Các giải pháp quốc gia về biện pháp bảo vệ môi trường REDD+: Hướng dẫn thực hiện

Tài liệu hướng dẫn này, dựa trên báo cáo kỹ thuật đầy đủ của SNV4, trình bày sáu phạm trù lớn về các giải pháp thực thi biện pháp bảo vệ Cancun, chuyển những tuyên bố thiện chí chung th

Tài liệu hướng dẫn này, dựa trên báo cáo kỹ thuật đầy đủ của SNV4, trình

bày sáu phạm trù lớn về các giải pháp thực thi biện pháp bảo vệ Cancun,

chuyển những tuyên bố thiện chí chung thành một phần của chính sách

quốc gia các hoạt động gắn liền với nhau để đưa vào thực tiễn

Những giải pháp thực hiện các biện pháp bảo vệ ở cấp quốc gia này được

trình bày trong bối cảnh có đồng lợi ích về môi trường Tuy nhiên chúng

cũng thích hợp với các mục tiêu đồng lợi ích về xã hội.

Các điểm cần cân nhắc

• Một loạt các giải pháp cho các nước thực hiện các biện pháp bảo vệ

thông qua REDD+: tăng cường chính sách quốc gia; quy hoạch tổng thể

ở địa phương; các công cụ pháp lý và kinh tế; cải thiện các hệ thống giám

sát

• Lồng ghép việc thực hiện đồng lợi ích vào chiến lược và chương trình

REDD+ quốc gia không đỏi hỏi phải tạo ra những hệ thống hoặc công nghệ

hoàn toàn mới mà cần phải đánh giá lại và củng cố các hệ thống hiện các

quốc gia đang có sẵn

• Các quốc gia thực thi REDD+ đã cam kết đạt kết quả về môi trường và

xã hội trong lĩnh vực lâm nghiệp; việc lồng ghép những mục tiêu đồng lợi

ích vào REDD+ có thể giảm các chi phí (đầu tư và giao dịch) để đảm bảo

các kết quả này

• Áp dụng các tiêu chuẩn chương trình quốc gia là bước can thiệp quan

trọng và trực tiếp để thể hiện cam kết chính trị đối với các mục tiêu đồng lợi

về xã hội và môi trường, nhưng không phải là toàn bộ hành động của một

quốc gia nhằm thực thi các biện pháp bảo vệ

• Đầu tư vào đa dạng sinh học là một chiến lược quản lý rủi ro cần thiết để

đảm bảo tính hiệu quả của REDD+ và tính lâu dài của các hoạt động giảm

phát thải cũng như việc loại trừ khí nhà kính

Các giải pháp quốc gia về biện pháp bảo vệ môi trường REDD+:

Hướng dẫn thực hiện

SNV REDD+

Giảm phát thải từ mất rừng và suy thoái rừng cũng như vai trò của bảo tồn, quản lý rừng bền vững và nâng cao trữ lượng các-bon rừng

ở các nước đang phát triển (REDD+) được xem là một giải pháp tiềm năng cho tình trạng pháp thải khí nhà kính (GHG) từ hoạt động lâm nghiệp toàn cầu

Kế hoạch Hành động của Công ước Khung Liên hợp quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) tại Bali năm 2007 đã đưa ra ý tưởng về “đồng lợi ích” cùng với tiềm năng của REDD+, góp phần vào mục đích và mục tiêu của các hiệp định đa phương khác về môi trường như Công ước

Đa dạng Sinh học.

Để đảm bảo lợi ích về môi trường và xã hội cũng như giảm thiểu rủi ro, năm 2010 cộng đồng quốc tế đã đưa ra các tuyên bố về việc REDD+ cần được thực hiện như thế nào gọi là “Biện pháp bảo

vệ Cancun” 1 của UNFCCC Những quốc gia dự kiến triển khai các chương trình REDD+ phải “thúc đẩy và hỗ trợ” các biện pháp bảo vệ này ở cả cấp trung ương và địa phương

Ngoài các Biện pháp bảo vệ Cancun, Cơ quan thư ký của Công ước

Đa dạng Sinh học (CBD) hiện đang nghiên cứu việc REDD+ có thể tác động tích cực tới đa dạng sinh học như thế nào Năm 2010, các bên tham gia CBD đã chấp thuận một Kế hoạch Chiến lược2 mới như một cơ chế hướng dẫn thực hiện CBD trong 10 năm tới Kế hoạch đề

ra năm mục tiêu chiến lược và 20 mục tiêu hàng đầu vào năm 2020 (“Mục tiêu Aichi3”), bao gồm những mục tiêu liên quan đến REDD+

Việc tuân thủ các biện pháp bảo vệ không đòi hỏi đổi mới nhiều về chính sách hay áp dụng công nghệ và công cụ mới Các hoạt động giảm phát thải và bảo tồn đa dạng sinh học trong ngành lâm nghiệp chủ yếu vẫn như hiện tại; các hoạt động quản lý và quản trị rừng cần được cải thiện trong quá trình thực hiện REDD+, hơn là cải tổ toàn diện hoặc thay đổi.

1 Củng cố và nâng cao tính đồng bộ của chính sách quốc gia

• Đảm bảo các kế hoạch và chính sách về REDD+ nhất quán với những chính sách bảo tồn đa dạng sinh học hiện có Đây có thể là một quá trình lâu dài để giải quyết

một số yếu điểm của các tuyên bố bảo vệ an toàn Cancun mang tính khái quát chung chung Ngoài ra, giải pháp này còn có thể giúp đảm bảo việc thực hiện REDD+ không mâu thuẫn với các cam kết và nghĩa vụ quốc gia và quốc tế khác (bản thân nó cũng là một biện pháp an toàn)

• Đưa ra những tuyên bố cụ thể về bảo tồn đa dạng sinh học trong các chiến lược

và chương trình REDD+ Chính phủ Vương quốc Anh đã đưa ra hướng dẫn5 cách thức giải quyết vấn để bảo vệ an toàn đa dạng sinh học trong quá trính xây dựng các chiến lược và chương trình REDD+ quốc gia Ngoài ra, cũng cần đưa ra những tuyên bố về việc tham gia tích cực của REDD+ vào chính sách đa dạng sinh học như các Kế hoạch Hành động và Chiến lược Đa dạng Sinh học Quốc gia (NBSAPs) và các chiến lược khu vực bảo

vệ quốc gia

• Tập hợp thông tin, huy động sự tham gia của cán bộ từ các bộ ngành của chính phủ trong quá trình cải tổ chính sách Kinh nghiệm ở một số nước cho thấy, trách

nhiệm về rừng và đa dạng sinh học không tập trung ở một cơ quan chính phủ hay ở một

bộ nào Hành động đơn giản mà một số nước đang phát triển thực hiện là thành lập các

ủy bản liên bộ và các tổ công tác kỹ thuật REDD+ gồm nhiều bên tham gia

2 Lồng ghép và củng cố quy hoạch địa phương

• Các biện pháp giảm thiểu biến đổi khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học cần được lồng ghép vào quy hoạch ở địa phương Bước đầu tiên để thực thi các biện pháp bảo

vệ Cancun là đưa các mục tiêu đồng lợi ích về môi trường vào một khung chính sách về REDD+ Ngoài ra, cần nỗ lực thu hẹp khoảng cách giữa chính sách quốc gia và các hoạt động thực tiễn ở địa phương

• Để cân bằng các nhu cầu cạnh tranh về đất đai, cần nghiên cứu các phương

án thỏa hiệp sinh cảnh hiệu quả ở phạm vi lớn hơn Điều này đòi hỏi phải có một

cách tiếp cận toàn diện ở cấp độ cảnh quan đối với vấn đề sử dụng đất Đây có thể được xem như việc áp dụng Cách tiếp cận Hệ sinh thái6 - khung hoạt động chínhcủa CBD, bao gồm việc cân nhắc nhiều nhu cầu và hình thức sử dụng ở cấp cảnh quan Mốc khởi đầu của hoạt động này là xác định những khu vực nào phù hợp nhất với các loại hoạt động REDD+ khác nhau và những vùng có thể mang lại rủi ro hoặc cơ hội đối với đa dạng sinh học

3 Áp dụng các tiêu chuẩn của chương trình REDD+ quốc gia về đồng lợi ích

• Áp dụng các tiêu chuẩn chương trình REDD+ quốc gia để thể hiện rõ sự cam kết của quốc gia đối với các biện pháp bảo vệ Cancun Trên thế giới hiện đã có những

sáng kiến đa phương có thể hoặc đang được áp dụng cho các tiêu chuẩn quốc gia để đạt được các mục tiêu đồng lợi ích REDD+ Những nỗ lực để hài hòa các quá trình tương tự trong REDD+ và rộng hơn là trong lĩnh vực lâm nghiệp, chẳng hạn như các quá trình thương thảo về tăng cường thực thi luật lâm nghiệp, quản trị rừng và buôn bán gỗ (FLEGT) hoặc hiệp định đối tác tự nguyện (VPA)

• Các quốc gia cần đóng vai trò chủ đạo trong việc xác định các tiêu chuẩn phù hợp

Sử dụng cách tiếp cận này để xác định những ưu tiên về đa dạng sinh học rất có lợi, không

bỏ qua những tiêu chuẩn quốc tế sẵn có mà biến chúng thành những tiêu chuẩn phù hợp với bối cảnh cụ thể của từng nước

Các giải pháp quốc gia

4 Các cách tiếp cận về pháp lý

• Ngoài việc cân nhắc các tiêu chuẩn đồng lợi ích cấp quốc gia, xem xét thêm việc sử dụng

cách tiếp cận pháp lý Các cách tiếp cận pháp lý có thể được sử dụng để thúc đẩy các biện pháp

bảo vệ, từ đó phát triển và củng cố chính sách cũng như các hoạt động chính sách lâm nghiệp

quốc gia hiện nay bao gồm: quản lý khu vực bảo vệ; phục hồi cảnh quan rừng; quản lý rừng bền

vững và cải thiện quản trị rừng

• Tập trung duy trì những khu vực bảo vệ hiện có và phát triển những khu vực bảo vệ mới

là giải pháp bảo vệ trực tiếp nhất trong tiếp cận pháp lý Các hoạt động tăng cường trữ

lượng cacbon rừng trong khuôn khổ REDD+ cũng có thế khuyến khích phục hồi cảnh quan rừng ở

phạm vi rộng cũng như các mức độ hoặc khu vực khác nhau, đặc biệt là tăng chất lượng và diện

tích sinh cảnh rừng ở các vùng nhiệt đới7

• Đối với rừng sản xuất, thúc đẩy quản lý rừng bền vững có thể được đưa vào quy định

về thực hiện bảo vệ an toàn Các cách tiếp cận quản lý rừng bền vững như kéo dài thời gian

luân kỳ và khai thác tác động thấp có thể cải thiện cả lượng phát thải cacbon và tác động đa

dạng sinh học của các phương pháp khai thác truyền thống

• Tiếp tục thực hiện các cam kết chính trị về cải tổ quản trị rừng, như quản lý rừng cộng

đồng, cộng tác quản lý và đồng quản lý rừng, có thể thúc đẩy và hỗ trợ các biện pháp bảo vệ

khi thực thi REDD+ Quản trị tốt cũng là yếu tố hết sức cần thiết để bảo tồn đa dạng sinh học

rừng hiệu quả Về lâu dài thì việc củng cố các quy định pháp lý về các vấn đề quản lý và sở hữu

đất rừng theo luật tục có thể giúp bảo vệ trữ lượng cacbon rừng và đa dạng sinh học

5 Khuyến khích về kinh tế

• Khuyến khích kinh tế cho các địa phương đang được chính phủ hỗ trợ thực thi REDD+

Chính sách này có thể tăng thu nhập, giảm chi phí/ rủi ro cho địa phương - cơ quan nhà nước,

tư nhân, dân sự xã hội hoặc người dân - trong thực hiện REDD+ Ngoài hoạt động giảm thiểu

biến đổi khí hậu như cơ chế chi trả dịch vụ hệ sinh thái, quản lý rừng cộng đồng rừng sản xuất

bền vững, có thể khuyến khích kinh tế cho các hoạt động REDD+ tạo hiệu quả bảo tồn đa dạng

sinh học cao hơn

• Có nhiều hình thức Khuyến khích kinh tế trong chuỗi cung cấp ở các nước đang phát

triển: “phí đa dạng sinh học”; các mức thuế đối với tín chỉ REDD+; các khoản trả sớm; chiết

khấu giảm thiểu rủi ro; trợ cấp hàng hóa dịch vụ đầu vào để đạt mục tiêu đồng lợi ích qua

REDD+ Tính phù hợp của các hình thức khuyến khích này tùy thuộc vào bối cảnh thể chế mỗi

nước Chúng không tách rời mà có thể kết hợp Một số nước đã áp dụng các cơ chế PES nhằm

thúc đẩy quản lý rừng bền vững và bảo tồn rừng; các chính phủ thúc đẩy mục tiêu đồng lợi ích

REDD+ trên cơ sở những cơ chế sẵn có này

• Một cơ chế PES kết hợp cacbon rừng với các dịch vụ hệ sinh thái khác thể hiện nỗ lực

của quốc gia đó không chỉ hạn chế ở mức khai thác chức năng lưu trữ cacbon Nó có

thể là một đòn bẩy để huy động các nguồn tài chính quốc tế vì mục tiêu đa lợi ích từ hoạt động

bảo vệ và quản lý rừng theo định hướng REDD+ Bổ sung tín chỉ REDD+ vào các nguồn thu từ

dịch vụ hệ sinh thái trong và ngoài nước có thể khiến cơ chế PES trở thành giải pháp tài chính

lâm nghiệp bền vững hơn về kinh tế

6 Giám sát và báo cáo

• Cần giám sát hoạt động và tác động của REDD+ để chứng minh kết quả đồng lợi ích

môi trường từ REDD+ Các biện pháp bảo vệ được đồng thuận tại Cancun không cam kết

đưa các nước đang phát triển tham gia giám sát tác động đồng lợi ích, mà phát triển “một hệ

thống thông tin về các biện pháp bảo vệ…hiện đang được áp dụng trong quá trình thực thi

[các hoạt động REDD+]” Tuy nhiên, các cam kết mới của CBD và Mục tiêu Aichi, ngoài các

cam kết chính sách quốc gia của nhiều nước đang phát triển, lại yêu cầu giám sát kết quả đa

dạng sinh học8

• Các tiêu chuẩn đồng lợi ích chỉ thể hiện đầy đủ giá trị nếu kết quả thực hiện được

thẩm định (tốt nhất là qua một bên thứ ba độc lập) Để đạt hiệu quả, cần giám sát việc

tuân thủ các tiêu chuẩn và kết quả về đa dạng sinh học Bước quan trọng đầu tiên mà bất kỳ

quốc gia nào chuẩn bị thực hiện REDD+ cũng phải làm là xây dựng một quy trình xác định

các chỉ số khung, dựa vào những hướng dẫn quốc tế mới ban hành

• Giảm chi phí đánh giá thực hiện đồng lợi ích từ REDD+ và huy động sự tham gia của

các đối tác địa phương thông qua giám sát tài nguyên rừng có sự tham gia (PFM)

Tùy theo tình trạng sở hữu đất rừng, PFM có thể được áp dụng như một cách tiếp cận giám

sát “dựa vào cộng đồng” nơi người dân sử dụng đất theo quy định của pháp luật và/hoặc theo

luật tục trong một mô hình quản lý rừng cộng đồng Nếu rừng thuộc quyền sở hữu của nhà

nước hoặc tư nhân, có thể giao cho người dân địa phương cung cấp dịch vụ giám sát cho đơn

vị chủ rừng

www.snvredd.com

Các cam kết quốc tế về đa dạng sinh học và REDD+

Biện pháp Bảo vệ Cancun (UNFCCC)

Đoạn 2 (a) [Hoạt động REDD+] bổ sung cho/nhất quán với mục

tiêu các chương trình lâm nghiệp và các công ước quốc tế liên quan

Đoạn 2 (d) đảm bảo sự tham gia đầy đủ và hiệu quả của các bên

liên quan, đặc biệt là người bản địa và các cộng đồng địa phương, trong các hoạt động [REDD+] vàchiến lược quốc gia

Đoạn 2 (e) Các hoạt động [REDD+] nhất quán với việc bảo tồn

rừng tự nhiên và đa dạng sinh học, đảm bảo các hoạt động…không được sử dụng để chuyển đổi rừng tự nhiên, mà thay vào đó là để khuyến khích việc bảo

vệ và bảo tồn rừng tự nhiên…

Đoạn 2 (f) giải quyết được các rủi ro gia tăng phát thải

Đoạn 2 (g) giảm sự dịch chuyển phát thải

Các mục tiêu Aichi (CBD)

Mục tiêu 5 mức độ mất…rừng ít nhất là 50% và ở những nơi có

thể thì giảm xuống bằng 0…suy thoái rừng và đứt gãy sinh cảnh tự nhiên giảm đáng kể

Mục tiêu 7 diện tích hiện đang canh tác nông nghiệp, thủy sản

và lâm nghiệp được quản lý bền vững, đảm bảo công tác bảo tồn đa dạng sinh học

Mục tiêu 11 Ít nhất 17% diện tích mặt đất…đặc biệt quan trọng

đối với các dịch vụ đa dạng sinh học và hệ sinh thái, được bảo tồn thông qua…các hệ thống kết nốichặt chẽ của các khu vực được bảo tồn…lồng ghép vào cảnh quan rộng hơn Mục tiêu 14 các hệ sinh thái cung cấp dịch vụ thiết yếu… được

phục hồi và bảo vệ an toàn, quan tâm đến nhu cầu của phụ nữ, người dân bản địa và cộng đồng địa phương…

Mục tiêu 15 khả năng tự phục hồi của hệ sinh thái và đóng góp

của đa dạng sinh học trong việc bảo tồn trữ lượng cacbon được tăng cường, thông qua bảo tồn và khôi phục, bao gồm việc phục hồi ít nhất 15% hệ sinh thái bị suy thoái…

Chú thích

1 UNFCCC 2010 Conference of the Parties decision 1-/CP.16: Outcome of the work of the Ad Hoc

Working Group on long-term Cooperative Action under the Convention UNFCCC, Bonn

2 CBD CoP 10, 2010 Decision X/2 - Strategic Plan for Biodiversity 2011-2020 3 SCBD, 2010

Strategic Plan for Biodiversity 2011–2020 and the Aichi Targets: “Living in Harmony with Nature”

SCBD, Montreal 4 Swan, S and McNally, R.H.G 2011 High-Biodiversity REDD+: Operationalising

Safeguards and Delivering Environmental Co-Benefits SNV, Hanoi 5 Epple, C et al 2011

Making Biodiversity Safeguards for REDD+ Work in Practice – Developing Operational

Guidelines and Identifying Capacity Requirements Summary Report UNEP-WCMC, Cambridge

6 See www.cbd.int/ecosystem for further details on the Ecosystem Approach

7 BMU, IUCN, GPFLR, 2011 Bonn Challenge on Forests, Climate Change and Biodiversity:

Co-Chairs’ Summary - Restoration Leadership Forum BMU, IUCN, GPFLR, Bonn

8 Gardner, T.A et al I.C.G A framework for integrating biodiversity concerns into national

REDD+ programmes Biol Conserv (2011)

Địa chỉ liên hệ:

Tổ chức Phát triển Hà Lan SNV

Tầng 6, nhà B, khách sạn La Thành,

218 Đội Cấn, Hà Nội, Việt Nam Tel: 84 43 8463 791/2

Fax: 84 43 8463 794 Email: sswan@snvworld.org www.snvredd.com

www.snvredd.com SNV REDD+

Hướng dẫn thực hiện: Nghiên cứu cơ chế thúc đẩy bảo tồn

đa dạng sinh học thông qua REDD+ tại Việt Nam

Với sự tài trợ từ Sáng kiến Khí hậu Toàn cầu (ICI) của Bộ Tài nguyên, Bảo tồn Thiên nhiên

và An toàn Hạt nhân Cộng Hòa Liên Bang Đức (BMU), SNV hiện đang phối hợp cùng Tổng cục Lâm nghiệp Việt Nam thực hiện các cam kết bảo vệ an toàn quốc tế cho REDD+ do UNFCCC xác định cũng như các mục tiêu về

đa dạng sinh học do CBD thiết lập

Các tiêu chuẩn REDD+ tập trung vào đa dạng sinh học hiện đang được xác định và thử nghiệm ở các cấp quốc tế, quốc gia và tại thực địa Thông qua các quá trình có sự tham gia bao gồm hội thảo với các bên liên quan và các cuộc họp tham vấn, đối tác dự án

sẽ giới thiệu những tiêu chuẩn này như một phần của chương trình REDD+ Việt Nam, qua

đó thể hiện cam kết về các biện pháp bảo vệ Cancun Một khung giám sát tài nguyên rừng

có sự tham gia hiện đang được xây dựng cùng với các phương pháp luận về đa dạng sinh học và các quy trình thực hiện tại thực địa để đánh giá việc thực hiện đồng lợi ích khi thực thi REDD+ Kết quả ban đầu của dự án là các bản đồ Đa dạng sinh học REDD+ đã được lập

để hỗ trợ quá trình xây dựng chính sách và các giải pháp quốc gia và địa phương

Mật độ cacbon sinh khối, các khu vực chính và hành

lang bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam

C A M B O D I A

L

A

O S

H a i n a n

T H A I L A N D

150 75 0 150 Km

Outside KBA Inside KBA

Total Biomass Carbon (MgC/ha)

Biodiversity Conservation

Corridor(s)

0 - 17

17 - 66

99 - 115

115 - 183

Key Biodiversity Area(s)