SKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀI

SKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀISKKN KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A PHỦ” CỦA TÔ HOÀI

TÊN SKKN: KẾT HỢP CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỂ RÈN KĨ NĂNG

SỐNG CHO HỌC SINH KHI DẠY TÁC PHẨM “VỢ CHỒNG A

PHỦ” CỦA TÔ HOÀI

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ hội nhập, xã hội phát triển không ngừng

Kỹ năng sống là vấn đề vô cùng quan trọng Nó góp phần quyết định sự thànhcông của một đời người Có thể nói kĩ năng sống chính là những nhịp cầu giúp conngười biến kiến thức thành thái độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh.Người có kĩ năng sống phù hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thửthách; biết ứng xử, giải quyết vấn đề một cách tích cực và phù hợp Họ thườngthành công hơn trong cuộc sống, luôn yêu đời và làm chủ cuộc sống của chínhmình Ngược lại người thiếu kĩ năng sống thường bị vấp ngã, dễ bị thất bại trongcuộc sống Ví dụ: Những người không có kĩ năng giao tiếp sẽ khó khăn trong việcxây dựng các mối quan hệ tốt đẹp với những người xung quanh, khó khăn hơntrong hợp tác làm việc và cùng giải quyết các vấn đề nảy sinh khi giải quyết nhữngnhiệm vụ chung…Hoặc người không có kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giải quyếtvấn đề dễ mắc sai lầm hoặc chậm trễ trong việc đưa ra quyết định và phải trả giácho những quyết định sai lầm của mình…

Kĩ năng sống còn thúc đẩy sự phát triển của xã hội, giúp ngăn ngừa các vấn đềcủa xã hội và bảo vệ quyền con người Việc thiếu kĩ năng sống của cá nhân là mộtnguyên nhân làm nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội như: nghiện ma túy, nghiện rượu,nghiện thuốc lá, mại dâm, cờ bạc, trộm cắp…

Trong những năm gần đây, công nghệ thông tin phát triển, đặc biệt là các trangmạng xã hội ra đời ngày càng nhiều làm cho con người chìm đắm trong thế giới ảo

mà quên mất thế giới thật xung quanh mình dẫn đến hậu quả nặng nề là thiếu kĩnăng sống Từ đó dẫn đến nhiều hệ lụy khác như tình trạng bạo lực học đường,thời gian gần đây gây bức xúc dư luận, có nhiều nguyên nhân nhưng trong đókhông thể phủ nhận là do thiếu kĩ năng sống

“Trẻ em hôm nay thế giới ngày mai” Các em chính là những chủ nhân tươnglai của đất nước, là người sẽ quyết định sự phát triển của đất nước trong tương lai.Nếu không có kĩ năng sống các em sẽ không thực hiện tốt trách nhiệm đối với bảnthân, gia đình và xã hội

Bản thân học sinh, gia đình không chú trọng đến việc học văn, nhiều học sinh

bỏ mặc hoặc học qua loa theo kiểu đối phó Vì vậy rèn kĩ năng sống cho học sinhthông qua giờ dạy văn gặp không ít khó khăn Tuy vậy, qua 12 năm giảng dạy, bảnthân tôi có tích lũy được một chút ít kinh nghiệm, xin giới thiệu để các đồngnghiệp xa gần cùng chia sẻ nhằm làm tốt công tác giảng dạy, nâng cao chất lượng

giáo dục, đáp ứng nguồn nhân lực cho xã hội trong thời kỳ hội nhập và phát triểnkinh tế.

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN:

1 Cơ sở lý luận của vấn đề

Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự pháttriển xã hội Để thực hiện thành công sự nghiệp công nghiệp hóa hiện đại hóa đấtnước cần phải có những người lao động mới, phát triển toàn diện và cần phải có kĩnăng sống

Kĩ năng sống có vai trò quan trọng trong cuộc sống của con người nhất là xãhội đang bước vào thời kỳ hội nhập Người có kĩ năng sống thể hiện ở những cáchứng xử, giao tiếp và giải quyết các vấn đề một cách hiệu quả Tạo được nhiều mốiquan hệ tốt đẹp với bạn bè, đồng nghiệp đồng thời cũng hạn chế nhiều mâu thuẫn

xã hội giúp con người dễ cảm thông chia sẻ những khó khăn trong cuộc sống.Lứa tuổi học sinh là lứa tuổi đang hình thành nhiều giá trị nhân cách, giàu ước

mơ, thích tìm tòi khám phá, song còn thiếu kinh nghiệm sống, dễ bị lôi kéo, dụ dỗ

và kích động…Đặc biệt là trong bối cảnh xã hội phát triển như ngày nay các emthường xuyên bị tác động bởi nhiều yếu tố tích cực và tiêu cực Nếu không đượcgiáo dục kĩ năng sống, thiếu đi kĩ năng sống thì các em dễ bị lôi kéo vào các hành

vi tiêu cực, bạo lực, lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, dễ phát triển lệch lạc vềnhân cách Một trong những nguyên nhân dẫn đến các hiện tượng tiêu cực của một

bộ phận học sinh phổ thông trong thời gian vừa qua như: nghiện hút, bạo lực họcđường, ăn chơi sa đọa…chính là do các em thiếu đi kĩ năng sống cần thiết như: kĩnăng xác định giá trị, kĩ năng từ chối, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giải quyết mâuthuẫn và kĩ năng giao tiếp…

Vì vậy giáo dục kĩ năng sống cho thế hệ trẻ là rất cần thiết giúp các em cótrách nhiệm với bản thân, gia đình, cộng đồng và đất nước Làm thế nào để rènluyện kĩ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả tốt nhất Muốn vậy phải rèn luyện kĩnăng sống cho học sinh thông qua các môn học một cách linh hoạt Bản thân làmột giáo viên dạy văn tôi mạnh dạn giới thiệu cách rèn luyện kĩ năng sống cho họcsinh khi dạy tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” Hy vọng đem lại hứng thú và bổ ích choquý thầy cô trong công tác giảng dạy

2 Cơ sở thực tiễn

a/ Thuận lợi:

Đất nước ta đang hội nhập, mở cửa và phát triển trong xu hướng toàn cầu Đấtnước phát triển chủ yếu bằng nền kinh tế tri thức nên khả năng giao tiếp và nắmbắt cơ hội là rất cần thiết Trong xã hội cũng có rất nhiều người thành đạt nhờ có kĩnăng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao

tiếp, kĩ năng ra quyết định…Nếu thiếu kĩ năng sống rất khó để thành công trongcuộc sống.

Trong những năm gần đây theo chỉ đạo của Bộ giáo dục, các trường phát triểntheo mô hình trường học thân thiện học sinh tích cực, đổi mới chương trình giáodục phổ thông đã khẳng định mục tiêu là xây dựng nội dung chương trình, phươngpháp giáo dục, sách giáo khoa phổ thông mới nhằm nâng cao chất giáo dục toàndiện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực trẻ phục vụ công nghiệp hóa và hiện đạihóa đất nước

Xã hội hiện đại công nghệ thông tin phát triển với nhiều trang mạng xã hội,con người cũng có nhiều thuận lợi trong giao tiếp, gặp gỡ bạn bè, tư vấn tâm lý,lứa tuổi…được chia sẻ nhiều thông tin kịp thời, mỗi người có nhiều cơ hội để họctập, tìm kiếm việc làm đã góp phần nâng cao kĩ năng sống ở mỗi người

Điều kiện kinh tế gia đình phát triển và xã hội có nhiều hoạt động bổ ích nhưnhững chương trình thực tế cho giới trẻ, thông qua đó phần nào giúp rèn luyện kĩnăng sống như: chương trình mùa hè xanh, tiếp sức mùa thi…Bên cạnh đó giáoviên cũng có ý thức đổi mới phương pháp giảng dạy theo hướng phát huy tính tíchcực của học sinh, bồi dưỡng cho học sinh năng lực tự học, khả năng thực hành,lòng say mê học tập, ý chí vươn lên, tích hợp kiến thức liên môn, rèn kĩ năng sốngcho học sinh qua phương pháp và qua nội dung bài học

Với đặc trưng của môn học về khoa học xã hội và nhân văn, bên cạnh nhiệm

vụ hình thành và phát triển ở học sinh năng lực sử dụng tiếng Việt, năng lực tiếpnhận văn bản văn học và các loại văn bản khác, môn văn còn giúp học sinh có hiểubiết về xã hội, văn hóa, văn học, lịch sử và đời sống nội tâm của con người Vớitính chất là môn học công cụ, môn ngữ văn giúp học sinh có năng lực ngôn ngữ đểhọc tập, giao tiếp, nhận thức về xã hội và con người Với tính giáo dục thẩm mĩ,môn ngữ văn giúp con người bồi dưỡng năng lực tư duy, làm giàu cảm xúc thẩm

mĩ và hoàn thiện nhân cách Vì thế ngữ văn là một môn học có khả năng đặc biệttrong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh

Trong chương trình học có một số tiết học nhằm rèn luyện kĩ năng sống chohọc sinh như phỏng vấn và trả lời phỏng vấn, phát biểu tự do, phát biểu theo chủđề… cũng góp phần thuận lợi cho việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh như kĩnăng giao tiếp, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năngthể hiện sự tự tin, kĩ năng đảm nhận trách nhiệm…

hoặc quá cưng chiều không cho con ra ngoài giao tiếp, trải nghiệm đã làm hạn chếcác kĩ năng sống của con như thiếu đi kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự tự tin,

kĩ năng tìm kiếm và xử lý thông tin, kĩ năng ra quyết định…

Trường học ở vùng sâu vùng xa, cơ sở vật chất còn khó khăn Học sinh ít cóđiều kiện tham gia các hoạt động xã hội Bản thân học sinh chưa tích cực thể hiệnmình…

Trong tiết học văn do không chú trọng nên học sinh không đầu tư thời gianvào môn văn Đến lớp không soạn bài, học bài và không phát biểu ý kiến xây dựngbài, từ đó khó tích hợp rèn kĩ năng sống cho học sinh Do học sinh thụ động nêngiáo viên không thể dùng các phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh màphải dùng các phương pháp truyền thống Điều này gây nhiều khó khăn trong việcrèn kĩ năng sống cho học sinh trong giờ dạy văn

Trong chương trình THPT số tiết phân phối chương trình cho môn văn kháhạn chế mà kiến thức bài học và kiến thức liên môn nhiều nên thời gian để tích hợp

kỹ năng sống rất ít Vì vậy rèn kĩ năng sống cho học sinh trong giờ dạy văn còngặp nhiều khó khăn

Mạng xã hội phát triển Học sinh thích lối sống ảo hơn là trao đổi với bạn bè,cha mẹ, người thân ngoài cuộc sống, ít quan tâm đến những vấn đề trong xã hội,các em đã thiếu đi những kĩ năng sống cần thiết như: kĩ năng giao tiếp, ứng xử vớingười khác và xã hội, kĩ năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộcsống, kĩ năng thể hiện sự tự tin…

III TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

1 Các giải pháp:

Đổi mới phương pháp đã được Bộ giáo dục chỉ đạo từ nhiều năm nay Khôngphương pháp nào có hiệu quả tuyệt đối Giáo viên cần kết hợp nhiều phương pháptrong giờ dạy văn Để rèn luyên kĩ năng sống cho học sinh trong giờ dạy văn cầnchú ý lựa chọn phương pháp thích hợp

Lựa chọn phương pháp dạy học có tác dụng rèn luyện kĩ năng sống cho họcsinh trong giờ dạy tác phẩm “Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài như các phương phápsau:

a/ Phương pháp vấn đáp:

Giáo viên hỏi, học sinh trả lời là phương pháp truyền thống nhưng lại có tácdụng lớn trong việc rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh Trong quá trình giáo viênhỏi học sinh trả lời sẽ rèn luyện kĩ năng giao tiếp của học sinh, kĩ năng tư duy sángtạo trong quá trình độc lập suy nghĩa để giải thích, trả lời câu hỏi trực tiếp linh hoạt

và phù hợp Kĩ năng lắng nghe tích cực từ phía giáo viên và bạn bè để có câu trảlời chính xác nhất, kĩ năng quản lý thời gian giáo viên có thể đặt câu hỏi, mỗi họcsinh chỉ có 1 phút để trình bày, kĩ năng kiên định…

Giáo viên đặt câu hỏi: Hỏi em hãy nêu những nét chính về tác giả, tác phẩm,hoàn cảnh ra đời của tác phẩm? Gọi học sinh trả lời nếu chưa đủ thì gọi học sinhkhác bổ sung Trong quá trình hỏi và trả lời giữa giáo viên và học sinh giúp rèn kĩnăng lắng nghe tích cực, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng tư duy sáng tạo…

Ví dụ: Giáo viên có thể đặt câu hỏi sức sống tiềm tàng của nhân vật Mị biểuhiện như thế nào trong đêm tình mùa xuân? Chi tiết nào có vai trò quyết định đến

sự hồi sinh? Phân tích ý nghĩa? Gọi học sinh trả lời những em khác lắng nghe và

bổ sung để hoàn thiện câu hỏi Cuối cùng giáo viên chốt lại câu hỏi

Giúp học sinh rèn luyện kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng tưduy sáng tạo…

Giáo viên tiếp tục dùng phương pháp vấn đáp Hỏi: Em hãy trình bày ý nghĩavăn bản?

Giáo viên có thể gọi học sinh khác bổ sung nếu học sinh trước trình bày chưađầy đủ

Phương pháp này giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng sống cụ thể như kĩnăng kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng quản lí thời gian, kĩ nănglắng nghe tích cực…

b/ Phương pháp thảo luận:

Cách thức học theo nhóm (Giáo viên có thể vận dụng kĩ thuật khăn trải bàn) sẽgiúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng: kĩ năng giao tiếp với bạn bè khi xây dựngnội dung bài học, kĩ năng xử lý tình huống, xử lý những thông tin ý kiến có thể tráichiều nhau, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng thể hiện sự tự tin mạnh dạn bày tỏ suynghĩ và ý kiến của mình, kĩ năng lắng nghe tích cực giúp cho việc thảo luận nhómđạt hiệu quả cao, kĩ năng hợp tác, kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, kĩ năng quản lýthời gian…Phương pháp này giúp cho các em biết giao tiếp một cách hiệu quả, tôntrọng đoàn kết, cảm thông, chia sẻ, lắng nghe, tự tin chủ động sẽ tạo được mộtkhông khí hợp tác tích cực và xây dựng trong nhóm, giúp giải quyết vấn đề đạtđược mục tiêu chung của cả nhóm, đồng thời tạo sự thỏa mãn thăng tiến cho mỗithành viên Phương pháp thảo luận nhóm có nhiều hình thức: Các nhóm cùng thảoluận một câu hỏi Ví dụ: “Tại sao làm dâu trong nhà thống lí Pá Tra giàu có nhưng

Mị lúc nào mặt cũng buồn rười rượi?” hoặc “Tại sao Mị lại cắt dây trói cho A Phủ,hành động đó có ý nghĩa gì?” học sinh sẽ có nhiều điều kiện để tranh luận, phảnbiện hơn Hoặc mỗi nhóm thảo luận một nội dung Ví dụ:

Nhóm 1: Cảm nhận về nhân vật Mị lúc ở nhà

Nhóm 2: Cảm nhận về nhân vật Mị lúc làm dâu nhà thống lí Pá Tra

Nhóm 3: Cảm nhận về nhân vật Mị vào đêm tình mùa xuân

Nhóm 4: Cảm nhận về nhân vật Mị lúc cởi trói cho A Phủ

Thông qua các câu thảo luận nhóm, Sau khi học sinh trả lời học sinh khác bổsung, giáo viên tổng hợp để rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh.

Mời nhóm 1 trình bày, bổ sung cho hoàn thiện sau đó giáo viên có thể chốt lạinội dung: Mị là một cô gái dân tộc Mông xinh đẹp nhưng bất hạnh, mồ côi mẹsớm, cha già yếu bệnh tật Bản thân bị bắt làm dâu gạt nợ vì cha mẹ thiếu tiền nhàthống lí Pá Tra Từ nội dung đó giáo viên có thể nêu vấn đề sau đó giảng để họcsinh thấy mặc dù bất hạnh nhưng Mị luôn ý thức bản thân, biết xác định được giátrị, kĩ năng thương lượng, kĩ năng ra quyết định… “Con nay đã biết cuốc nươnglàm ngô, con phải làm nương ngô trả nợ thay cho bố Bố đừng bán con cho nhàgiàu” Đó chính là kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng khẳngđịnh mình, kĩ năng thể sự tự tin Đây cũng là một trong những kĩ năng cần thiếttrong cuộc sống Trong cuộc sống, chúng ta cần có kĩ năng để giải quyết tốt nhấtnhững vấn đề gặp phải

Nhóm 2: Mị làm dâu nhà thống lí Pá Tra lúc nào “mặt cũng buồn rười rượi…lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa…” Sống lâu trong cái nghèo cái khổ thànhquen tâm hồn Mị chai sạn không còn ý thức phản kháng Giáo viên thông qua đógiáo dục cho học sinh Trong những trường hợp như vậy chúng ta phải có những kĩnăng: kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thương lượng, kĩ nănggiải quyết mâu thuẫn, kĩ năng giải quyết vấn đề, kĩ năng ra quyết định…

Nhóm 3: Vào những đêm tình mùa xuân sức sống tiềm tàng trong Mị trỗi dậy

Mị lén uống rượu, có ý thức làm đẹp, muốn được đi chơi… Cho thấy sức sốngtrong Mị đã hồi sinh Rèn luyện những kĩ năng cần thiết cho học sinh như: kĩ năngkiểm soát cảm xúc, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng thương lượng, kĩ năngthể hiện sự cảm thông…

Giáo viên gọi nhóm 4 trình bày bổ sung cho đầy đủ Giáo viên giảng chốt lạinội dung giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng cần thiết khi thuyết trình về nộidung Mị cắt dây trói và chạy theo A Phủ Đó là kĩ năng thể hiện sự cảm thông mộtcon người tưởng chừng như vô cảm, tâm hồn chai sạn như Mị nhưng khi nhìn thấy

“Một dòng nước mắt lấp lánh bò xuống hai hõm má đã xám đen lại…Mị chợt nhớlại đêm năm trước A Sử trói Mị…” đó là dựa trên kĩ năng tự nhận thức, kĩ năngxác định giá trị, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng thể hiện sự cảm thông, kĩ năng giảiquyết vấn đề Chính nhờ có những kĩ năng đó Mị đã có hành động cắt dây trói cho

A Phủ và chạy theo Giáo viên rèn kĩ năng cho học sinh như: kĩ năng thể hiện sựcảm thông, kĩ năng kiểm soát cảm xúc, kĩ năng ứng phó với căng thẳng, kĩ năng raquyết định…

- Đó chính là kĩ năng ra quyết định Trong cuộc sống hàng ngày con ngườiluôn phải đối mặt với những tình huống, những vấn đề cần giải quyết buộc chúng

ta phải lựa chọn và đưa ra quyết định

- Kĩ năng ra quyết định là khả năng của cá nhân biết quyết định lựa chọnphương án tối ưu để giải quyết vấn đề hoặc tình huống trong cuộc sống một cáchkịp thời và linh hoạt.

- Mỗi cá nhân phải tự mình ra quyết định cho bản thân, không nên trông chờ,phụ thuộc vào người khác, mặc dù có thể tham khảo ý kiến

- Kĩ năng ra quyết định rất cần thiết đối với mỗi cá nhân đặc biệt là học sinhlớp 12 đang đứng trước những quyết định quan trọng của tương lai đó là chọn nghềchọn trường cần có kĩ năng trong việc ra quyết định

c/ Phương pháp nêu vấn đề:

Giáo viên đặt ra các tình huống có vấn đề để học sinh tìm cách giải quyết,khao khát trình bày thể hiện mình Có nhiều loại tình huống có vấn đề như: tìnhhuống có vấn đề bất ngờ, tình huống có vấn đề giả định, tình huống mâu thuẫntương phản

Ví dụ: Vì sao Mị là một cô gái xinh đẹp yêu đời, ý thức về bản thân mà lạichấp nhận làm dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra, bị chồng đánh đập tồi tệ, sốnglầm lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Đặt vào tình huống như thế em sẽ giải quyếtnhư thế nào? Học sinh đa số sẽ bức xúc phản ứng không cam chịu mà phản khánghoặc bỏ trốn Giáo viên sẽ đặt các em vào một tình huống mới Vậy cha của Mị sẽ

ra sao nếu Mị bỏ trốn? Ông có được sống yên ổn khi con gái bỏ trốn không? Mị cóthể trốn thoát nhưng lương tâm cô sẽ bị dằn vặt và sẽ không bao giờ cảm thấy hạnhphúc Như vậy cách ứng xử của Mị chẳng có gì đáng ca ngợi và tác phẩm sẽ khôngcòn giá trị nhân văn Tuy vậy nếu học sinh nêu cách ứng xử hợp lý như sẽ chấpnhận làm dâu gạt nợ cho nhà thống lí Pá Tra nhưng đến khi cha mất sẽ tìm cáchtrốn khỏi nhà thống lí Pá Tra để tìm một cuộc sống mới tốt đẹp hơn hoặc hai chacon tìm cách bỏ trốn đến vùng khác làm ăn sinh sống thì giáo viên cũng phải ghinhận Tuy vậy cũng giúp học sinh thấy chủ đề không còn nổi bật, không tạo được

ấn tượng cho người đọc

Phương pháp này giúp học sinh rèn luyện một số kĩ năng sống cụ thể như kĩnăng tự nhận thức biết nhìn nhận đánh giá về bản thân, kĩ năng xác định giá trị, kĩnăng thương lượng, kĩ năng đặt mục tiêu, kĩ năng ra quyết định, kĩ năng giao tiếp,

kĩ năng tư duy phê phán, kĩ năng tư duy sáng tạo, kĩ năng giải quyết vấn đề…Khi nêu vấn đề giáo viên cần chú ý dựa trên những kiến thức của học sinh,những vấn đề đặt ra phải gây được sự hứng thú và vừa sức của học sinh.Trong quátrình học sinh tư duy để trả lời những vấn đề mà giáo viên đặt ra sẽ rèn luyện chohọc sinh một số kĩ năng cần thiết: kĩ năng tư duy, khả năng tưởng tượng phong phú

…Khi nghe giáo viên lập luận so sánh học sinh sẽ nhận thức thêm nội dung sâu sắccủa bài học

d/ Phương pháp thuyết trình:

Giáo viên yêu cầu học sinh thuyết trình một vấn đề nào đó của bài, những đềtài khó giáo viên cần giao trước vấn đề đó để học sinh về nhà chuẩn bị nội dung, tưliệu, hình ảnh (nếu cần thiết) Giáo viên có thể yêu cầu học sinh thuyết trình vềphần tác giả, tóm tắt tác phẩm.

Thuyết trình về nhân vật A Phủ Thông qua những nét tính cách của A Phủ,giáo viên có thể tích hợp để rèn luyện một số kĩ năng

- Kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng thể hiện sự tự tin, kĩ năng giao tiếp A Phủnghèo nhưng không mặc cảm luôn yêu đời, chăm chỉ lao động, được nhiều cô mê,nhiều người nói “Đứa nào được A Phủ cũng bằng được con trâu tốt trong nhà,chẳng mấy lúc mà giàu”

- Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm, kĩ năng đặt mục tiêu, kĩ năng giải quyết vấn

đề Khi làm mất bò A Phủ chạy về nhà lấy súng bắn chết hổ để đền bò nhưng bịthống lí Pá Tra trói đứng vào cột nhà

- Kĩ năng tìm kiếm sự hỗ trợ, kĩ năng tìm thể hiện sự cảm thông A Phủ bịtrói chính giọt nước mắt của A Phủ đã đánh thức tâm hồn chai sạn của Mị giúp Mị

có hành động cắt dây trói cho A Phủ Đây cũng là một trong những kĩ năng cầnthiết của cuộc sống khi chúng ta gặp khó khăn phải cần đến sự hỗ trợ, giúp đỡ củangười khác

Giáo viên dùng phương pháp thuyết trình, trình bày 1 phút

Hỏi: Trình bày cảm nhận ấn tượng sâu sắc của bản thân về giá trị nội dung

và nghệ thuật của tác phẩm

Phương pháp thuyết trình sẽ giúp học sinh rèn luyện được kĩ năng giao tiếp, kĩnăng thể hiện sự tự tin trước tập thể, kĩ năng xác định giá trị, kĩ năng đảm nhậntrách nhiệm, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin Giáo viên sẽ cho điểm đánh giá

sẽ tạo được hứng thú hơn cho học sinh

Giáo viên bình giảng sẽ giúp học sinh cảm thụ sâu hơn nội dung, nghệ thuật,tích lũy vốn kiến thức văn học, vốn sống phong phú hơn

Tóm lại: Rèn kĩ năng sống cho học sinh khi dạy tác phẩm “Vợ chồng A Phủ”

có nhiều giải pháp nhưng trong phạm vi một tác phẩm khó thực hiện được đầy đủ,tôi chỉ xin giới thiệu cách tiếp cận từ phương pháp

2 THIẾT KẾ MINH HỌA GIÁO ÁN MẪU:

Sau đây là phần thiết kế cho một tác phẩm nhằm rèn luyện kĩ năng sống chohọc sinh khi dạy tác phẩm “ Vợ chồng A Phủ” của Tô Hoài

A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:

- Thấy được cuộc sống cực nhục, tối tăm và quá trình vùng lên tự giải phóngcủa đồng bào các dân tộc Tây Bắc

- Hiểu được những nét đặc sắc của tác phẩm

- Rèn luyện kĩ năng sống cho học sinh, kĩ năng giao tiếp, kĩ năng biết lắngnghe, kĩ năng tự nhận thức, kĩ năng thể hiện sự tự tin…

B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:

1 Kiến thức:

- Nỗi thống khổ của người dân miền núi Tây Bắc dưới ách thống trị của bọnphong kiến và thực dân Vẻ đẹp tâm hồn, sức sống tiềm tàng mãnh liệt và quá trìnhvùng lên tự giải phóng của đồng bào miền cao

- Nghệ thuật xây dựng nhân vật sinh động, chân thực; miêu tả và phân tích nhânvật sắc sảo, tinh tế; lối kể chuyện hấp dẫn

Phương pháp giảng dạy Mức độ cần đạt Nội dung bài học

- Gọi học sinh thuyết - Rèn luyện kĩ

I.Tìm hiểu chung:

1 Tác giả:

- Tên khai sinh là Nguyễn Sen

- Giáo viên: gọi học

sinh trả lời nếu thấy

chưa đủ gọi học sinh

khác bổ sung

- Dùng phương pháp sơ

đồ chi tiết Dựa vào

những chi tiết gợi ý em

Tô Hoài

- Rèn luyện kĩnăng nhận thức,tích lũy tri thức,

kĩ năng tư duytìm tòi khám phá

- Kĩ năng lắngnghe tích cực

- Kĩ năng thể hiện

sự tự tin

- Rèn kĩ năng tíchlũy tri thức vềnhững tập tục lạchậu của dân tộcvùng cao TâyBắc, về nhữngphẩm chất tốt đẹpcủa người dân

(1920-2014) quê Hà Đông

- Là nhà văn lớn của văn học hiệnđại Việt Nam, có hai giai đoạn sángtác trước và sau cách mạng Có sốlượng tác phẩm đạt kỉ lục trong vănhọc hiện đại Việt Nam

- Tác phẩm chính: Dế Mèn phiêulưu kí (1941), O chuột (1942),Truyện Tây Bắc (1953)…

2 Tác phẩm Vợ chồng A Phủ: a/ Xuất xứ:

- Truyện ngắn Vợ chồng A Phủ(1952) in trong tập truyện Tây Bắc

- Truyện được tặng giải nhất - Giảithưởng Hội văn nghệ Việt Nam1954-1955

- Truyện có hai phần đoạn tríchthuộc phần đầu của tác phẩm

b/ Tóm tắt đoạn trích:

- Mị cô gái H-Mông xinh đẹp, hiếuthảo, yêu đời bị bắt làm dâu gạt nợcho nhà thống lí Pá Tra

- Lúc đầu có ý định tự tử nhưng vìthương cha nên không đành, lâungày thành quen tâm hồn chai sạn,

tê liệt, câm lặng nhưng vẫn tiềmtàng sức sống

- A Phủ chàng trai mồ côi nghèo vìbất bình, cương trực dám đánh conquan nên bị bắt làm nô lệ cho nhà

- Cho học sinh đóng

vai Mị khi về gặp bố và

có ý định ăn lá ngón tự

tử, nhưng vì thương

cha nên không đành

phải tiếp tục sống cuộc

tồi tệ, sống lầm lũi như

con rùa nuôi trong xó

cửa Em có đồng với

cách sống của Mị

không? Nếu không thì

nêu cách giải quyết của

mình?

- Giáo viên có cho học

sinh thảo luận nhóm:

tự tin, kĩ năng táihiện tri thức, kĩnăng ứng xử tìnhhuống diễn tả nộitâm, kĩ năng thểhiện sự cảmthông

- Rèn luyện kĩnăng tư duy sángtạo để đưa ra ýkiến bản thân

- Rèn luyện kĩnăng tự nhậnthức, kĩ năng xácđịnh giá trị

- Rèn luyện kĩnăng giao tiếp, lýgiải, chứng minh,thuyết phục ngườinghe đồng tìnhvới ý kiến củamình

- Rèn luyện kĩnăng lắng nghe,trao đổi, từ đó thểhiện sự đồng tìnhhay bác bỏ

- Rèn luyện kĩnăng thươnglượng, kĩ nănghợp tác, tìm kiếm

và xử lí thông tin,

thống lí Pá Tra

- Vì vô ý để mất bò bị Pá Tra tróiđứng đến gần chết được Mị cắt dâytrói

- Họ cùng chạy trốn sang Phiềng

- Mẹ mất sớm, cha già yếu, bệnhtật

- Nhà nghèo thiếu nợ thống lí PáTra nên bị bắt làm con dâu gạt nợ

- Rèn luyện kĩnăng giao tiếp.

- Rèn luyện kĩnăng tích lũy trithức về vốn vănhóa đặc sắc củacác dân tộc vùngcao Tây Bắc

- Rèn luyện kĩnăng tái hiện kiếnthức, khái quátchi tiết thành luậnđiểm

- Rèn luyện kĩnăng giao tiếp,thể hiện sự tự tinkhi nói, diễn đạttrình bày, chọndẫn chứng thuyếtphục

- Rèn luyện kĩnăng thể hiện sựcảm thông với sốphận bất hạnh củanhân vật giúp họcsinh có tư tưởng

- Bị áp chế về tinh thần: nhốt vàobuồng tối, trói, đánh đập, tập tụctrình ma làm tê liệt ý thức phảnkháng

- Lúc đầu Mị phản đối quyết liệt:hàng mấy tháng trời, đêm nào cũngkhóc, định ăn lá ngón tự tử, thươngcha, cam chịu, lâu ngày tâm hồntrở nên chai sạn, vô cảm “lùi lũinhư con rùa nuôi trong xó cửa”

b/ Sức sống tiềm tàng và khát vọng tự do của Mị:

* Ngày mới bị bắt về nhà thống

lí Pa Tra:

- Mị có ý thức phản kháng ngay từkhi bị bắt về nhà thống lí: “Có đếnmấy tháng, đêm nào Mị cũngkhóc” Mị đã chốn về nhà địnhchào vĩnh biệt cha để “đichết”.Hành động tự tử của Mị dẫukhông phải là một con đường giảithoát tích cực nhưng nó đã biểuhiện sâu sắc của khát vọng tự do

- Nhưng vì thương bố, Mị không

nỡ chết “ở lâu trong cái khổ, Mịquen khổ rồi” Mị không còn nghĩđến cái chết có nghĩa là Mị khôngcòn ý thức về sự sống Tâm hồnngười con gái ấy đã trở nên chaisạn và câm nín như “tảng đá trướccửa, cạnh tàu ngựa” nhưng vẫntiềm tàng một sức sống

* Đêm tình mùa xuân:

- Sức sống trong Mị được thổibùng lên vào những đêm tình mùaxuân về

- Mị uống rượu “ừng ực từng bát”,

kỷ niệm cũ hiện về

- Rèn luyện kĩnăng diễn đạt, kĩnăng tư duy sángtạo, kĩ năng thểhiện sự tự tin…

- Rèn luyện kĩnăng giao tiếp, kĩnăng thể hiện sựcảm thông, kĩnăng tư duy phêphán, kĩ năng raquyết định

- Rèn luyện kĩnăng cảm thụ sâuhơn nội dung,nghệ thuật, tíchlũy vốn kiến thứcvăn học, vốn sốngphong phú hơn

- Rèn luyện kĩnăng tự nhậnthức, kĩ năng thểhiện sự tự tin, kĩnăng giao tiếp

- Rèn luyện kĩnăng hệ thốngkiến thức

- Rèn luyện kĩnăng thể hiện sựcảm thông, kĩnăng ra quyếtđịnh…

- Rèn luyện kĩnăng tái hiện kiến

- Tiếng sáo và hương rượu đã làmthức tỉnh tâm hồn Mị

- Mị thấy phơi phới trở lại, thấymình còn trẻ, muốn đi chơi Mịkhao khát cuộc sống tự do

- Muốn tự tử cho thấy sức sống bắtđầu hồi sinh

- Xắn mỡ bỏ vào đèn thắp sángcuộc đời tăm tối của Mị

- Mị quấn lại tóc, với tay lấy váyhoa mặc đi chơi, muốn làm đẹp,khao khát tự do hạnh phúc

- Mị không được đi chơi vì A Sử

đã trói đứng Mị một cách tàn nhẫnnhưng không dập tắt được sứcsống trong Mị Vẫn dõi theo tiếngsáo, chân vùng bước đi, bị dây tróikéo về với thực tại, đau đớn nhận

ra kiếp sống tủi nhục “không bằngcon ngựa” Mị rơi vào bi kịch giữakhát vọng và hiện thực phũ phàng

* Lúc cắt dây trói cho A Phủ:

- Lúc đầu vô cảm vẫn “thản nhiênthổi lửa, hơ tay”

- Sau đó “Mị lé mắt trông sang …một dòng nước mắt lấp lánh bòxuống hai hõm má đã xám đenlại…”

- Mị nhớ lại đêm năm trước bị A

Sử trói, đồng cảm thương xót APhủ, thấy cái chết sắp tới với APhủ là vô lí, oan ức Mị nhận thức

ra kẻ thù tàn ác, lòng nhân đạogiúp Mị chiến thắng nỗi sợ hãi,biến Mị thành người dũng cảm, cắtdây trói cứu A Phủ

- Hành động của Mị dù mang tính

tự phát đơn độc, liều lĩnh nhưng

Hỏi: Phân tích diễn

biến tâm lý của Mị lúc

cởi trói cho A Phủ? Tại

sao dòng nước mắt của

- Rèn luyện kĩnăng tự nhậnthức, kĩ năng thểhiện sự tự tin, kĩnăng giao tiếp, Kĩnăng kiểm soátcảm xúc, giảiquyết mâu thuẫn

- Rèn luyện kĩnăng tìm kiếm sự

hỗ trợ, kĩ năngxác định giá trị

- Giúp học sinh tựnhận thức về cáchtiếp cận và thểhiện khát vọnggiải thoát củanhững con người

bị chà đạp, qua đóxác định đượcnhững giá trịtrong cuộc sống

mà mọi người cầnhướng tới

- Rèn luyện kĩnăng tư duy sángtạo: phân tích,bình luận về cátính sắc nét, vềnghệ thuật tả cảnh

thể hiện lương tri, lương năng tựthức trong tâm hồn nhân vật Ngaysau đó, Mị đứng lặng trong bóngtối với bao giằng xé trong lòng,nhưng khát vọng sống trỗi dậy thậtmãnh liệt, Mị vụt chạy theo A Phủđến với tự do “A Phủ cho tôi đi…ởđây thì chết mất”

Tóm lại: Mị điển hình cho sốphận tủi nhục của người phụ nữmiền núi và quá trình tự vùng lêncủa họ dưới chế độ cũ

2 Nhân vật A Phủ:

a/ Quá khứ:

- Mồ côi cha mẹ từ nhỏ, bị bán từlàng này sang làng khác Lớn lênlàm thuê Cả đời nghèo khổ, khôngtiền cưới vợ

- Nhiều người nói “Đứa nào được

A Phủ cũng bằng được con trâu tốttrong nhà, chẳng mấy lúc mà giàu”

c/ Hiện thực tủi nhục và sức sống mãnh liệt:

- Vì bất bình nên đã đánh A Sử, APhủ phải ở trừ nợ cho nhà thống lí

Pá Tra

- Khi làm mất bò A Phủ chạy vềnhà lấy súng đi bắn chết hổ để đền

bò nhưng bị thống lí Pá Tra tróiđứng vào cột nhà đến gần chết

- Được Mị cắt dây trói, sức sống

học sinh khác bổ sung

nếu học sinh trước

trình bày chưa đầy đủ

nếu học sinh trước

trình bày chưa đầy đủ

của bản thân về giá trị

nội dung và nghệ thuật

tả tình, cách kểchuyện tự nhiên,

về vẻ đẹp nhânvật Mị, A Phủtrong tác phẩm

- Rèn luyện kĩnăng tự tin tronggiao tiếp, - Rènluyện kĩ nănglắng nghe tíchcực…

- Rèn luyện kĩnăng nhận thức,tích lũy tri thức,

kĩ năng tư duytìm tòi khám phá

- Kĩ năng lắngnghe tích cực

- Kĩ năng thể hiện

sự tự tin

- Rèn luyện kĩnăng nhận thức,tích lũy tri thức,

kĩ năng tư duytìm tòi khám phá

- Kĩ năng lắng

mãnh liệt đã trỗi dậy, A Phủ đãchạy trốn bằng tất cả sức lực củamình

Tóm lại: A Phủ là thanh niên tiêubiểu cho người dân miền núi, cócuộc đời tủi nhục, biết vùng lênthoát khỏi cuộc đời nô lệ

3 Giá trị tư tưởng của tác phẩm: a/ Giá trị hiện thực:

- Miêu tả chân thực số phận cựckhổ của người dân miền núi dướichế độ thực dân - phong kiến

- Tố cáo bản chất tàn bạo của giaicấp thống trị ở miền núi

b/ Giá trị nhân đạo:

- Thể hiện tình yêu thương, sự cảmthông sâu sắc với thân phận đaukhổ của người dân miền núi trướccách mạng

- Tố cáo, lên án phơi bày bản chấtxấu xa tàn bạo của giai cấp thốngtrị miền núi

- Trân trọng và ca ngợi vẻ đẹp tâmhồn, sức sống mãnh liệt và khảnăng cách mạng của nhân dân TâyBắc

- Ca ngợi thiên nhiên thơ mộng,những nét văn hóa đặc sắc của cácdân tộc vùng cao

4 Nghệ thuật:

- Miêu tả đặc sắc

- Xây dựng những nhân vật điểnhình: tính cách phức tạp, nội tâmsâu sắc

- Phân tích diễn biến tâm lí nhânvật tài tình, điêu luyện

nếu học sinh trước

trình bày chưa đầy đủ

nghe tích cực

- Kĩ năng thể hiện

sự tự tin

- Rèn luyện kĩnăng nhận thức,tích lũy tri thức,

kĩ năng tư duytìm tòi khám phá

- Kĩ năng lắngnghe tích cực

- Kĩ năng thể hiện

sự tự tin

- Ngôn ngữ đậm màu sắc vùng cao

- Cách kể chuyện tự nhiên, linhhoạt không theo trình tự thời giantạo sự hấp dẫn lôi cuốn

- Giọng văn mềm mại trau truốt…

III Ý nghĩa văn bản:

Tố cáo tội ác của bọn phong kiến

- thực dân Thể hiện số phận đaukhổ của người dân lao động miềnnúi trước cách mạng Phản ánh conđường đứng lên tự giải phóng và cangợi vẻ đẹp, sức sống tiềm tàng,mãnh liệt của họ

IV HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CỦA ĐỀ TÀI:

Đề tài đã được giới thiệu, triển khai trong tổ, được các giáo viên của tổ đánhgiá cao Qua tiết dạy, giáo viên phản hồi tích cực, đa số học sinh hứng thú, giờ họcsôi nổi, phát huy được tính tích cực, tự tin mạnh dạn hơn trong giao tiếp với bạn

bè, thầy cô…

Riêng bản thân, sau bốn năm ứng dụng đã thu được kết quả như sau:

Tỷ lệ đỗ tốt nghiệp Trên mức bình quân của sở

Bồi dưỡng học sinh giỏi - Năm 2011 - 2012 Đạt 3 giải học sinh

giỏi cấp tỉnh, trong đó 2 giải ba, 1 giảikhuyến khích

- Năm 2014 - 2015 Đạt 7 giải học sinhgiỏi cấp cấp tỉnh, trong đó 2 giải nhì, 2giải ba, 3 giải khuyến khích

- Năm 2016 - 2017 Đạt giải học sinhgiỏi cấp cấp tỉnh, trong đó 1 giải nhì, 3giải ba, 2 giải khuyến khích

V ĐỀ XUẤT KIẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG:

Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội Chúng ta muốn khẳng địnhmình, muốn thành công trong công việc và cuộc sống cần phải có kĩ năng sống

Tuy vậy muốn có những kĩ năng cần thiết trong cuộc sống, cần phải rèn luyệntrong quá trình không phải một sớm một chiều Để có những kĩ năng đó con ngườicần phải rèn luyện nhiều mặt ngay từ khi ngồi trên ghế nhà trường Môn văn là mộtmôn học có khả năng đặc biệt trong việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh Giáoviên dạy văn phải chú ý không chỉ bồi dưỡng vẻ đẹp tâm hồn mà còn phải rènluyện kĩ năng sống cho học sinh nhằm đáp ứng nguồn lực cho xã hội.

Muốn đạt được mục đích cần có sự nỗ lực từ nhiều phía: Về phía học sinh, giađình cần phải thấy tầm quan trọng của vấn đề rèn luyện kĩ năng sống Giáo viêndạy văn phải có lòng nhiệt tình đầu tư vào giờ dạy học phải đa dạng các phươngpháp - phát huy tính tích cực của học sinh - Rèn luyện kĩ năng sống thường xuyên

Về phía nhà trường cần phải tổ chức nhiều sân chơi bổ ích giúp rèn luyện kĩnăng sống tốt nhất

Trên đây là một vài kinh nghiệm trong quá trình giảng dạy chia sẻ cùng đồngnghiệp Nếu có gì thiếu sót, rất mong các Thầy cô góp ý và bỏ qua

Cuối cùng xin chúc Quý Thầy cô dồi dào sức khỏe, luôn tràn đầy nhiệt huyết

vì sự nghiệp giáo dục và luôn thành công trong cuộc sống./

VI DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO:

1. Lê Minh Châu - Nguyễn Thúy Hồng - TRần Thị Tố Loan - Phạm ThịThu Phương - Lưu Thu Thủy - Nguyễn Thị Hồng Vân - Đào Vân Vi - Nguyễn Huệ

Yên Giáo dục kĩ năng sống trong môn ngữ văn ở trường Trung học phổ thông Bộ

giáo dục và đào tạo, Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam

2 Bộ giáo dục và đào tạo (2014) Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả

học tập theo định hướng phát năng lực học sinh.

3 PGS.TS Nguyễn Thanh Bình (2015) Giáo dục kĩ năng sống.

4 Viện ngôn ngữ học, Hoàng Phê (chủ biên) Từ điển tiếng Việt

NGƯỜI THỰC HIỆN

Mai Thị Ngọc Hằng

Hết