & dao t<;tO phai dttqc tie'n hanh va tie'p thu b~ng nhi~u each khac nhau, d6ng thai phai phat huy Jong say me, ham thich hQC t~p CUa ngttai hQC

lilm thay ddi ciin ban cdc phztdng ti?n, phztdng thuc diw tt;~o

S\f ra doi cua Computer va Internet da lam cho nha tru'ang khong con giii' vai tro d9c ton trong vi~c truy~n d<;tt tri thuc Ngttai h<;>c se hQC du'QC cit nhi~u qua cac phttong ti~n truy~n thong va Internet, va se nghe theo "nguiJi thay may di~n toan "

8~c bi~t Internet Ia m9t kenh sieu thong tin toan c~u, ke't n6i ngu6n tri thuc d~ tich · lUy cua toan nhan Io<;ti trong m9t m<;tng lttu thong nha't quan, vl v~y n6 phai dttqc sii' dl;lng dE tie'p nh~n thong tin va nang cao tri thuc khoa hQc cong ngh~ cho ngttai lao d<)ng

Xu the' toan cau hoa doi hoi gi£io dl,lC-: dao t<;tO phai b~t d~u tit vi~c vi tinh h6a nha tru'ang, va day chinh Ia khau d9t pha vao con dttC1ng phat tri~n Vi~c ung d1,1ng va

I phat tri~n cilng ngM thOng tin trong giao d\lc- diio t~o se ~ora mQt bttdc chuy~n cd

18

'lban trong qua trlnh d6i moin<)i dung, chu'dng trlnh, phu'dng pha?p giang ~y, hQC t~p, quan ly giao dt;IC Vi~c pho c~p may tinh trong tru'CJng h<;>c, pho c~p cong ngh~ thong

I tin trong xa hQi d~ tie'n toi tlf d<)ng h6a, tin hQC h6a m<;>i qua trlnh san xuft"t Va dich Vl;l

hl d~c trung n6i b~t ciia giao dt;Ic & dao t(;lo trong xu the' toan cffu boa kinh te' Bay

I th1,l'c S\l' la CUQC each m(;lng trong giao dt;IC dao t(;lO

Tine tu, vifc si't dl)ng phd biln tie'ng Anh trong giao dZJc & dao tq,o liz m9t yeu

I cilu th~tc te' mil ctic quffc gia phai hztfJng tUi trong thdi d{li toan ctiu hoa

lngo(;li giao, la tieng "m~ de" cua ngon ngu may tinh va Internet St! ph6 bien cua

I

tieng Anh Ut s1,l' th~ t khong th~ phu nh~n, va trong thlfc te' tie'ng Anh Ia ngon ngu cua toan cfiu h6a kinh te Hi~n da co khoang 200 tri~u nguoi dang sii' dt;~ng tieng Anh nhu' ngon ngu thu nhfft, 2/3 dan s6 the gioi dung nhu' ngon ngu thu hai, va 116 dan s6 the gioi dang h<;>c tieng Anh Theo dt! bao thl c6 khoang Yz dan s6 the gioi se it nhi~u

Muon h(>i nh~p kinh te the gioi, tham gia vao qua trinh toan cffu h6a thl phai biet sit dt;Ing tieng.Anh Vi~c d(;ly tieng Anh trong h~ th6ng giao dt;Ic thcri d(;li toan cffu -h6a phai g~n li~n voi d(;ly tin hQC Va ngu'<JC l(;li , d<;iy tin hQC g~n li~n Voi d;;ty tieng Anh Di nhien, vi~c ph6 bien tieng Anh trong giao dt;Ic & dao t;;to d cac qu6c gia

lkhong c6 nghia la lam suy giam v! the' cua tieng m~ de Cac hi~u quad~ chong l;;ti S\1' l:;tm dt;Ing tieng Anh la c6 suy cho vi~c sii' dt;Ing tot tie'ng m~ de Nhttng ngan ~h;}n tie'ng Anh la di~u bfft kha thi, Ia l~p di trong xu the' toan cffu h6a hi~n nay

Thzc niim, xu lu!Ung thztdng m{li hoa quoc tt tro~g linh vifc gUio d'f#: & dilo t{lo ngay cang phtit triin, ctic quffc gia c&n co dffi stich giam thiiu finh tr{lng "chay mall

I chill xtim " trong b6) c4nh tolln cilu h6a

•

Du mu6n hay khong ciing phiii thU'a nh~n ding, ngay nay giao dlfc & dao t~o

ngay cang c6 xu huang thu'ong m~i h6a qu6c te· Trong d6 vi<%c du hQc mtoc ngoai, du hQc t?i ch6 du'<;Jc coi Ia hanh d()ng xua"t khffu dich Vl;l giao dl;lc- dao t?o Hang nam kim ng?ch CUa ho?t d{)ng thu'ong m?i giao dl;IC lO?i nay tren the' gioi len d6n gffn 30 ty USD, trong d6 ;'vly chie'm phfrn Ion nha"t, hon 7 ty USD I nam, tie'p sau la cac cu'C1ng

qu6c v~ giao dl;lc nhu' Phap, Due, Anh

Du hQc chinh la hlnh thuc nh~p khffu tri thuc khoa hQc cong ngh<% c6 hi<%u qua cao cua cac qu6c gia dang phat tri~n Tuy nhien, m()t va'n d~ d~it ra d6i voi giao dl;IC

& dao t?O CUa cac qu6c gia trong bo'i canh toan CftU h6a la tlnh t~ng nhii'ng ngu'Bi lao d()ng c6 trlnh d<) cao (nhantai) rC1i bo t6 qu6c, di tlm vi<%c r6i s6ng trQn dC1i (J cac nude phat tri~n Trong so nay tru'oc he't phiii n6i de'n so' sinh vien di hQc (J nu'oc ngoai nhung khong trd \·~ t6 qu6c Trong vong hon 40 nam trCJ l~i day, con s6 nay da tang ga"p 7 lftn, tu 245.000 nguC1i nam 1960 len 1,7 tri<%u nguC1i vao nam 2000, trong d6 Chau A chie'm toi 44% C6 hi<%n tu<Jng chdy mtiu chat xtim nay m()t m~t la do di~u ki<%n Etm vi<%c to~ :uong cao, moi truC1ng song thu~n l<Ji (J nuoc ngoai, m~t khac la

L do Chinh SaCh thu hut cha't xam CUa CaC niJ'OC phat tri~n Vi V~Y CaC qu6c gia, d~C bi<%t

la cac qu6c gia dang phat tri~n, dn phiii c6 d6i sach nhfim giam thi~u tln'h tr?ng

"chay nao" tren b~ng nhi~u bi<%n phap, tll' kinh te' toi chinh tq, van h6a, phap lu~t, che' tai Vi<%c chu d<)ng thlnh thanh cac m?ng luoi ~P h<Jp cac nha khoa hQc trong nude

-

-Va cac nha khoa hQC CO cung ngu6n CQi dang lam vi<%c d nu'OC ngoai tham gia cac ho~t d()ng nghien cliu nr va"n, dao t?o vll<Ji ich cua t6 qu6c du'<Jc coi Ia m()t giai phap hii'u hi<%u

Th(t sau, trong xu tht toim cdu hoa kinh tt, h(lp ttic quffc tt trong linh V{IC dao tr;w va sit dl;lng ngu6n nhan hfc ngay cang tr1J thanh hifn tzi{Jng phd biln

Trong boi d.nh toan cftu h6a kinh te' va du'oi tac d()ng ciia CUQC each m~ng khoa hQc - cong ngh~ hi<%n d?i, nhu cfru va kha nang thl!c hi<%n s1,1' h<Jp tac qu6c te' v~

20

phat tri~n va slt dt,mg ngu6n nhan h,tc ngay ca.ng trd nen tfft ye'u va ro net E>a c6 rfit

.I nhi~u hlnh thilc hqp tac duqc d~ xuat voi Stf cam ke't thtfc hi~n cua nhi~u quO'c gia va t6 chile qu6c te', trong d6 m<)t sO' hlnh thilc da duqc tri~n khai nhu: HJ trf/ phat triin

I giao dl;lC - diw (flO, cham s6c sac khoe ban ddu, bao v? moi tru(!ng sorzg, ngan chijn d9i djch HN, ngan chijn n9n chay mau chf{t xam va d~n bu thi?t hqi Hffu nhu tfft ca

I cac quO'c gia tren the' gioi d~u da tham gia vao cac hlnh thilc h<;1p tac nay voi mile dQ

rang cac m t uc 9P tac tren, 9P tac quoc te ve g1ao l,lC - ao ti,!O a van

I d~ c6 y nghia quan trQng hang dffu trong vi~c nang cao chfft lu<;1ng lao dQng va giup

I cho m6i qu6c gia tie'p c~n duqc voi cac thanh ttfu khoa h9c - c6ng ngh~ tien tie'n , hi~n di,ti Nhi~u nuoc coi day Ia con duong co ban d~ rut ng~n khoang each chenh

-ll~ch v~ trlnh dQ phat tri~n voi khu VtfC va the' gioi Vi~c ell' can bQ, chuyen gia, hQC

I sinh ra nuoc ngoai hQC t~p, c6ng tac duqc nhi~u nuoc quan tam va trd thanh phuong

· thuc chu ye'u ci~ phat tri~n ngu6n nhan h,tc d m6i nuoc

I Vi~c sli dyng lao d<)ng cilng ngiiy ciing mang tinh qu6c tii h6a rQngriii Xu

I huang ctfiu tu tn!c tiep ngay cang gia tang va stf di chuy~n 6 i,tt cac ngu6n ltfc s~n xu~t _

I giUa cac nttdc dii !ilm cho qui mO cUa lao d<)ng tting th€ dtt<;!c sll" d~ng vuQt ra khOi phi,tm vi m<)t quae gia, lanh th6 Tren thtfc te', stf di chuy~n nhan ltfc giua cac nuoc

I Trong cac hlnh thilc h<;1p tac quO'c te' v~ sl't d1,1ng lao d9ng, ph6 bien hon ~a Ia vi~c dua nguoi lao d<)ng di lam vi~c C1 nuoc ngoai duoi hlnh thilc xuat khdu lao dQng

I Nhi~u nuoc, rna chu yeu la cac nuoc dang phat tri~n, da coi xua:t khfiu lao d9ng la

cang thing v~ lao ci<)ng du thua trong nuoc, tang thu nh~p cho nguoi lao d9ng va ta-ng ngu6n thu ngo~i t~ cho nha nuoc Ngoai xuftt khfiu lao d<)ng, cac hlnh thuc h<;1p tac

I khac nhu xudt khdu vi~c lam, trao ddi chuyen gia, h(lp ttic nghien czlu, h(lp ttic triin

I khai - ung d1;1ng cdc thanh tl,lu khoa h(Jc cong ngh? v v cung dang trd' nen ph6 bie'n

I M6i quO'c gia tuy theo nhii'ng Q(;lC di~m va di~u ki~n rieng rna chti trQng de'n tUng lo(;li hlnh ho(;lt d(>ng Cl,l th~ (Ch~ng h(;ln, trong khu vtf.c, Trung QuO'c luon coi vi~c xua't khffu lao d(>ng va xua't khffu vi~c lam la m(>t huang cd ban trong chie'n lu<Jc giai quye't cong an vi~c lam, chO'ng tha't nghi~p; Singapore thl chu trQng vi~c thu hut nhan tai trong va ngoai nuac d~ tang cuong ti~m llf.c khoa hQc cong ngh~; Nh~t Ban l(;li chu trQng vi~c moi chuyen gia nuac ngoai vao giang day (J trong nuoc d~ tie'p c~n voi tri thuc khoa h9c- cong ngh~ Phudng Tay ) Ta't ca nhung hlnh thuc d6 t(;lo nen trao htu chuy~n dich lao d(>ng quO'c te' nh~m phan bO' va sii' d1,1ng ngu6n nhan llf.c m9t each

1 hi~u qua nha't

Dong di chuy~n lao d(>ng qu6c te' hi~n nay khong chi chay tit cac nuac dang phat tri~n sang cac nuoc phat tri~n, rna con c6 xu huang ngu<Jc l(;li Do nhu cftu v~ ltf.c lu<Jng lao d(>ng ngay cang da d(;lng vf: chung lo(;li, cd ca'u nghf: nghi~p va trlnh d9 nen

d m6i quO'c gia d~u d6ng thoi di~n ra hai qua trlnh ngu<Jc chi~u: Xuat khdu lao dQng lo{li nay ~v-~ Nlzqp kha?u lao dQng lo{li kia C6 nhi~u nuac truoc kia chi chuyen xua't khffu lao d(>ng thl nay l(;li c6 nhu cftu Ion v~ nh~p khffu lao d(>ng (Ch~ng h(;ln;trong khu Vlf.C, d~ dO'i ph6 voi tlnh tr(;lnh thie'u lao d(>ng c6 chuyen man, Thai Lan gffn day

da phai nh~p khilu ky su d~t tU' Trung Qu6c va ky su dit$n tit tU' An D<};-ho~c Malaisia

da phai nh~p khilu ky su va lao d9ng lanh ngh~ trong ngfmh nang lu<Jng cua, An E>9

va Philipin ) E>i~u nay cho tha'y ta't c:l cac nuoc d~u c6 th~ va c6 I<Ji khi tharp gia vao thi trttong lao d(>ng qu6c te' ne'u bie't khai thac - phat huy cac ti~m nang - l<Ji the'

v~ ngu6n nhan lt,tc cua minh

22

Chudng 2

CHINH SACH DAO T~O NGUON NHAN Ll)'C CUA MOT so NUOC

""' ., ' ~ , , ,

KHU Vl}C TRONG BOI CANH TOAN CA U HOA KINH TE

Cac mtoc va Hinh th6 trong khu Vl/C da tie'n dtt<;lc nhung bttoc dai tren con dttong phat tri<fn kinh te' va h()i nh~p quO'c te' m()t ph~n la nho slf thanh cong trong chinh sach dao t:;to nhan llfc, t:;to dlfng ngu&n vo'n con nguiJi Co th~ khai quat m()t sO' n()i dung chu ye'u cua chinh sach nay nhtt sau:

QUOCTE

chu chO't trong hfru he't cac chie'n ltt<;Ic phat tri~n kinh te'- xa h()i cua cac mtoc va lanh th6 trong khu vlfc

Nh~t Ban lu6n coi ngu6n nhan h,tc la ye'u tO' quye't dinh tttong lai cua da't nttoc D<f phat tri<fn va h()i nh~p quO'c te, vi~c dfto t:;to va nang cao cha'tTit(jng ngu6n nhan -hfc la <:httong trlnh lu6n dtt<;Ic chinh phil Nh~t ttu tien va tie'n hanh song song voi chie'n ltt<;Ic phat trien kinh te- xa h9i trong m6i thoi ky Tu d~u th~p ky 1980, Nh~t Banda d~ ra ffil;lC tieu: d{lO tt;lO nhz7ng th( h~ mm CO tfnh niing dQng, sang tt;lO, CO ki(n thuc chuyen mon siiu, co khii niing suy nghi- lam vi~c dQc lqp, khii niing giao tie'p quae tt

di dap t?ng nhilng doi hoi cua th( gim, Vm Szj ti(n bf) khong ngitng cua khoa hl)C Va

xu the' cr;znh tranh - h(lp tac toan cdu Lu~t giao dt,1c Nh~t Ban chi ro giao dt,1c·dtt<;1c coi Ia nhi~m Vl,l cua quO'c gia va la quy~n co ban cua IDQi ngttoi dan Nh~t Ban N~n giao dt,1c hi~n c1~i cua Nh~t Ban d~t tren n~n tang vung ch~c, ke't h<;1p giua xu the - · httong ngo:;ti - huang toi n~n kinh te' tri thuc, n~n van h6a cao va phong phu ctia phttong Tay - voi try~n thO'ng cham chi lau doi cua ngttoi dan Nh~t Ban Giao dt,1c d

Nh~t Ban dtt<;Ic uu tien d~u ttt tren nhi~u khia c:;tnh Cac di~u lu~t thanh l~p h~ thO'ng giao dl;IC moi neu r5 ding cac gia dlnh phai CO nhi~m Vl;l d~t Vi~c hQC t~p CUa COn cai

I mlnh len tren he't St! dfru ttl' con dttqc thffy r5 trong cac ngu6n t~ti tr<;f phat tri~n giao

1 dt,Ic Cac khoan chi ph! chc f;!io d1,1c & dao t(;lo thu'ong chie';:; tu 5-6% t6ng ngan sach

I h~tng nam cua chinh phu trung uong [36]

Bang 2.1 : Dan s6 va ltfc lu'c!ng lao dqng (J Nh~t Ban

Nguon: Mm1stry of managenment, Annual Report on the Labor Survery

I Vao giua th~p ky 1990, Chinh phu Han Qu6c dtta fC1 m(>t chie'n _lttqc tham gia toan di~n vao qua trinh toitn cfru h6a, trong d6 n9i dung tru'oc tien va quan trQng nha't Ut

I hf thfing gitio d~lC pluii dztfjc cai each trift di, di diw (IJO mQt sfl lll(lng du nhilng ding

I dan tre, sting t~o viz dtim lam - nhilng nha liinh dl;lo tlldng lai cua dat nztllc Trang ban

.I baa cao cua Chinh phu nuac nay v~ giao dl,IC - dao t~o mang ten "Hinh tinh Han Qulic trong thi ky 21" c6 kh~ng uinh: Gitio d¥C & dilO t~o phai hllilng tm m¥C tieu biii dlliJng

I tinh sting t{lo, tinh than kj zwJ,t tLj gitic, ttnh c~nh tranh, phtit triin kha nang va nhiin

I each btio Vf, phtit Jmy SUe m{lnh, j chi dan t9c, nang niing [lfc tri luf CUa ngrtili Han Quoc len nhilng trinh dQ cao nhat, dzta Han Qufic trii thanh mQt qufic gia co vai tro

I chu chfit trong ctic va'n di cua tht gWi Trang nhung nam gfrn day cy l~ ngan sach danh

I

24

I cho gilio d\le & dlw t<>o ella Hiin Qu6e lufm (J mU'e 18- 20% HtrtTng ttli tw.mg /Qi, d6

1

ngum dan Han Qu6c dang co gang t~o ra nhfrng dieu ki~n tot nhat c6 the c6 cho vi~c

dao t~o th~ h~ tre [39]

d€ phat tri€n ngu6n nhan h,tc dap ung cac yeu cftu h(>i nh?p qu6c te' va hi~n d~i h6a da't

I mtoc Nam 1993, Uy ban Giao dl,lc Nha nu'oc Trung Qu6c da dua ra chuang trlnh "dizo

tr.zo nhilng nglldi co tai, co dzlc cho thlkY XXI", day Ia m(>t chuang trlnh d~c bi~t, dao

I t~o nhung can b9 xufft s~c nhfft trong nhi~u linh vl,I'c Phat bi~u t~i H9i nghj qu6c gia v~

nhan [f!c ngay 19-20112/2003 do Uy ban T.W E>CS va H(>i d6ng Nha nu'oc Trung Qu6c

kh£ng dinh: "Nhan l{tc la nguiJn life chu ylu cua Trung Qufic va ddt nzt{Jc Trung Quo'c

phai biln dan sri Juing mr.znh cua minh thanh ml)t ngudn l{tc l{hz vm nguBn nhan tai

I plz~ng ~lui".~ Chinh ~~~ Trung ~u-6c ~ho r~~g chie'n lu'<Jc cha.'n, hu:g d~t nu'~c dl,I'a tr~n phat tnen nhan lt,tc pna1 du'<}c cmla m9t nh1~m Vl;l quan trQng va cap bach hl~n nay cua

Trong nhfi'ng nam dftu ciia th~ ky XXI, Trung Qu6c ti~p (l;lc coi trQng vi~c xay

1 dl,I'ng d(>i ngu can b(> theo phu'ong cham "4 hoa, a giai do(;ln thu baa each mr.zng hoa,

- tre hoa, tri thzlc hoa, va chuyen mon hoa (Ba giai do(;ln la: chzuin hi, hinh thimh- va

I chin mudi) E>~c bi~t, d€ tang cu'ong h(>i nh?p qu6c te' sau khi gia nh?p WTO, Trung

I

Qu6c thlfc hi~n chu tru'ong b6i du'Ong, giao dl,lc nhan tai theo "3 hllflng" la: hztllng v~

hi?n dr.zi hoa, hztO'ng ra tht gim, hllflng tdi tttdng lai Hllflng vi hi?n dq.i hoa la n6i toi

I

quan h~ giii'a giao dl;IC Va phat tri€n kinh te', g~n giao dl;IC VOi Vi~c thl,I'C hi~ CaC Ihlri~m Vl} chung ciia ca nu'oc; Hllflng ra tht gim la ~0 m6i quan h~ giii'a giao dvc va th€ gidi, vua tuan theo nhung d~c tntng cua n~n giao dl}c Trung Qu6c vua chu y toi xu- th€ phat tri€n ciia khoa hQC ky thu?t va giao dl;lC ciia cac nu'oc tren th~ gioi; Hllflng tlli tlldng lai

lla d~ c?p toi m6i quan h~ giua giao dl;lc voi tu'ong lai, vua nh!n m(;lnh vi~c phvc V\1 srf

nghi~p hi~n d;;ti h6a, vita dlf ki€n nhu c~u phat tri€n trong tu'ong lai Ml;lc tieu

"3hztllng" nh~m g~n giao cil;lc ciia Trung Qu6c vdi giao dl;lc ciia mrdc ngoai , giao dl;lc hi~n t;;ti vdi giao dl;lc tu'dng lai, d€ b6i du'Ong- phat tri€n ngu6n nhan llfc t6t hon cho da't mroc.[40]

M('>t trong nhil'ng y€u t6 quan trQng dftn d€n slf th~mh cong ciia cac nude ASEAN chfnh la slf quan tam ciia chfnh phii d6i vdi va'n d~ giao dl;lc va dao t;;to Chi pill ciia cac nude ASEAN cho linh vtfc nay tang d~n , tit khoang 2- 3% GNP d th~p ky 1980 len

Ia 21%, Malaisia la 20% Di~u nay da chung to m6i quan tam d~c bi~t ciia h9 d6i vdi giao dl;lc dao t;;to [22]

Chinh phii Thai Lan luon khrtng d~nh: Ngubn nhan life co h(Jc vfin cao tlujc slj Til

mOt nhan tfi tlzilt ylu cho s~t phat triin ci'ta dat mtflc trong giai doq.n mfli Tren co sd

d6, ml;lc tieu d~ ra cho toi nam 2020 la nang ty 1~ sinh vien t6t nghi~p d;;ti hQc so voi

h.Ia tu6i d Thai Lan len khoang 40% (tu'dng duong voi ty l~ cua Han Qu6c va Nh~t Ban hi~n nay), d6ng thai phat tri€n h~ th6ng dao t;;to cong nhan ky thu~t nh~m t;;to co h('>i h9c t~p cho the h~ thanh nien hi~n nay Thai Lan coi day la nhan t6 quan trQng nha't d€ bien ml;lc tieu d;;tt muc GDP I nguoi la 1.200 USD trd thanh hi~n thtfc vao nam 2020.[46]

Ngay tl.r ngay l~p nu&c, Singapore da d~ ra chinh sach phat tri€n giao dl;lc dao tc;to va chii tru'ong xay dl!Ilg m('>t n~n giao dl;lc mang net d~c trung ciia daq t()c Chinh phii Singapore tru6c sau luon coi vi~c khai thac va sii' dl;lng ngu6n nhan life la n<)i dung quan trQng cua chi~n luge phat tri€n kinh t~ Thii tu'ong Singapore Ly Quang Di~u timg n6i "Biin tai niing trili phu cila m~t diin t~c thanh ky niing chuyen mon Til

-nhan ta trt)ng df!i quyit d{nh thanh tlpl phat triin cua dat mtflc" [ 4 7]

trung binh khoang 30% Muc chi cho giao dl;lc & dao t;;to d Singapore chi d(rng thu 2

26

sau ngan sach qu6c phong, va da vugt cac nu6c phat tri~n (nhtt My, Nh~t Ban ) vao

th~p ni€-n 1990 Vi~c khong ngirng t~ng cubng oftu tu cho con ngum, tich eve thuc dfty cai each va di~u chinh giao dl;lc chinh la nhan tO' quan trQng thuc dffy n~n kinh t€ Singapore phat tri~n nhanh [47]

Chinh phu Philipin d~t ra m1:1c tieu la d€n nam 2005 ngttoi dan Philipin phai dttQC ti€p c~n VOi m(}t n~n giao dl;lC (chinh quy Va khong chinh quy) giup th~ hi~n

toan b9 ti~m nang cua mlnh voi ttt each la ca nhan, la thanh vien cua gia dlnh, cua xa h()i, cua c()ng d6ng va cua ngoi nha chung toan cdu Trong cac k€ hO(;lCh phat tri~n

trung va dai h(;ln cua dftt nu'oc trong tung thoi ky (J Philipin luon c6 kl hoq.ch phtit triin con ngztili Chdng h(;ln, trong "Kt hoq.ch phtit triin qutfc gia: HztfJng t{/i tht kj

XXI" cua Philip in c6 vi€t "Tit niim 2005, nguiJi dan Philip in duqc trao quy~n khong chl khoe mr;mh, c6 che' d() dinh duiJng to't, duqc giao d~c to't, duqc c6 ch6 iJ ti~n lqi, va

an toan v~ kinh rt, rna hq con duqc trang bj di thf:(c hi~n sf! lf:(a chqn, duqc thong tin ddy du, duqc hw1ng phuc lqi cong bitng va quy~n duqc len tie'ng binh dling trong sf!

phdt triin cua dfz't nuO'c"[50]

D~I VA HOI ~p QUOC TE

l.Trong tien trlnh phat tri~n va HNKTQT, cac nu'oc trong khu vl!c luon dung

tru'oc thach thuc phai chuy~n d6i cac gia tri cua mlnh cho phil h<;fp, va h~ th6ng giao dl;IC v<fn dl!a tren cac gia tq d6 cfing phai thay d6i nh~m t(;lO Sl! thich ung hdn VOi moi tru'ong kinh t€- cong ngh~ dang thay d6i nhanh chong cua th€ gidi trong thoi dl;li toan

-c~u h6a

Nhung vffn d~ chinh d~t ra cho vi~c cai each h~ th6ng giao dvc dao ~o tntoc

day (J cac nuoc trong khu vl!c Ia:

Thit nhi/t: Dij.t trQng tam qua l{ln len thanh tich CQng dUng va ket qua thi cu

•

Thanh tich cua c<)ng d6ng tren he't Ia m9t gia tri cua n~n van h6a E>ong A va n6

da an sau vao trong h¢ thong dao t~o nhan hfc, tu nhung d(p hQc thffp nhfft C6 th€

n6i truy~n thO'ng d~ cao th~mh tich c<)ng d6ng da tung m9t thoi la di~m m~nh ciia cac n~n kinh te' trong khu vlfc, n6 t~o ra tinh ky lu~t cao va sf/ d6ng d~u trong ngu6n

trong qua trlnh thlfc hi¢n nen nhu cftu chuy~n d6i trd nen cftp thie't

Phftn IOn cac h¢ thO'ng giao dl,IC - dao t~o d cac mtoc E>ong A du'<Jc danh gia la nhftn m~nh qua muc toi thi cii' Ke't qua thi cii' gftn nhu' Ia tieu chi duy nhftt d~ danh gia hftu he't cac h¢ th6ng lien quan Ching h~n, khi danh gia v~ n~n giao d1,1c Thai Lan, m9t hQc gia da nh~n xet "Gilio d~c Thai Lan liz drJa tren h? thffng thi cit Tztdng lai cua tht h? tre chu ye'u dli(Jc djnh do{lt blii kit qua trong cdc ky thi Khong quan trQng liz hQc sinh dii hQc hiznh tht nizo trong cii quLi trinh 11 trllilng, chi sff hifu l(tc duy nhat danh gia khii niing cua cdc em liz diim thi" [46] Nh~n dinh nay khong chi dung d6i voi rieng tru'ong h<;Jp Thai Lan, rna con c6 th~ du'qc dung d~ danh gia dO'i voi cac n~n giao dl,IC CUa cac ntl'OC khac trong khu VlfC

Thzl hai: Qua trinh hQc tljp thllilng th~ dQng viz ddn di?u

Qua trlnh hQC t~p d cac nu'oc E>ong A tru'oc day thu'ong hu'ong toi ffil,IC tieu ph6 bie'n kh6i lu'<;Jng kie'n thuc da du'<JC llfa ChQn san va th6ng nhftt trong toan qu6c

-gia Qua trlnh nay chu ye'u du'<Jc di~n ra theo rrlnh ttrm9t chi~u, trong d6 gia? vien truy~n d~t kie'n thuc Va hQC sinh th1,1 d<)ng tie'p thu va ghi nho nhG'ng di~U thfty d~y Trang qua trlnh thu nh~n kie'n thuc d tru'ong, giao vien gftn nhu' la dftu vao cung cffp kie'n thuc duy nha't, va ngu6n kie'n thuc nay chu ye'u do h¢ thO'ng sach giao khoa quy dinh E>i~u nay khie'n cho vi¢c hQc d tru'ong, m9t mi[lt trd nen don di¢u va nham chan,

:

mi[lt khac h~n che' tinh sang t~o cua hQC sinh M9t nha nghien CUu (J Nh~t Ban tru'oc day da vie't "vi?c tlzien vigiang d{ly theo phong each thay giao chi truyen th~ nhilng kiln thuc biit bUQC do BQ Gilio d~c kiim soat con hQC sinh chi bitt th~ t!Qng ti(p thu

viz ghi nha dii khie'n cho vifc hQc 11 trllilng tr11 nen ddn di?u viz nhizm chan, hQc sinh dli(Jc dizo t{lO ra thif'u dDu OC sang t{lO Viz niing dQng ca nhan" (24] Tlnh tr~ng thie'u

28

kie'n thuc thlfc ti~n di~n ra khong chi trong cac Lru'ong h<;>c Nh~t Ban rna con d h~u he't cac nttdc khac trong khu VlfC Mvt nh~n xet khac v~ tlnh hlnh giao Ol;IC 0 Thai Lan cling kh~ng djnh di~u d6 "iJ Thai Lan, h(Jc sinh biit bul)c phai ghi nh{/ may moe nhiing gi gitio vien dg.y va stich gitio khoa viet HQc sinh trlJ nen chan iu)c rift nhanh

va h(J hdu nhzt thilu ctic ky niig tktjc ti~n" [34]

Thoi gian hQC cua hQC sinh trttdc day thttong chu ye'u di~n ra trong phong hQC t(,li trttong, cac bu6i giao htu ngol,li kh6a h~u nhtt bj bo qua Trong khi d6 kie'n thuc dtt<;fc truy~n th1,1 l(,li it thie't tht,(c, dftn de'n tlnh tr(,lhg hQC g(,lO va khie'n cho nang }J!C thlfC ti~n

ca nhan bi h(,ln che' Cac va"n d~ nhtt v~y gay kh6 khan rfit ldn cho h<;>c sinh trong qua trlnh "qua dQ" tlt trttdng hQC de'n CUQC s6ng Va lao UQng

Thu ba: Nln gitio d{lc mang tinh bifl ll)p, it hztfJng tm cdc thimh hfu viin hoa va

ngoq,i ngii

H<;>c sinh a m(>t s6 nude Dong A nhu' Nh~t Ban, Malaisia, Indonesia va Thai Lan trttoc day thuong yeu ve ngol,li ngu, d~c bi~t la tieng Anh Di~m ye'u nay di~n ra khong chi a6i voi de hQC sinh tru'dng ph6 thogg rna_ con a cac b~c cao han, nhu' G(,li hQc Trlnh d9 tieng Anh kern da khie'n cho chat lu'<;fng giao d1,1c dl,li h<;>c b! h(,ln che' bCii

vl cac ngu6n tai li~u phong phu chu ye'u Ut b~ng tie'ng Anh Ch~ng h(,ln, m9t giao su' kinh te' t(,li dl,li hQC Malaya (Malaisia) da nh~n xet "Chat lU(Jng giao df:lC dt;zi h(JC

xuong cap liz vi sinh vien cang it h9c tieng Anh Khi toi dt;zy (J nUde ngoai toi cho sinh vien d9c 100- 150 trang m()t tudn, khi ldn ddu toi v~ dt;zy iJ tru&ng tdng hr;Jp khoa h9c Penang nam 1974, roi cho h9c sinh d9c tic 70- 100 trang m()t twin Bay gi& toi giao

cho h(JC sinh d(JC 50 trang m(}t tudn, nhUng toi se rat VUi neu h(JC sinh d(JC [i{y m(}t bai bao cho m()t tudn"[49] Han nua, trong thoi d?i n6i m(,lng thong tin toan c~u hi~n nay, ph~n ldn thong tin tren m(,lng du'<;fc vie't b~ng tie'ng Anh, tie'ng Anh kern c6 nghia Ia d6ng cii'a d6i vdi mq.ng thong tin toan c~u

Trinh d9 tie'ng Anh kern con h?n che' kha nang giao htu va tiep thu cac thlmh n_tu

van h6a giao d1,1c qu6c te Vao nhung narn 1960, rn9t giao su' Nh~t Ban da nh~n xet:

"Hi~n nay sf:( giao htu gifta cdc nha tntitng va h9c sinh Nh(lt Ban v6'i cdc dbng nghi~p

I n116'c ngoai ra't hg.n che' va hQC sinh Nh{it Ban chl duc;c giao d~c theo m~c tieu kinh ti tren he't ma it dur;c phdt triln hai hoa vai cdc nu6'c khdc"[38]

Thzt tzt: Mifi quan h? giila gitio dl_le- diw t{lo va xii hQi thztl.lng lOng leo

d m(>t s6 mtoc, m6i quan h~ giii'a h~ th6ng cung ca'p nhan h.tc voi thi tntC1ng lao d(>ng tntoc day c6 ph~n long leo, gay ra nhii'ng r6i loC;tn tren thi tntong lao d(>ng, khong dap ung kiP thoi nhu c~u phat tri~n da't mtoc Ching hC;tn, vao giii'a nhii'ng nam

1990 n~n giao dl,Ic d Thai Lan, Indonesia, Malaisia khong da p ling dii lao d(>ng c6 ky

nang Trong m(>t s6 linh vl,I'c - nganh ngh~ th! tntC1ng lao d(>ng da trd nen ra't cang thing

Ben qnh v~n· d~ thieu v~ s6 ht<;fng, vfin d~ chfi't ht<;fng cting n6i c(>m, chu'dng trinh giao dl,IC khong theo kip nhu C~U n~n kinh te, thu'ong bj lC;tC h?u SO VOi xa h(>i M(>t chuyen gia t11 va'n giao dl,Ic tC;li BangKok (Thai Lan) da tung nh?n xet: "Sf:( thitu

linh ho9t CLta B<? Giao df:lc khie'n cho chu(J!1g trznh h9c toan quae thu(Jng xuyen tf:lt h(lu

5 de'n 6 nam so nii nhu cdu ciia n~n kinh te'"[ 46], h~u qua I a san phclm ciia nha tntong kh6ng lam vua long cac nha doanh nghi~p sll' dl,Ing lao d(>ng d Nh~t Ban tntoc day

I nguoi ta cling cho ding "Cdc cong ty Nh(lt Ba~ ngay nay thita nhiing nguiJi lao dqng thL'ta hanh cham chl ma l(li thie'u nhi/ng nha fii.nh dg_o CO nang [f:(c, sang t(ZO VQ finh

Thzl nhfli: Xay dlfng mQt h~ thffng gido dl.le - dao t{lo di cao sue sang t{lo cti nhiin va khii niing tzt duy dQe !Qp cho ngllili h(Je, x6a bo tinh tr{lng h(Je thl.l dQng, ghi nh(J may moe; gizip ngltifi h(Je pJuit triln dzt(Je day du hdn dl dtJp ung dTi(Je nhilng thay ttdi nhanh trong xii hQi

30

'I Di~m trQng tam cua CUQC d.i each la xay dl!Ilg mo hlnh trong d6 hQC sinh lam

I

"iY!o hinh giao d~c qufic gia trong the' ky XXI" theo d6 khuye'n cao vi~c phai t~o ra

Him Quoc trong tid ky 21" vao nam 1995co-khing dinh: lVilJC lieu CUa giao dl;lC & dao t(lO [a phat triin klza nang Va nh{m each hiio Vf, phat huy SUe m~Jnh, J chi dan tpc, tang c;rimg cac kiin thkc, ky nang chufm bj clzo ;z/ziing cong viic tuung lai, thuc ilfzy

khii nang t~r quyit, tinh than tlpc l~p ciing nhzr tzr duy phiin biin, chuan bj m9t szlt:

khoe tat trong m{jt CO' thi khoe tli sdn simg bm!c viw xii hpi Bao cao nay ciing_nhan

quae ti Nghia Ia, lzQc sinh phiii co tam nhin r9ng vJ mpt thi gi6i ila df!ng; ph iii hiiu biit nJn van hoa, truyJn thang ciia cac nzruc khac, nhf!Y cam v6i vtin iii moi truimg, xung tlpt viz sdc t9c [36]

tham dl/ cua hf)C sinh; Thu ba, lit qua trinh phat triin tzt duy; Thu hi, lit qua trinh

phat triin gia trj dr;w due; Thu niim, Ia quti trinh phat triin cdc giti trj my hf)c Trong

I qua trlnh hQc, nguoi hQc phai du<;1c d~t (J vi tri trung tam "Giao dt!c phai dlfa tren , nguyen tiic niing [lfc tlj hf)C va tlj phat triln ban than [a quan trf)ng nha't Qua trinh dt;zy Vel h(JC phai dijt ml;lC tieu giup ngztili h(JC fl.l phat triin ban than theo nhfp dQ rieng CUa titng hf)C sinh va phat huy tlfi da ti~m niing cua hf)" [ 46]

CUQC s6ng cling la m\JC tieu d~t ra dO'i voi cac nha Slt ph<:tm a Malaisia Chudng trlnh cai each giaa dl;IC moi day a Malaisia xac dinh: "Giao dl;lC phai giup hf)C sinh ung pho tot hdn vm thay dtfi, khong phlf thUQC vao thoi quen Giao dlf.C cho tlidng lai phai dijt trf)ng diim vao phat triin kiW: niing tzt duy va sang tr;w, va khong quti nhan m{lnh tm vi~c tJzu nhijn thong tin, kitn thuc von thay do?i rat nhanh mQt each th¥ dQng" Cac nha cai each a Malaisia cho r~ng qua trlnh hQc t~p thea httdng phat tri~n

tu duy ca nhan va nang h;I'c thl,l'c ti€n ciia hQc sinh khong chi giup cho hQc sinh ung ph6 GU<;jC t6t hdn VOi nhung thay d6i trong CUQC s6ng, tl,l' than dung vung trong xa hQi,

mi con nh~m tJO di~u ki~n cho hQ dong gop t6t hdn cho Slf phat tri€n cua dfft nltoc

• M<)t chuyen gia trong linh vtfc nay nh~n dinh: "Nin giao d{tC di cao tinh sang t{lo so

Vm Vi~C hf)C g{lO theo kilu may moe giup thuc day VQ phat triln tinh than kinh doanh

Di~u nay ktt hf/P vm h~ thffng luijt phap minh b{lch se giup ctic doanh nghi~p hztng thinh va phtit dq.t" [ 49].-

Tlut hai: Cai each qua trinh gidng d{ly va d9i ngii giao vien

TrQng tam cua huong cai each nay Ia vai tro cua nguoi th~y phai du<;1c chuy~n tU

vi tri nguoi "d<)c tha<:ti" thanh nguoi httdng dfin cha hQc sinh biet each t1f h9c va khai thac kien thuc cho mlnh

qu6c gia Thai Lan - phai h6 tr<;1 va t6 chuc cac ha<:tt d<)ng thea huong quan tam ciia hQc sinh, t6 chuc cac cu<)c thaa lu~n va rut kinh nghi~m cha hQc sinh, giup hQ suy nghi thea huong phe phan va t<:ta th6i quen dQC sach Nha trltong va giaa vien phai

32

cung cilp va hu'dng d[n hQc sinh-si't dt;Ing cac phu'dng tic%n h6 tr<;1 cho hQc ~p, ciing nhu'

I

ph6i h<;ip voi cha m~ hQC sinh Va cac nhan than lien quan trong CQng d6ng d~ giup phat tri€n dfty du ti€m nang cua ngu'ai hQC Trude day, giao vien bu<)c phai giang bai su6t ca thai gian len lop theo nhung gi da du'<;jc chinh thuc du'a v?w sach giao khoa, bay gia h9 c6 quy€n h! dua rake' hoC;tch giang d~y s~p xe'p thai gian d€ ung ph6 1inh ho~t Vdi yeu cftu cua hQC sinh

Nhfim nang cao chilt lu'<;1ng giao vien giang d~y, cac bic%n phap cai each theo hu'dng nang cao che' d9 dai ng9 va khuye'n khich sinh vien vao cac nganh su' ph~m cling du'<;1c thl;l'c hic%n B9 Giao dt;Ic Thai Lan c6 hu'dng du'a ra m<)t he% th6ng ti€n lu'dng theo thi tru'ang di€u chinh va giup cac chinh quy€n dja phu'dng du'a ra m()t muc ti~n lu'dng hilp d[n hdn cho giao vien (lu'dng khdi di€m cho m<)t giao vien d~i hqc d Thai Lan hic%n nay la 6.000 b~t, tu'dng dudng vdi 150 USD, muc nay du<;1c xem 1a thllp) M()t trong nhung bi~n phap d€ thl;l'c hi~n chinh sach tren Et c~t giam d()i ngii nhan vien hanh chinh [46]

Tlzz£ ba: FJ{/i m6'i Jz? thong qulm ly giao d{LC theo hztang phi tqp trung h6a

Ben c~nh vi~c thlfc hic%n cac CUQC cai each qua trlnh hQC va d~y, cac nu'dc trong khu vl;l'c cling tie'n hanh d6i mdi h~ th6ng quan ly giao Ol;JC d tilt ca cac cilp theo hudng nang cao tr<ich nhic%m cua nha tru'ang va d!a phu'dng, giam dftn st! can thic%p tfl!C tie'p va ki€m soat ch~t che tu phia B9 Giao dt;IC

d Nh~t Ban, BQ Giao dt;Ic tie'n tdi chi quan 1y giao dt;Ic thong qua cac lu~t 1«% va

phan b6 ngan sach giao dt;Ic Tuy v~y, day du'QC xem la m<)t qua trlnh cai each lau dai vase du'<;1C tie'n hanh tung bu'dc Trude m~t B9 Giao dl)C nu'dc nay danh m<)t phftn thai gian va n()i dung chu'dng trlnh hQC d trliang cho cac tru'ang ph6 thong tlf quye't djnh theo nhu cftu cua hQC sinh va hoan ciinh dia phu'dng M9t chinh sach giao dl)C qu6c

gia c6 hic%u ll;l'c ill' nam 2002 cho phep dt giam 30% chu'dng trlnh giao dt;Ic b~t bu<)c

va d~ cho cac tru'ang h! quye't djnh m()t phftn n<)i dung chu'dng trlnh y tu'dng phi t~p

trur;tg h6a va phan quy~n ldn hdn cho cac tru'ang va dia phu'dng du'QC chinh cac ~i

di~n cua B9 Ghio d1;1c dua ra va ling hQ M<)t quan chuc ciia B9 Gicio d1;1c Nh~t Ban

I da n6i: "Chung ia OUQC phiii thay each nghi ia chfip nhqn m(Ji di~u ap dq,t tit tren

· xufing bling ctic j tzt1Jng phi tQ,p trung hoa cho ctic dja phlldng" [32]

Theo chucJng trlnh cai each tu nam 1997 ciia Han Quoc, giao dt,Ic biit bu<)c chi ki~m soat m9t phftn ciia chU'cJng trlnh, con l~i nha trU'dng, h9c sinh va chinh quy~n dja phucJng c6 quy~n quye't dinh phftn con I~i E>oi voi cac trl.l'dng cang I~p, cy I~ giii'a man hQC biit bu<)c va man hQC tl1 chQn Ia 50/50; con d cac trU'dng dan l~p, tY I~ nay

j· cao hcJn [36]

trung h6a Va pharr quy~n d mQi cffp ghio dl;IC, tlt trU'dng cac lang cho de'n trU'dng d~i h9c quoc gia Quy~n quye't dinh cho vi~c quan ly va chi tieu se dU'<Jc trao cho cac truC1ng cung ca'p dich vt,I giao d!Jc M1;1c tieu Ia nh~m giup cho cac trU'dng tie'n sat hcJn voi nhu cffu cua dja phU'cJng Nam 1999, lffn dftu tien cac trU'dng d~i hQc d Thai Lan du<Jc quy~n quye't djnh chi tieu dO'i vdi khoan ngan sach nha nU'oc ngoai ti~n lU'cJng,

va h9 cling c6 quy~n duqc tlf t~o ngu6n thu ne'u thffy thich h<Jp H~ thong danh gia thanh tich cua giao vien va can b9 quan ly cling duqc thgc hi~n t~i ch6 nh~m d~t

dU'QC d9 chinh xac va cang b~ng IOn hdn

£)~ chU'cJng trlnh hQC trd nen sat voi thlfc ti~n hcJn, cac CQng d6ng dan CU' dja

-I phucJng ctuqc mC1i tham gia vao vi~c xay ffi!ng chucJng trlnh h9c, co quy~n quye't a!nh

I

I

-con em hQ dU'QC d?y d6 cai gl va nhu' the' nao Theo cac nha cai each d Thai Lan, Stf

tham gia trlfc tie'p ciia cac nh6m xa hQi t~i dia phU'cJrrg se giup cho qua trlnh d~y va hqc pharr ling tO't han voi nhu cffu ciia cac dja phU'cJng M9t vi d!J di~n hlnh Ia d tinh

R ~

1 Chinh phil cac nu'oc va Hinh th6 trong khu vrfc da c6 chinh sach phd c~p ghio

I dt,Ic ph6 thong cho toan dan, t'ilo co h9i ti€p nh~n giao dt,Ic cho ta"t d mQi nguC1i khong

Tuy_xua"t phat ph~n IonIa cac nu'oc ngheo kern phat tri~n nhttng tit giai do<itn ti~n

cat canh, cac nu'oc va Ianh th6 trong khu Vlf.c da c6 cy 1~ hQc sinh de'n trttC1ng ra"t cao d

Nh~t Ban , ttoc tinh de'n d~u the' ky XX da c6 khoang 98% s6 tre em trong d9 tu6i di hQc de'n trttC1ng ti~u hQc Vao giua th~p ky 1960, ba trong s6 b6n NIEs Dong A Ia Han Qu6c, H6ng Kong va Singapore c6 cy 1~ hQC sinh de'n tru'Clng ti~u hQc d<itt muc 100% nh6m tre trong d9 tu6i, lanh th6 con l<iti Ia Dai Loan cling c6 muc hon 97% Nam 1980 chi s6 d6 d nh6m ASEAN-4 g6m Malaisia, Philippin , Indonesia va Thai Lan cling (J

muc xa"p xilOO% [43]

f)i sa U tlm hi~u ty ~~ di hQC d cac nu'OC va lanh th6 trong khu VrfC qua Vi~c nghien cuu tj l~ di hQc tinh, tuc la ty I~ so nguC1i di hQc dung d9 tu6i, th1 tha"y ty I~

d Philippin, 92% d Maiaxia va Thai Lan doi voi ca"p ti~u hQc vao nam 1980 [ 44] Tj

l? di hQc tinh cho thffy chinh sach kh6ng che d9- tu6i de'n trttong thich li<;1p dlf<;fc thl,l'E hi~n ra't t6t (J cac n~n kinh te' trong khu vl,l'c (L<;:!i ich cua chinh sach nay la ra"t dang k~ d6i voi vi~c phat tri~n ngu6n nhan Il,l'c, vi t:re em di hQc mu9n thttC1ng c6 xu huon_g bo hQC nhung nam hQC sau GO do hung thu thftp trong qua trlnh hQC VOi cac nh6m tu6i nho hon)

D6i voi cac nu'oc va Ianh th6 trong khu Vl,l'C, tie'n trl.nh md r()ng cac ca"p hQC dU'<;1c

I thl,l'c hi~n theo qua trlnh phat tri~n kinh t€, can ell' vao nhu c~u cua tUng giai OO<itn phat

\ tri~n Trong giai do<itn d~u, chinh sach phd c~p giao dt,Ic ti~u hQc du<;:1c chu trQng, d~u tU'