SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.SKKN Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI

Đơn vị: THPT ĐIỂU CẢI

Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

DẠY HỌC TÁC PHẨM THƠ LỚP 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC HỌC SINH

Người thực hiện: Lê Thị Huyền TrânLĩnh vực nghiên cứu:

Phương pháp day học Ngữ văn

Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN

 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác

(các phim, ảnh, sản phẩm phần mềm)

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN

1 Họ và tên: Lê Thị Huyền Trân

2 Ngày tháng năm sinh: 29/09/1978

3 Nam, nữ: nữ

4 Địa chỉ: ấp 114, thị trấn Định Quán, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai

5 Điện thoại: CQ: 0613639043 ; ĐTDĐ: 0988647705

6 E-mail:tran2978@yahoo.com.vn

7 Chức vụ: giáo viên trung học, tổ phó chuyên môn, PCT Công đoàn

8 Đơn vị công tác: THPT Điểu Cải

II TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

- Học vị (hoặc trình độ chuyên môn, nghiệp vụ) cao nhất: Thạc sĩ

- Năm nhận bằng: 2010

- Chuyên ngành đào tạo: Ngôn ngữ học

III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC

- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy bộ môn Ngữ văn

- Số năm có kinh nghiệm: 15

- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

+ Vận dụng phương pháp thảo luận nhóm vào dạy tác phẩm văn chương ởtrường phổ thông

+ Vận dụng phương pháp dạy học tích cực lấy học sinh làm trung tâm vào dạylàm văn lớp 12

+ Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập nhằm phát huy năng lực đọc văn chohọc sinh trong dạy tác phẩm văn chương ở trường THPT

DẠY HỌC TÁC PHẨM THƠ LỚP 12 THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN

NĂNG LỰC HỌC SINH

I LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Theo tài liệu hướng dẫn “Dạy học và kiểm tra, đánh giá kết quả học tập theo

định hướng phát triển năng lực học sinh” của Bộ giáo dục đào tạo, giáo dục THPT

nước ta đang thực hiện đổi mới từ chương trình giáo dục nội dung sang tiếp cậnnăng lực của người học, chuyển đổi từ phương pháp dạy “truyền thụ một chiều”sang dạy cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực Địnhhướng chương trình sách giáo khoa mới khẳng định phải đổi mới phương pháp dạyhọc và kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lưc

Từ năm 2015 đến nay, ngành giáo dục nói chung và bộ môn Ngữ văn nóiriêng đã tiến hành kiểm tra, đánh giá giáo dục theo định hướng năng lực, đã tổchức các buổi tập huấn chuyên môn cho giáo viên về dạy học theo định hướngnăng lực, tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo nghiên cứu bài học Tuy nhiên, cácbuổi tập huấn chủ yếu thiên về lí thuyết, chú trọng vào soạn đề kiểm tra, đánh giátheo hướng phát triển năng lực, chứ chưa có nhiều tiết dạy vận dụng các phươngpháp, kĩ thuật dạy học tích cực vào những bài học cụ thể nhằm phát huy năng lựccần thiết mà môn học hướng đến cho học sinh

Trong thực tế giảng dạy tại trường THPT Điểu Cải, vẫn còn nhiều giáo viênvẫn còn dạy theo phương pháp cũ, chưa chú trọng đổi mới phương pháp Đối vớiviệc dạy tác phẩm thơ, giáo viên tuy đã tiến hành dạy đọc hiểu thơ nhưng chỉ xâydựng các bài tập đọc hiểu văn bản thơ trong hoặc ngoài sách giáo khoa và cho họcsinh luyện tập trong các tiết tự chọn, chứ chưa chú trọng dạy kĩ năng đọc hiểu thơ

và tích hợp liên môn trong thực hành dạy các bài thơ trong giờ dạy chính khóa

Do đó, để đáp ứng được yêu cầu đổi mới, để chuẩn bị tâm thế dạy học theochương trình sách giáo khoa mới và gần hơn là giúp học sinh có được năng lực đọchiểu và viết văn, thực hành tốt bài thi tốt nghiệp THPT, thiết nghĩ giáo viên ngữvăn chúng ta cần tiến hành dạy học ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực

học sinh Đây cũng chính là lí do tôi thực hiện chuyên đề: Dạy học tác phẩm thơ lớp 12 theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

II CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1 Cơ sở lí luận

1.1/ Dạy Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực học sinh

Một số năng lực chung cốt lõi mà học sinh cần có để thích ứng với nhu cầuphát triển xã hội như: năng lực tự học, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực sángtạo, năng lực giao tiếp… Trong định hướng chương trình giáo dục, môn ngữ văncần hướng đến các năng lực cụ thể sau:

- Năng lực giải quyết vấn đề: là năng lực chung, thể hiện khả năng nhận thức,khám phá, xử lí, giải quyết các tình huống có vấn đề trong học tập và cuộc sống.Với môn Ngữ văn, đây là năng lực tiếp nhận thể loại văn học, viết một kiểu loại

văn học, lí giải hiện tượng đời sống trong văn bản văn học, thể hiện quan điểmđánh giá hiện tượng văn học.

- Năng lực sáng tạo: là khả năng học sinh suy nghĩ, tìm tòi, phát hiện, đề xuấtnhững ý tưởng mới nảy sinh trong học tập và cuộc sống Môn Ngữ văn sẽ hướnghọc sinh đến xác định ý tưởng gửi gắm trong văn bản văn học, trình bày cảm xúc,suy nghĩ của bản thân về hình ảnh, ngôn ngữ, các giá trị văn học

- Năng lực hợp tác: là năng lực học sinh cùng nhau làm việc trong nhóm nhỏ

để giải quyết các vấn đề văn học

- Năng lực tự quản bản thân: Năng lực này thể hiện ở khả năng kiểm soát ,điểu chỉnh cảm xúc, hành vi; làm việc theo kế hoạch; sống có kỉ luật, biết tôntrọng mình và người khác

- Năng lực giao tiếp tiếng Viêt: là khả năng sử dụng các phương tiện, đặc biệt

là ngôn ngữ để trao đổi thông tin, thiết lập mối quan hệ giữa người và người Việchành thành và phát triển năng lực sử dụng ngôn ngữ một cách phù hợp, hiệu quả làmục tiêu quan trọng của môn ngữ văn

- Năng lực cảm thụ thẩm mĩ: Đây là năng lực đặc thù của môn Ngữ văn.Thông qua bài học Ngữ văn, học sinh cảm nhận được vẻ đẹp của ngôn ngữ vănhọc, biết rung động trước cái đẹp, nhận ra các giá trị thẩm mĩ như cái đẹp, cái xấu,cái cao thượng, cái thấp hèn…, từ đó hình thành nên thế giới quan thẩm mĩ chobản thân

Để phát triển những năng lực nêu trên, khi tổ chức dạy học giáo viên cần sửdụng các phương pháp dạy học đặc thù bộ môn như:

- Dạy học đọc hiểu: Giáo viên hướng đến việc cung cấp cho học sinh cáchđọc, cách tiếp cận, khám phá những vấn đề về nội dung và nghệ thuật của văn bản,

từ đó hình thành cho học sinh năng lực tự đọc một cách tích cực, chủ động Họcsinh khi đọc – hiểu cần tìm kiếm thông tin từ văn bản, giải thích, cắt nghĩa, phânloại, so sánh, kết nối…thông tin để tạo nên hiểu biết chung về văn bản, đánh giávăn bản và vận dụng những hiểu biết về các văn bản đã đọc vào việc đọc các loạivăn bản khác nhau

- Dạy học tích hợp: Giáo viên tổ chức nội dung dạy học sao cho học sinh cóthể huy động nội dung, kiến thức, kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằmgiải quyết các nhiệm vụ học tập Trong môn học Ngữ văn, dạy học tích hợp là việc

tổ chức phối hợp ba nội dung của các phân môn văn học, tiếng Việt, làm văn trongbài học nhằm hướng đến mục đích là hình thành cho HS năng lực sử dụng tiếngViệt trong tiếp nhận và tạo lập văn bản, từ đó hướng tới năng lực phân tích, bìnhgiá cảm thụ văn học nghệ thuật Mặt khác, tính tích hợp của môn Ngữ văn còn thểhiện ở mối liên thông giữa kiến thức sách vở và kiến thức đời sống, giữa kiến thức,

kĩ năng của môn Ngữ văn với các môn học thuộc ngành khoa học xã hội nhân vănnhằm giúp HS có được kiến thức và kĩ năng thực hành toàn diện, góp phần giáodục đạo đức công dân, kĩ năng sống, hiểu biết xã hội,…

Bên cạnh đó, giáo viên cần sử dụng phối hợp có hiệu các phương pháp dạyhọc tích cực như thảo luận nhóm, đóng vai, nghiên cứu tình huống, dạy học theo

dự án… và các kĩ thuật dạy học tích cực như chia nhóm, đặt câu hỏi, khăn trải bàn,phòng tranh, mảnh ghép, hỏi chuyên gia, bản đồ tư duy…

Dạy học Ngữ văn theo hướng phát triển năng lực, giáo viên cần thiết kế bàihọc hướng đến các hoạt động học tập của học sinh, lấy hoạt động học của học sinhlàm trung tâm Trong mỗi đơn vị kiến thức hay một chủ đề của bài học, giáo viêncần tổ chức hoạt động học của học sinh theo các bước sau (theo mô hình VNEN):hoạt động trải nghiệm, hoạt động hình thành kiến thức mới, hoạt động thực hành,hoạt động ứng dụng và hoạt động bổ sung

1.2 Đặc trưng của thể loại thơ

Theo Từ điển thuật ngữ văn học của nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi: "Thơ là hình thức sáng tác văn học phản ánh cuộc sống, thể

hiện tâm trạng, những cảm xúc mạnh mẽ bằng ngôn ngữ hàm súc, giàu hình ảnh

và nhất là có nhịp điệu" Nghĩa là, thơ là tiếng nói của tình cảm, cảm xúc con

người, của những rung động trái tim trước cuộc đời được thể hiện qua hình ảnhthơ, ngôn ngữ thơ và nhịp điệu thơ Điều cần lưu ý là hình ảnh, ngôn ngữ thơ cóđặc trưng riêng Hình ảnh thơ là hình ảnh thực, vừa lạ, vừa quen được sàng lọcbằng nhận thức của người làm thơ Tuỳ trường hợp mà hình ảnh thơ được gợi lên

từ một từ, một cụm từ, một câu thơ hay một khổ, một đoạn thơ Hình ảnh thơthường gắn với các biện pháp tu từ như: hoán dụ, ẩn dụ, nhân hoá, tượng trưng Ngôn ngữ thơ tuy cũng bắt nguồn từ ngôn ngữ ngữ trong đời sống, nhưng được tổchức đặc biệt Ngôn ngữ thơ thường sử dụng phổ biến các phương thức chuyểnnghĩa như ẩn dụ, hoán dụ Do đó, nghĩa của thơ còn nằm ở ngoài lời thơ Nhạcđiệu là đặc điểm rất quan trọng của ngôn ngữ thơ Chúng được hình thành từ sựtổng hợp của nhiều yếu tố như thanh điệu cao thấp, độ âm vang của các chữ, đếnvần, cách ngắt nhịp và cả nhịp điệu của hình ảnh, nhịp điệu của cảm xúc

Như vậy, khi giảng dạy các tác phẩm thơ, giáo viên cần vận dụng các phươngpháp và kỹ thuật dạy học tích cực, đặc thù của môn ngữ văn để học sinh tự khámphá, tìm hiểu văn bản thơ theo đặc trưng thể loại và hướng tới hình thành các nănglực cần thiết mà môn học hướng tới

Trong thực tế giảng dạy của bản thân và việc dự giờ đồng nghiệp, tôi thấyviệc dạy học các tác phẩm văn học nói chung, tác phẩm thơ nói riêng vẫn còntruyền thụ một chiều chưa hướng tới phát huy năng lực của học sinh Giáo viênvẫn chủ yếu giảng bình, đọc chép nội dung thơ mà chưa dạy học sinh cách đọchiểu văn bản thơ theo đặc trưng thể loại, chưa phối kết hợp tốt ba phân môn vănhọc, tiếng Việt và làm văn trong dạy văn bản thơ Phần đông học sinh hiện naychưa có kĩ năng đọc hiểu và viết bài văn nghị luận về thơ.

Về sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực trong dạy tác phẩmthơ, tuy có vận dụng nhưng vẫn chưa vận dụng hiệu quả bởi nhiều lí do như: Họcsinh vốn lười học, ham chơi và thụ động khiến các em không tích cực học tập.Giáo viên vẫn e ngại vận dụng phương pháp mới vì áp lực chương trình, vì thái độhọc tập của học sinh, vì phải mất nhiều thời gian nghiên cứu ứng dụng CNTT vàlàm đồ dùng dạy học

III.TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

1 Tổ chức các hoạt động học theo định hướng phát triển năng lực trong dạy một số tác phẩm thơ lớp 12

1.1 Hoạt động trải nghiệm

Mục đích của hoạt động trải nghiệm là tạo hứng thú, huy động kiến thức đã

có để tiếp nhận kiến thức và kỹ năng mới Giáo viên có thể tổ chức cho hoc sinhxem tranh, ảnh, nghe nhạc liên quan đến bài học hoặc tổ chức thi đọc thơ, tổ chứctrò chơi…

Ví dụ:

Đối với bài thơ Tây Tiến và Việt Bắc, giáo viên sưu tầm các đoạn phim, hình

ảnh liên quan đến cuộc kháng chiến chống Pháp của dân tộc, những bài hát như

Đoàn vệ quốc quân, Chiến thắng Điện Biên…, trình chiếu cho học sinh xem để dẫn

dắt học sinh vào không khí của cuộc kháng chiến, thấy được những gian khổ cũngnhư những chiến công, tình thần chống giặc của chiến sĩ cùng tình đồng chí đồngđội Từ đó, khơi gợi niềm tự hào của học sinh về cuộc kháng chiến của dân tộc,đồng thời giúp học sinh có được những kiến thức nền tảng để tìm hiểu tác phẩm

Với bài thơ Đất Nước của Nguyễn Khoa Điềm, giáo viên có thể cho học sinh chơi trò chơi với hình thức “Ai nhanh hơn” là nêu ra những hình ảnh tiêu biểu cho

đất nước Việt Nam Sau đó, GV cho học sinh xem những hình ảnh tiêu biểu về đấtnước Việt Nam mà bài thơ nhắc đến, song song với nghe audio diễn ngâm đoạnthơ

Bài thơ Sóng (Xuân Quỳnh): Giáo viên yêu cầu học sinh tìm đọc một số bài

thơ của Xuân Quỳnh ở nhà và đọc những câu thơ trích trong những bài thơ viết vềtình yêu tiêu biểu cho phong cách thơ Xuân Quỳnh ở trên lớp Giáo viên cho họcsinh xem đoạn video giới thiệu các nhà nghiên cứu nhận xét, đánh giá về thơ Xuân

Quỳnh và nghe các bài hát được phổ nhạc từ bài thơ Xuân Quỳnh như Thuyền và

biển, sóng.

Với bài thơ Đàn ghi ta của Lorca, GV có thể vào bài bằng một bài thơ được

viết theo lối tượng trưng siêu thực viết sau 1975 Cho học sinh xem video giới

thiệu về Lorca, nghe bài hát “Cây đàn ghi ta của Lorca” và xem một số hình ảnh

về đất nước Tây Ban Nha vốn là thi ảnh của bài thơ Hoặc GV có thể tổ chức cho

học sinh đàn hát bài hát “Cây đàn ghi ta của Lorca”.

1.2 Hoạt động hình thành kiến thức mới

Mục đích của hoạt động này là giúp học sinh tự chiếm lĩnh kiến thức mớithông qua hệ thống các bài tập/nhiệm vụ Giáo viên thiết kế câu hỏi, bài tập chohọc sinh tìm hiểu đặc điểm thể loại, nội dung, nghệ thuật của văn bản Các bài tậphướng tới tích hợp kiến thức kỹ năng tiếng Việt và làm văn, kết hợp hoạt động cánhân với hoạt động nhóm Nhiệm vụ trọng tâm là giáo viên tổ chức cho học sinhđọc hiểu văn bản và phải tích hợp tiếng Việt và làm văn Vấn đề lưu ý khi đọc hiểuthơ: thứ nhất là đọc - hiểu ngôn từ (chữ, từ, câu, đoạn, văn bản); thứ hai là đọc -hiểu hình tượng như là cái biểu đạt và ba là hiểu ý nghĩa như là cái được biểu đạt;

và không chỉ là đọc bằng kĩ thuật mà còn phải đọc bằng tâm hồn Đọc để hiểu, đểbộc lộ chính mình, phát triển vốn liếng ngôn ngữ và văn hóa, đồng thời phát huykhả năng liên hệ sinh động, tự nhiên giữa văn bản tác phẩm với cuộc sống

Ví dụ:

Hướng dẫn học sinh đọc hiểu đoạn thơ đầu của bài thơ Tây Tiến, GV cho học

sinh thảo luận nhóm, sử dụng các kĩ thuật như mảnh ghép, thuyết trình, hỏi đáp vớinhững yêu cầu cụ thể sau:

- Nêu cảm xúc chủ đạo của đoạn thơ? Cảm xúc đó được thể hiện qua những

từ ngữ nào? Nhận xét về nghệ thuật thể hiện cảm xúc?

- Xác định ý nghĩa của cụm từ “hoa về trong đêm hơi”? Nhận xét cách dùng

từ của tác giả

- Xác định các biện pháp tu từ và hiệu quả của biện pháp tu từ được sử dụng

trong các câu thơ “Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm … Nhà ai Pha Luông mưa

xa khơi”, từ đó nêu bật bút pháp nghệ thuật miêu tả chủ yếu của nhà thơ (lưu ý học

sinh về biện pháp điệp thanh)

- Tìm đọc những câu thơ miêu tả người lính Tây Tiến trong đoạn thơ và chobiết tinh thần và thái độ của người lính Tây Tiến đối diện với gian khổ, cái chếtnhư thế nào?

- Cảm xúc nhớ nhung trào dâng của Quang Dũng được thể hiện qua câu thơnào? Nỗi nhớ hướng đến hình ảnh gì? Cảm nhận của em về cách sử dụng từ ngữtạo hình ảnh của tác giả?

Sau khi cho học sinh đọc hiểu ý nghĩa ngôn từ, ý nghĩa hình tượng trong đoạn

thơ đầu của bài Tây Tiến, giáo viên yêu cầu học sinh trình bày bằng hình thức

thuyết trình, thiết lập sơ đồ, hỏi đáp…, hoặc, viết một đoạn văn ngắn khoảng 10) dòng nêu cảm nhận về thiên nhiên núi rừng Tây bắc và vẻ đẹp của người línhTây Tiến trên con đường hành quân gian khổ

(7-Ở đoạn thơ thứ hai của bài Tây Tiến, GV có thể cho học sinh làm việc nhóm,thảo luận, vẽ sơ đồ tư duy hoặc đóng chuyên gia nghiên cứu văn học giải đáp, làm

rõ ý nghĩa đoạn thơ qua các câu hỏi/nhiệm vụ sau:

- Phân tích ý nghĩa biểu đạt của từ “bừng”.

- Cảm nhận vẻ đẹp của “em” và phân tích hai chữ “kìa em” để thấy được cảm xúc của người lính Tây Tiến trước vẻ đẹp của “em”.

- Sự phối hợp thanh điệu trong câu thơ “Nhạc về Viên Chăn xây hồn thơ” như

thế nào? Có tác dụng diễn tả ý gì?

- Không gian “chiều sương” với hình ảnh “hồn lau, thuyền độc mộc, hoa

đong đưa” cùng các câu hỏi tu từ “có thấy…? Có nhớ ?” mang lại ấn tượng gì về

thiên nhiên Tây Bắc và cảm xúc gì của tác giả? Tìm những câu thơ miêu tả cảnh

“sương” ở Tây bắc ở các bài thơ khác đã học.

- Phân tích cách đọc và cú pháp câu của hai câu thơ “Có nhớ dáng người trên

độc mộc – Trôi dòng nước lũ hoa đong đưa”, từ đó nêu các cách hiểu ý nghĩa của

hình ảnh, ngôn ngữ thơ (Nếu đọc dính liền hai câu thì hai câu thơ chỉ là một câu

có nghĩa: thuyền độc mộc trôi trên dòng lũ có dáng người đẹp trên đó giống nhưhoa đong đưa trên dòng nước Nếu đọc tách rời thì câu thơ thứ hai có đảo trật tự cúpháp là hoa trôi đong đưa trên dòng lũ hoặc dòng lũ trôi và hoa đong đưa Vậy cầnlàm rõ: Hoa đong đưa là hoa gì? Hoa bị vứt giữa dòng lũ hay hoa hai bên bờ đongđưa Đặt vấn đề khai thác theo hướng này mới thấy câu thơ giàu chất tạo hình, từngữ hàm xúc và rất lý thú và học sinh sẽ nâng cao được năng lực đọc và năng lựcthẩm mĩ.)

Hướng dẫn học sinh đọc hiểu đoạn thơ: “Trong anh và em hôm nay … Làm

nên đất nước muôn đời”, GV đặt câu hỏi/ nhiệm vụ:

- Xác định ý chính của đoạn thơ?

- Mối quan hệ giữa cá nhân và đất nước được thể hiện qua những từ ngữ, hìnhảnh nào?

- Phân tích ý nghĩa của các trạng ngữ: “trong anh và em hôm nay, khi hai đứa

cầm tay, khi chúng ta cầm tay mọi người, mai này” và các tính từ: “hài hòa nồng thắm, vẹn tròn, to lớn, mơ mộng”.

- Chỉ ra hiệu quả của phép điệp cấu trúc trong cấu trúc : Phải biết” + động từ

(“Phải biết + gắn bó, san sẻ, hóa thân”).

- Đoạn thơ được viết theo phong cách ngôn ngữ nào? Nêu rõ biểu hiện củaphong cách đó trong đoạn thơ? (Bài tập này hướng hs đến sự kết hợp chất chínhluận và trữ tình, một trong những đặc sắc nghệ thuật của bài thơ, đồng thời rènluyện cho học sinh kĩ năng nhận diện phong cách ngôn ngữ tiếng Việt.)

Lưu ý: Thay vì cho học sinh soạn bài trước ở nhà theo câu hỏi hướng dẫn củasách giáo khoa, giáo viên có thể yêu cầu học sinh thực hiện những bài tập/ nhiệm

vụ này ở nhà trước khi lên lớp

1.3/ Hoạt động thực hành

Mục đích của hoạt động thực hành là học sinh phải vận dụng những kiến thứcvừa mới học được để giải quyết những nhiệm vụ cụ thể, hình thành kĩ năng Thôngqua đó, giáo viên xem học sinh đã nắm được kiến thức ở mức độ nào Ở hoạt độngnày, giáo viên xây dựng câu hỏi, bài tập hướng hình thành các kĩ năng đọc hiểu,tiếng việt và làm văn Đây là hoạt động gắn với thực tiễn bao gồm những nhiệm vụnhư: trình bày, viết văn… Kết thúc hoạt động này học sinh sẽ trao đổi với giáoviên để được bổ sung, uốn nắn những nội dung chưa đúng Giáo viên có thể hướngdẫn học sinh giải quyết các bài lập luyện tập trong sách giáo khoa, cũng có thể ranhững bài tập tương tự để phát triển năng lực vận dụng ở học sinh.

Ví dụ:

Sau khi tiến hành đọc hiểu xong bài thơ Việt Bắc, giáo viên có thể:

- Yêu cầu HS viết một đoạn văn ngắn hoặc một bài văn nêu cảm nhận về tìnhnghĩa thủy chung giữa người dân Việt Bắc và cán bộ cách mạng Hay, chỉ rõ biểuhiện của tính dân tộc trong đoạn thơ/bài thơ

- Hoặc, chọn trong đoạn trích hai đoạn tiêu biểu:

+ Một đoạn về vẻ đẹp của cảnh và người Việt Bắc

+ Một đoạn về khung cảnh hùng tráng của Việt Bắc trong kháng chiến

Phân tích một trong hai đoạn thơ đó

Ví dụ về mộtvài bài tập thực hành cho bài thơ Đất Nước (Nguyễn Khoa

Điềm):

- Phân tích một đoạn thơ cụ thể trích từ bài thơ

- Bàn về chín câu thơ đầu của bài thơ Đất Nước, có ý kiến cho rằng: Trong

đoạn thơ, Nguyễn Khoa Điềm đã cố gắng thể hiện hình ảnh đất nước gần gũi, giản

dị Đó là cách để đi vào lòng người, cũng là cách nhà thơ đi con đường riêng của mình không lặp lại người khác.” Ý kiến của em thế nào?

- Trong đoạn trích “Đất Nước”, Nguyễn Khoa Điềm đã cảm nhận về đất nướcthông qua những hi sinh, đóng góp to lớn của nhân dân trên nhiều phương diện.Hãy phân tích sự cảm nhận đó của nhà thơ trên một phương diện cụ thể

1.4/ Hoạt động ứng dụng

Mục đích của hoạt động là giúp học sinh sử dụng kiến thức, kỹ năng đã học

để giải quyết các vấn đề, nhiệm vụ trong thực tế Giáo viên tổ chức bài tập, nhiệm

vụ hướng học sinh vận dụng kiến thức đọc hiểu để giải thích, phân tích một hiệntượng văn học, văn hóa khác tương ứng Hoạt động này có thể triển khai ở lớp, ởnhà, cộng đồng…

Ví dụ về một số bài tập ứng dụng:

Chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt của hình ảnh người lính kháng chiến

chống Pháp trong hai bài thơ Tây Tiến (Quang Dũng) và Đồng Chí (Chính Hữu) Hoặc, Cảm nhận về hình ảnh người lính trong các bài thơ cùng đề tài: Đồng chí (Chính Hữu), Tiểu đội xe không kính (Phạm Tiến Duật), Cuộc chia ly màu đỏ (Nguyễn Mỹ) và Tây Tiến (Quang Dũng).

Sưu tầm một số bài ca dao có sử dụng cặp từ “mình – ta” và phân tích sự

tương đồng, khác biệt trong cách dùng đại từ đó ở các bài ca dao và ở bài thơ ViệtBắc của Tố Hữu

Chọn một bài thơ của Tố Hữu mà em thích Phân tích cả bài hoặc một đoạntrong bài thơ đó

Em hãy chỉ ra điểm tương đồng và khác biệt trong việc thể hiện nỗi nhớ củaXuân Quỳnh và tác giả dân gian trong hai đoạn thơ sau:

“Con sóng dưới lòng sâu Con sóng trên mặt nước

Ôi con sóng nhớ bờ Ngày đêm không ngủ được Lòng em nhớ đến anh

(Ca dao)

Từ bài thơ Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm), hãy viết một đoạn văn, bài văn

trình bày suy nghĩ về trách nhiệm, bổn phận của cá nhân mình đối với đất nước

1.5/ Hoạt động bổ sung

Mục đích là giúp học sinh tiếp tục mở rộng kiến thức, kỹ năng GV thiết kếbài tập giúp học sinh có thể đọc thêm các đoạn trích, văn bản có liên quan Hoạtđộng này chủ yếu là thiết kế cho học sinh tự làm việc ở nhà Để mở rộng kiến thức,

kỹ năng, học sinh có thể tìm đọc trên sách, báo, mạng; tham quan thực tế; trao đổivới người thân,…

Chẳng hạn, sau khi học bài thơ Tây Tiến và Việt Bắc, giáo viên có thể yêu cầu

học sinh viết bài nghiên cứu, giới thiệu về chân dung người lính trong kháng chiếnchống Pháp và Mĩ ở địa phương bằng hoạt động trải nghiệm là tổ chức theo nhóm,tới thăm gia đình cựu chiến binh ở địa phương nơi học sinh sinh sống để tròchuyện về những trận đánh mà họ từng trải qua, về cuộc sống người lính ở chiếntrường… để có thêm những hiểu biết về hình tượng anh bộ đội Cụ Hồ

Với bài thơ Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm), Gv yêu cầu học sinh thực hành

lối sống văn hóa của người Việt trong nhà trường, thực hiện hành động hướng vềbiển đảo, để giữ gìn bản sắc văn hóa, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ của đất nước

2 Giáo án minh họa

BÀI: ĐÀN GHI TA CỦA LORCA (THANH THẢO)

I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:

- Hiểu được vẻ đẹp của hình tượng Lor-ca qua cách cảm nhận và tái hiện độc đáo của ThanhThảo;

- Nắm bắt được những nét đặc sắc trong kiểu tư duy thơ mới mẻ, hiện đại của tác giả

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:

1 Kiến thức:

- Hình tượng đẹp đẽ, cao cả của nhà thơ – chiến sĩ Lor-ca

- Hình thức biểu đạt mang phong cách hiện đại của Thanh Thảo

2 Kĩ năng:

- Đọc- hiểu một tác phẩm thơ trữ tình, bồi dưỡng năng lực cảm thụ thơ

- Làm quen với cách biểu đạt mang đậm dấu ấn của trường phái siêu thực

3 Năng lực hình thành:

+ Năng lực tự học

+ Năng lực giải quyết vấn đề

+ Năng lực tự quản bản thân

+ Năng lực sáng tạo

+ Năng lực giao tiếp tiếng Viêt

+ Năng lực hợp tác

+ Năng lực cảm thụ thẩm mĩ

III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

Vào bài: Chúng ta tạm chia tay với những vầng thơ giản dị, mang khuynh sửthi và lãng mạn của thơ ca kháng chiến để đến với những vầng thơ thời hậu chiến

có những đổi mới về nội dung và nghệ thuật với phương châm nhìn thẳng vào sựthật Thời gian qua, chúng ta chưa từng được nghe những vầng thơ như:

“Mậu Thân 2.000 người xuống đồng bằng

Chỉ một đêm, còn sống có 30( )

Một trong ba mươi người kia ở mặt trận về sau mười năm

Ngồi bán quán bên đường nuôi đàn con nhỏ

Quán treo huân chương đầy, mọi cỡ,

Chả huân chương nào nuôi được người lính cũ!” (Ai, Chế Lan Viên)

Trong công cuộc đổi mới đầy cam go của nghệ thuật thơ ca, Thanh thảo là những người đi đầu, là người có những suy nghĩ, trăn trở về cuộc sống, về văn học

nghệ thuật Chúng ta sẽ nhìn thấy điều đó qua bài thơ “Đàn ghi ta của Lorca”?

chuyên gia trình bày trước lớp

những hiểu biết của mình về

chưa rõ GV đặt câu hỏi bổ

sung cho HS giải đáp

- GV củng cố kiến thức về tác

giả, hoàn cảnh ra đời bài thơ

bằng cách trình chiếu video

giới thiệu về Thanh Thảo và

Lorca để tạo hứng thú cho hs

hệ các nhà thơ trưởngthành trong cuộckháng chiến chống

Mỹ, cứu nước

- Ngòi bút hướng nộigiàu suy tư, trăn trở vềcuộc sống của nhândân, dất nước và thờiđại; luôn tìm tòi nhữnghình thức biểu đạt mới

2) Tác phẩm:

a/ Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác:

- Bài thơ in trong tậpthơ “Khối vuông ru-bich” (1985)

-Tác giả ngưởng mộtài năng của Lorca(1898-1936), một nhàthơ thiên tài của TBN,người có khát vọng tự

do và khát vọng cáchtân nghệ thuật mãnhliệt, đã bị chính quyềnphản động thân phátxít bắt giam và giếthại

b/ Thể loại: thơ hiện

đại viết theo phongcách tượng trưng, siêuthực

Năng lực sáng tạoNăng lực giao tiếptiếng Viêt

Năng lực hợp tácNăng lực giao tiếptiếng Viêt

Đọc hiểu văn bản

Hoạt động chuẩn bị:

- GV yêu cầu học sinh tìm

hiểu ở nhà ý nghĩa của các từ

nhận chung về bài thơ

- HS giải thích ý nghĩa tên đề

- GV hỏi: 6 câu thơ đầu mang

đến cho em những hình ảnh

nào?

HS trả lời; GV dán những tấm

hình đã sưu tầm liên quan đến

đoạn thơ lên bảng:

+ đàn ghi ta

cảm, thương tiếc củaThanh Thảo trước bikịch thương và nhâncách của Lorca; đồngthời khẳng định sự bất

- Tình yêu của Lorca dành cho đất nước

2 Nội dung và nghệ thuật của bài thơ a/ Hình ảnh Lor-ca

trong bối cảnh chính trị và nghệ thuật TBN

- “những tiếng đàn bọt

Năng lực tự họcNăng lực giải quyếtvấn đề

Năng lực tự quản bảnthân

Năng lực cảm thụthẩm mĩ

Năng lực giải quyếtvấn đề

Năng lực cảm thụthẩm mĩ

Năng lực cảm thụthẩm mĩ

Năng lực giao tiếp

Năng lực giải quyếtvấn đề

+ đấu trường bò tót

+ kị sĩ đơn độc, nghệ sĩ du ca

+ bộ tộc Digan sống du mục

trên thảo nguyên

+ Hoa Tử đinh hương

Lorca? Phân tích hiệu quả của

tính từ “gắt” trong câu thơ

“Tây Ban Nha áo choàng đỏ

gắt”.

3 Nêu cảm nhận về nhịp điệu,

nhạc điệu của câu thơ

“lila-lila-lila” Nhạc điệu đó gợi

cho em liên tưởng đến điều

gì?

4 Trong ba câu thơ cuối khổ

1, hãy nêu ý nghĩa ẩn dụ của

-“áo choàng đỏ/gắt”

gợi khung cảnh đấu trường (bò tót, chính trị và nghệ thuật) xungđột dữ dội Cuộc chiếnđấu giữa khát vọng dân chủ, cách tân nghệthuật của Lorca với chế độ chính trị độc tài, nền nghệ thuật giànua TBN

- “li-la li-la li-la”:

+Nhịp 2/2/2, điệp ngữ,thanh bằng

+ Chuỗi hợp âm tiếng ghi ta da diết  tiếng thơ, tiếng nhạc của Lorca

- “đi lang thang về

miền đơn độc”: không

gian hoang vắng,Lorcađơn độc

-với vầng trăng chếnh choáng”: vầng trăng

xô lệch, tâm thế thăng hoa, ngả nghiêng say với nghệ thuật

-trên yên ngựa mỏi mòn”: thời gian dằng

dặc, hành trình chiến đấu không điểm dừng

Lorca là một nghệ sĩdân gian, đơn độc

Ông là một tâm hồn lãng mạn, tài hoa hoa,

Năng lực hợp tácNăng lực tự quản bảnthân

Năng lực sáng tạoNăng lực giao tiếptiếng Viêt

Năng lực cảm thụthẩm mĩ

Năng lực giải quyếtvấn đề

Năng lực sử dụngtiếng Viêt

GV: Cả đoạn thơ gợi cho em

được điều gì từ Lorca?

2 Về hình tượng Lor-ca trong

bài thơ, có ý kiến cho rằng:

“Thi phẩm đã khắc họa vẻ đẹp

người nghệ sĩ vĩ đại” Ý kiến

khác thì khẳng định: “Bài thơ

xây dựng chân dung người

chiến sĩ kiên cường” Trình

bày suy nghĩ của em về ý kiến

trên HS trình bày ý kiến trên

lớp và viết thành bài văn ở

nhà

say sưa với tiếng đàn,

đi khắp TBN để cổ vũ phong trào đấu tranh cho tự do, chống mọi thế lực áp chế và thúc đẩy mạnh mẽ những cách tân trong các lĩnh vực nghệ thuật

* Luyện tập

1

- Sự sáng tạo trong họctập

- Tinh thần đấu tranh chống cái xấu, cái ác

và những tư tưởng lỗi thời lạc hậu

2

MB: Giới thiệu tác giả,tác phẩm, giới thiệu ý kiến

TB:

- Phân tích đoạn thơ làm rõ hai khía cạnh:

+ Lorca là nghệ sĩ trẻ thánh thiện với lời thơ,tiếng nhạc rong ruỗi khắp TBN thể hiện khát vọng cách tân nghệ thuật

+ Lorca là chiến sĩ yêu

tự do, bền bỉ, đơn độc chống lại chế độ phát xít độc tài

-Bình luận ý kiến:

+ Khẳng định hai ý kiến đều đúng Hai ý kiến không mâu thuẫn,đối lập mà bổ sung chonhau, thể hiện trọn venhình tượng Lorca

+ Khắc họa hình tượngLorca, Thanh Thảo vận dụng thành công

Năng lực tự họcNăng lực giải quyếtvấn đề

Năng lực tự quản bảnthân

Năng lực sáng tạoNăng lực sử dụng vàgiao tiếp tiếng ViêtNăng lực cảm thụthẩm mĩ

thủ pháp thơ siêu thực với chuỗi biểu tượng

ẩn dụ, qua đó thể hiện

sự yêu mến, ngưởng

mộ Lorca

KB: khẳng định ý nghĩa của ý kiến và hình tượng Lora đối với văn học và đời sống

PHIẾU HỌC TẬP Bài : ĐÀN GHI TA CUA LORCA (TIẾT 1)

Hoạt động của học sinh

(Học sinh chuẩn bị ở nhà, đến lớp trả lời

cá nhân hoặc thảo luận nhóm )

Nội dung học sinh ghi

Giới thiệu vài nét về tác giả:

Cuộc đời:

………

………

Đặc điểm sáng tác: ………

………

………

………

Tác phẩm chính: Giới thiệu tác phẩm: Xuất xứ ………

………

………

………

………

I GIỚI THIỆU TÁC GIẢ, TÁC PHẨM 1 Tác giả 2 Bài thơ a/ Xuất xứ, hoàn cảnh sáng tác ………

………

………

………

Thể loại:

………

………

………

………

Chủ đề: ………

………

………

Bố cục: ………

………

………

………

………

II Đọc hiểu văn bản Hãy nêu ý nghĩa tên đề: Đàn ghi ta của Lorca ………

………

………

………

- Sáu câu thơ đầu mang đến cho em những hình ảnh nào? ………

………

………

- Kết nối những hình ảnh này gợi cho em cảm nhận gì về đất nước TBN và Lorca? ………

………

………

- Cảm nhận về ý nghĩa biểu tượng của âm thanh tiếng đàn và hình ảnh bọt nước ở câu thơ đầu và cho biết câu thơ đã sử dụng biện pháp tu từ gì? ………

………

………

………

- Hình ảnh “áo choàng đỏ” gợi cho em liên tưởng đến điều gì về đất nước TBN và Lorca? Phân tích hiệu quả của tính từ “gắt” trong câu thơ thứ hai ………

………

b/ Thể loại: ………

………

………

………

c/ Chủ đề: ………

………

………

………

d/ Bố cục: 4 phần II Đọc hiểu văn bản Ý nghĩa tên đề: Đàn ghi ta của Lorca ………

………

………

………

2 Nội dung và nghệ thuật của bài thơ 1 - “những tiếng đàn bọt nước” ………

………

………

………

- “Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt” ………

………

………

………

……….

………

………

- Nêu cảm nhận về nhịp điệu, nhạc điệu của câu thơ “lila-lila-lila” Nhạc điệu đó gợi cho em liên tưởng đến điều gì? ………

………

………

………

………

- Trong ba câu thơ cuối khổ 1, hãy nêu ý nghĩa ẩn dụ của hình ảnh “vầng trăng, yên ngựa” và xác định các từ láy và nêu sắc thái ý nghĩa của chúng ………

………

………

………

………

- Cả đoạn thơ gợi cho em cảm nhận thế nào về chân dung Lorca? Viết một đoạn văn khoảng 5 dòng trình bày cảm nhận của mình ………

………

………

………

………

………

- Là học sinh, em học tập được điều gì từ Lorca? ………

………

-Lập dàn ý trình bày ý kiến về: Đoạn thơ cho thấy Lora là nghệ sĩ vĩ đại hay một chiến sĩ ngoan cường? - “li-la li-la li-la” ………

……….

……….

………

……….

“đi lang thang về miền đơn độc” ………

………

“với vầng trăng chếnh choáng” ………

………

………

“trên yên ngựa mỏi mòn” ………

………

………

Vẻ đẹp chân dung Lorca ………

………

………

………

………

………

BÀI: SÓNG – XUÂN QUỲNH

I MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:

- Cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn và niềm khao khát hạnh phúc của người phụ

nữ đang yêu;

- Thấy được đặc sắc nghệ thuật trong cấu tứ, xây dựng hình ảnh, nhịp điệu,ngôn từ.

II TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KĨ NĂNG:

1 Kiến thức:

- Vẻ đẹp tâm hồn của người phụ nữ trong tình yêu qua hình tượng “sóng”

- Đặc sắc trong nghệ thuật xây dựng hình tượng ẩn dụ, giọng thơ tha thiết, sôinổi, nồng nàn, nhiều suy tư, trăn trở

+ Năng lực giải quyết vấn đề

+ Năng lực tự quản bản thân

+ Năng lực sáng tạo

+ Năng lực giao tiếp tiếng Viêt

+ Năng lực hợp tác

+ Năng lực cảm thụ thẩm mĩ

III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

Vào bài: Giáo viên cho học sinh nghe bài hát Thuyền và biển (nhạc: Phan

Huỳnh Điểu; thơ: Xuân Quỳnh), yêu cầu học sinh lắng nghe và nêu cảm nhận vềbài hát  Ca khúc phổ thơ Xuân Quỳnh trở thành thông điệp tình yêu gửi nhiều

thế hệ  Sóng, một bài thơ khác của Xuân Quỳnh, một bông hoa dọc chiến hào,

lặng lẽ dâng cho đời vẻ đẹp của tình yêu

thành TIẾT 1

Giới thiệu tác giả, tác phẩm

GV: Dựa vào tiểu dẫn, hãy

giới thiệu đôi nét về tác giả

XQ ?

- HS đọc SGK trả lời

- GV cho HS xem một số hình

ảnh về Xuân Quỳnh và cho HS

xem một đoạn phim tư liệu về

cuốn thơ Xuân Quỳnh được

dịch sang tiếng Pháp với tựa

đề “Nếu ngày mai”

- GV yêu cầu HS đọc một số

câu thơ của XQ và GV đọc

thêm một số câu thơ tiêu biểu

của XQ, từ đó khái quát phong

Năng lực giaotiếp tiếng Viêt

Năng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đề

cách thơ Xuân Quỳnh.

- GV cho HS nghe bài hát

“Sóng” của Xuân Quỳnh do

Diễm Phương phổ nhạc

- GV Yêu cầu HS giới thiệu về

hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ

của bài thơ

- GV yêu cầu HS chia bố cục

của bài thơ

-GV định hướng nội dung

*GV yêu cầu HS đọc bài thơ:

Chú ý âm điệu dạt dào, sôi nổi

lúc sâu lắng dịu êm

trong tập thơ Hoa dọc chiến

II Đọc hiểu văn bản

+ Bốn tính từ: dữ dội, dịu êm,

ồn ào, lặng lẽ: phức tạp, đadạng, thất thường của sóng

+ Liên từ “và”: sự bao hàm

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực giảiquyết vấn đề

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đề

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đềNăng lực tự quảnbản thân

Năng lực sáng tạoNăng lực hợp tác

Tổ 3,4 thảo luận vấn đề 2:

HS thảo luận và trình bày

GV định hướng nội dung

* Gv hướng dẫn HS tìm hiểu

khổ 2:

GV: Hãy chỉ ra quy luật của

sóng và quy luật của tình yêu?

- 2 câu: “Sông không hiểu nổimình; Sóng tìm ra tận bể”

+ Nếu sông không hiểu sóngthì sóng sẽ tìm ra tận bể: Khátkhao tri âm

+ Ở sông, sóng không hiểuchính minh nên sóng tìm ratận bể lớn: Khát khao đượcsống là chính mình, khát khao

sự lớn lao, bao dung trongtình yêu

Hành trình “tìm ra tận bể”

của sóng cũng chính là quátrình tự khám phá, tự nhậnthức, chính bản thân, khátkhao sự đồng cảm, đồng điệutrong tình yêu

b Khổ 2

+ Quy luật của sóng:Sóng:

ngày xưa, ngày sau: vẫn thế

 sự trường tồn của sóngtrước thời gian: vẫn dạt dào,sôi nổi

+ Quy luật của tình cảm:

“Khát vọng tình yêu - bồi hồi trong ngực trẻ”

 Tình yêu là khát vọng lớnlao, vĩnh hằng của tuổi trẻ vànhân loại

*Xuân Quỳnh đã liên hệ tìnhyêu tuổi trẻ với con sóng đạidương Cũng như sóng, tìnhyêu luôn phức tạp, thấtthường, khát khao tri âm,khát khao cái rộng lớn baodung; con người đã đến và

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực giảiquyết vấn đề

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đềNăng lực sáng tạo

GV: Soi mình vào sóng, Xuân

Quỳnh đã cảm nhận điều gì?

Hoạt động củng cố bài học

(kết thúc tiết 1)

- GV cho HS xem sơ đồ tư

duy, và yêu cầu HS trình bày

những nội dung đã học

- Sau đó, GV yêu cầu HS về

nhà vẽ tiếp sơ đồ cho tiết học

các khổ thơ còn lại để đối

chiếu với sơ đồ mà HS trình

bày

* Khổ 3, 4

GV: Điệp từ “em nghĩ” nói lên

được điều gì trong nhận thức

tình yêu của em?

GV: Xuân Quỳnh đã đưa ra

những câu hỏi nào? Mục đích

của các câu hỏi đó là gì?

HS trả lời

GV định hướng

mãi mãi đến với tình yêu Đó

là quy luật muôn đời

2 Sóng- suy tư về những biểu hiện của tình yêu

a Khổ 3-4: Đi tìm khởi nguồn của tình yêu

Điệp từ: “em nghĩ” (anh, em;

biển lớn= tình yêu) nhà thơ

tự nhìn lại để nhận thức và khám phá tình yêu

 Tình yêu chín chắn, đầy suy nghĩ và trăn trở

b Khổ 5: Nỗi nhớ

* Về ngữ nghĩa+ Bao trùm cả không gian :

“sóng dưới lòng sâu, sóng

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đềNăng lực sáng tạo

Năng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đềNăng lực sáng tạo

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đề

3 Phân tích những biểu hiện

của nỗi nhớ qua các từ ngữ:

dưới lòng sâu, trên mặt nước,

ngày đêm, trong mơ còn thức

So sánh với cách thể hiện khác

trong văn học về nỗi nhớ

HS thảo luận và trình bày

GV định hướng

* Khổ 6

GV cho HS đọc lại khổ thơ, và

yêu cầu HS xác định nội dung

của khổ thơ

GV tiếp tục đặt câu hỏi gợi

mở: Những từ “Phương Bắc,

phương Nam, xuôi, ngược”

gợi em suy nghĩ về điều gì?

Phép điệp trong khổ thơ có tác

+ Em nhớ anh - cả trong mơcòn thức

* Ngữ âm: Phép đối, điệp từcon sóng với vị trí thay đổi từngoài vào trong gợi âmhưởng những con sóng dồndập, xu thế vào bờ, giọng thơdào dạt, náo nức, mãnh liệt

Sóng nhớ bờ mãnh liệt, thathiết, còn em nhớ anh đắmsay hơn bội phần Cách nóicường điệu nhưng hợp lí :nhằm tô đậm nỗi nhớ (choángngợp cõi lòng không chỉtrong ý thức mà thấm sâu vàotrong tiềm thức)

dẫu ngược - phương nam,

+ Các điệp ngữ: dẫu xuôi về,

dẫu ngược về + điệp từ phương + các từ em cũng nghĩ, hướng về anh

 Khẳng định niềm tin đợi chờ trong tình yêu Với em,

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đềNăng lực tự quảnbản thân

Năng lực hợp tác

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực giảiquyết vấn đề

Xa xôi, cách trở

Khó khănKhẳng định

* Khổ 7

GV đọc khổ thơ và đặt câu

hỏi:

? Nhà thơ đã nói về quy luật gì

của tự nhiên? Soi vào đó, nhà

thơ muốn khẳng định điều gì?

GV liên hệ với bài thơ Tự hát

“Em trở về đúng nghĩa trái

d Khổ 7: Niềm tin

- Quy luật tất yếu của sóng:

Trăm ngàn con sóng ở ngoài đại dương, con nào cũng tới bờ

- Quy luật tình yêu: Lòng thủy chung trong tình yêu là sức mạnh vượt qua mọi trở nại để tình yêu đến bến bờ hạnh phúc

→Lời khẳng định của trái timphụ nữ luôn tin vào tình yêu

3 Sóng- suy ngẫm về những khát vọng tình yêu (khổ 8-9)

- Triết lý về cuộc đời+ Cuộc đời tuy dài nhưng năm tháng vẫn đi qua cuộc đời (Thời gian) Biển dẫu rộng nhưng mây nhỏ bé vẫn bay qua biển (không gian) Hữu hạn > < vô hạn

→Cuộc đời thì hữu hạn, tình yêu thì ngắn ngủi mong manhtrước sự vô hạn của thời gian,

vũ trụ

- Khát vọng hành động để tình yêu bất tử

+ Làm sao được tan ra thành trăm con sóng: sự hy sinh dâng hiến cho tình yêu

+ Giữa biển lớn tình yêu…

ngàn năm còn vỗ: Khát vọng sống mãi trong tình yêu, để tình yêu bất tử

III Kết luận 1.Nghệ thuật:

- Thể thơ 5 chữ truyền thống, cách ngắt nhịp , gieo vần độc đáo, gợi liên tưởng (nhịp thơ phù hợp vói nhịp sóng)

- Xây dựng hình ảnh ẩn dụ,

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực giảiquyết vấn đề

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực tự họcNăng lực giảiquyết vấn đềNăng lực tự quảnbản thân

Năng lực sáng tạoNăng lực hợp tác

Năng lực giaotiếp tiếng ViêtNăng lực giảiquyết vấn đề

GV yêu cẩu HS nêu những

nhận xét về nghệ thuật và nội

dung của văn bản

HS trả lời

GV định hướng nội dung

giọng thơ tha thiết

2.Ý nghĩa văn bản

(Ghi nhớ SGK)

Củng cố: GV củng cố bằng sơ đồ tư duy

IV HIỆU QUẢ

Trong năm học vừa qua, sau khi thực hiện dạy học ngữ văn nói chung và tácphẩm thơ nói riêng theo định hướng phát triển năng lực học sinh, bản thân tôi nhậnthấy kết quả học tập môn ngữ văn của học sinh nâng lên rõ rệt Cụ thể, năm học2015-2016, kết quả thi THPT Quốc gia môn ngữ văn ở các lớp tôi dạy, tỉ lệ hs đạtđiểm trung bình trở lên là 81,65 % Tỉ lệ học sinh đạt điểm trung bình trở lên của

bộ môn ngữ văn của trường THPT Điểu Cải: 57.9% Học sinh đã bước đầu cónhững năng lực cần thiết để có thể đọc hiểu được những văn bản thơ ngoài chươngtrình giáo khoa Trong năm học này, ở các kì kiểm tra tập trung, các lớp tôi dạyđều có tỉ lệ học sinh đạt điểm trung bình trở lên đứng đầu khối lớp 12

Bảng thống kê điểm kiểm tra với đề bài:

I Phần Đọc - hiểu (4 điểm):

Đọc văn bản sau và thực hiện yêu cầu bên dưới:

“Hữu Thỉnh cũng như Nguyễn Khoa Điềm đưa thơ từ hướng ngoại trong

những năm chiến tranh trở về hướng nội, khi cuộc chiến tranh kết thúc và cuộc sống mới đặt ra bao vấn đề ngổn ngang, phức tạp Giờ đây thơ không thể khích lệ, động viên cho một trách nhiệm bức xúc với thời cuộc, mà là lời tâm sự, giãi bày của người viết trước cuộc đời Trong thời kì đổi mới, họ là người đã đi trước một chặng đường, với thế hệ sau họ cũng là người đồng hành Thơ trong chặng đường mới phải vừa hướng nội vừa hướng ngoại Thơ hướng ngoại là thơ khám phá, ca ngợi hành động hữu ích và giá trị xây dựng cho cuộc sống con người Thơ hướng

Trăn trở về khởi nguồn Ty

Nỗi nhớ da diếtThủy chung

Niểm tinVĩnh hằng Triết lí cuộc đời

Hy sinh

nội đi sâu tìm hiểu nội tâm con người, phần bí ẩn và luôn mới lạ Cả hai lĩnh vực đều hâp dẫn, có phần bộc lộ và có phần tiềm ẩn.”

(Hà Minh Đức, Một thế kỉ thơ Việt Nam)

1 Đoạn trích trên nói về thơ trong thời kì nào?

2 Đoạn trích được viết theo phong cách ngôn ngữ nào? Nêu đặc trưng cơ bảncủa phong cách ngôn ngữ đó?

3 Theo tác giả đoạn trích, thơ hướng nội và thơ hướng ngoại khác nhau nhưthế nào?

4 Đoạn thơ sau thuộc thơ hướng ngoại hay thơ hướng nội? Vì sao?

“Bỗng nhận ra hương ổi Phả vào trong gió se Gió chùng chình qua ngõ Hình như thu đã về”

(Sang Thu – Hữu Thỉnh)

II Làm văn (6 điểm): Phân tích vẻ đẹp của hình tượng nhân vật Lorca trong đoạn

Tây Ban Nha hát nghêu ngao bỗng kinh hoàng

áo choàng bê bết đỏ Lorca bị điệu về bãi bắn chàng đi như người mộng du”

(Trích: Đàn ghi ta của Lorca – Thanh Thảo)

HS

Điểm/số học sinh đạt điểm Tổng

sốđiểm

Điểmtrungbình

kĩ năng thực hành các đề kiểm tra, đạt kết quả khá cao trong học tập

Bên cạnh đó, tôi nhận thấy, việc dạy học theo định hướng năng lực họcsinh khiến học sinh tích cực chủ động tìm tòi nghiên cứu ở nhà, lên lớp chủ độnghọc tập, không có cảm giác mệt mỏi buồn chán trong lớp học vì phải nghe thầy,

cô giảng quá nhiều.Sau các bài học, học sinh được rèn luyện, hình thành cácnăng lực học tập cần thiết và có kĩ năng sống hơn

V ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Để giúp học sinh làm tốt kì thi tốt nghiệp THPT và đáp ứng chương trình dạyhọc mới, tôi đề nghị giáo viên dạy ngữ văn chúng ta cần thực hiện dạy ngữ văntheo định hướng phát triển năng lực học sinh đồng bộ.

Chương trình sách giáo khoa hiện hành còn nặng về kiến thức nên cả học sinh

và giáo viên chưa thể thực hiện dạy học theo định hướng năng lực ở tất cả các bàihoặc các phần, các chủ đề trong bài

Để giáo viên thực hiện đổi mới phương pháp, thiết nghĩ BGH nhà trường hỗtrợ giáo viên kinh phí làm đồ dùng dạy học, tổ chức tập huấn ứng dụng công nghệthông tin

VI TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tài liệu tập huấn dạy học và kiểm tra, đánh giá

kết quả học tập theo định hướng phát triển năng lực học sinh (Luu hành nội bộ),

Hà Nội, 2014

2 Nguyễn Lê Huân, Bài tập đọc hiểu và làm văn theo định hướng phát triển

năng lực học sinh lớp 12, NXB ĐHQG Hà Nội, 2015.

Họ và tên giám khảo 1: Chức vụ: Đơn vị:

Số điện thoại của giám khảo:

* Nhận xét, đánh giá, cho điểm và xếp loại sáng kiến kinh nghiệm:

1 Tính mới

Điểm: …………./6,0.

2 Hiệu quả

Điểm: …………./8,0.

3 Khả năng áp dụng

Điểm: …………./6,0.

Nhận xét khác (nếu có):

Họ và tên giám khảo 2: Chức vụ: Đơn vị:

Số điện thoại của giám khảo:

* Nhận xét, đánh giá, cho điểm và xếp loại sáng kiến kinh nghiệm:

1 Tính mới

Điểm: …………./6,0.

2 Hiệu quả

Điểm: …………./8,0.

3 Khả năng áp dụng

Điểm: …………./6,0.

Nhận xét khác (nếu có):

Lĩnh vực: (Đánh dấu X vào các ô tương ứng, ghi rõ tên bộ môn hoặc lĩnh vực khác)

- Quản lý giáo dục  - Phương pháp dạy học bộ môn: 

- Phương pháp giáo dục  - Lĩnh vực khác:  Sáng kiến kinh nghiệm đã được triển khai áp dụng: Tại đơn vị  Trong Ngành 

1 Tính mới (Đánh dấu X vào 1 trong 3 ô dưới đây)

- Đề ra giải pháp thay thế hoàn toàn mới, bảo đảm tính khoa học, đúng đắn 

- Đề ra giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, bảo đảm tính khoa học, đúng đắn 

- Giải pháp mới gần đây đã áp dụng ở đơn vị khác nhưng chưa từng áp dụng ở đơn vị mình, nay tác giả tổ chức thực hiện và có hiệu quả cho đơn vị 

2 Hiệu quả (Đánh dấu X vào 1 trong 5 ô dưới đây)

- Giải pháp thay thế hoàn toàn mới, đã được thực hiện trong toàn ngành có hiệu quả cao 

- Giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, đã được thực hiện trong toàn ngành có hiệu quả cao 

- Giải pháp thay thế hoàn toàn mới, đã được thực hiện tại đơn vị có hiệu quả cao 

- Giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, đã được thực hiện tại đơn vị có hiệu quả 

- Giải pháp mới gần đây đã áp dụng ở đơn vị khác nhưng chưa từng áp dụng ở đơn vị mình, nay tác giả tổ chức thực hiện và có hiệu quả cho đơn vị 

3 Khả năng áp dụng (Đánh dấu X vào 1 trong 3 ô mỗi dòng dưới đây)

- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:

Trong Tổ/Phòng/Ban  Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT  Trong ngành 

- Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực hiện và dễ đi vào cuộc sống: Trong Tổ/Phòng/Ban  Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT  Trong ngành



- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả trong phạm vi rộng: Trong Tổ/Phòng/Ban  Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT  Trong ngành 

Xếp loại chung: Xuất sắc  Khá  Đạt  Không xếp loại 

Cá nhân viết sáng kiến kinh nghiệm cam kết không sao chép tài liệu của người khác hoặc sao chép lại nội dung sáng kiến kinh nghiệm cũ của mình.

Tổ trưởng và Thủ trưởng đơn vị xác nhận sáng kiến kinh nghiệm này đã được tổ chức thực hiện tại đơn vị, được Hội đồng khoa học, sáng kiến đơn vị xem xét, đánh giá, cho điểm, xếp loại theo quy định.

NGƯỜI THỰC HIỆN SKKN

(Ký tên và ghi rõ họ tên)

XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN

(Ký tên và ghi rõ họ tên)

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

(Ký tên, ghi rõ

họ tên và đóng dấu của đơn vị)