Chiến lược phát triển ngành phát hành sách TP HCM đến năm 2010

- Hoạt động xuất bản góp phần vào việc đào tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển đất nước, con người XHCN, đáp ứng nhu cầu của một xã hội công nghiệp hiện đại, đẩy mạnh công cuộc công ngh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM

PHẠM MINH THUẬN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh – Năm 2000

MỞ ĐẦU

Trong 10 năm qua, thực hiện đường lối đổi mới toàn diện của Đảng và nhà nước, kinh tế Việt Nam đã có bước phát triển vượt bậc, GDP bình quân hàng năm đều tăng hơn 10% Bức tranh toàn cảnh về kinh tế Việt Nam được các nước đánh giá là rất khả quan Đầu tư tăng, cơ sở hạ tầng ngày càng được cải thiện, đặc biệt là giao thông, bưu chính viễn thông, mức sống của người dân được cải thiện đáng kể, có nhiều ngành kinh tế mũi nhọn có mức tăng trưởng khá

Có thể nói Việt Nam đã và đang từng bước hội nhập vào sự phát triển chung của khu vực Đông Nam Á và trên toàn thế giới

Trong quá trình thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, hoạt động xuất bản (bao gồm xuất bản, in, phát hành sách) đã có những bước phát triển quan trọng Số lượng và chất lượng sách, văn hóa phẩm ngày càng được nâng cao, góp phần tích cực vào việc thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, đáp ứng nhu cầu của xã hội, phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, văn hóa, giáo dục và khoa học kỹ thuật Đóng góp tích cực vào việc nâng cao dân trí, đầu tư chiều sâu cho xã hội, tạo tiền đề cho sự phát triển của đất nước mai sau

Vị trí, nhiệm vụ của ngành xuất bản (bao gồm xuất bản, in, phát hành sách sau đây được gọi là xuất bản) đã được Đảng và nhà nước khẳng định qua nhiều văn kiện như:

- Văn kiện Đại hội VIII của Đảng Cộng Sản Việt Nam

- Luật xuất bản được quốc hội thông qua ngày 07/07/1993

Qua đó ta thấy rõ tính đặc thù của ngành xuất bản và hoạt động xuất bản:

- Hoạt động xuất bản là hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng, thông qua việc sản xuất, phổ biến xuất bản phẩm đến nhiều người, nó không phải là hoạt động kinh doanh đơn thuần, lợi nhuận không phải là mục tiêu chính của hoạt động xuất bản

Hoạt động xuất bản đặt dưới sự lãnh đạo và định hướng của Đảng, sự quản lý của nhà nước và hoạt động trong khuôn khổ pháp luật

- Hoạt động xuất bản góp phần vào việc đào tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển đất nước, con người XHCN, đáp ứng nhu cầu của một xã hội công nghiệp hiện đại, đẩy mạnh công cuộc công nghiệp hóa và hiện đại hóa thông qua việc phổ biến những xuất bản phẩm chính trị, khoa học kỹ thuật, tin học, văn học, kinh tế, pháp luật…

- Hoạt động xuất bản góp phần xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc

Ngành phát hành sách thông qua việc phát hành sâu rộng các xuất bản phẩm tới tất cả các địa bản dân cư từ thành phố đến nông thôn, tới vùng sâu vùng xa nhằm cung cấp những kiến thức chính xác, cần thiết nhất về khoa học kỹ thuật, kinh tế, chính trị trong nước và trên thế giới, góp phần đào tạo những con người mới XHCN, có kiến thức cao, phẩm chất đạo đức trong sáng lành mạnh, phục vụ đắc lực sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa, vì mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh

Trong hoạt động xuất bản, hoạt động phát hành sách là khâu cuối cùng (đầu ra) của toàn ngành xuất bản Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động của ngành phát hành sách có tính chất rất quan trọng để ngành xuất bản nói chung hoàn thành nhiệm vụ Ngành phát hành sách hoạt động trong cơ chế thị trường phải thực hiện tốt: vừa phải đảm bảo kinh doanh có hiệu quả, vừa phải phục vụ tốt các nhiệm vụ chính trị, văn hóa, xã hội

Hằng năm, ngành phát hành sách cả nước phát hành gần 150 triệu bản sách đến khắp các địa bàn dân cư của cả nước, đã có những đóng góp quan trọng trong sự phát triển chung của ngành Trong đó hoạt động của ngành phát hành sách TP.HCM giữ một vai trò đặc biệt quan trọng Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa của cả nước, 70% lượng sách của cả nước được in ấn tại TP.HCM,

do vậy hoạt động của ngành phát hành sách TP.HCM chiếm một tỷ trọng lớn của cả nước Ngành phát hành sách TP.HCM hoạt động trong một thị trường lớn, có những mặt thuận lợi nhưng cũng gặp rất nhiều khó khăn Việc xây dựng ngành phát hành sách TP.HCM hoạt động có hiệu quả trên cả 2 lĩnh vực kinh tế và xã hội sẽ góp phần rất lớn vào sự phát triển của ngành phát hành sách cả nước và ngành xuất bản nói chung

Với mong muốn có một số đóng góp cho sự phát triển chung của ngành phát hành sách, chúng tôi đã tìm hiểu về hoạt động của ngành phát hành sách TP.HCM trong những năm vừa qua Cùng với những kiến thức học được trong nhà trường, chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu thực trạng môi trường hoạt động của ngành và định hướng chiến lược phát triển ngành đến năm 2010

Mục tiêu của luận án:

- Đánh giá thực trạng của ngành phát hành sách TP.HCM trong các năm, từ đó rút ra những nhận xét

- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của ngành, từ đó rút

ra điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và nguy cơ trong hoạt động của ngành phát hành sách TP.HCM

- Trên cơ sở các nghiên cứu đó, và dự báo về thị trường sách tại TP.HCM đến năm 2010, chúng tôi đưa ra các giải pháp định hướng chiến lược phát triển của ngành phát hành sách TP.HCM đến năm 2010

Phạm vi nghiên cứu của luận án:

Trong bản luận án này chúng tôi chỉ nghiên cứu về hoạt động của ngành phát hành sách TP.HCM, không đi sâu phân tích hoạt động của ngành

xuất bản và ngành in của TP.HCM, của cả nước và hoạt động phát hành sách của các tỉnh thành bạn

Phân tích hoạt động của ngành phát hành sách TP.HCM tôi cũng chỉ xin phép nghiên cứu kỹ các Công ty Phát Hành Sách Quốc Doanh và Cổ Phần, phần hoạt động của phát hành sách tư nhân do hoạt động không ổn định nên chỉ phân tích những nét lớn

Nội dung của luận án: được trình bày trong 3 chương

Chương I:Một số vấn đề căn bản về định hướng chiến lược

Chương II: Đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành phát hành sách TP.HCM

Chương III: Định hướng chiến lược phát triển đến năm 2010 của ngành phát hành sách TP.HCM

Việc hoạch định chiến lược phát triển ngành đến năm 2010 chỉ mang tính định hướng làm nền tảng cho các đơn vị trong ngành xây dựng chiến lược cụ thể

Do khả năng và thời gian nghiên cứu có hạn, luận án không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong được các thầy cô, lãnh đạo các đơn vị trong ngành và các bạn đồng nghiệp góp ý bổ sung để đề tài này mang tính hiện thực hơn

CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ CHIẾN LƯỢC

1.1 Khái niệm vai trò của chiến lược và chính sách kinh doanh đới với doanh

nghiệp và ngành

Chiến lược và chính sách kinh doanh là các phương hướng, biện pháp hướng về tương lai Nó giúp cho doanh nghiệp có hướng đi đúng đắn Chiến lược và chính sách kinh doanh là kết quả của quá trình phân tích các yếu tố: môi trường, những gì doanh nghiệp có, những gì doanh nghiệp phải đạt được… từ đó đề ra các phương án thực hiện một cách hiệu quả nhất, nó tạo ra cho doanh nghiệp thế chủ động trong thị trường

Theo Harold Koontz và các tác giả trong tác phẩm “Những vấn đề cốt yếu của quản lý” thì chiến lược là một chương trình hành động tổng quát hướng tới việc

đạt được những mục tiêu cụ thể Những chiến lược chủ yếu của một doanh nghiệp chứa đựng những mục tiêu, những cam kết về nguồn lực để đạt được những mục tiêu này và những chính sách chủ yếu cần được tuân theo trong khi sử dụng những nguồn lực này

Chiến lược là một chương trình hành động tổng quát hướng tới việc thực hiện những mục tiêu của doanh nghiệp Chiến lược không nhằm vạch ra một các cụ thể làm thế nào để có thể đạt được những mục tiêu vì đó là nhiệm vụ của vô số các công trình hỗ trợ, các chiến lược chức năng khác Chiến lược chỉ tạo ra các khung để hướng dẫn tư duy để hành động

Các doanh nghiệp phải trải qua một quá trình hoạt động mới ý thức và nhận

ra rằng vai trò quan trọng của các chiến lược và chính sách kinh doanh là giúp cho Công ty nắm bắt được những cơ hội thị trường, tạo được lợi thế cạnh tranh trên thương trường bằng cách vận dụng các nguồn lực tài nguyên hữu hạn của họ sao cho có kết quả, hiệu quả cao nhằm đạt được các mục tiêu và nhiệm vụ chiến lược của Công ty

Hoạch định chiến lược cho phép Công ty năng động hơn trong việc định hình tương lai Nó cho phép Công ty sáng tạo và có thể gây ảnh hưởng với môi trường và do đó kiểm soát được số phận của chính mình

Chiến lược giữ vai trò quan trọng đối với sự thành bại của doanh nghiệp

Những lợi ích cụ thể của doanh nghiệp theo Crunley trong cuốn “Khái luận về quản trị chiến lược” như sau: “Cho phép sự nhận biết, ưu tiên và tận dụng các cơ hội,

cho phép có những quyết định chính yếu trong việc hỗ trợ tốt hơn các mục tiêu đã thiết lập Thể hiện sự phân phối hiệu quả thời gian và các nguồn tài nguyên cho các cơ hội đã xác định, khuyến khích thái độ tích cực đối với sự đổi mới…”

Quản trị chiến lược là một dòng liên tục của những quyết định và những hành động đưa đến phát triển một hay nhiều chiến lược hiệu quả, giúp đạt được những mục tiêu của doanh nghiệp Quy trình quản trị chiến lược là cách thức mà các nhà chiến lược xác định các mục tiêu để đưa ra những quyết định chiến lược

Quy trình quản trị chiến lược bao gồm 3 giai đoạn chính sau đây:

- Thiết kế chiến lược

- Thực hiện chiến lược

- Kiểm tra và đánh giá kết quả chiến lược

Bên cạnh đó, việc dự báo môi trường cũng rất quan trọng, dự báo sai đôi khi mang lại hậu quả thiệt hại lớn hơn khi hoạt động không có chiến lược Vì thế người xây dựng chiến lược cần phải có được tầm nhìn chiến lược đúng đắn

Các giai đoạn trong quy trình quản trị chiến lược có những quan hệ mật thiết với nhau và mỗi giai đoạn có những công việc khác nhau Có nhiều tác giả nêu ra mô hình quản trị chiến lược khác nhau, chúng tôi xin chọn mô hình quản trị chiến lược toàn diện của Fred David để giới thiệu về các giai đoạn của quy trình quản trị chiến lược

Sơ đồ 1: Các Giai Đoạn Và Các Bước Công Việc Trong Quy Trình Quản Trị Chiến Lược

Hình thành

chiến lược

Thực hiện nghiên cứu

Hợp nhất trực giác và phân tích

Đưa ra quyết định

Phân phối các nguồn lực

Đánh giá

chiến lược

Xem xét lại các yếu tố bên trong

& bên ngoài

So sánh kết quả với tiêu chuẩn

Thực hiện điều chỉnh

Hình thành chiến lược là quá trình thiết lập sứ mạng kinh doanh, thực hiện điều tra nghiên cứu để xác định các mặt mạnh và mặt yếu bên trong và các cơ hội, nguy cơ bên ngoài, đề ra các mục tiêu dài hạn xây dựng và lựa chọn những chiến lược thay thế Điểm khác biệt giữa hoạch định chiến lược và quản trị chiến lược là quản trị chiến lược thì bao gồm cả việc thực hiện và đánh giá chiến lược Trong khuôn khổ luận án này, chúng tôi chỉ xin đi vào nghiên cứu những vấn đề liên quan đến hoạch định chiến lược phát triển ngành phát hành sách TP.HCM đến năm

2010

1.2 Quy trình hoạch định chiến lược

1.2.1 Xác định sứ mạng của doanh nghiệp

Sứ mạng của doanh nghiệp là một phát biểu có giá trị lâu dài về mục đích Nó phân biệt doanh nghiệp này với doanh nghiệp khác Nó xác định khu vực kinh doanh của doanh nghiệp Sứ mạng chứa đựng tổng quát thành tích mong ước tuyên

bố với bên ngoài Công ty như là một hình ảnh công khai mà doanh nghiệp mong ước

Để quản trị chiến lược có hiệu quả thì điều quan trọng là bản sứ mạng phải được cung cấp tư liệu chính xác và đầy đủ Theo các nhà nghiên cứu, các doanh nghiệp hoạt động có hiệu quả cao thường có các bản sứ mạng toàn diện hơn so với các Công ty có kết quả thấp Tổ chức KINH & CLELAND cho rằng các tổ chức phát triển một cách thận trọng bản sứ mạng là vì:

- Đảm bảo sự đồng tâm nhất trí về chí hướng trong nội bộ tổ chức

- Tạo cơ sở để huy động các nguồn lực của tổ chức

- Đề ra tiêu chuẩn để phân bổ các nguồn lực của tổ chức

- Hình thành khung cảnh và bầu không khí kinh doanh thuận lợi

- Đóng vai trò tiêu điểm để mọi người đồng tình với mục đích và phương hướng của tổ chức

- Tạo điều kiện chuyển hóa mục đích của tổ chức thành các mục tiêu thích hợp

- Tạo điều kiện chuyển hóa mục tiêu thành các chiến lược và các biện pháp hoạt động cụ thể khác

Đối với ngành phát hành sách, xác định sứ mạng của ngành là một việc làm cần thiết Nó xác định rõ nhiệm vụ của ngành là hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực văn hóa, vừa phải đảm bảo kinh doanh có hiệu quả, vừa phải phục vụ tốt nhu cầu về sách của mọi tầng lớp kinh doanh trong xã hội Đặc biệt là các vùng sâu, vùng xa, nơi có điều kiện sống về vật chất và tinh thần còn thấp

Hoạt động của ngành phát hành sách chỉ được đánh giá là có hiệu quả khi thực hiện tốt hai nhiệm vụ: kinh doanh có hiệu quả và phục vụ tốt nhiệm vụ chính trị, xã hội của ngành

1.2.2 Phân tích môi trường hoạt động của doanh nghiệp

Các yếu tố môi trường có một tác động to lớn vì chúng ảnh hưởng đến toàn bộ các bước tiếp theo của quá trình quản trị chiến lược Chiến lược được lựa chọn phải được hoạch định trên cơ sở các điều kiện môi trường đã nghiên cứu

Môi trường của tổ chức có thể chia thành hai mức độ: môi trường vĩ mô và môi trường vi mô Môi trường vĩ mô ảnh hưởng đến tất cả các ngành kinh doanh những không nhất thiết phải theo một cách nhất định Môi trường vi mô được xác định đối với một ngành cụ thể, tất cả các doanh nghiệp chịu ảnh hưởng môi trường

vi mô của ngành đó

1.2.2.1 Môi trường vĩ mô và các nhân tố ảnh hưởng

Việc phân tích môi trường vĩ mô giúp doanh nghiệp trả lời câu hỏi: Doanh nghiệp đang đối mặt với những gì?

Môi trường vĩ mô bao gồm các yếu tố nằm bên ngoài doanh nghiệp, nằm ngoài sự điều khiển của doanh nghiệp nhưng có ảnh hưởng đến hoạt động của

doanh nghiệp Việc phân tích môi trường bên ngoài cho thấy những cơ hội cũng như những đe dọa tới quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp

Môi trường vĩ mô bao gồm các yếu tố sau:

• Các yếu tố kinh tế:

Các yếu tố kinh tế có ảnh hưởng vô cùng lớn đến các đơn vị kinh doanh Các yếu tố kinh tế chủ yếu ảnh hưởng đến các doanh nghiệp là: lãi suất ngân hàng, nguồn cung cấp vốn, xu hướng GNP, GDP, tỷ lệ lạm phát, chính sách tài chính tiền tệ, mức độ thất nghiệp, cán cân thanh toán

Đối với ngành phát hành sách, yếu tố kinh tế có ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động của ngành Ở những vùng có điều kiện kinh tế khá và trình độ dân trí cao thì ngành phát hành sách tại đó có điều kiện hoạt động có hiệu quả hơn Sự phát triển của ngành phát hành sách luôn luôn tỷ lệ thuận với sự phát triển kinh tế

• Các yếu tố chính trị:

Các yếu tố chính phủ, chính trị có ảnh hưởng ngày càng lớn đến hoạt động của các doanh nghiệp Các yếu tố chính trị liên quan đến các quy định của luật pháp, sự ổn định của nhà nước Đặc biệt là các chính sách có thể làm ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp, đó là: sự ổn định của chính quyền, quy định về bảo vệ môi trường, quy định về công nghệ, quy định về hoạt động trong kinh tế đối ngoại

Ngành phát hành sách kinh doanh các sản phẩm mang tính văn hóa, nên rất cần các chính sách của nhà nước hỗ trợ, đặc biệt là sự hỗ trợ để phục vụ nhân dân các vùng như: hải đảo và tầng lớp nhân dân có thu nhập thấp

• Các yếu tố xã hội:

Các yếu tố xã hội đóng vai trò quan trọng đối với môi trường kinh doanh của doanh nghiệp Các yếu tố xã hội bao gồm: quan điểm về mức sống, phong cách sống, ước vọng nghề nghiệp, tỷ lệ tăng dân số, truyền thống, phong tục tập quán

Hoạt động của ngành phát hành sách liên quan đến toàn xã hội, ngành hoạt động có hiệu quả sẽ góp phần nâng cao dân trí của người dân Khi một xã hội có dân trí cao thì nhu cầu về sách càng lớn

• Các yếu tố tự nhiên:

Các doanh nghiệp từ lâu đã nhận ra những tác động của hoàn cảnh thiên nhiên vào quyết định kinh doanh của họ Do vậy các doanh nghiệp cần phải quan tâm đến phân tích tác động của các yếu tố tự nhiên đến doanh nghiệp cũng như tác động ngược trở lại với môi trường Các yếu tố tự nhiên bao gồm: ô nhiễm môi trường, nguồn tài nguyên, nguồn năng lượng, điều kiện thời tiết, khí hậu…

• Các yếu tố công nghệ và kỹ thuật:

Trong một môi trường mà trình độ công nghệ ngày càng phát triển doanh nghiệp cần phải quan tâm đến sự ra đời của các công nghệ mới Muốn tiếp

tục tồn tại và phát triển, hoạt động một cách có hiệu quả doanh nghiệp cần phải có chính sách đổi mới công nghệ một cách hợp lý Cần phải xem xét đầu tư vào công nghệ nào thì có hiệu quả nhất

1.2.2.2 Môi trường vi mô và các nhân tố ảnh hưởng

Môi trường vi mô bao gồm các yếu tố trong ngành và các yếu tố ngoại cảnh đối với doanh nghiệp, quyết định tính chất và mức độ cạnh tranh trong ngành sản xuất kinh doanh Có 5 yếu tố cơ bản là: đối thủ cạnh tranh, người mua, người cung cấp, các đối thủ tiềm ẩn, các sản phẩm thay thế

Phân tích môi trường vi mô của doanh nghiệp cho phép đánh giá các thế mạnh cũng như các điểm yếu của doanh nghiệp, từ đó xem xét chiến lược cần được xây dựng như thế nào để khai thác các thế mạnh, hạn chế được các điểm yếu

• Các đối thủ cạnh tranh

Sự hiểu biết về những tổ chức này là quan trọng cho một doanh nghiệp Nghiên cứu các đối thủ là nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong phân tích môi trường vi mô Nghiên cứu đối thủ cạnh tranh thường tập trung vào các điểm sau:

- Mục đích của đối thủ cạnh tranh:

Khi biết được mục đích của đối thủ, doanh nghiệp dễ dàng có được các đối pháp nhằm bảo vệ mình khỏi sự tấn công của đối thủ

- Điểm mạnh và điểm yếu của đối thủ:

Nghiên cứu điểm mạnh và điểm yếu của đối thủ giúp doanh nghiệp đề ra các chính sách tấn công và phòng thủ hợp lý Sự nghiên cứu điểm mạnh, điểm yếu của đối thủ kết hợp với sự hiểu biết về mục đích của đối thủ giúp doanh nghiệp đánh giá một cách rõ ràng nhất về vị trí của họ trên thị trường

Các yếu tố cần quan tâm về đối thủ là:

o Trình độ công nghệ

o Chất lượng sản phẩm

o Hệ thống phân phối

o Uy tín trên thị trường

o Tốc độ tăng trưởng

Nhìn chung việc nghiên cứu về các đối thủ cạnh tranh là một vấn đề khá phức tạp nhưng trong thời đại thông tin hiện nay không phải không thể thực hiện được

Đối với ngành phát hành sách, các đối thủ cạnh tranh là các công ty, doanh nghiệp hoạt động kinh doanh trong ngành Riêng tại TP.HCM đã có gần 6 công ty quốc doanh và hằng trăm nhà sách tư nhân và đại lý sách tư nhân Trong đó có rất nhiều đối thủ cạnh tranh có tiềm năng Ngoài ra, trong tương lai năm 2005-2010 chắc chắn sẽ có sự cạnh tranh của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài Do vậy việc tìm hiểu với các đối thủ cạnh

tranh là yếu tố rất quan trọng để các doanh nghiệp trong ngành phát hành sách có thể tồn tại và phát triển

• Người mua-khách hàng

Đây là yếu tố quan trọng nhất trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp phụ thuộc vào khách hàng Trong nền kinh tế thị trường, khách hàng là thượng đế, họ có quyền lựa chọn cho mình mặt hàng, người cung cấp dịch vụ Các doanh nghiệp cạnh tranh trên thương trường thực chất là cạnh tranh về khách hàng Doanh nghiệp nào thu hút được nhiều khách hàng, doanh nghiệp đó thành công Chính vì vậy, nghiên cứu khách hàng là một nhiệm vụ cần thiết, việc nghiên cứu khách hàng thường tập trung các khía cạnh:

- Sở thích, tập quán của khách hàng

- Khả năng tài chính

- Quan điểm của khách hàng đối với các sản phẩm của doanh nghiệp

- Khả năng thay đổi thói quen tiêu dùng

Hoạt động phát hành sách trên quan điểm mọi tầng lớp nhân dân trong xã hội, từ học sinh, cán bộ, người dân ở mọi vùng, sự ủng hộ của khách hàng trong điều kiện kinh doanh cạnh tranh ngày càng lớn là điều kiện sống còn của các doanh nghiệp kinh doanh phát hành sách Các doanh nghiệp trong ngành muốn tồn tại và phát triển phải có hệ thống cửa hàng bán lẻ tốt, cửa hàng bán lẻ chỉ tồn tại khi được khách hàng ủng hộ

• Các nhà cung cấp

Các doanh nghiệp kinh doanh thường phải quan hệ với các tổ chức cung cấp nguồn hàng khác nhau:

- Kỹ thuật

Trong thực tiễn kinh doanh của nền kinh tế thị trường, mức độ gây ảnh hưởng của nhà cung cấp đối với doanh nghiệp đã giảm nhiều vì một mặt hàng có nhiều nhà cung cấp Tuy nhiên vẫn còn một số mặt hàng do chỉ có một nhà cung cấp nên doanh nghiệp bị phụ thuộc vào họ như: điện, nước, thông tin liên lạc, các vật tư chiến lược…

Cộng đồng tài chính: Hầu như các doanh nghiệp đều phải có liên quan đến ngân hàng tài chính Sự hỗ trợ hay không hỗ trợ của ngân hàng tài chính ảnh hưởng rất nhiều đến hiệu quả hoạt động của đơn vị Các yếu tố: điều kiện cho vay, điều kiện trả nợ, lãi suất, thời hạn có tác động mạnh đến doanh nghiệp Doanh nghiệp cần phải lường trước những yếu tố này để tránh những thiệt hại đáng tiếc

• Các đối thủ tiềm ẩn

Những Công ty mới gian nhập thị trường hoặc chuẩn bị tham gia thị trường sẽ có những ảnh hưởng lớn đến doanh nghiệp đang hoạt động trong

cùng một lĩnh vực, nó có thể làm giảm lợi nhuận vì nó đem lại khả năng mới, ý tưởng mới trong việc giành thị phần

• Những sản phẩm thay thế

Sản phẩm thay thế là sản phẩm mà người tiêu dùng có thể hoán chuyển khi chọn món hàng mua Sự xuất hiện của các sản phẩm thay thế ngày càng

đa dạng, tạo nguy cơ cạnh tranh Nếu không chú ý tới sản phẩm thay thế tiềm ẩn có thể bị giảm thị phần và lợi nhuận

Phần lớn các sản phẩm thay thế là kết quả của cuộc bùng nổ công nghiệp Muốn thành công các doanh nghiệp cần phải chú ý giành nguồn lực để phát triển công nghệ mới vào chiến lược phát triển công nghệ mới vào chiến lược của mình

Các sản phẩm thay thế của ngành phát hành sách là các sản phẩm nghe nhìn, các loại sách điện tử, hệ thống mạng internet và các chương trình giải trí học tập khác Trong điều kiện công nghệ thông tin ngày càng phát triển, các sản phẩm thay thế này càng có điều kiện để phát triển nhanh và mạnh, ảnh hưởng không nhỏ cho hoạt động trong tương lai của ngành

1.2.2.3 Môi trường nội bộ

Trong một doanh nghiệp, môi trường nội bộ bao gồm tất cả các yếu tố và hệ thống bên trong của nó, phải cố gắng phân tích một cách kỹ lưỡng các yếu tố nội bộ đó nhằm xác định rõ các ưu điểm và nhược điểm của doanh nghiệp Trên cơ sở đó đưa ra các biện pháp nhằm giảm bớt nhược điểm và phát huy ưu điểm để đạt được lợi thế tối đa Các yếu tố nội bộ chủ yếu bao gồm các lĩnh vực chức năng như: nguồn nhân lực, nghiên cứu và phát triển, sản xuất, tài chính kế toán, marketing, nề nếp tổ chức, cơ chế quản lý và điều hành của doanh nghiệp

• Phân tích tình hình quản trị

Phân tích tình hình quản trị của doanh nghiệp chính là phân tích cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp Cơ cấu tổ chức của một doanh nghiệp có thể là nhược điểm gây cản trở cho việc hoạch định và thực hiện chiến lược hoặc là

ưu điểm thức đẩy các hoạt động đó Thực chất cơ cấu của doanh nghiệp là

cơ chế tương tác với môi trường Một doanh nghiệp có nề nếp tốt có tác dụng làm cho nhân viên nhận thức tốt hơn những việc họ làm, tất cả nhân viên cũng hướng đến mục tiêu chung của doanh nghiệp

• Phân tích tình hình Marketing

Phân tích tình hình marketing là phân tích các mối quan hệ giữa doanh nghiệp và khách hàng, phân tích công tác hoạch định chiến lược liên quan đến sản phẩm, đánh giá, giao tiếp, phân phối sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường

• Phân tích tình hình tài chính kế toán

Phân tích tình hình tài chính kế toán là đánh giá công tác phân tích lập kế hoạch và kiểm tra việc thực hiện kế hoạch tài chính của doanh nghiệp Bộ phận chức năng tài chính có ảnh hưởng sâu rộng trong toàn doanh nghiệp Các mục tiêu và chiến lược của doanh nghiệp gắn bó mật thiết với nhau thông qua việc phân tích tài chính của doanh nghiệp

• Phân tích các yếu tố sản xuất

Sản xuất là lĩnh vực hoạt động của doanh nghiệp gắn liền với việc tạo ra sản phẩm Đây là một trong những lĩnh vực hoạt động chính yếu của doanh nghiệp Vì vậy có ảnh hưởng mạnh mẽ đến khả năng đạt tới thành công và các lĩnh vực hoạt động khác của doanh nghiệp

Một doanh nghiệp sản xuất kém sẽ dẫn đến năng suất thấp, giá thành cao, chất lượng sản phẩm kém sẽ làm giảm sức cạnh tranh trên thị trường và như vậy yếu tố còn lại có tốt đến mấy thì thành công của doanh nghiệp vẫn là điều khó có thể thực hiện

• Phân tích tình hình nghiên cứu và phát triển

Phân tích tình hình nghiên cứu và phát triển là phân tích các vấn đề liên quan đến chất lượng và nỗ lực của doanh nghiệp trong công tác nghiên cứu và phát triển để duy trì vị thế của doanh nghiệp trong ngành Phân tích mối quan hệ giữa bộ phận nghiên cứu và phát triển với các bộ phận khác (nhất là bộ phận marketing) để bảo đảm thu thập thông tin kịp thời về nhu cầu thị trường và đưa sản phẩm mới ra thị trường

Ngày nay marketing đã có một chỗ đứng quan trọng trong toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp Nhiệm vụ của marketing bao gồm các chính sách về giá, khuyến mãi, phân phối sao cho phù hợp với mục tiêu chiến lược chung

• Phân tích hệ thống thông tin quản trị

Để có được các quyết định và hành động thì nhà quản trị phải nắm vững các thông tin về vấn đề cần giải quyết Chính vì thế nhu cầu thiết lập và phân tích một hệ thống thông tin quản trị ngày càng trở nên cần thiết

1.2.3 Xác định mục tiêu

1.2.3.1 Mục tiêu dài hạn

Tuỳ công việc của từng doanh nghiệp mà mục tiêu dài hạn có thể từ 5-10 năm hoặc hơn nữa Mục tiêu dài hạn là kết quả của việc nghiên cứu môi trường kinh doanh và mang tính định hướng cho doanh nghiệp Thông thường mục tiêu dài hạn dựa vào các yếu tố như: lợi nhuận, năng suất, vị thế cạnh tranh, phát triển việc làm, công nghệ…

1.2.3.2 Mục tiêu ngắn hạn

Sau khi hình thành các mục tiêu dài hạn thì các mục tiêu ngắn hạn được tiếp tục xây dựng Các mục tiêu ngắn hạn là các mục tiêu cụ thể, định hướng Các mục tiêu ngắn hạn này được giao cho từng bộ phận thực hiện sau khi đã được xem xét cho phù hợp với mục tiêu dài hạn

1.2.3.3 Các mục tiêu thay thế

Việc đề ra các mục tiêu phải tương đối linh hoạt, chính vì vậy các mục tiêu

thay thế là hết sức cần thiết khi môi trường thay đổi Có như vậy doanh nghiệp mới

có thể đáp ứng được môi trường, luôn theo đúng, theo kịp tiến độ phát triển của thị

trường kinh doanh Khi có những biến động đột xuất, doanh nghiệp vẫn có thể giữ

vững vị trí then chốt của mình

1.3 Các công cụ hoạch định chiến lược

1.3.1 Dự báo diễn biến mục tiêu kinh doanh

Doanh nghiệp có thể tự dự báo môi trường kinh doanh của mình nhưng với

môi trường lớn thì doanh nghiệp có thể dựa vào các dự báo của các hãng nghiên

cứu chuyên nghiệp, các bạn hàng Tuy nhiên các nguồn này cần phải kiểm tra kỹ

lưỡng

Đối với việc tự dự báo doanh nghiệp có thể sử dụng các phương pháp sau

đây:

cao và yêu cầu họ đánh giá về tầm quan trọng và các diễn biến trong tương lai, tổng hợp các ý kiến và lập bảng dự báo

cong tuyến tính theo thời gian, làm cơ sở cho phép ngoại suy

- Liên hệ xu hướng: Nhà nghiên cứu liên hệ nhiều mốc thời gian khác

nhau với hy vọng tìm ra mối quan hệ đi trước và theo sau nhằm sử dụng cho dự báo

- Phân tích ảnh hưởng chéo: là tập hợp các xu hướng theo từng chuỗi sự

kiện mờ dần cho sự xuất hiện của các sự kiện kế tiếp, từ đó xây dựng các sự kiện kế tiếp

Sơ đồ 2: Bảng Tổng Hợp Môi Trường Kinh Doanh

CÁC YẾU TỐ

MÔI TRƯỜNG

DOANH NGHIỆP

TÍNH CHẤT

+3: nhiều +2: trung bình +1: ít

+0: không tác dụng

+1: tốt -1: xấu

5=2×3×4

1.3.2 Phân tích ma trận SWOT

Gồm 4 yếu tố chính:

Để thực hiện ma trận SWOT, doanh nghiệp cần thực hiện 8 bước cơ bản:

- B1: Liệt kê các cơ hội chính

- B2: Liệt kê các mối đe dọa chính bên ngoài doanh nghiệp

- B3: liệt kê những điểm mạnh chủ yếu

- B4: liệt kê những điểm yếu bên trong doanh nghiệp

- B5: kết hợp điểm mạnh bên trong với cơ hội bên ngoài và đề xuất phương án chiến lược SO thích hợp Chiến lược này “sử dụng điểm mạnh để tận dụng cơ hội”

phương án chiến lược WO thích hợp Chiến lược này “khắc phục điểm yếu bằng các tận dụng cơ hội”

xuất phương án chiến lược XT thích hợp Chiến lược này “lợi dụng thế mạnh của mình để đối phó với nguy cơ từ bên ngoài”

- B8: Kết hợp điểm yếu bên trong với mối đe dọa bên ngoài và đề xuất phương án chiến lược WT Chiến lược này nhằm “tối thiểu hóa tác động của điểm yếu và phòng thủ trước các mối đe dọa từ bên ngoài”

Ma trận SWOT là một công cụ mạnh để hoạch định chiến lược Mặc dù phương pháp này có những hạn chế nhất định, không phải mọi điều rút ra từ ma trận này đều có thể coi là một chiến lược của doanh nghiệp Doanh nghiệp cần có sự cân nhắc hoặc dùng thêm các công cụ hổ trợ khác để lựa chọn những chiến lược thích nghi và tối ưu cho doanh nghiệp

Phần trên đây là một số vần đề căn bản của lý luận chiến lược và hoạch định chiến lược Từ những lý luận cơ bản này, ta vận dụng vào việc đánh giá thực trạng hoạt động của ngành phát hành sách TP.HCM trong thời gian vừa qua Kết hợp với lý luận và thực tiễn hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành cùng với các chủ trương, chính sách của nhà nước và Thành phố, chúng ta sẽ đề ra định hướng chiến lược phát triển ngành phát hành sách TP.HCM đến năm 2010 và các giải pháp lớn để có thể thực hiện được những mục tiêu mà chiến lược đã đề ra

CHƯƠNG II ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT KINH DOANH CỦA NGÀNH PHÁT HÀNH SÁCH TP.HCM

2.1 Khái quát về ngành phát hành sách Việt Nam

2.1.1 Lịch sử hình thành ngành phát hành sách Việt Nam-Cơ cấu tổ chức

Ngày 10/10/1952, Hồ Chủ Tịch ra sắc lệnh 122/SL thành lập Nhà In Quốc Gia, tiền thân của ngành xuất bản-in và phát hành sách Việt Nam hiện nay

Với gần 50 năm hoạt động và phát triển, ngày nay ngành phát hành sách Việt Nam đã có những bước phát triển không ngừng Hệ thống phát hành sách quốc doanh bao trùm khắp các tỉnh, thành trong cả nước Tại Trung Ương có Tổng Công ty Phát Hành Sách Việt Nam với 9 đơn vị thành viên Tại các tỉnh, thành trong cả nước đều có các Công ty Phát Hành Sách hoặc Công ty Văn Hóa Tổng Hợp làm nhiệm vụ phát hành sách Ngành phát hành sách quốc doanh thâït sự đã chiếm vai trò chủ đạo trong việc phát hành sách đến với mọi tầng lớp nhân dân, từ các đô thị lớn đến các huyện hải đảo và miền núi xa xôi

Tham khảo bảng số liệu về số đầu sách và số lượng bản sách phát hành hằng năm ta thấy sự phát triển vượt bậc của ngành:

Bảng 1: Số Liệu Về Tên Sách và Số Lượng Bản Sách

Phát Hành Hằng Năm Của Cả Nước

Nguồn: Tư liệu Cục Xuất Bản (Quy hoạch phát triển ngành)

2.1.2 Lịch sử hình thành ngành phát hành sách TP.HCM-Cơ cấu tổ chức

Quốc doanh phát hành sách TP.HCM được thành lập ngày 06/08/1976 theo quyết định số 1809/QDUB Quy trình hoạt động của ngành phát hành sách quốc doanh TP.HCM được chia thành các thời kỳ sau:

2.1.2.1 Thời kỳ 1976-1986

Trong thời kỳ này, cơ cấu tổ chức ngành phát hành sách TP.HCM được tổ chức:

đổi tên thành Công ty Phát Hành Sách TP.HCM

- Cấp quận, huyện: có Hiệu sách Nhân Dân Một số quận, huyện lớn được thành lập Công ty Phát Hành Sách quận, huyện trực thuộc UBND Quận

Hình thức hoạt động chính trong thời kỳ này là bao cấp Công ty Phát Hành Sách TP.HCM nhận sách, văn hóa phẩm từ Tổng Công ty Phát Hành Sách Việt Nam hoặc Công ty Phát Hành Sách miền Nam sau đó phân phối lại cho các Hiệu sách Nhân Dân quận, huyện

Đánh giá: Tình hình hoạt động của các đơn vị ổn định, không có các đột phá Tình hình sách trên thị trường khan hiếm, các loại sách hay, sách nhập khẩu khó mua, sách xuất bản trong nước có chất lượng in ấn xấu, cung không đủ cầu

2.1.2.2 Thời kỳ 1987-1991

Đây là thời kỳ chuyển đổi tử cơ chế bao cấp sang cơ chế thị trường Tình hình thị trường sách trong giai đoạn này rất rối loạn Đang hoạt động trong cơ chế bao cấp, hoạt động mua bán theo kế hoạch, các đơn vị Phát Hành Sách Quốc Doanh trở mình không kịp với thị trường nên gặp rất nhiều khó khăn

Công ty Phát Hành Sách TP.HCM trong giai đoạn này: Tồn kho nhiều, công nợ nhiều, doanh số giảm, lương nhân viên thấp… tất cả những yếu tố đó đã có lúc

đe dọa đến sự tồn tại của Công ty

Các đơn vị Phát Hành Sách quận, huyện: một số bị giải thể, một số được sát nhập với các đơn vị khác Hoạt động Phát Hành Sách Quốc Doanh tại các quận, huyện, đặc biệt là các huyện vùng ven và huyện ngoại thành gần như bị đình trệ Nhiều địa phương không còn một cửa hàng sách nào

2.1.2.3 Thời kỳ 1992-2000

Sau một thời gian bỡ ngỡ với nền kinh tế thị trường, các đơn vị Phát Hành Sách Quốc Doanh đã dần ổn định lại, các nhân sự có khả năng thích ứng với nền kinh tế thị trường được giao nhiệm vụ điều hành, quản lý, nhiều biện pháp đã được áp dụng để đẩy mạnh hoạt động của các đơn vị Phát Hành Sách Quốc Doanh

Một số biện pháp được áp dụng trong thời kỳ này là:

- Sửa chữa, nâng cấp các cửa hàng sách, đặc biệt là các cửa hàng ở trung tâm Thành phố

- Hàng hóa phải thật đầy đủ, phong phú, đa dạng đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của khách hàng về sách và các mặt hàng VHP, VPP

- Thái độ, tác phong phục vụ của nhân viên bán hàng niềm nở, lịch sự với khách hàng

- Giữ uy tín trong kinh doanh với các đầu mối cung cấp hàng

- Phát triển thật mạnh hệ thống cửa hàng bán lẻ: nâng cấp cửa hàng đã có, mở thêm các cửa hàng mới, chiếm lĩnh thị trường bán lẻ sách của Thành phố

- Phương thức bán hàng tự chọn, tạo sự thoải mái nhất cho các khách hàng

2.1.3 Tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh của các Công ty Phát Hành Sách

trên địa bàn TP.HCM

2.1.3.1 Công ty Phát Hành Sách TP.HCM (FAHASA)

Công ty FAHASA được thành lập tháng 08/1976

Trong suốt quá trình hoạt động của mình từ khi thành lập đến nay, Công ty FAHASA luôn là đơn vị đứng đầu ngành phát hành sách Việt Nam Các thời kỳ hoạt động mà Công ty FAHASA đã trải qua từ khi thành lập đến nay có thể nói là bức tranh chính của ngành phát hành sách TP.HCM (đã được thể hiện rõ ở phần 2.1.2.3) Sau đây xin được nói rõ thêm tình hình hoạt động của Công ty FAHASA trong thời gian 1992-2000

Từ năm 1992 đến nay, Công ty FAHASA đã từng bước đưa hoạt động của mình đi vào nề nếp và có những bước phát triển mạnh Công ty đã mạnh dạn đầu

tư để nâng cấp và mở rộng các mặt bằng đang kinh doanh trở thành những nhà sách lớn, khang trang, trang thiết bị hiện đại Tại các nhà sách của FAHASA hơn 80% các loại hàng hóa được bán tự chọn, đã tạo bước đột phá mới trong cách phục vụ bạn đọc Công ty đã sử dụng nhiều biện pháp để có một lượng hàng hóa phong phú, đa dạng phục vụ bạn đọc Các Nhà sách Xuân Thu, Nguyễn Huệ, Sài Gòn, Tân Định, Phú Nhuận đã được đầu tư hàng tỉ đồng để nâng cấp Cùng với sự phát triển chung của Thành phố và sự sắp xếp lại hệ thống mặt bằng của ngành Văn Hóa Thông Tin Trong 3 năm 1998,1999,2000, Công ty đã tiếp nhận 5 rạp hát và rạp phim để nâng cấp thành 5 nhà sách lớn phục vụ nhân dân Thành phố

Tính đến nay, Công ty FAHASA đã có một hệ thống cửa hàng bán lẻ hoàn chỉnh với: 18 nhà sách lớn, 01 xí nghiệp in và sản xuất văn hóa phẩm, 01 trung tâm băng nhạc

Hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty FAHASA trong những năm vừa qua đều có mức tăng trưởng khá, Công ty luôn là đơn vị dẫn đầu cả nước về doanh số, số lượng bản sách bán ra, lợi nhuận Qua các số liệu sau, ta có thể thấy bước phát triển của Công ty FAHASA:

Bảng 2: Số Liệu Hoạt Động Của Công ty FAHASA Qua Các Năm

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp Công ty FAHASA)

Trong kế hoạch phát triển của Công ty FAHASA, Công ty đang kiến nghị Thành phố và Bộ Văn Hóa Thông Tin cho phép tiến hành khép kín 3 khâu xuất bản-in-phát hành để sử dụng có hiệu quả đồng vốn, mặt bằng và nhân sự Công ty đang hướng đến một doanh nghiệp lớn và mạnh trong lĩnh vực kinh doanh sách và các sản phẩm văn hóa

2.1.3.2 Công ty Phát Hành Sách Khu Vực 2

Được thành lập ngay vào cuối năm 1975 Thời kỳ đầu được gọi là “Chi nhánh Quốc doanh Phát Hành Sách Trung Ương” Sau được đổi tên là “Công ty Phát Hành Sách Miền Nam”

Thời kỳ này Công ty có nhiệm vụ: là đầu mối duy nhất nhận các loại sách, văn phòng phẩm, lịch từ Tổng Công ty Phát Hành Sách Việt Nam và các Nhà xuất bản để cung ứng cho Công ty Phát Hành Sách các tỉnh, thành phía Nam, từ QNĐN trở vào Hoạt động sản xuất kinh doanh của Công ty theo một kế hoạch thu mua và bán buôn bằng các hợp đồng hằng năm Hoạt động ổn định mang nặng tính bao cấp, phân phối nhưng nhìn chung cung không đủ cầu

Qua số liệu sách phát hành hằng năm, ta thấy Công ty đã thực hiện tốt nhiệm vụ của mình, một số lượng sách lớn đã được phân phối đến các tỉnh thành phía Nam, từng bước đáp ứng được các yêu cầu của nhân dân

Bảng 3: Số Liệu Hoạt Động Của Công ty PHS KV2 Qua Các Năm

- Doanh số 1.000 đồng 42.695.967 29.173.676 37.540.499 42.674.404 41.047.307

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp Công ty Phát Hành Sách KV2)

Thời kỳ 1992 đến nay: Khi nền kinh tế bao cấp được chuyển sang nền kinh tế thị trường, tính chất độc quyền trong việc thu mua và bán sách không còn Các Công ty Phát Hành Sách các tỉnh, thành được quyền mua sách trực tiếp của các NXB, vai trò của Công ty bán buôn cấp I bị thu hẹp, tỷ trọng sách do Công ty Phát Hành Sách KV2 cung ứng cho các tỉnh ngày một ít Muốn tồn tại và phát triển Công ty cần có một chiến lược phát triển để thích ứng với nền kinh tế thị trường với tính chất cạnh tranh ngày càng gay gắt:

Một số biện pháp cần được áp dụng:

- Có kế hoạch phát triển một hệ thống các trung tâm bán lẻ sách tại TP.HCM và các tỉnh, thành phía Nam:

+ Xây dựng tại TP.HCM một trung tâm sách: có nhiệm vụ thu mua sách, tổ chức bán lẻ và làm đầu mối cung ứng sách cho các cửa hàng tại các tỉnh

+ Liên kết với Công ty Phát Hành Sách các tỉnh để xây dựng các trung tâm sách, đặc biệt chú trọng đến các địa bàn: Đà Nẵng, Quảng Nam, Phú Yên, Bình Định, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Cần Thơ, An Giang

- Kế hoạch phát triển hệ thống bán lẻ nêu trên cần được tính toán kỹ, có mốc thời gian cụ thể, phấn đấu trong 5 năm xây dựng được 5 trung

tâm sách tại TP.HCM và 4 tỉnh thành, sau đó từng bước tiếp tục phát triển sang các địa bàn khác

- Da dạng hóa hoạt động của Công ty

o Liên kết xuất bản sách để chủ động nguồn hàng

o Tổ chức sản xuất một số mặt hàng như: văn phòng phẩm, văn hóa phẩm… để tăng lợi nhuận

2.1.3.3 Công ty Cổ Phần Văn Hóa Phương Nam

Từ năm 1999 trở về trước, Công ty Cổ Phần Văn Hóa Phương Nam có tên gọi là Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Quận 11

Thời kỳ đầu (sau năm 1975): Hiệu sách Nhân Dân Q11 được thành lập, trực thuộc Phòng Văn Hóa Thông Tin quận, có nhiệm vụ nhận sách, văn hóa phẩm từ Công ty Phát Hành Sách Thành phố về phân phối và bán lẻ phục vụ nhân dân trong quận Đây là đơn vị hoạt động có hiệu quả nhất của các Hiệu sách Nhân Dân quận trong TP.HCM

Năm 1985: các đơn vị Hiệu sách Nhân Dân, xưởng in, văn hóa phẩm, nhiếp ảnh được nhập lại thành Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Q11 Mô hình Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Q11 hoạt động tương đối có hiệu quả, trong đó hoạt động của Hiệu sách Nhân Dân chiếm tỉ trọng cao nhất

Sau năm 1992: Sau một thời gian khó khăn của việc chuyển đổi cơ chế, Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Q11 có những bước phát triển mới:

- Nhiều nhà sách lớn được xây dựng: Nhà sách Phú Thọ, Nhà sách Đại Thế Giới, Nhà sách Thái Sơn Điều này đã đem lại hiệu quả cao và sự ổn định trong kinh doanh của Công ty

- Xưởng in được đầu tư, đổi mới thiết bị, nâng công suất và chất lượng, ngày càng có uy tín với khách hàng, kế hoạch sản xuất đạt cao

Nam được thành lập Đây là bước đột phá mới của Công ty Công nghệ sản xuất mới, chất lượng cao, đáp ứng tốt nhu cầu của động đảo khách hàng đặc biệt là các khách hàng thanh niên Doanh số bán hằng ngày càng tăng

Năm 2000: Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Q11 được chuyển đổi thành Công ty Cổ Phần Sản Xuất Kinh Doanh Vật Phẩm Văn Hóa Phương Nam Công ty Cổ Phần Phương Nam dự kiến mở thêm nhiều hoạt động sản xuất kinh doanh mới như:

- Mở rộng hoạt động phát hành sách và các nhà sách tại các địa phương khác như: Hà Nội, Đà Nẵng, Nha Trang, Cần Thơ…

- Mở rộng sản xuất văn phòng phẩm và tập học sinh

- Dự kiến xây dựng một siêu thị kinh doanh văn hóa với một mô hình mới, một cơ chế hoạt động mới, một hướng phát triển mới đang chờ đón Công ty Văn Hóa Phương Nam

Bảng 4: Số Liệu Hoạt Động Của Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Q11 Qua Các Năm

- Doanh số 1.000 đồng 28.577.402 47.114.571 59.513.938 80.892.545 79.087.229

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Q11)

2.1.3.4 Công ty Sách Thiết Bị Trường Học TP.HCM

Sau năm 1975: Phòng phát hành trực thuộc Sở Giáo Dục có nhiệm vụ nhận và phân phối sách giáo khoa cho các trường học và các điểm bán lẻ

Công ty Sách Thiết Bị Trường Học được thành lập, tiếp tục các nhiệm vụ của Phòng phát hành và có thêm nhiều chức năng mới Nhiệm vụ chính của Công

ty Sách Thiết Bị Trường Học Thành phố là: Nhận các loại sách giáo khoa của NXB Giáo Dục về phân phối lại cho các Phòng Giáo Dục quận, huyện, các trường cấp III và các đại lý phát hành sách giáo khoa trong Thành phố Đây là mặt hàng do nhà nước độc quyền quản lý từ nội dung, xuất bản và phát hành

Hàng năm, căn cứ vào số lượng học sinh các cấp, Bộ Giáo Dục ra chỉ tiêu in sách giáo khoa và có bản dự phân cho các tỉnh, thành phố (căn cứ theo kế hoạch năm trước và số lượng học sinh các cấp của địa phương năm kế hoạch)

Trong những năm đầu, do khó khăn ở khâu vật tư, khâu in và đặc biệt là khâu nội dung (chương trình cải cách giáo dục) nên thường có một số lớp, một số môn không đủ sách giáo khoa phục vụ học sinh Trong bốn năm trở lại đây, ngành giáo dục đã có nhiều cải tiến nên đã khắc phục được phần lớn các nhược điểm nêu trên Sách giáo khoa cơ bản đã đóng đáp ứng được yêu cầu của bạn đọc với chất lượng in ấn ngày càng tốt hơn, giá thành rẻ hơn

Bảng 5: Số Liệu Phát Hành Sách Giáo Khoa Trong Cả Nước Và Phía Nam

Cả nước

Phía Nam

(Nguồn: NXB Giáo Dục)

Bên cạnh mảng sách giáo khoa chiếm tỷ trọng chính của hoạt động trong Công ty STBTH TP.HCM, còn có các hoạt động sản xuất kinh doanh như:

- Thiết bị trường học

- Trang thiết bị nghe nhìn phục vụ cho giảng dạy và học tập

- Tin học trong nhà trường

Bảng 6: Số Liệu Hoạt Động Của Công ty STBTH TP.HCM Qua Các Năm

- Doanh số 1.000 đồng 21.410.000 19.120.364 29.163.360 32.105.350 32.222.245

- Lượng bản sách bản 5.589.426 4.492.000 6.970.000 90.069.738 10.315.000

(Nguồn: Báo cáo tổng hợp Công ty STBTH TP.HCM)

2.1.3.5 Hoạt động của một số Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Quận, Huyện

Từ năm 1995 trở về trước, có một số Công ty VHTH quận, huyện có mảng kinh doanh sách lớn, có chổ đứng trên thị trường sách TP.HCM:

Trong quá trình chuyển đổi cơ chế và sắp xếp lại doanh nghiệp (theo QĐ 388), các đơn vị trên đã được sát nhập vào Công ty FAHASA TP.HCM (gồm các đơn vị: Công ty Văn Hóa Tổng Hợp Q.PN, Quốc doanh Phát Hành Sách Bình Thạnh, Hiệu Sách Nhân Dân Thủ Đức), còn các đơn vị khác do mặt bằng kinh doanh sách nhỏ, không hiệu quả nên không tiếp tục mua bán sách, chuyển sang kinh doanh các mặt hàng văn phòng phẩm và băng đĩa nhạc, phim…

2.1.3.6 Một số nét về hoạt động của các đại lý sách tư nhân và nhà sách tư nhân

Năm 1998-1990: hầu như chỉ có các đơn vị phát hành sách quốc doanh hoạt động mua bán sách trên thị trường Thành phố Vào lúc này có một số đại lý sách tư nhân (Đại lý sách báo) là chân rết của hệ thống phát hành sách quốc doanh nhận sách từ Công ty FAHASA về bán lẻ hưởng hoa hồng Tình hình thị trường sách rất ổn định và hầu như không có biến động lớn (cung không đủ cầu)

Sau năm 1990: Khi nền kinh tế chuyển từ kinh tế bao cấp sang kinh tế thị trường, các nhà xuất bản thực hiện sách kế hoạch 2, kế hoạch 3, đại lý sách tư nhân bắt đầu hoạt động mạnh

Các đại lý sách tư nhân hoạt động dưới các hình thức:

- Liên kết xuất bản: với các ưu thế về tài chính, cơ chế và sự nhanh nhạy của thị trường, đáp ứng các yêu cầu của bạn đọc về sách trong thời kinh tế mở cửa với nhu cầu mới như: sinh ngữ, tin học, thời trang… mảng sách do các đại lý sách tư nhân liên kết ngày càng phong phú và đa dạng Đây là mặt ưu điểm của các đại lý sách tư nhân Bên cạnh đó, do áp lực của lợi nhuận, nhiều loại sách có nội dung không

lành mạnh, thiếu tính giáo dục cũng được liên kết xuất bản nhiều, gây nên những dư luận không tốt về thị trường sách

- Phát hành sách: thời kỳ đầu các đại lý sách tư nhân chỉ tập trung vào liên kết xuất bản và bán sỉ cho các Công ty Phát Hành Sách các tỉnh, các thư viện Thời gian gần đây, nhận thấy những ưu điểm và hiệu quả của các nhà sách bán lẻ Một số đại lý tư nhân đã cùng nhau bỏ vốn xây dựng các nhà sách quy mô lớn (500-1.000m2) tại các khu vực trung tâm Thành phố Hiện tại có khoảng 30 nhà sách tư nhân có quy mô lớn hơn 400m2

Lúc này các đơn vị phát hành sách nhà nước đã bị cạnh tranh trên lĩnh vực bán lẻ (vốn lâu nay do các đơn vị phát hành sách quốc doanh chiếm lĩnh)

Trên thị trường các đại lý sách tư nhân đã có sự cạnh tranh mạnh với các đơn

vị phát hành sách quốc doanh bởi:

- Có cơ chế thoáng, quyết định nhanh

- Nắm bắt được các yêu cầu mới của bạn đọc, tổ chức bản kịp thời, ra sách đúng thời điểm (sách nhạc trẻ, sách tin học, sách sinh ngữ, từ điển…)

- Được áp dụng chế độ thuế trực tiếp nên lách được thuế Đây là yếu tố rất quan trọng để các đại lý sách tư nhân hoạt động có lợi nhuận cao (theo tính toán không chính thức, số thuế các cửa hàng nhà nước đóng cao gấp 20 lần cửa hàng tư nhân cùng quy mô và vị trí kinh doanh)

2.2 Phân tích tình hình mua bán sách theo nhóm hàng

2.2.1 Tính đặc thù của sách

Các sản phẩm hàng hóa của thị trường sách là những hàng hóa đặc biệt Tính chất đặc thù của sách được thể hiện ở những nội dung chủ yếu sau:

- Sách là sản phẩm của trí tuệ được vật chất hóa trên những chất liệu nhất định nhằm phục vụ đời sống văn hóa tinh thần của con người Mỗi cuốn sách cụ thể là một thực thể vật chất nhất định nhưng yếu tố vật chất không có tác dụng trực tiếp với con người trong quá trình sử dụng của nó Những chất liệu vật chất chỉ là những phương tiện lưu giữ kết quả hoạt động tư duy

biệt Nội dung sách do lượng tri thức mà cuốn sách bao chứa Các chất liệu dùng để làm sách chỉ là hình thức thể hiện nội dung Vì vậy nội dung sách là yếu tố hữu hình

- Quá trình tiêu dùng hàng hóa sách cũng khác với việc tiêu dùng các hàng hóa khác Xét trong một điều kiện kinh tế xã hội nhất định, quá trình tiêu dùng sách không làm mất đi hoặc hao mòn giá trị sử dụng của nó mà chỉ có thể là ít tác dụng với người đã đọc rồi nhưng lại rất

có tác dụng với người chưa đọc nó Các giá trị văn hóa đích thực luôn có tính trường tồn

- Quá trình sử dụng sách là quá trình tác động mạnh vào nhận thức, là quá trình hoạt động của tư duy nhằm thỏa mãn nhu cầu tìm hiểu, khám phá để tự hoàn thiện Quá trình đó hoàn toàn khác với quá trình tiêu dùng các sản phẩm vật chất thông thường khác

2.2.2 Tình hình mua bán sách theo nhóm hàng

(Sách chính trị xã hội, sách văn học nghệ thuật, sách khoa học kỹ thuật, sách thiếu nhi, sách giáo khoa, sách tham khảo, sách ngoại văn)

Từ năm 1990 đến nay, đường lối đổi mới của Đảng Cộng Sản Việt Nam đã đưa đất nước ta có những bước phát triển vượt bậc, GDP bình quân hằng năm tăng hơn 10% Đời sống của nhân dân ngày một cải thiện, đầu tư trong và ngoài nước tăng mạnh hằng năm Nhu cầu về học tập ngày một tăng trong mọi tầng lớp nhân dân, cùng với sự phát triển kinh tế, đời sống tinh thần của người dân cũng được cải thiện không ngừng

Sách là một trong những sản phẩm đã góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của người dân Sách còn góp phần nâng cao kiến thức của học sinh, sinh viên và các tầng lớp nhân dân, sách đã góp phần đầu tư chiều sâu cho xã hội, tạo nên một lớp thanh niên Việt Nam mới có kiến thức, có văn hóa, có trách nhiệm với sự phát triển của đất nước

Sự phát triển của ngành kinh doanh sách tỉ lệ thuận với sự phát triển kinh tế Tại những nơi trình độ dân trí cao, thu nhập của người dân cao, tại đó thị trường sách hoạt động mạnh và đa dạng, hiệu quả xã hội và hiệu quả kinh tế cao

Sách phục vụ da dạng cho mọi nhu cầu của xã hội, từ học sinh, cán bộ khoa học kỹ thuật, cán bộ nghiên cứu khoa học xã hội, những người yêu văn học… Tỉ lệ,

cơ cấu các loại sách bán ra hằng năm, ta thấy được tính phong phú và tính đa dạng của sách phục vụ xã hội theo từng thời kỳ Trong những năm qua, tình hình xuất bản tăng trưởng cả về số lượng và chất lượng Số đầu sách bình quân tăng hằng năm là 18,8%, số bản sách tăng 15,6%

2.2.2.1 Nhóm sách chính trị xã hội

Đây là nhóm sách quan trọng trong việc định hướng và giáo dục của nhà nước Bên cạnh các loại sách chính trị, nó còn bao gồm:

- Sách pháp luật: được tiêu thụ rất mạnh tại các địa phương, đặc biệt là các bộ luật có quan hệ thiết thân đến đời sống xã hội của người dân

- Sách khảo cứu: Trong thời gian gần đây, nhiều công trình nghiên cứu đã được công bố, nhiều bộ sách của các nhà triết học phương Tây đã được đông đảo bạn đọc tìm mua Mảng sách này có chổ đứng vững chắc lâu dài trong đời sống xã hội

Tuy nhiên mảng nhóm sách chính trị xã hội đôi khi còn khô khan, nhiều cuốn rất kén độc giả nên đây là nhóm sách khó bán Theo số liệu thống kê hằng

năm nhóm sách chính trị xã hội xuất bản khoảng 1.400 tên sách với số lượng in bình quân khoảng 3.000 bản/tên sách

Bảng 7: Số Liệu Về Xuất Bản Sách Nhóm Sách Chính Trị Xã Hội

(Nguồn: Số liệu Tổng hợp Ban Tư Tưởng Văn Hóa Trung Ương)

2.2.2.2 Nhóm sách văn học nghệ thuật

Sách văn học luôn luôn là một nhu cầu của bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc yêu văn học

- Sách văn học dịch: luôn là một đề tài hấp dẫn đối với bạn đọc đặc biệt là các tác phẩm đạt giải thưởng quốc tế

- Sách văn học trong nước: có nhiều bạn đọc cho rằng sách văn học trong nước chưa gây được sự chú ý cho bạn đọc, chưa có các tác phẩm tầm cỡ với dân tộc Tuy nhiên, trong thời gian qua, sách văn học trong nước đã có những đóng góp lớn cho sự phong phú của thị trường sách Nhiều cuốn sách đã được phát hành hàng vạn bản, gây nên những hiện tượng trên thị trường sách

- Sách nghệ thuật: đáp ứng các yêu cầu của đọc giả về sách nghệ thuật, đây sẽ là nhu cầu ngày càng cao trong tương lai

Bình quân hằng năm sách văn học nghệ thuật xuất bản từ 1.800-2.000 tên sách với số lượng in bình quân khoảng 1.500 bản/tên sách

Bảng 8: Số Liệu Về Xuất Bản Sách Nhóm Sách Văn Học Nghệ Thuật

(Nguồn: Số liệu Tổng hợp Ban Tư Tưởng Văn Hóa Trung Ương)

2.2.2.3 Nhóm sách khoa học kỹ thuật

Sách khoa học kỹ thuật luôn luôn là một mảng sách quan trong trong các hoạt động về sách Những cuốn sách khoa học kỹ thuật đã góp phần tạo nên những công trình khoa học, những phát minh đem lại cho xã hội sự phát triển vượt bậc

Hiện nay, sách khoa học kỹ thuật nhiều nhưng vẫn thiếu các sách chuyên ngành sâu

Trong thời gian gần đây, nhiều sách khoa học kỹ thuật được dịch từ nước ngoài đã góp phần cập nhật những kiến thức, những thông tin cho các nhà quản lý, các nhà khoa học nước ta, đặc biệt là trong lĩnh vực tin học

Trong 5 năm từ 1992-1996 số đầu sách khoa học kỹ thuật được xuất bản hằng năm tăng gần gấp đôi nhưng số bản in không tăng, sách khoa học kỹ thuật còn đắt, chưa được nhà nước tài trợ giá, nên các nhà khoa học không có khả năng mua

Bảng 9: Số Liệu Về Xuất Bản Sách Nhóm Sách Khoa Học Kỹ Thuật

(Nguồn: Số liệu Tổng hợp Ban Tư Tưởng Văn Hóa Trung Ương)

2.2.2.4 Nhóm sách thiếu nhi

Trong những năm gần đây, sách phục vụ cho thiếu nhi và nhi đồng được xuất bản nhiều hơn, nội dung phong phú, đa dạng, trình bày đẹp, in nhiều màu, thú hút được sự chú ý của các đọc giả nhỏ tuổi Thị trường sách thiếu nhi luôn là một thị trường sôi động và luôn đổi mới phù hợp với nhận thức của các cháu Các đơn

vị kinh doanh sách thường dành những khu vực rộng rãi để trưng bày sách thiếu nhi

Đối với sách thiếu nhi, yếu tố phục vụ, yếu tố giáo dục luôn được coi trọng hơn yếu tố kinh doanh Tuy nhiên nếu các đơn vị thực hiện tốt, đáp ứng được các yêu cầu đa dạng của các cháu thì sách thiếu nhi cũng đem lại hiệu quả cao trong hoạt động của đơn vị

Bảng 10: Số Liệu Về Xuất Bản Sách Nhóm Sách Thiếu Nhi

(Nguồn: Số liệu Tổng hợp Ban Tư Tưởng Văn Hóa Trung Ương)

2.2.2.5 Nhóm sách giáo khoa, tham khảo

Sách giáo khoa được đáp ứng một cách đầy đủ về số lượng với chất lượng ngày một nâng cao Ngoài sách giáo khoa chính thức dùng cho giảng dạy và học tập trong nhà trường phổ thông, mảng sách giáo khoa, giáo trình dùng cho các trường đại học, cao đẳng, THCN ngày càng phong phú Nhu cầu về sách tham khảo, hướng dẫn giảng dạy và học tập cho giáo viên và học sinh ngày càng cao

Thị trường sách giáo khoa hằng năm tập trung chính vào các tháng 6-7-8-9 nhưng là nhóm sách có doanh số, lượng bản phát hành lớn nhất nước Bình quân hằng năm xuất bản khoảng 2.500-3.000 tên sách giáo khoa, giáo trình, sách tham khảo chiếm tỉ trọng khoảng 30% số đầu sách xuất bản trong năm nhưng số lượng bản sách giáo khoa, giáo trình và tham khảo hằng năm rất lớn 160.000.000 bản, chiếm tỉ trọng khoảng hơn 80% số lượng bản sách phát hành trong năm

Bảng 11: Số Liệu Về Xuất Bản Sách Nhóm Sách Giáo Khoa Tham Khảo

(Nguồn: Số liệu Tổng hợp Ban Tư Tưởng Văn Hóa Trung Ương)

2.2.2.6 Nhóm sách ngoại văn

Nhu cầu về sách ngoại văn nhập khẩu ngày càng tăng do:

- Sự giao lưu giữa Việt Nam và các nước ngày càng phát triển

- Yêu cầu về đổi mới công nghệ, tiếp thu khoa học kỹ thuật tiên tiến của các nước

- Sự phát triển kinh tế cần những chuyên gia giỏi ở nhiều lĩnh vực Tất cả những điều đó muốn thực hiện được phải có sự hổ trợ của sách, đặc biệt là sách ngoại văn, bởi vì nhiều đề tài các loại sách trong nước không xuất bản

Việc nhập khẩu và bán sách ngoại văn nếu được thực hiện một cách khoa học, từ khâu lấy yêu cầu của khách hàng, đặt hàng, phần dự trữ bán lẻ được tính toán kỹ thì hiệu quản kinh doanh cao Tuy nhiên, nếu làm không cẩn thận cũng có thể để lại những hậu quả nặng nề vì sách ngoại văn rất đắt, các nội dung đặc biệt là sách tin học và khoa học kỹ thuật được đổi mới liên tục

Bảng 12: Số Liệu Về Xuất Bản Sách Nhóm Sách Ngoại Văn

- Số tên sách (tựa) 50 85 121 103 89

- Số bản sách (ngàn bản) 48 92 121 137 129

(Nguồn: Số liệu Tổng hợp Ban Tư Tưởng Văn Hóa Trung Ương)

Việc xuất khẩu sách Việt Nam ra nước ngoài, bên cạnh yếu tố kinh tế cho các doanh nghiệp, nó còn thực hiện một sứ mạng quan trọng là giới thiệu đất nước, con người và nền văn hóa Việt Nam cho các nước, góp phần xây dựng mối quan hệ ngày càng tốt đẹp hơn giữa Việt Nam và các nước trên thế giới

2.3 Đánh giá chung về thực trạng ngành phát hành sách TP.HCM

Hoạt động xuất bản bao gồm 3 khâu: xuất bản, in và phát hành sách (sau đây được gọi chung là xuất bản) là hoạt động văn hóa tư tưởng Các đơn vị hoạt động xuất bản là những thành viên trong đội quân văn hóa tư tưởng Hoạt động đó như Đại hội VIII của Đảng đã nói “Vừa là mục tiêu, vừa là động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, hoạt động xuất bản không thể tách khỏi đời sống kinh tế xã hội, hoạt động xuất bản không thể tách khỏi đời sống kinh tế xã hội”

Chính vì vậy, đánh giá đúng thực trạng hoạt động xuất bản nói chung và hoạt động ngành phát hành sách quốc doanh TP.HCM nói riêng không thể không căn cứ vào thực trạng xã hội của Thành phố và cả nước và những tác động ảnh hưởng của môi trường khu vực và thế giới

Đất nước ta, sau hơn 10 năm thực hiện đường lối đổi mới toàn diện, đã thu được những thành tựu to lớn Nhiệm vụ đề ra cho chặng đường đầu của thời kỳ quá độ đã cơ bản hoàn thành, cho phép chuyển qua thời kỳ đẩy mạng công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, mục tiêu là “Xây dựng nước ta thành một nước công nghiệp hiện đại có cơ sở vật chất kỹ thuật hiện đại, cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp với sự phát triển của lực lượng sản xuất, đời sống vật chất và tinh thần cao, quốc phong an ninh vững chắc, dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh”

Đến năm 2010, bên cạnh những mục tiêu về lực lượng sản xuất và về quan hệ sản xuất, mục tiêu về đời sống vật chất và văn hóa được đề ra là:

- Nhân dân có cuộc sống no đủ, có nhà ở, có điều kiện thuận lợi về đi lại và học hành, có mức hưởng thụ văn hóa khá

- Quan hệ xã hội lành mạnh, lối sống văn minh, gắn tăng trưởng kinh tế với nâng cao mức sống vật chất và văn hóa cho người lao động

- Phát triển và nâng cao các hoạt động xuất bản, tăng nhanh số lượng các xuất bản phẩm có chất lượng cao về nội dung tư tưởng, giá trị giáo dục Tăng cường các biện pháp và phối hợp lực lượng của toàn xã hội, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, đấu tranh bền bỉ và mạnh mẽ nhằm ngăn chặn, loại trừ văn hóa độc hại và các tệ nạn xã hội

Từ những khái quát nêu trên, ta nhận thấy rằng nhiệm vụ của ngành xuất bản, in, phát hành đối với sự phát triển của đất nước rất quan trọng Trong nội bộ ngành xuất bản là khâu đầu vào từ chuẩn bị bản thảo, biên tập, in và hoàn thành một xuất bản phẩm Phát hành sách là khâu đầu ra có nhiệm vụ phát hành (bằng nhiều biện pháp) để đưa ra các xuất bản phẩm đến với người đọc

Việc tổ chức khâu phát hành sách là yếu tố quyết định để đưa sách đến bạn đọc Theo số liệu thống kê của Cục xuất bản, năm 1999 cả nước xuất bản 10.000 tên sách, do vậy, việc giới thiệu và phát hành một khối lượng sách khổng lồ (10.000 tên sách với khoảng 185 triệu bản sách) là một việc làm không đơn giản

So với thị trường cả nước, TP.HCM là trung tâm xuất bản, in, phát hành sách lớn nhất nước Tại TP.HCM khoảng 50% sách được xuất bản và phát hành từ các đầu mối tại Thành phố rồi tỏa đi các tỉnh

2.3.1 Về khả năng xuất bản sách tại TP.HCM

Tính đến năm 1999 cả nước có 43 nhà xuất bản, trong đó có 32 nhà xuất bản Trung ương và 11 nhà xuất bản địa phương Hầu như tất cả các nhà xuất bản Trung ương đều có chi nhánh tại TP.HCM Các nhà xuất bản địa phương đều có liên kết xuất bản tại TP.HCM Do vậy, thị trường sách tại TP.HCM rất đa dạng và phong phú, là đầu mối lớn nhất trong cả nước

Ngoài hình thức sách kế hoạch A, sách do các nhà xuất bản bỏ vốn in và phát hành, còn có các hình thức liên kết xuất bản, nhà xuất bản lo khâu biên tập, tác giả (hoặc người được uỷ quyền) bỏ vốn in và phát hành Cơ chế này đã giúp rất nhiều cho việc nhiều cuốn sách được xuất bản, góp phần làm phong phú thêm thị trường sách

Bảng 13: Số Liệu Về Xuất Bản Sách Của 3 Nhà Xuất Bản TP.HCM

NXB Tổng Hợp TP.HCM

- Tên sách tựa 510 583 468 436

- Số lượng bản in 1.777.150 1.942.500 1.509.250 1.353.500

- Doanh thu ngàn đồng 2.400.000 2.900.000 2.800.000 3.000.000

- Lợi nhuận ngàn đồng 670.000 800.000 716.000 900.000

- Bản in ngàn trang 397.103 478.208 340.090 549.232

NXB Trẻ

- Tên sách tựa 655 713 1.040 1.335

- Số lượng bản in 6.449.000 5.420.400 5.814.400 6.669.677

- Doanh thu ngàn đồng 11.815.900 11.614.600 15.393.000 14.416.000

NXB Văn Nghệ

- Tên sách tựa 171 159 188 240

- Số lượng bản in 193.500 235.700 244.400 296.700

- Doanh thu ngàn đồng 476.000 555.000 699.000 676.000

(Nguồn: Số liệu Tổng hợp của các nhà xuất bản)

2.3.2 Về khả năng bán lẻ sách tại TP.HCM

Với số dân hơn 6 triệu, lại là trung tâm kinh tế văn hóa của cả nước, người dân thành phố có trình độ dân trí cao, có thu nhập cao Đó là các điều kiện để xây dựng nên một thị trường sách sôi động và phong phú nhất nước

Số lượng đại lý sách được phân bố tập trung chủ yếu ở các quận nội thành có đông dân cư và nhiều trường học

Bảng 14: Số Lượng Cửa Hàng Sách và Đại Lý Sách Tại Các Quận, Huyện

Quận 9 15 H.Hóc Môn 25

Quận 10 32 H.Củ Chi 5

(Nguồn: Sở Văn Hóa Thông Tin năm 1998 )

Tuy nhiên, trong thời gian gần đây, người dân Thành phố đã có thói quen mua sắm tại các trung tâm lớn Nhiều nhà sách lớn của nhà nước và tư nhân đã ra đời để đáp ứng nhu cầu của bạn đọc

Trong số khoảng 50 nhà sách lớn, có diện tích kinh doanh trên 400m2 Công

ty FAHASA có 18 nhà sách với những vị trí trọng tâm nhất và được bạn đọc biết đến nhiều nhất Mặc dù các nhà sách lớn ra đời sau (trừ hệ thống cửa hàng thuộc FAHASA) và có số lượng ít hơn rất nhiều so với các đại lý sách, báo Nhưng các nhà sách lớn thuộc FAHASA và thuộc các đơn vị bạn đã chiếm khoảng 80% thị phần sách bán lẻ của Thành phố, các nhà sách lớn đã đáp ứng được các yêu cầu của bạn đọc:

mỗi nhà sách)

- Niêm yết giá rõ ràng

- Không gian buôn bán rộng rãi, nhân viên lịch sự

- Trang thiết bị hiện đại, máy lạnh, quầy kệ đẹp

nắp và theo chủ đề

2.3.3 Về quản lý sản xuất kinh doanh

Đối với các đại lý sách có quy mô kinh doanh nhỏ, việc quản lý hết sức đơn giản Nhưng với một số nhà sách có quy mô kinh doanh lớn 400m2-500m2 trở lên, việc quản lý kinh doanh là một việc rất phức tạp bởi những lý do sau:

hàng hóa nhập là hàng hóa mới Nhiều cuốn sách có tên sách, tác giả, nhà xuất bản trùng nhau nhưng lại là những cuốn sách khác nhau (như: các loại từ điển, các loại sách về gia chánh, thời trang…)

5.000-10.000 mặt hàng (riêng viết chì, viết bi cũng có hàng trăm loại khác nhau với giá cả và chất lượng khác nhau)

- Bán hàng với phương thức tự chọn nên quản lý mất mát rất phức tạp Tất cả những điều trên cho thấy sự phức tạp của việc quản lý một nhà sách lớn, một công ty kinh doanh sách Để từng bước hoàn thiện công tác quản lý, các Công ty phát hành sách, các nhà sách đã từng bước vi tính hóa công tác quản lý của mình Hiện nay, mức độ vi tính hóa việc quản lý mới chỉ đạt khoảng 50%, vẫn còn nhiều mặt hàng, nhiều công đoạn vẫn thực hiện bằng tay nên chưa phát huy hết tính ưu việt của việc quản lý bằng hệ thống mã vạch…

Mặt khác, hệ thống nhà sách, hệ thống kho tàng là các cơ sở tận dụng, thuê mướn không mang tính chuyên nghiệp nên cũng gây khó khăn cho việc quản lý kinh doanh, làm cho tỉ lệ mất mát và đặc biệt là tỉ lệ hàng mất phẩm chất cao, làm giảm hiệu quả kinh doanh

2.3.4 Về tổ chức tiếp thị và hướng dẫn tiêu thụ

Hằng năm, các nhà xuất bản đưa ra thị trường một lượng sách rất lớn

Bảng 15: Số Liệu Về Tên Sách Và Số Lượng Sách Phát Hành

Hằng Năm Của Cả Nước

Số tên sách Cuốn 7.020 8.186 8.263 8.494 8.879 10.840

Số lượng bản Triệu bản 119 169 167 172 180 191

Một thực tế diễn ra hiện nay là nhiều cuốn sách được xuất bản từ lâu nhưng nhiều bạn đọc vẫn không biết là sách đã được xuất bản chưa hoặc biết là sách đã được xuất bản nhưng không biết mua sách đó ở đâu Sách ở địa phương nào thì chủ yếu phát hành ở địa phương đó và một số tỉnh xung quanh

Việc trao đổi sách giữa các đơn vị phát hành sách ở Hà Nội và TP.HCM trong những năm qua đã có nhiều chuyển biến tích cực, nhưng vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu của bạn đọc Nhiều cuốn sách ở TP.HCM có rất nhiều, thậm chí đang tồn kho nhưng tại Hà Nội và một số tỉnh thành khác thì tìm mua lại không tìm ra (hoặc ngược lại)

Do vậy yêu cầu rất lớn, bức bách của ngành phát hành sách là phải tổ chức tốt công tác tiếp thị và hướng dẫn tiêu thụ Đây có lẽ là một trong những khâu yếu nhất của ngành phát hành sách Nhược điểm này vừa có nguyên nhân khách quan vừa có nguyên nhân chủ quan

o Việc giới thiệu sách trên các phương tiện thông tin đại chúng còn rất hạn chế vì số lượng tên sách quá nhiều và chi phí cho việc này cũng rất cao

o Giới thiệu sách trên các mạng máy tính còn rất mới, đang trong giai đoạn thử nghiệm nên tỷ lệ sách giới thiệu còn rất ít

o Nghiệp vụ giới thiệu sách, tiếp thị sách và hướng dẫn tiêu thụ của đại bộ phận nhân viên làm công tác phát hành sách còn rất thấp, thường mang tính tự phát, chưa được đào tạo chuyên sâu và mang tính chuyên nghiệp

o Lãnh đạo các đơn vị chưa có đầu tư thỏa đáng cho công tác giới thiệu sách, tiếp thị sách

sách hoặc mua hàng qua mạng

Qua sự phân tích và đánh giá thực trạng hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp trong ngành phát hành sách TP.HCM, ta nhận thấy hoạt động của các doanh nghiệp trong những năm vừa qua đều có mức tăng trưởng khá, cơ sở vật chất của ngành phát hành sách TP.HCM như hệ thống cửa hàng, hệ thống nhà xưởng sản xuất đều có bước phát triển tốt, cơ bản phục vụ được nhu cầu của bạn đọc TP.HCM, Bên cạnh đó lượng sách được xuất bản và phát hành hằng năm trong những năm vừa qua có mức phát triển rất tốt cả về lượng và cả về chất

Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đã đạt được trong những năm vừa qua, các doanh nghiệp trong ngành phát hành sách TP.HCM vẫn còn những tồn tại , những hạn chế đó là:

còn quá nhỏ không đủ chỗ trưng bày sách

- Tại các quận vùng ven, ngoại thành không có cửa hàng sách

- Vốn ít, tản mạn, không đủ sức và lực để đầu tư các công trình lớn (Siêu thị sách, xí nghiệp in hiện đại, xí nghiệp văn phòng phẩm)

- Trình độ quản lý và nhân sự còn nhiều mặt khiếm khuyết

Từ thực tế công tác trong ngành kết hợp với các kiến thức đã học được ở trường, chúng tôi xin đề xuất định hướng chiến lược phát triển của ngành phát hành sách đến năm 2010 và một số giải pháp lớn để có thể thực hiện được các mục tiêu được đề ra trong chiến lược phát triển ngành

Xin phép được trình bày những nội dung này trong chương III của luận án

CHƯƠNG III ĐỊNH HƯỚNG CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN

NGÀNH PHÁT HÀNH SÁCH TP.HCM ĐẾN NĂM 2010

3.1 Quan điểm phát triển ngành phát hành sách TP.HCM

Ngành phát hành sách là đầu ra của hoạt động xuất bản Nhiều cuốn sách từ khi chuẩn bị bản thảo đến khi in xong kéo dài trong nhiều năm Sách là công sức của những nhà văn, nhà nghiên cứu, nhà khoa học hàng đầu tích tụ lại Việc phát hành các cuốn sách đó đến tay bạn đọc là nhiệm vụ của ngành phát hành sách

Trong thời kỳ bao cấp, khi sách được xuất bản ít, xuất bản bao nhiêu được bạn đọc tìm mua hết, vai trò của ngành phát hành sách rất mờ nhạt Nhưng hiện nay, trong nền kinh tế thị trường, sách được xuất bản rất nhiều, mỗi năm hàng vạn tên sách với gần 200 triệu bản sách được xuất bản Sách lại bị các phương tiện giải trí khác cạnh tranh như, phim, video, truyền hình nên việc phát hành sách hiện nay có nhiều khó khăn Nhưng trong tình hình hiện nay, nếu có chiến lược phát triển tốt, có kế hoạch hoạt động đúng đắn thì ngành phát hành sách cũng có những

cơ hội phát triển lớn Nó có thể trở thành ngành kinh tế quan trọng vì vừa đem lại hiệu quả xã hội cao vừa đem lại hiệu quả kinh tế

Thành phố Hồ Chí Minh trong những năm qua, ngành phát hành sách luôn luôn có nhịp độ phát triển cao và chiếm tỷ trọng lớn trong cả nước Trong chiến lược phát triển ngành đến năm 2010, cần quán triệt các quan điểm chiến lược:

a Xây dựng một hệ thống cửa hàng bán lẻ hoàn chỉnh, văn minh và hiện đại

Đây là yếu tố rất quan trọng cho sự phát triển của ngành phát hành sách Xu thế tiêu dùng của người dân Thành phố đang phát triển theo chiều hướng văn minh và tính hiệu quả Các nhà sách lớn sẽ đáp ứng tốt được yêu cầu của bạn đọc trong tương lai vì:

- Trong các nhà sách lớn có thể bày bán 15.000-20.000 tên sách khác nhau, được chia thành nhiều khu vực đề tài khác nhau: văn học, giáo khoa, thiếu nhi, chính trị, KHKT, nữ công gia chánh, thời trang, tin học, y khoa… nên tạo thuận lợi cho bạn đọc lựa chọn và tìm mua sách

- Nhà sách bán hàng theo phương thức tự chọn tạo điều kiện thuận lợi cho bạn đọc Bên cạnh bày bán sách, tại các nhà sách lớn còn có điều kiện để có các khu vực bày bán sản phẩm văn hóa khác như: băng, đĩa nhạc, các khu trò chơi, chiếu phim và đọc sách miễn phí

Phấn đấu xây dựng nhà sách thành một trung tâm văn hóa phục vụ bạn đọc, tạo điều kiện thư giản sau những thời gian lao động căng thẳng

b Tổ chức một mô hình khép kín cả 3 khâu: xuất bản - in, sản xuất văn phòng phẩm, văn hóa phẩm và sản xuất chương trình băng đĩa - phát hành sách