Tài liệu ôn tập cho kỳ thi tuyển viên chức ngành y tế năm 2017 tai lieu vat ly tri lieu cac benh than kinh cơ file 2

R6i loan v~n dQng vai shoulder d sfunction Nhfrng v~n d~ ella vai tien khoi 6 nguoi benh li~t ban than la ban tr?t khop vai dau, vathi~u nhirng miu cir dong chirc nang... Su kethop cua m

VLTLlPHCN eho n uO-i bi lie: bClI1lhdn

vai Neu nhu su di dong la binh thuorig, yeu du n uo ibenh I~n nfra g?P vai ra trucetrong khi thu dong xoay len tren va keo ra trurrc xirong vai, va xoay ngoai canh ray.Khi do, cu'd n se V Q t qua 60° g~p ra truce rna khong dau (hinh 3.10)

3.2 Dau CO'

Khi co tan twan luc hay bi rut ngan d oc keo gian cham, con dau eo th~ xuar hien a

b\!_9g a N~u mLI'CdQ keo duoc giarn di mot it thi con dau se giarn di

4 R6i loan v~n dQng vai (shoulder d sfunction)

Nhfrng v~n d~ ella vai tien khoi 6 nguoi benh li~t ban than la ban tr?t khop vai dau, vathi~u nhirng miu cir dong chirc nang Ban tr~t khop vai xay ra khi b~t ky yeu t6 sinh-

ca hoc nao giup eho s ir 6 din k.h6p 6 chao-canh tay bi pha va V 6i nguai Ii~t banthan, ban tr~t kh6 vai lien quan d~n sv thay d6i ella goe 6 chao Tro g m~t ph~ntran, binh thuang xuang vai duQ'cgiG' mQt goc la 40° Khi dQ d6c Clla 6 chao tra nen it

n hieng han (va th~n dung han), xuO'ng canh tay se "truQi" xu6ng va ban tr~t kh6p sex<'tyra Sv thay d6i dQ nghieng Clla6 cbao xay ra 6 ccl giai dot;ln li~t mSm va li t cLIng.Trong giai dO~l!1li~t m~m, xuang vai kh6ng con duQ'c gifr 6n dinh tren 16ng n ve b~ncae Co'bam vao no va se xoay xu6ng theo tae d<)ng clla trQng h,re.SI,l'xoay xu6ng ellaxuO'ng vai lam cho 6 chao th~ng dLrnghan, va xuO'ng eanh tay bi ban tr~t xu6ng du6i(hinh 3.11)

' ,;.

~f""

",~~.-<., ,,,=,lIiI!OIol!

Iflnh 3.11 A Xtl'ong vai xoay xu6ng vO ' iban trc;ll

x ua n g dmh tay. B. Niu xuang vai dZr(lc x oay l e n

d i n t u{hi binh lhuong , x uong canh tay kh6ng can

V L TL cae b¢ nh th J n k inh - co' - Tru ong C ao d n K;7th u(l t Y ti // 3

- - - _ _ - VITLIrI-ICN cho nguoi bi Ii?l ban thancac m~u chu dong x 5t hien tro lai bao gem ca su heat d n e lla co nhi o~u va c o

d e n ta Trong truong hopnay, xuong vai bi xoay xuong va keo len tr e n long nguc tro gkhi ch o rn x ir o g c nh tay xoa y trong v a dirc ke o len dir o i mom cun g vai (binh 3 5 trang 25 )

Dau xay ra 0 vai liet la h~u qua cua cua s~1'mgt can b a n co vo'i s u m at t5m van d 6n g

do ban tr?t kh6 tr~m trong keo dai va t5t ca nhirng nguyen nhan co th~ co cua candau vai rna khong phai do li~t Su kethop cua m~t cir dQng chu dong va thu dong, m~tkha nang chiu sire nang, va sir ban tr?t khop keo d a i cu6i cun g se d~n d~n tinh tr~ll1gduQ'c gQi la can aau giao dun (sympathetic pain)

5 HQi chu ' ng vai - tay (shoulder-hand syndrome)

HOi chLrngvai tay b~t d~u vo-iSl,I ~~ Clla ban ,tay v~ can ~Ian t6a tU·vai d€n ca

d h tay Can dall nay gay can tro' sv t?P luy~n cac mau Cll' dQng, va lam cho ngU'aib~nh mu6n "bao v~" canh tay b~ng cach khong di dQng no Hf?,nch~ ROM eua khapvai c6 tay, va c c ngon se xay ra ngay sau do

G~ ~ j,Clla hQi chLmg ,vai-tay baa ,g6m m§t RqM kho'p v~i va, bim tay nhi~uhan, phll ne tram trQng, va mat tirih dim hoi Clla da Dieu nay se dan den giai dO<;1nbabao g6m m~t ch~t khoang cua xuang, bi~n d?ng mo m~m trAm trQng, va co rut khO-p.-

Rbi IOfln chuc nang him fay. Phan X? n~m clla ban tay binh tlmang bi~n m§.ttrU'o-cl<hiS\f n~m tv y xu~t hi~n Phan X? n~m xay ra khi kich thich tac dQng len m~tgan bim tay, va cac ngon se n~m I?i mot each nhanh chong va ch?c Nguai bc;nh C<)phi'ln XC;ln~m d6i hoi phai duQ'c lam gii1l11sv nlWYcam thong qua mot S\l' de ep nwnh

va chju su'Cn~ng

Ban tay n~m ch?c co th~ duQ'c la111111~111b~ng 111QtS\!'s~p x~p dLlllg(proper alignment)

dc kho-p va b~ng cach d?t mot Ivc ep len "g6c" ("heel") ban lay Khi 1110 I1go diKTV nen d~t ap Ivc len g6c Clla ngon tay thay vi keo dinh ng6n ccii ra, vi di~u nay selam ban tr~t kho-p ban d6t va kho-p lien d6t Vo-i nguai li~t ban than, m~u chiu suc n?ng

co th~ dC;ltduQ'ca vi thE ng6i b~ng each nghieng nguai ra truac ti h~n khuyu va din

tay; trong thE dU'ng b~ng cach nghieng nguai leri canh tay du6i; hay qua vj thE n5111nghieng b~ng each xoay nguai ti len dng tay

6 Cae v§n d~ ella hong, g6i, e6 chan, va ban chan

Cac v~n d~ clla hong, g6i, c6 chan, va ban chan o ' n uo-i li~t ban than co lien quan vo-inhau NhG'ng vein d~ nay tlmemg tra nen ro rang khi nguai b~nh atu th~ dLrng, hay khi

hQ c6 g~n d~ buo-c di NhG'ng v~n d~ nhu V? y cung xu~t hi~n nhung nhy han k ingU'<Yib~nh ng6i hay quy NhG'ng vein d~ nay tlmang la h?u qua cua nhu'ng ho?t dQn o'111UCc o han Do Ie'!thi~ll S1,1'ki~m soat tu th~ clla than du6'i va ch?u, va di~u nay d nd~n tinh tr?ng tang truO'ng Ivc clla chi dU'ai.Thi~u S\!'ki~m soM va co sv hi~n huu cuatinh trC;lngtang tnrang lvc qua dQ0' mQt nhom Co' d~n d~n nhfrng tU'th~ b&t tlmo-ng Cllanhu'n khap k~ c?n Vi d1,l:(1) g?P ho g co th~ la h?u qua cua ch?u nghieng ra truo-c

d thi~u S1,l' ki~m soat b'l,.ll1gVa/hay la d,c cO' c?nh s6n tan tnran h,rc (h perto icparavertebral muscles); (2) g?P g6i co th~ la s~r bll trl!' d~ tranh nga ra truac n~u nhu

- - -; -~ , -~- - - - _ _ - -

-VITI cae b n th6 kinh-ccr - Trmyng Cao arin Kj! (hucit YIiII 34

VLT LIP H eN cho nguoi 0 i l ie l ban than

n hieng chau ra truce qua d¢ va xuat hien gap hong; (3) g6i duoi qua co th~ la h~u qua

cua ng h ieng c h a u ra truc e qua nhi~u voi h a u qua la duon g t ro n lire ra i ra t ru ce kh o

g ci ; ( 4 ) g6i g~p hay duoi qua co th~ la S\.I' bu tnr cu a sir tan t ruong hrc qua nhi~Llcua

nhorn co bap chan (co sinh doi va co dep); va (5) g?P long c6 chan co th~ la h?u quacua n hieng chau ra truce qua n i~u voi khop ho g g~p

D o vay , nhirng van d~ v~ tinh kh6 g 6n dinh nen duoc danh gia tren quan nie m nhirng

co ch~ btl tnr k~ can truce khi vach k~ hoach dieu trioH~u nhir sir duoi qua cua khopg6i (;n ir oi li t bim than duQ'c quy cho la do Sl,l'ki~m soM g6i khong duo No thucmg lah~u qua cua s\!' thi~u ki~m saM cua than, hong, va ch?u; sv co clrng cua nhung CO' g~plong c6 chan; va I hay la ki~m soat c6 chan va ban chan kern

VI TIEN TRiNH DIEU TRJ

1 Mt.Jc tieu

Nhung m\1c tieu cua ti~n trinh di~u trj chQn IQc oUQ'cO?t tren nhfrng nguyen t~c sinh Iy

th~n kinh, va chung ouC)'cthi~t k~ o~ giup cho nguai b~nh h9C ll;li sv ki~m soat tu th~cO'ban va nhung I11~U Clr o¢ng chuc niin Chung baa g6rn:

• Tai thi~t I~p s\!' ki~m soat tu th~ va tiii ren luyen SlY kjAm soat v?n d¢ng cho nhungnhi~m v\1 ho?t o¢ng chuc nang cO'ban ;a-nhu'ng ky nang chi th~ tinh t~ b~ng nhfrng

• Hu&n luy~n nhu'ng k9 nang chuc nang vai sv d6i xlrng cua than va Slrd\,ll1g ca hai

• N gan ngua nhu'ng van d~ thlr phat Cllaco ~O'~ khong th~ng tr\JC khap Uointrnalalignment), crau,va co rut -

2 Tai thi~t I~p s,! ki~m soat tu ' th~ (reestablishing postural control)

Trang m¢t Clr o¢ng binh thuang, s\!' ki~m soat tu th~ cua o~u, c6, va than la.m ch,o cacchi th~ tv do hO<;1to¢ng K9 naIlg cllUy~n va chiu tr<;mg Iw;mg len m¢t chi the giuiph6ng cho chi th~ con 1l;1i~O<;lto¢ng nhu I~ vuO'n ta~,n~m ,va bU,ong.Do v~y, ngu,ai bili~t ban than phai phat trien kha nang Idem soat dciu va t)lan de hQc6 the ch_uyen vachiu trQng IUQ'nglen m¢t ben nh~m giai ph6ng cho chi the kia hO<;1to¢ng Thiet I?p S\1'ki~m soat o~u va c6 cho phep tach bi~t (dissociation) OU'lCdai vai va dai chc:iukhoi cO'thS va, tach biet ca e ch i th~ ra khoi cac oai (h1nh 3.12.)

Chi trenHong

Chi duai

ffinh 3.J2 Sa aJ c~ i Q S ?f ki d m so dt v t;in a<.5ng trung uong giai p 6 g cho nhfmg phdn xa hO(Jt a<.5n

V LTL cac o¢nh th dn ki n h- cO' - Tmcmg Cao a6n Ky t h t;i tY,dII 3

VL TL IPJ-I CN c h o nguoi b i li e f b n than

2.2 Kidm sociI drillva c6

Nhirng anh hirong cua nhin, nghe va me 0<;10 Iii di~u chu y&u cho viec ki~m soat dAubinh thirong £)~ thi~t l?p SI),kiern scat o~u va c6, nhirng h~ thong nay can duoc sap nhap van chuang trinh oi@u trio Nhfrng k ich thich thinh giac nen duoc dat 6 QUangiira

D~ thi~t J~p sir ki~m scat dilu va c6 t6t, du6i true (axial extension) nhu 1a l].angS[lJT!_ chir l<h?ng cui ,dliu, ne~ _du~Q'ct~o tht~~n c~mg_Y~~6.i, ph~n ng;g:Ctre.~ va ~ a t d:i Y":a ,i q:m.e_bmh thl.~ang ChiU sue n?ng dell tren hal ~')se giup ~ho VI~~ chinh sua than ;,a dinh huang dilu nleo duong gifra, Mac dau S\1' kiern scat dau va co thu~ie\.l

tri truo'Z Sv kiern soattRan, than dn dircc nang d O' d co tu th~ dung truce khi bat d u di~u chinh d~u va c6 (hinh 3.13)

ffinh 3.13 T hidt lap S~I' k ir im s 061

V LTL c ac b e nh !h i m k inh- co ' - Trzr r' m g C a o ri lin g K Y I h t;i l Y,dII 36

V L TL/ PH C eho ngll'()i hi l e i him than

6 n uoi l~t ban than, d a p ll'l1gch i n th~ se bi

luong v a nhfm g CLl'dong than thich h p cho

t ri T u y nhi e n, d~ co duoc nhirn g CLIdon g du a

d y tri a tu th~ trung tinh N~u khung ch a u

Iu n se khon xay ra khi than va khop hong

scat CLl'd n dua than san ben va cheo se xay

ra t uce va ra sau, v a c ir don g cu a dean son g

each thu don g, nhun g c ir don g xoay v a ch c o co

th~ ducc t a o thu a n N~u cot song khon g dUQ'c

~ ' ~il~t1 thU'i;mg.$I ph~nt~o fa "iii! c6

khoi than co nghla la kha nang Clr dong cua oai vai va dai ch<1iutach )(hoi clr dQng cua

I a Ion dinh oai r6i tao thu<1inClr oQng tll' tharr,

mull 3.14 Chu yd n lr ng IlI' O'n g_

sa n g ph ir i se keo d il l e o ' th el n ben

phiri,, _

tay g<:lP1ay du6i ma vai xoay trong hay cham xucmg canh tay Ian ra tmac thi SI,!tach

VLTL c ae benh thdn k i nh-eo' - Tru:cmg Cao c1{mgKy thu¢t YIi II 3

VL LlPHCN cho ngiroi hi 'hit hC tha

~~~.l,L'"-_"""L U !.J.l.Lh,-0~n~1a~tv.!:.:a~c -!n_' a6'(1,.iJvag c O' 6 dinh

H e t d n nay c iin g OUQ'Cgoi la "di oQn_glrong vi lh~ chiu SLJ'Cnang:' Thi chon g tro g

don c4.fuoim e(o pen- c hain activity) la chu yen don cua chi the tron khong gian Vi

du cho nEOn cir d n nhir v~y la vuo ritay, an uo g, t~m nra

Khi h an luyen cir oQng chi th~ cl1U;::' ' cho ng oi benh bi li t ban than, KTV b~t

d§.uvoi canh tay 6 oim ho?c Ian han 90 vi o ' vi tri nay, cac cc ha va xoay x ong

cua va i va c nh tay U'Q'Ck eo dai, no la vi th~ t6i uu ~~ t<;10tl1U?E: cho c~oaJ

x ir o g vai len va cac c o gap cimh tay ra tmac Khi huan lu y en c c hO<;1to<)ng chu i

Gohg, ban tay-chju sac (®18duQ'C 1116ra'va O?t phfu1g

Muc tieu cua t~t ca cac k9 thu?t oi~lI td I n phvc h i ho~c t6i Ull boa cac ho~t oQng

LlIon giu' trong o§.lI khai ni~m v~ ki~m soar O§.lIva than, va S\l' tach bi~t chi th~ trong

3.1 Cham soc t(li giu'img

oinh huang VaG ouang gj_iia Nen

huang dan cho than nhan nguai

b~nh tham vi~ng, ng6i, noi chlly~n,

cho an tll' phia ben li~t ng C;litrll'

khi ng ai b~nh bi b{m manh D§.u

n uai li~tban than nen no dn dUQ'c

di~u tri sam ngay t<;1igiuang b~ng

each ke lot dung va ti;lO thu~n s\l'

ban tay li~t se chu~n bi cho vi~c

chiu S(l'Cn?ng va nhli'ng h01;lt oQng

chuc nang sau nay (hlnh 3.14)

ffillh 3.14. Ep len "g6c" ban tay chudn bi e ho ban tay chiu Slrc n(mg va nhCing hO(1t Gong ChLI'C nang sa nay

Chi duai co th~ dUQ'c d?t b~ng nhi~u cach vai 111\I C tieu la co duQ'c m~u Cll' oQng dung

sau nay Thau nh~n cam thl,1 bim thE thong qua got chan dn duQ'c khuy@n klllch khi

h ng va g6i GUQ'cgiG' 6 tlJ' th~ g~p nh~m chu~n bi cho sv chiu s(1'c n?ng len ban chan

khi nguai b~nh ng6i va dung Tu th@ g~p nay cung tranh dlrQ'cS \f kich hOi;ltdu6i toan

bQhay tang tman 1\l'c du6i £) ~ chuAn bj cho W di chuy~n, chi duai co th~ QUQ'coat

nguQ'c vai cac m~u d6 g v?n

D~ tranh nhiin v~n d~ v~ vai sau nay, trong chuan trinh di~lI trion uo-i KTV dn Qua

VaGc ch o~t tu' th~ cua xU'ang vai va ti;lothu~n xua ng vai o~ bao dam la xuan vai

dUQ'c keo ra tmac va xoay len y nhll' canh tay Oll'Q'cnan len k oan 6 0° g?P ra tmac

hay dan N~lI nguo-i b~nh bi dau vai khi n~m nghieng phia ben li~t thi d nhan

ch n di dQn Co' th~ sao cho xll'ang vai (y vi tri binh thuan tren 16 g n vc

VLTL cac b¢nh th n kin -cO' - Trzrcrng Ca a n K y thud! Yrd II 38

V TLl PH CN c h ngu'()'i bi li¢l ba n t ha n

3.2 Liin l~t hay di ch uyin tren giutrng (Rolling or bed mobility)

Khi Ian tir vi th€ n~m ngira sang n a rn n hieng, nguoi liet ban than thuong co khuynh

hu ong t ranh Ian sang ben li~t Lan n e n diroc thirc hien thea c hai phia d~djy m an h S 1,l'

d6i xung va chiu sire nang len phia ben li~t Trong khi narn nghieng phia ben lanh, ban

tay l~t c o th~ duoc d?t chon g len g iuon g d~ k huyen khich vie c chiu sire n a n (hinh

3 1 ).

T;;10th an va duy tri su xoay than trong khi Ian se co hieu qua r6 r~t len truo g lire cua

chi the Su xoay than theo true d9~ giup lam nhe bot nhirng m~u dong van troi at cua

chi the, va giai ph6ng chi thfcho nhfmg heat dong co l11\lCdich

co khuynh huang khep Trong vi th~ ng6i, nguai b~nh li~t ban than co tinh tr?ng tangtru'O'ngIvc du6i Clla chi duai tr~m tr9ng c6 th~ bi~u thi sv nghieng truac cua ch~u, vachi duai bi d~y dSn vi thS khep, xoay trong, du6i g6i va g~p long S1,l' d~y cua chanthuang di kern vai S1,l'd~y tofm bo ca th~ ra sau Trong nhfrng truang hQ'p nhu V?y,dn

chuy~n tr9ng IUQ'ng va chiu suc

n?ng len m6i ben se giup tai thiSt

l?p sv ki~m soat ella tu th€ ng6i

Khi ng6i, tranh buong thong tay

li~t ben than ma thiSu S1,l'nang do

3.4 Dicit chuyin (transfer)

Nguai li~t ban than nen duQ'c d?y

cach dich chuy~n dSn m9i 10;;lid6

v~l (ghS, giuang, b~ xi) ttT m6i

ben Di~u nay se d~y m;;lnhSlJ d6i

xung thong qua \chuy~n tr9ng

lUQ'ng, chiu suc n?ng, va xoay

thea m6i b~n, va no cho phep

n u i b~nh hO<;ltdong 6 b~t ky

moi truang nao b~t k@ la SlJ sip

xSp d6 v~t trong nha la nhu thS

Hinh 3.15 A. Dich chuy d vO'jS?l' kh ( )'i ph a t CL i a

ch(lu va du6i C9 s 6n g. B Dich chuyi n v O ' i S~I' khc)'i

39

VL TL c a c b n thdn kinh-co' - Tnrerng Ca o & i ng K Y !hurl! Y I i 11

_~_ _ _ _ _ _ _ _ _ !' ~_T ~(~!t ~ ?!_ Jy ( ~_ !}_gl/'( h _l}LI_!_1! _ ( ~ ( ~ _ J ~~ n

ki~m scat v~n dong khan tro g Iuc nhir th~ nay xufrt hien trong heat dong ngoi-qua

-dung N~u hai vai khoi phat S\J' dich chuyen ban chuyen trong hrong ra tr uce, cot

song se ga p , v a dieu nay kh n tuan thi c h voi tir th~ t h a n dung (hinh 3 , 15 , A va B)_

Khi di~u tri , dn can nh a nhfrng di~rn sau: (1) nh.Qng ell' don_g dlach~H 4L3. than nen

ben than rna k hong diroc nang do; (3) kho g n e n co gang de dun g day hoan roan cho

d~n khi SV'ki~rn scat than va chau da co, va cho d~n khi nguoi benh co th~ bucc mot

buoc "nho" nham xoay toan bo ca th~ d~ dich chuyen

3 5 Dung d~y (coming to a stan.d)

Kha nang du6i than, va gap chau va than tren khcp hong (n hien chau ra tnrae) 1

di~u c6t y~u cho hOi;ltdo g dLrngd~'y,Ng!0'i liet him than tl1l1an dElythan h9 ra sau

khi c6 dung d?y nlm 1<'1hau qua eua S\I'nghieng ch ~ J:U il sau va su co clmg du6i Cl la chi

~ Neu, nhu nguoi b~nh d§y nguai ra sau thay vi nghieng than ra truac t?i khap

hong thl can danh gia s\!' ding ella hong va hamstring,

Di kern vai S\l'ki~m soat than 0'tu th~ ra truae, trQng lu'ang phai dUQ'cchuy~n tll' ch~u

d~n cban, SI,I'ehiu Sl1'Cn?ng, len got chan li~t giLlp uc eh~ s\r ~?t du6i ~ duai

va cho phep tai ren luy~n s\!, kiem soat V?11dong ella cae ea a gai, hang, va ca chan,

Hai tay nguai b~nh nen dUQ'enang da d6i xu'ng trong khi dung d?y, ho~e nguai b~nh

dLlI1g1\1'cd~u ca hai tay d~ dAy/ keo nguai dung d~y, Khi da du'n th~ng, c e ca bl,lI1g

va cac e a du6i hong dn duQ'c t?O thu?n d~ gi1lp cho eh?u tr6 v~ ISlitu th~ trung tinl1,

va giup cho Sl,l'chiu su'e l1?ngduQ'c phan b6 d~u tren hai chan,

3.6 Qu} ddn ban qll;! (kneeling to half-knee l ing)

Qua tr1nh ehuy~n tu th~ quy' sang ban quy (chan ch6ng chan quy) doi hoi S\l't00 thu?n

ho~c s\!' ki~m soat Chll dong ella nhCl'ng milll ell' do g cheo ella than, Th~ ban qU)' la

buo-c chuy~n ti~p clla th~ dung va nen c1uQ'ckhuy~n lJlich tlwc hien ca hai ben,

d th~ ban quy vai chan m?nh a phia,tnr&e, nguai b~nh se ehuy~n va chiu ph~n 16

trQng IUQ'nglen ph~n nlfa than li~t Du6i hong, thanh t6 quan trQng nh~t ella bu6c di

cho nguai li~t ban than, c6 th~ c1uQ'ct':10thu~n mot e, ach d~ dang atu th~ nay, Chuy~n

va chiu sue n~ng len hong li~t Iii di~u quan tr9ng d~ phat tri~n S\l' ki~m soat hong san

ben, T.h.~ban guy v6i GhanIi~t a Rhia tnrac Iii ttf th~ thll?n loi d~ t<;iotbu~!1cae Cll' dong

clla c5 chan, va gia t~n SI,I'that;'; ~l~~ am tl1\lban th~thong q.~~_gQ.l£~_P,

M~c d§u quy va ban quy khong phai 18.mall ch1l'c nan tho g thuang 0'nguai truang

thanh tro g )1 n hTaJanhfrng ho?t dong s6ng binh thuO'ng, nhung n6 i?i r~t quan trQng

eho nguai li~tban than dung d?y sau l<hi bi nga, r

3.7 D{mg (standing)

Vai hai chan d?t song song va can bang nhau, ngu'lJi b~llh li~t ban thEmco th~ b~t d§

t?P chuy~n trQn IUQ'ng(trua , sau, san ben, va cheo) va chiu Sll'Cn~ng, Ngll'c)'ib~nh

thuang co khuynh huang tranh chill SLfen~ng p i a ben li~t, d~e bi2t la trong th~ dung

VLn c ac b¢nh t han kinh - crr - Tr u ong Cao acing K y t hudr Y [( f 11 c/O

tr e ban chan dung yen) phai co th~ co nh a rn dat duoc 111Qtth§ dung chirc nan , C a

chuan bi ban chan cho the dung bang each d~t dung vi th~, tao thuan S\1'chu y en tong

chan va mii i ban chan Nhirng s ir chu~n bi nay du c tien han trong vi the ngoi, ban

q y, hay khi chuyen trong IUQ'ng

Khi dung, S\1'dung t116cua x ir o g vai va canh tay phai duoc duy tri, va chi tren nen

duoc eho chiu sire nan neu co th@duoc - vi d\l d?t hai tay len vai KTV, d~ giup eho

S\1'6n djnh eua than tren trang khi t$p luy~n cac cu'dong clla than du6i va hai chan

3.8 Bu'{)'cdi (gait)

luy~n o~ d~t oUQ'csv ki~m soat cua than va cua hai chan trong th~ dung o~u tren hai

ban chan song song, th~ chan tmoc chan sau, va chju slrc ni:ing len moi ben

Ca v§.n d~chung cua dang di co th~ phan tach th~mh nhfrng v§.n d~ clla ki~m soat tban,

cua ki~m soat chi duai, va cua chi tren Nhfrng vAn d~ ella giai dO<;lnch6ng khac voi

cac van d~cua giai aO<;lnau nhung chung l<;lituang quan v i nhau Khi t?P luy~n dang

di cho nguai li~t ban than, nguai KTV nen chu tam vao ba giai dO<;lnthen ch6t: ti§p

nh~n trong luong (ch<;lmgot d~n b~ng ban chan), ch6ng kep (giC'rathi ch6ng d~n nhAe

got), va chinh Iychi~ll rl?Jichan (giai dOi;lndu)

Trung giai do an ti~p nhan trong luang, nhi~m V\l Iii chuy~n trong luang cheo ra tmoe

va duQ'Ckhc':YpMti tu khung chau Got nen ch<;lmdat tm6c,than tren va than duai nenduy tri SVthang hang, va hong di d9ng tLrg$p sang duoi

Trang giai dO<;lneh6n ke, nhiem Vl,lla chuv~n tron I hia ngoai ot chanden phia trong mui cpan Ban chan khong dUQ'cn~lra qua nhi~u, trong IUQ'n~pbai oUQ'ccl~t len cac xuang clot ban chan, va cac thanh phan di o9ng clla hong va goi nen dUQ'C

t(;10thu$

Di~u ki~n tien quy~t cho giai dO<;lnclu bao g6m: (1) kha r:an~ phan tach h?ng kh?ich~u, va ch~u l<.hoi16ng ng\1'c,(2) ch$u va chi duoi c':Yvi the n~m ~au than de ch~yend9ng con l~c Clla;chan th\1'c hi~n oUQ'chi~Ll qua, va (3) ca the tiep wc di chuyen ratrU'ac trong khong gian

3.9 VU ' 0'I1, ndm, va huang han lay (hand reach, grasp, and release)

Su di~u tri ban tay ani hoi mQt s~p x~p cAu truc khap binh thuang va s~ tai ren luy~n

et:;ae6 tay, dng tay, khu)IU, va vai S~r tai ren luy~n v~n d9ng Clla b':m tay nen di kemcung vai l1hu'ng kich thich v~sa mo, cam thl,l b~mthe, va thi giac Nhli'ng Cll' dong ~ a

chi ten nen t$p trung Vi iO Sl,l'khc':Yphi itt ttr ban tay, d~c bi~t 121khi bim tay dang nam

mot v~t. 0nguoi li~t ban than, benh nhan thuong narn mot v~t n\i khoi phat cir dong

nr vai, di~u nay lam cho ban tay duoc d~t 0'ill'th~ khong chirc nang

Khi k iern soar than chua co, va khi ng6i lad di kern veri sir gia tang co cung nguyennhan la do cac phan irng lien hop (associated reactions), thi sir di~ll tri ban tay co th~thuc hj~n a vi th~ n5m ngira hoac n51'11nghieng f)i~ll tri cho hoar dong ban tay co th~b~t d~ll til' vi th~ ngoi, voi than diroc nang do phia truoc bing each tua vao 1119tcai bancao, giG'ch?u va than 0 tu th~ t6t, va chiu sire nang tren hai khuyu va cang lay

N~u C11 dong chirc nang chu dong cua ban tay kh6ng th~ thuc hien duoc, SI,.I' di~u trin~1lchu tam d~ vi~c lam giam di phan u'ng lien hQ'p Phan ung nay Xl)' ra a tay li~t doh?u qua cua nhG'ng hO<;1tdQng mQt-tay Tay va bim tay li~t co th6 duQ'c d?t a th~ chiusu'c n?ng trong tam nhin, va nhung ho~lt d(lng mc)t-tay co th~ dUQ'cdinb b?c nh5m giuplam giam dj nhu'ng phan lrng lien hqp kh6ng mong mu6n, Nhung phEIl1ung naythuang can tra Sl,r d6i xu'ng va s\l' chiu SLl'C l1?ng" N~u chung t(~n u:ti trong ITI9t thaigian dai, \1?U qua se la tll' th~ bi bi~n d:;ll1g,co rut, va dall

S a l! kh i hoc xong b a i nay, sin vien se co kha nang:

2 trinh bay nhirng bi~n chirng ella t6 thuo g tuy s6ng;

3 xac dinh nhirng thanh t6 co ban cua ti~n trinh hro g gia

4 thE10luan nhirng bien pah1p phuc h6i chirc nan

VaGdo tr~m trong cua no, no co th~ gay nen nhimg S I!thay d6i sau s~c trong cuoc sonella nan lilian Hau qua cua SCI kho g chi tac dong len cuoc song cua benh Man vagia dinh, rna no con anh huang d~n ca xa h i SCI thuong xay ra a nhirng nguoi nan

ph at tri~n mot each s6n hai lo g va hu'u febsau t6 t hu a g cbo ng ai b~nh

d i tllYthuQc vao vi tI'l va do I'ong CllathuO'ngt6 '()'tuy s6n

tay, hai chan, va than bi anh Iman 1~ C y 1 { d'f i t".

hai chi du&i Thu?t ngli' nay kh6ng I}_oid n nhli'ng t6n thuang ella dam r6i th&n kinh

th~t lung-cung (lumbosacral plexus) ' 1 n '" IC~ 1

Mot vai t6n t huang kh6ng hoan toan co nhfrng hinh anh lam sang khac bi~tvai nhfrn~

nhan Hinh 4 1 m6 ta giai ph~u hQccua tuy s6ng

( } / _ HiJi cluing tilY trung tilm (c e ntral c ord s y ndrome) Nhli'n ch~n thuang khi ~6i gU ,a

thuang gay nen hoi chung tuy trL;ng Him Ch~n thuang l?~i m'ly t,~o ra ~u xuat huyetv~trung tam cua tuy song, va no t~o ra s\l'khiem khuyet hOl;ltdon cua chi

VLTL c ae benh th6 kinh - co ' - T nrong Cao dang K lhu c;i ! Yt II 43

, nhieu hon chi duoi Da s6 nh frng t6 n thuon g kh o g h an roan (incomplete l esio n )

Hillh 4.1. Th id t a6 cCi t n gang cua t uy so n

Hri cluing drng mach tuy trutrc (anterior spinal artery syndrome). HQi chung n a y

~ d hai ben 0 diroi pbal1 _ oo.?!1 ~L~~mJb1rQrrg.Tien IUQTIgla clLK~u cho sir h i p huc

he a t d o g bang quang v a truce tran g , he a t don g cua b a n tay , v a su di 19-i.

:-1 _ 1

i liri chu'~g Brown-Sequard. ThOng tlmang , nhu l ei h~u ,qua eu a t ~ m thuO'ng xl.l ye n

thung (vet thUCYnghoa khi hay bi dam) , chi m Q t nu a tll Y sOng Inbj ton hl;li H Q i chu ' n Bro w n-Sequard co tlnh eh~tlil mAt 1109-1c16ng.Y.fu:ldOng va caq l gia9 ttr._th~ Cr _ciulg-b c n (ipsilateral) , va m~ cam giae dau o.J?hia , c;!6 _ iben (contralateral ) Tien lUQ'ng eho s v ph\lC h6i b't&t. H~u nhu t~t ca nguai b~nh d~u 09-t oUQ'c mQt vili muc oQ nao d o e ua

ho?t dQng di chuy~n , 80% lAy 19-ioUQ'c chue nan g b m t a y , 100 % co ki ~ m S0 3 t ban g

qu a ng , va 80° ;; ) co ki ~ m soat tn,rc trfmg

Hri chimg tuy sau (posterior cord syndrome). HQi chung nay rAt hi~m, h~u qu a gay

nen boi S1,l' chen ep cua buau hoi;ic sv ngh~n t~c (infarction)cua dQng m?ch tuy s a u V ~

duai t6n thuO'ng

H{Ji chirng duoi ngf!'a (cauda equina syndrome). T6 n h 9-i chum ou o i ngva xi:ly r a k i

ch A n thU'O'ng & C9t s 6 ng th~t lun g 1 va thAp han H~u qua la bj t6n thu'O'ng nO' ran V ~ 11

o Q n du o- i, v a thuang la t 6 1) tlmO'n g kh , o ng_ho_ ~ n to a n Tri ~ u cht:rn g cu a 1 n thu a n fl O

ra n v~ n o Q n duo-i la tinh tr?ng li~t mem ( flaccid pa ral ys is) va khOn g co hO i;l t d Qn g

ph i m X <;i tuy ( s pin a l reflex)

H?i chirng ,!on IUY(conus , medu{laris syndrome). Thu O' ng t 6 n tu y cung va nhu'J1 g r ~

th a l1 k inh th a t lung o ' tron g Ong th a n kinh t?O ra hinh a nh l a m sa n I a m A t ho ~ t o Q n v a

ca m g i a e chi duo-i , v a lJ10n g co ph a n X i;l bang qu ang v a trv c tr ang

vi ncae b e ~h I h6n k i nh - e o - T rz l' cm g C a a6 n K P t hudl Y I d II 4

VLTUPH CN cho ngU'o ' i b i 16n { h o g liiy so ng

II N HU N G BI E N CHUNG

T6n tlnr o g tu song eo th~ gay n e n 10(111 van aOI1.K-t¥- _ tcj (autonomic dysfu ction),

di~u nay d~n d€n nhirng bi€n chung thir cap, no Xll t hien trong thai gian bi t6n thuong

trong chuan trinh phuc h6i chirc nan nr khi nhap vien cho d€n sau khi ra vien Duoi

day Jan irng bien chirng thuong g?P a ngiroi bi t6n thuong tuy son C1 ' Cl, (3 ' Ccir C.{ ,,(1 he h;~r

1 N hfrng bi~n chlrng h6 h~p (respiratory complication s )

n ll'ai bj S CI , va no co th~ xay ra d p thai hay (1b~t ky thai gian naa sau khi bi t6

-2. Tim thu'o'Ug da (skin compromise)

xay ra

S \!' mch twang lire thanh mach mall co th~ tao ra s~r phu n~ ngoai bien va sir oxy h a t§bao kern cling d~n d~n h?u qua t huon g t6n mo Nhieu benh nh a n bi t6 thuori g tuy co

tinh tr a n te a t m6 hoi qua nhieu ; va no k~t hop voi sir k o ng kim du oc ti§ tien l a m

cho da ph a i bi ~m trot lau d a i. Them V<lOdo, su gc1ym o va thi~u m a u - r~t thir o g xa y

ra ngay sau khi bi t6n thuong tuy lam gia tang k118.nang xay ra thuong t6n da

3 H~ huy~t ap tu th~ va phil n~ (orthostatic hypotension & edema)

H ~ huy e t a p nr th ~ v a phu n~ hai chan xay r a nhir l a hau qua cu a s ir m~t nhfrng t a

dong giao earn S1,.l'gian mach tao ra 11<;1huyet ap, va n k~t hQ'P veri S1,.l'rn~t ho?t dOnbam clla c a a chi du6'i va ca bl,mg gay nen tlnh trc;ll1gU tr~ tInh ll1?ch (venous stasis).M(rc dO phu n~ va nhfrng v~n de v~ lW huy~t ap tu th~ ph\1 thuOc VEWs6 lUQ'ngthuo g

t611giao cam a vung tuy s6ng n l,.I'Cva s6 lUQ'ng ca van bi li~t sal! khi bi th6n thuan

tuy

4 Huy~t ){hai tinh ml;lch sau va Hit ml;lch ph6i (deep vein thrombosis &

pulmonary embolism)

Day la hai bi~n ch(rng nguy hi§m sal! khi bi t6n thuang tty s6ng Nhfrng tri~lI ch(rng

Cllahuy~t kh6i tinh nwch sau a b~nh nhan bi mAt cam giac thucmg la S\1'xu~t hi~n clla

phu n~ mQt each r5 rang ho?c Ia khong d6i XLrnga chan

C a chE hillh tbanh nen huy~t kh6i tinh m?ch la s~1'(1'tr ~ tllc1nhoan tinh nwch, S I,.!' kich

ho?t do g mau, ap 11,J'clen hai chan bi bAt do g, va t6 thuan nOi m?ch gendothelialdamage) NgllY ca nay thuang xiy ra a t1l5n l~ th(1' hai d~n tll~n l~ thu 12 sau t6

tman tlly s6ng

5 Lo~n ph3n x~ tl} ' tr! (autonomic d:rsreflexia)

Nhu'ng nguyen nhan thuang g?P nh<1tella lo?n phan X? tv tri la bang quang bi kich

thlch hay cang ph6ng, tn,rc tran dc1yph an hay bi kich thieh, loet de ep, m6 g chan

qu~p vao, bong, kich thieh a cO' quan sinh dl,le, moi tnrang n ng ~m, va 3 0 qll~n bo

eMc, Nhl1'ng dAu hi~u va tri~u chung clla 10l;1nphim X?tl,.1'tri la dall dc1udOt ng9t va du'

dOi huy~t ap vUQ"ttren 40 mm Hg so v6'i tnr6c do; d m6 hoi va do bung a vung phia

tren thuang t6n, ret run ma khong co s6t; nghyt mLii;va cuang duang v~t

Khi Xll~t hi~n 101;l11phan Xi;lt\1' trt, d~u tien 1<1 phai lo~i be nht1ng k1ch thich dQc lWiNguCri b~nh nen dUQ'e di;it ngay atu th~ th5 g d(rng (upright positio ) d~ t<;10ra mQt s~r

119huy~t ap tu th~, Ki6m tra xem h~ th6 g tho g tiEu co bi ti h n hen hay kho g, va

n uCri b~nh phai duQ'c thong ti~ll ngay n~u co Kham xet nhl1'ngn uyen nhan khac rna

no co th~ t?O ra nhfrng kich thlch dOc hl;li N~ll nhfrng bi~n phap tren lchong lam 119

VL T LI P H eN c h o n g '( n hi ton th uo ng tuy so n

thuorig cua h~ thong tren tu y Nhirng d§u hieu lam sang cua co cirn la S\J gia tang cua

co th€ hien hfru

nan , gia tang n u co rach va da, kho thuc hien co g viec v~ sinh hang ngay, cuung4

q a tich eve, Co cung co th~ giup ngan ngt'rasvteo ca , cclithi~n tu n hoan (do v~y lam

giam ll' tr~ tinh m<;1ch),h trQ'S dao thai ch~t ti~t, va ho trQ'nhli'n nhi~m V \l chu'c

nang,

Di~ trj Sl,l' ~o c,u'n bao g6m v~t ly trj li~u, h09t dong trj li u, thu6c khan co cLrng,

th~ dan d~n tinh tr<;1nsuy th~n (enal failure)