GIAO ÁN HỘI GIẢNG GIÁO VIÊN GIỎI: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI

GIÁO ÁN HỌI GIẢNG GIÁO VIÊN GIỎI: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI: TUẦN 23 Ngày soạn: 512018 Ngày dạy: …………… …………… …………… Tiết 83 BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI (Tạ Duy Anh) I. Mục tiêu : 1. Kiến thức: Tình cảm của người em có tài năng đối với người anh. Những nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật và nghệ thuật kể chuyện. Cách thức thể hiện vấn đề giáo dục nhân cách của câu chuyện: không khô khan, giáo huấn mà tự nhiên, sâu sắc qua sự tự nhận thức của nhân vật chính. 2. Kĩ năng: Đọc diễn cảm hiểu nội dung văn bản truyện hiện đại có yếu tố tự sự kết hợp với miêu tả tâm lí nhân vật. Kể lại được truyện. 3. Thái độ: Giáo dục tình cảm gia đình yêu thương gắn bó. II. Chuẩn bị : 1. GV: Đọc và nghiên cứu văn bản. 2. HS: Đọc và soạn bài theo câu hỏi SGK. III. Tiến trình tổ chức dạy học: 1. Ổn định tổ chức: KTSS: Lớp trưởng báo cáo sĩ số. 2. Kiểm tra bài cũ: Em hãy tóm tắt ngắn gọn truyện Bức tranh của em gái tôi và nêu cảm nhận của em về nhân vật người người em gái Kiều Phương. ĐÁP ÁN: Tóm tắt: Câu chuyện kể về người anh và cô em gái có tài hội hoạ tên là Kiều Phương thường gọi là Mèo. Khi tài năng hội hoạ của em gái được phát hiện, người anh thấy buồn, thất vọng vì mình không có tài năng và cảm thấy mình bị cả nhà lãng quên. Từ đó, cậu nảy sinh thái độ khó chịu, hay gắt gỏng với em gái và không thể thân với em như trước. Đứng trước bức tranh đạt giải nhất của em gái, cậu bất ngờ vì hình ảnh mình qua cái nhìn của em. Người anh nhận ra những yếu kém của mình và hiểu được tâm hồn và tấm lòng nhân hậu của cô em gái. Thưa cô Kiều Phương là một cô bé có tâm hồn trong sáng, có tài năng hội họa bẩm sinh và có lòng nhân hậu, vị tha. 3. Bài mới: GV giới thiệu bài mới: Như vậy ở tiết 1 các em đã được đọc toàn bộ câu chuyện và đã tìm hiểu được phần 1, nhân vật KP – 1 cô bé có tài năng hội họa, có tâm hồn trong sáng, nhân hậu vị tha. Bên cạnh đó truyện còn xây dựng thành công nhân vật người anh nhân vật xưng tôi, cũng là người dẫn chuyện. Để tìm hiểu kĩ hơn về đời sống tâm tragj của người anh, cô mời cả lớp tiếp tục đi vào tìm hiểu tiết 2, văn bản BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI, các em lấy vở ra ghi bài. Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung kiến thức HOẠT ĐỘNG 1: HD TÌM HIỂU CHI TIẾT. GV: Các em ạ, nhân vật người anh được miêu tả chủ yếu ở đời sống tâm trạng, theo dõi truyện, em thấy tâm trạng người anh diễn biến qua các thời điểm nào? HS: Thưa cô tâm trạng của người anh đươc diễn biến qua 3 thời điểm: + một là khi tài năng của em gái chưa được phát hiện. + hai là khi tài năng hội hoạ của em được phát hiện. + ba là khi đứng trước bức tranh đoạt giải nhất của em. GV: Cô nhất trí với ý kiến của em, vậy diễn biến tâm trạng đó của người anh nhân vật xưng tôi trong tác phẩm được thể hiện cụ thể ra sao thì bây giờ cô và các em sẽ cùng nhau chuyển vào phần thứ nhất a) Khi tài năng của em gái KP chưa được phát hiện. I. Tìm hiểu chung: II. Tìm hiểu chi tiết: 1. Nhân vật người em gái KP. 2. Nhân vật người anh: ? Trong cuộc sống thường ngày, người anh đối với em gái của mình như thế nào? HS : Thưa cô trong cuộc sống hàng ngày người anh gọi em gái của mình là Mèo, khó chịu khi em lục lọi đồ vật. GV: Các em nghe cô đọc đvăn sau (Một hôm.... em gái tôi) và cho biết khi phát hiện em chế thuốc vẽ từ nhọ nồi, người anh đã có ý nghĩ và hành động gì? HS: Thưa cô người anh nghĩ :“Trời ạ Thì ra nó chế thuốc vẽ”, rồi người anh lại bí mật theo dõi em mình. ? Vậy qua ý nghĩ và hành động ấy cho thấy người anh có thái độ như thế nào đối với em gái? HS: Thưa cô qua đó cho thấy người anh rất xem thường em gái, ngạc nhiên, tò mò. GV: Như vậy trong cuộc sống thường ngày, người anh tỏ ra coi thường em gái của mình, gọi em là mèo, hay nhắc nhở em và giọng điệu kẻ cả khi kể về em, coi em là trẻ con còn mình thì tỏ ra là người lớn, hơn hẳn em mình. Liệu thái độ ấy của người anh có tiếp tục được thể hiện hay không thì bây giờ cô mời các em chuyển sang phần b) . Khi tài năng của KP được phát hiện. ? Các em tiếp tục quan sát vào trong SGK và cho cô biết: Khi phát hiện tài năng vẽ của Kiều Phương, thái độ của mọi người như thế nào? HS: Thưa cô thái độ của mọi người là ai cũng vui: + Chú Tiến Lê rạng rỡ hẳn lên + Bố thì ngây người như không tin vào mắt mình nữa. + Còn mẹ thì không kìm được xúc động. ? Thái độ của mọi người thì như thế, Riêng người anh có thái độ gì? Vì sao ? HS: Người anh thấy mình bất tài, bị đẩy ra ngoài, bị cả nhà lãng quên, khi ngồi học chỉ muốn gục đầu xuống khóc vì cảm thấy dường như cả gia đình chỉ quan tâm đến em gái còn bỏ rơi mình. GV: Đây cũng là chuyện thường xảy ra ở nhiều gia đình, khi mà bố mẹ chỉ tập trung quan tâm đến 1 người con nào đó thì người còn lại sẽ có cảm giác như mình bị bỏ rơi. Sự vô tình của bố mẹ trong câu chuyện này khiến người anh hiểu lầm là mình bị bỏ rơi. ? Với tâm trạng ấy, người anh xử sự với em gái ntnào? HS: Không thể thân với em gái như trước nữa, chỉ cần 1 lỗi nhỏ của em là người anh đã gắt um lên. ? Người anh còn có hành động gì nữa? HS: Thưa cô người anh kể lại rằng: tôi quyết định làm 1 việc mà tôi vẫn coi khinh đó là xem trộm những bức tranh của Mèo. Xem xong thì lại lén trút ra 1 tiếng thở dài ạ. GV: ?Tại sao người anh lại xem trộm tranh của em, tại sao không xem công khai? HS: Người anh biết xem trộm là 1 việc xấu nhưng vẫn làm vì nghi ngờ, vì tự ái mặc cảm muốn biết xem em mình có tài thật hay không. GV: Đúng rồi, ở phần đầu truyện người anh vì tò mò mà đã từng bí mật theo dõi em, đến đây người anh lại bí mật lén xem trộm tranh của em, vì sao vậy ? Người anh không dám xem tranh của em một cách công khai vì sợ em mình thấy, sợ nó sẽ coi thường mình vì lâu nay trong ý nghĩ của cậu thì đã là anh dứt khoát phải hơn em. Đến đây mâu thuẫn trong lòng người anh bắt đầu đã nảy sinh. ? Vậy thì vì sao sau khi xem tranh của em gái người anh lại “lén trút một tiếng thở dài” ? HS: Vì thấy em có tài thật, em hơn mình thật, thầm cảm phục em nhưng không công khai bộc lộ. ? Người anh còn có thái độ như thế nào khi nghe tin em gái được tham gia trại thi vẽ quốc tế? HS: Người anh thấy không vui. ? Khi người em được giải nhất trở về lao vào ôm cổ anh thì người anh đã có hành động gì? HS: Viện cớ dở việc đẩy nhẹ em ra. ? Tại sao người anh lại đẩy nhẹ em ra? HS: vì người anh mặc cảm, hờn dỗi, tự thấy mình có khoảng cách với em, không muốn chia sẻ niềm vui cùng em. ? Qua phần cô trò chúng ta vừa tìm hiểu trên đây, các em thấy trước đây khi tài năng vẽ của em gái chưa được phát hiện, người anh luôn coi thường em, nhưng đến đây người anh đã chuyển sang một trạng thái tâm lí như thế nào? HS: Người anh lúc này có tâm trạng vừa buồn, vừa tủi thân, mặc cảm lại vừa tự ti vì ghen tị với tài năng và thành công của em gái. GV Bình: Như vậy khi tài năng hội họa của người em được phát hiện thì tâm trạng của người anh có nhiều xáo trộn. Người anh đã có tâm lí mặc cảm, tự ti, ghen tị và xen lẫn sự tủi thân nên những lúc ngồi bên bàn học chỉ muốn gục đầu xuống bàn khóc. Chính sự ghen tị ấy đã làm cho người anh đau khổ. Thực ra đây là một biểu hiện tâm lí dễ gặp ở lứa tuổi thiếu niên, đó là lòng tự ái và mặc cảm, tự ti khi thấy ở người khác có tài năng nổi bật. Ngòi bút tinh tế của nhà văn đã khám phá và miêu tả rất thành công nét tâm lý ấy. GV: Các em ạ, truyện tưởng sẽ cứ thế trôi đi và người anh vẫn cứ giữ những mâu thuẫn trong tâm trạng nếu như không có 1 sự việc quan trọng, sự việc ấy làm cho người anh – nhân vật xưng tôi phải thay đổi cách nghĩ. Sự việc đó chính là khi người anh đi xem bức tranh đạt giải nhất của em mình. Lúc này diễn biến tâm trạng của người anh được bộc lộ rõ nét nhất. Mâu thuẫn trong tâm trạng của người anh được giải quyết như thế nào thì bây giờ cô mời các em chuyển sang phần c)Tâm trạng của người anh khi đứng trước bức tranh đạt giải nhất của em gái. Sau đây cô mời cả lớp lắng nghe cô đọc phần cuối của tác phẩm: “Trong gian phòng ............của em con đấy”. ?Các em quan sát vào phần văn bản cô vừa đọc và cho cô biết: Điều bất ngờ nhất với người anh khi đi triển lãm tranh là gì? HS: Điều mà người anh không ngờ rằng nhân vật trong bức tranh ấy lại chính là mình. Hơn nữa bức tranh đẹp quá, cậu bé trong tranh hoàn hảo quá. GV tích hợp: Các em ạ, đây là 1 tình huống rất bất ngờ, bất ngờ không chỉ đối với nhân vật người anh mà nó bất ngờ ngay cả với cô trò chúng ta, với người đọc tác phẩm. Đây chính là NTXD tình huống truyện trong văn tự sự mà các em đã học ở kì 1rồi đấy. ? Qua lời kể của nhân vật người anh thì bức tranh đạt giải nhất của KP hiện lên như thế nào? HS: Thưa cô bức tranh ấy được miêu tả là: “Trong tranh, một chú bé đang ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu trời trong xanh. Mặt chú bé như tỏa ra một thứ ánh sáng rất lạ. Toát lên từ cặp mắt tư thế ngồi của chú không chỉ sự suy tư mà cón rất mơ mộng nữa”. ? Em hiểu câu nói “Mặt chú bé như tỏa ra một thứ ánh sáng rất lạ” như thế nào? Đó là thứ ánh sáng gì? HS: Thưa cô đó là ánh sáng của lòng mong ước, của sự stin tưởng vào phẩm chất tốt đẹp của người em gái đối với anh trai mình, cho thấy người em gái luôn tin tưởng và yêu quý người anh... ? Vậy khi nhận ra mình là người trong bức tranh thì người anh có tâm trạng như thế nào? HS: Thưa cô khi nhận ra người trong tranh chính là mình thì người anh đã giật sững người rồi sau đó là ngỡ ngàng, hãnh diện, xấu hổ và muốn khóc. GV: Cảm ơn em, như vậy ta thấy đây là diễn biến tâm lí rất sinh động và chân thực. Đứng trước bức tranh người anh từ giật sững, ngỡ ngàng rồi đến hãnh diện. Để hiểu rõ hơn về trạng thái tâm lí này, cô mời cả lớp chuyển sang phần THẢO LUẦN: CÂU HỎI: Em hãy giải thích vì sao khi đứng trước bức tranh “Anh trai tôi” của em gái, tâm trạng người anh thoạt tiên là “giật sững”, “ngỡ ngàng” rồi đến “hãnh diện” sau đó là “xấu hổ”, muốn khóc? Các em chia thành 4 nhóm. Thời gian thảo luận: 3 phút.  Sau khi HS trình bày nội dung thảo luận, giáo viên tóm tắt: GV: Cảm ơn các em, như vậy người anh...nói theo trên màn hình  GHI BẢNG và bình: Bức chân dung mà bé Phương vẽ trở nên giống như 1 chiếc gương trong mà người anh soi vào để tìm ra dấu vết không phải trên mặt mà là trong tâm hồn, đó là sự mặc cảm, lòng ghen tị đối với em. Từ đó người anh đã vượt lên được những hạn chế của mình để tự hoàn thiện bản thân. GV: Các em ạ, đoạn truyện miêu tả diễn biến tâm trạng của người anh khi đứng trước bức tranh của người em còn có 1 câu văn bị bỏ lửng bằng dấu 3 chấm: “Vậy mà dưới mắt tôi thì (ba chấm”). Em hãy tưởng tượng nếu mình là người anh trai – nhân vật tôi trong tác phẩm thì em sẽ nói gì tiếp tiếp theo sau dấu 3 chấm ấy HS: Thưa cô nếu em là người anh trong câu chuyện được nói tiếp câu nói còn bỏ lửng đó thì em sẽ nói là: Vậy mà dưới mắt tôi thì em tôi thật nghịch ngợm, thật trẻ con và tài năng thì bình thường. GV: Đúng rồi câu nói có dấu 3 chấm bỏ lửng ấy cho thấy người anh đang day dứt khi nhớ lại thái độ đã đối xử với em mình. ?Theo lời kể của người anh thì tại sao người anh lại không trả lời khi mẹ đã phải hỏi tới 2 lần: Con có nhận ra con không? HS: Thưa cô vì lúc này người anh chỉ đang tập trung chú ý tột cùng đến bức tranh của em gái nên đã không để ý gì đến xung quanh nữa ạ. GV: Đúng rồi, lần thứ nhất mẹ hỏi thì người anh đã giật sững người và 1 loạt diễn biến tâm lí của người anh được biểu hiện. Còn lần thứ 2 thì người anh không trả lời mẹ mà chỉ muốn khóc và nói thầm trong dòng suy nghĩ của mình: “Không phải con đâu. Đấy là tâm hồn và lòng nhân hậu của em con đấy”. ? Lời nói thầm ấy của người anh trai ở cuối truyện cho thấy thái độ, nhận thức của người anh trai lúc này có gì thay đổi so với trước đó? HS: Câu nói trong dòng suy nghĩ của người anh ở cuối truyện cho thấy: người anh đã thay đổi cách nghĩ hoàn toàn, không còn giận hay ghen tị với em nữa mà trở nên day dứt, hối hận ạ. GV bình: Như vậy người anh trai đứng xem bức tranh với bao tâm trạng. Từ ngạc nhiên, xúc động đến ngỡ ngàng rồi hãnh diện và cuối cùng là xấu hổ vì người anh đã có những lúc cư xử không đúng với cô em gái nhỏ của mình. Bao nhiêu những cảm giác xáo trộn trong lòng khiến người anh vừa day dứt lại vừa ân hận. Đứng trước bức tranh của cô em gái người anh như bị thôi miên và thẫn thờ. Đây chính là lúc nhân vật tôi nhận ra lỗi lầm và thực sự hối hận, thực sự thay đổi cách nghĩ. ? Các em hãy thảo luận 1 phút, 2 bạn 1 nhóm câu hỏi sau: CHIẾU: Theo em người anh có đáng trách không? HS1: Thưa cô theo em người anh thật đáng trách và cũng đáng ghét vì lại đi ghen tị với chính cả em mình. HS2: Theo em thì người anh không đáng trách vì thấy cả nhà chỉ quan tâm đến em gái còn mình thì chẳng có ai đả động gì đến. Nếu là em thì em cũng tức, cũng như thế. HS3: Còn em thì em nghĩ người anh lúc đầu cũng đáng trách vì tự nhiên thay đổi thái độ với em, nhưng về sau thì không còn đáng trách nữa vì người anh đã nhận ra lỗi lầm của mình ạ. GV: Còn em nào có ý kiến khác nữa không?(không). Vậy các em có đồng ý với ý kiến của bạn thứ 3 này không?(có). Đúng rồi, các em ạ, trong cuộc đời ai cũng có thể mắc sai lầm, điều quan trọng là sau đó nhận ra được sai lầm và sửa chữa, đó mới chính là điều đáng quý. Trong câu chuyện này, cuối truyện người anh đã giải tỏa được mâu thuẫn trong lòng mình, đã nhận ra được sai lầm và sửa chữa nên người anh không còn đáng trách nữa các em ạ. ? Qua việc theo dõi diễn biến tâm trạng của nhân vật người anh, em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật của tác giả? HS: Thưa cô tác giả đã dùng ngôi kể thứ nhất giúp cho nhân vật người anh có dịp bộc lộ sâu sắc, tinh tế, chân thực diễn biến tâm trạng của mình. GV tích hợp: Đó chính là nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật làm cho hình ảnh nhân vật hiện lên sinh động và chân thực hơn. Đây là cách làm bài văn miêu tả mà các em đang được học đấy. Hãy vận dụng NT miêu tả tâm lí để viết bài văn miêu tả số 4 (mà các em sắp được KT). GV: Qua câu chuyện giữa người anh trai và cô em gái trong truyện ngắn này, em rút ra điều gì về tình cảm giữa anh em trong gia đình? Em hãy đọc 1 số câu ca dao hay thành ngữ nói về tình cảm anh em nào? HS: Thưa cô em rút ra được 1 điều là: đã là anh em thì phải yêu quý lẫn nhau, em tìm được 1 bài ca dao nói về tình cảm anh em là: “Anh em nào phải người xa Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân Yêu nhau như thể tay chân Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần” ? Tại sao nhân vật tôi – người anh đã đặt tên cho câu chuyện mình kể là “Bức tranh của em gái tôi”? HS: Thưa cô theo em là vì chính bức tranh của người em đã làm thay đổi cách nghĩ của người anh, giúp cho người anh vượt qua được những mặc cảm tự ti của bản thân và cũng nhờ bức tranh ấy đã nối lại tình cảm anh em cho người anh bấy lâu nay đang bị rạn nứt ạ. GV: Cảm ơn em, đúng vậy, người anh đã đặt tên cho câu chuyện mình kể là “Bức tranh của em gái tôi” vì bức tranh là dấu mốc đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong tính cách của người anh, giúp anh nhận ra lỗi lầm của mình mà sửa chữa. GV CHỐT: Bức tranh của em gái tôi là một câu chuyện rất đời thường, tưởng chừng như không có chất văn. Nhưng bằng tài năng sáng tạo nghệ thuật, Tạ Duy Anh đã thành công trong việc khắc họa tính cách nhân vật trong truyện bằng chính lời kể rất thật và xúc động của người anh. Tác phẩm đã để lại nhiều dư âm cho người đọc. Để khái quát lại nội dung, nghệ thuật của văn bản, cô và các em chuyển sang phần tổng kết. HĐ 2: HD TỔNG KẾT ? Theo em truyện có ý nghĩa như thế nào? HS: Tình cảm trong sáng hồn nhiên và lòng nhân hậu của người em gái đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế ở chính mình. ? Qua câu chuyện, em rút ra bài học gì về thái độ ứng xử trước tài năng hay thành công của người khác? HS: cần vượt qua mặc cảm, tự ti để có sự trân trọng, niềm vui thật sự,…lòng nhân hậu và độ lượng giúp cho con người tự vượt lên bản thân mình. ? Truyện có những nét đặc sắc nào về nghệ thuật? HS: kể chuyện theo ngôi thứ nhất (dễ kể, hồn nhiên, chân thực); miêu tả chân thực, tinh tế tâm lí nhân vật, xây dựng tình huống truyện bất ngờ. HĐ3: HD luyện tập 1. BT TRẮC NGHIỆM: Đáp án D. 2. Trắc nghiệm:………… KẾT THÚC VẤN ĐỀ: Với cách kể chuyện hấp dẫn, nghệ thuật xây dựng tính cách nhân vật tinh tế, Tạ Duy Anh đã cuốn hút được người đọc vào câu chuyện của mình. Truyện đã đem đến cho mỗi người chúng ta bài học ứng xử trong cuộc sống, đó là: cần có thái độ thiện chí, có sự trân trọng và niềm vui thực sự chân thành trước thành công hay tài năng của người khác, nhất là khi người đó là bạn bè trong lớp hay người thân trong gia đình. Truyện cứ nhẹ nhàng như không, rồi dẫn đến 1 kết thúc bất ngờ và bài học nhân sinh toát ra thật tự nhiên và thấm thía rằng: hãy lấy “nhân hậu” làm tiêu chuẩn để soi sáng cho tâm hồn của chính mình. Rõ ràng đây là câu chuyện viết cho trẻ em nhưng có sức gợi cảm và cộng hưởng tới mọi người. a. Khi tài năng của KP chưa được phát hiện: b. Khi tài năng của KP được phát hiện: Thấy mình bất tài, muốn khóc. Không thể thân với em như trước, gắt um lên. Xem trộm tranh thở dài. Không vui khi em được đi thi. Đẩy nhẹ em ra  Tự ti, tủi thân, mặc cảm, ghen tị. c. Khi đứng trước bức tranh đoạt giải của KP: giật sững, ngỡ ngàng, hãnh diện, xấu hổ, muốn khóc. nhận ra: lỗi lầm của mình. tình cảm trong sáng, lòng nhân hậu của em gái. => hối hận, day dứt, thay đổi cách nghĩ. Nghệ thuật: miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế. III.TỔNG KẾT Ghi nhớ sgk. CHIẾU IV. LUYỆN TẬP

TUẦN 23

Ngày soạn: 5/1/2018

Ngày dạy: ………

………

………

Tiết 83

BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI

(Tạ Duy Anh)

I Mục tiêu :

1 Kiến thức:

- Tình cảm của người em có tài năng đối với người anh

- Những nét đặc sắc trong nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật và nghệ thuật

kể chuyện

- Cách thức thể hiện vấn đề giáo dục nhân cách của câu chuyện: không khô khan, giáo huấn mà tự nhiên, sâu sắc qua sự tự nhận thức của nhân vật chính

2 Kĩ năng:

- Đọc diễn cảm - hiểu nội dung văn bản truyện hiện đại có yếu tố tự sự kết hợp với miêu tả tâm lí nhân vật

- Kể lại được truyện

3 Thái độ: - Giáo dục tình cảm gia đình yêu thương gắn bó.

II Chuẩn bị :

1 GV: - Đọc và nghiên cứu văn bản.

2 HS: - Đọc và soạn bài theo câu hỏi SGK.

III Tiến trình tổ chức dạy - học:

1 Ổn định tổ chức: KTSS: Lớp trưởng báo cáo sĩ số.

2 Kiểm tra bài cũ: Em hãy tóm tắt ngắn gọn truyện Bức tranh của em gái tôi và

nêu cảm nhận của em về nhân vật người người em gái Kiều Phương

ĐÁP ÁN: - Tóm tắt:

Câu chuyện kể về người anh và cô em gái có tài hội hoạ tên là Kiều Phương -thường gọi là Mèo Khi tài năng hội hoạ của em gái được phát hiện, người anh thấy

buồn, thất vọng vì mình không có tài năng và cảm thấy mình bị cả nhà lãng quên.

Từ đó, cậu nảy sinh thái độ khó chịu, hay gắt gỏng với em gái và không thể thân với em như trước Đứng trước bức tranh đạt giải nhất của em gái, cậu bất ngờ vì hình ảnh mình qua cái nhìn của em Người anh nhận ra những yếu kém của mình

và hiểu được tâm hồn và tấm lòng nhân hậu của cô em gái

- Thưa cô Kiều Phương là một cô bé có tâm hồn trong sáng, có tài năng hội họa bẩm sinh và có lòng nhân hậu, vị tha.

3 Bài mới: GV giới thiệu bài mới:

Như vậy ở tiết 1 các em đã được đọc toàn bộ câu chuyện và đã tìm hiểu được phần 1, nhân vật KP – 1 cô bé có tài năng hội họa, có tâm hồn trong sáng, nhân hậu vị tha Bên cạnh đó truyện còn xây dựng thành công nhân vật người anh- nhân vật xưng tôi, cũng là người dẫn chuyện Để tìm hiểu kĩ hơn về đời sống tâm tragj của người anh, cô mời cả lớp tiếp tục đi vào tìm hiểu tiết 2, văn bản BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI, các em lấy vở ra ghi bài.

Hoạt động của giáo viên và học sinh Nội dung kiến

thức

HOẠT ĐỘNG 1: HD TÌM HIỂU CHI TIẾT.

GV: Các em ạ, nhân vật người anh được miêu tả

chủ yếu ở đời sống tâm trạng, theo dõi truyện, em thấy

tâm trạng người anh diễn biến qua các thời điểm nào?

HS: Thưa cô tâm trạng của người anh đươc diễn biến qua

3 thời điểm:

+ một là khi tài năng của em gái chưa được phát hiện

+ hai là khi tài năng hội hoạ của em được phát hiện

+ ba là khi đứng trước bức tranh đoạt giải nhất của em

GV: Cô nhất trí với ý kiến của em, vậy diễn biến tâm

trạng đó của người anh- nhân vật xưng tôi trong tác phẩm

được thể hiện cụ thể ra sao thì bây giờ cô và các em sẽ

cùng nhau chuyển vào phần thứ nhất a) Khi tài năng của

em gái KP chưa được phát hiện.

I Tìm hiểu chung:

II Tìm hiểu chi tiết:

1 Nhân vật người

em gái KP.

2 Nhân vật người anh:

? Trong cuộc sống thường ngày, người anh đối với em

gái của mình như thế nào?

HS : Thưa cô trong cuộc sống hàng ngày người anh gọi em

gái của mình là Mèo, khó chịu khi em lục lọi đồ vật

GV: Các em nghe cô đọc đvăn sau (Một hôm em gái

tôi) và cho biết khi phát hiện em chế thuốc vẽ từ nhọ

nồi, người anh đã có ý nghĩ và hành động gì?

- HS: Thưa cô người anh nghĩ :“Trời ạ! Thì ra nó chế

thuốc vẽ”, rồi người anh lại bí mật theo dõi em mình

? Vậy qua ý nghĩ và hành động ấy cho thấy người anh

có thái độ như thế nào đối với em gái?

HS: Thưa cô qua đó cho thấy người anh rất xem thường

em gái, ngạc nhiên, tò mò

GV: Như vậy trong cuộc sống thường ngày, người anh

tỏ ra coi thường em gái của mình, gọi em là mèo, hay

nhắc nhở em và giọng điệu kẻ cả khi kể về em, coi em là

trẻ con còn mình thì tỏ ra là người lớn, hơn hẳn em

mình Liệu thái độ ấy của người anh có tiếp tục được thể

hiện hay không thì bây giờ cô mời các em chuyển sang

phần b) Khi tài năng của KP được phát hiện.

? Các em tiếp tục quan sát vào trong SGK và cho

cô biết: Khi phát hiện tài năng vẽ của Kiều Phương,

thái độ của mọi người như thế nào?

HS: Thưa cô thái độ của mọi người là ai cũng vui:

+ Chú Tiến Lê rạng rỡ hẳn lên

+ Bố thì ngây người như không tin vào mắt mình nữa

+ Còn mẹ thì không kìm được xúc động

? Thái độ của mọi người thì như thế, Riêng người

anh có thái độ gì? Vì sao ?

- HS: Người anh thấy mình bất tài, bị đẩy ra ngoài, bị

cả nhà lãng quên, khi ngồi học chỉ muốn gục đầu xuống

khóc vì cảm thấy dường như cả gia đình chỉ quan tâm đến

em gái còn bỏ rơi mình

GV: Đây cũng là chuyện thường xảy ra ở nhiều gia

đình, khi mà bố mẹ chỉ tập trung quan tâm đến 1 người

con nào đó thì người còn lại sẽ có cảm giác như mình bị

bỏ rơi Sự vô tình của bố mẹ trong câu chuyện này khiến

người anh hiểu lầm là mình bị bỏ rơi

? Với tâm trạng ấy, người anh xử sự với em gái

ntnào?

HS: Không thể thân với em gái như trước nữa, chỉ cần 1

lỗi nhỏ của em là người anh đã gắt um lên

? Người anh còn có hành động gì nữa?

HS: Thưa cô người anh kể lại rằng: tôi quyết định làm 1

việc mà tôi vẫn coi khinh đó là xem trộm những bức tranh

a Khi tài năng của KP chưa được phát hiện:

b Khi tài năng của KP được phát hiện:

- Thấy mình bất tài, muốn khóc

- Không thể thân với em như trước, gắt um lên

- Xem trộm tranh

của Mèo Xem xong thì lại lén trút ra 1 tiếng thở dài ạ.

GV: ?Tại sao người anh lại xem trộm tranh của

em, tại sao không xem công khai?

HS: Người anh biết xem trộm là 1 việc xấu nhưng

vẫn làm vì nghi ngờ, vì tự ái mặc cảm muốn biết xem em

mình có tài thật hay không

mò mà đã từng bí mật theo dõi em, đến đây người anh

lại bí mật lén xem trộm tranh của em, vì sao vậy ?

Người anh không dám xem tranh của em một cách công

khai vì sợ em mình thấy, sợ nó sẽ coi thường mình vì lâu

nay trong ý nghĩ của cậu thì đã là anh dứt khoát phải

hơn em Đến đây mâu thuẫn trong lòng người anh bắt

đầu đã nảy sinh.

? Vậy thì vì sao sau khi xem tranh của em gái

người anh lại “lén trút một tiếng thở dài” ?

HS: Vì thấy em có tài thật, em hơn mình thật, thầm

cảm phục em nhưng không công khai bộc lộ

? Người anh còn có thái độ như thế nào khi nghe tin

em gái được tham gia trại thi vẽ quốc tế?

HS: Người anh thấy không vui

? Khi người em được giải nhất trở về lao vào ôm cổ

anh thì người anh đã có hành động gì?

HS: Viện cớ dở việc đẩy nhẹ em ra.

? Tại sao người anh lại đẩy nhẹ em ra?

HS: vì người anh mặc cảm, hờn dỗi, tự thấy mình có

khoảng cách với em, không muốn chia sẻ niềm vui cùng

em

? Qua phần cô trò chúng ta vừa tìm hiểu trên đây,

các em thấy trước đây khi tài năng vẽ của em gái chưa

được phát hiện, người anh luôn coi thường em, nhưng

đến đây người anh đã chuyển sang một trạng thái tâm

lí như thế nào?

HS: Người anh lúc này có tâm trạng vừa buồn, vừa tủi

thân, mặc cảm lại vừa tự ti vì ghen tị với tài năng và thành

công của em gái

GV Bình: Như vậy khi tài năng hội họa của người em

được phát hiện thì tâm trạng của người anh có nhiều xáo

trộn Người anh đã có tâm lí mặc cảm, tự ti, ghen tị và xen

lẫn sự tủi thân nên những lúc ngồi bên bàn học chỉ muốn

gục đầu xuống bàn khóc Chính sự ghen tị ấy đã làm cho

người anh đau khổ Thực ra đây là một biểu hiện tâm lí dễ

gặp ở lứa tuổi thiếu niên, đó là lòng tự ái và mặc cảm, tự ti

khi thấy ở người khác có tài năng nổi bật Ngòi bút tinh tế

của nhà văn đã khám phá và miêu tả rất thành công nét

thở dài

- Không vui khi

em được đi thi

- Đẩy nhẹ em ra

 Tự ti, tủi thân, mặc cảm, ghen tị

tâm lý ấy.

GV: Các em ạ, truyện tưởng sẽ cứ thế trôi đi và người

anh vẫn cứ giữ những mâu thuẫn trong tâm trạng nếu

như không có 1 sự việc quan trọng, sự việc ấy làm cho

người anh – nhân vật xưng tôi phải thay đổi cách nghĩ.

Sự việc đó chính là khi người anh đi xem bức tranh đạt

giải nhất của em mình Lúc này diễn biến tâm trạng của

người anh được bộc lộ rõ nét nhất Mâu thuẫn trong tâm

trạng của người anh được giải quyết như thế nào thì bây

giờ cô mời các em chuyển sang phần c)Tâm trạng của

người anh khi đứng trước bức tranh đạt giải nhất của em

gái

Sau đây cô mời cả lớp lắng nghe cô đọc phần cuối

của tác phẩm: “Trong gian phòng .của em con

đấy”

?Các em quan sát vào phần văn bản cô vừa đọc và

cho cô biết: Điều bất ngờ nhất với người anh khi đi

triển lãm tranh là gì?

HS: Điều mà người anh không ngờ rằng nhân vật

trong bức tranh ấy lại chính là mình Hơn nữa bức tranh

đẹp quá, cậu bé trong tranh hoàn hảo quá

GV tích hợp: Các em ạ, đây là 1 tình huống rất bất

ngờ, bất ngờ không chỉ đối với nhân vật người anh mà nó

bất ngờ ngay cả với cô trò chúng ta, với người đọc tác

phẩm Đây chính là NTXD tình huống truyện trong văn

tự sự mà các em đã học ở kì 1rồi đấy.

? Qua lời kể của nhân vật người anh thì bức tranh

đạt giải nhất của KP hiện lên như thế nào?

HS: Thưa cô bức tranh ấy được miêu tả là: “Trong

tranh, một chú bé đang ngồi nhìn ra ngoài cửa sổ, nơi bầu

trời trong xanh Mặt chú bé như tỏa ra một thứ ánh sáng rất

lạ Toát lên từ cặp mắt tư thế ngồi của chú không chỉ sự suy

tư mà cón rất mơ mộng nữa”

? Em hiểu câu nói “Mặt chú bé như tỏa ra một thứ ánh

sáng rất lạ” như thế nào? Đó là thứ ánh sáng gì?

HS: Thưa cô đó là ánh sáng của lòng mong ước, của

sự stin tưởng vào phẩm chất tốt đẹp của người em gái đối

với anh trai mình, cho thấy người em gái luôn tin tưởng và

yêu quý người anh

? Vậy khi nhận ra mình là người trong bức tranh thì

người anh có tâm trạng như thế nào?

HS: Thưa cô khi nhận ra người trong tranh chính là

mình thì người anh đã giật sững người rồi sau đó là ngỡ

ngàng, hãnh diện, xấu hổ và muốn khóc

c Khi đứng trước bức tranh đoạt giải của KP:

- giật sững, ngỡ ngàng, hãnh diện, xấu hổ, muốn

GV: Cảm ơn em, như vậy ta thấy đây là diễn biến

tâm lí rất sinh động và chân thực Đứng trước bức tranh

người anh từ giật sững, ngỡ ngàng rồi đến hãnh diện Để

hiểu rõ hơn về trạng thái tâm lí này, cô mời cả lớp

chuyển sang phần THẢO LUẦN:

CÂU HỎI: Em hãy giải thích vì sao khi đứng

trước bức tranh “Anh trai tôi” của em gái, tâm trạng

người anh thoạt tiên là “giật sững”, “ngỡ ngàng” rồi

đến “hãnh diện” sau đó là “xấu hổ”, muốn khóc?

Các em chia thành 4 nhóm Thời gian thảo luận: 3

phút.

 Sau khi HS trình bày nội dung thảo luận, giáo viên

tóm tắt:

GV: Cảm ơn các em, như vậy người anh nói theo

trên màn hình  GHI BẢNG và bình: Bức chân dung

mà bé Phương vẽ trở nên giống như 1 chiếc gương trong

mà người anh soi vào để tìm ra dấu vết không phải trên

mặt mà là trong tâm hồn, đó là sự mặc cảm, lòng ghen tị

đối với em Từ đó người anh đã vượt lên được những hạn

chế của mình để tự hoàn thiện bản thân.

GV: Các em ạ, đoạn truyện miêu tả diễn biến tâm

trạng của người anh khi đứng trước bức tranh của

người em còn có 1 câu văn bị bỏ lửng bằng dấu 3 chấm:

tượng nếu mình là người anh trai – nhân vật tôi trong

tác phẩm thì em sẽ nói gì tiếp tiếp theo sau dấu 3 chấm

ấy

HS: Thưa cô nếu em là người anh trong câu chuyện được

nói tiếp câu nói còn bỏ lửng đó thì em sẽ nói là: Vậy mà

dưới mắt tôi thì em tôi thật nghịch ngợm, thật trẻ con

và tài năng thì bình thường.

GV: Đúng rồi câu nói có dấu 3 chấm bỏ lửng ấy cho

thấy người anh đang day dứt khi nhớ lại thái độ đã đối

xử với em mình

?Theo lời kể của người anh thì tại sao người anh

lại không trả lời khi mẹ đã phải hỏi tới 2 lần: Con có

nhận ra con không?

HS: Thưa cô vì lúc này người anh chỉ đang tập trung chú ý

tột cùng đến bức tranh của em gái nên đã không để ý gì đến

xung quanh nữa ạ

GV: Đúng rồi, lần thứ nhất mẹ hỏi thì người anh

đã giật sững người và 1 loạt diễn biến tâm lí của người

anh được biểu hiện Còn lần thứ 2 thì người anh không

trả lời mẹ mà chỉ muốn khóc và nói thầm trong dòng

suy nghĩ của mình: “Không phải con đâu Đấy là tâm

hồn và lòng nhân hậu của em con đấy”

khóc

nhận ra: - lỗi lầm của mình

- tình cảm trong sáng, lòng nhân hậu của em gái => hối hận, day dứt, thay đổi cách nghĩ

? Lời nói thầm ấy của người anh trai ở cuối truyện

cho thấy thái độ, nhận thức của người anh trai lúc này

có gì thay đổi so với trước đó?

HS: Câu nói trong dòng suy nghĩ của người anh ở

cuối truyện cho thấy: người anh đã thay đổi cách nghĩ hoàn

toàn, không còn giận hay ghen tị với em nữa mà trở nên

day dứt, hối hận ạ

GV bình: Như vậy người anh trai đứng xem bức

tranh với bao tâm trạng Từ ngạc nhiên, xúc động đến

ngỡ ngàng rồi hãnh diện và cuối cùng là xấu hổ vì người

anh đã có những lúc cư xử không đúng với cô em gái nhỏ

của mình Bao nhiêu những cảm giác xáo trộn trong lòng

khiến người anh vừa day dứt lại vừa ân hận Đứng trước

bức tranh của cô em gái người anh như bị thôi miên và

thẫn thờ Đây chính là lúc nhân vật tôi nhận ra lỗi lầm và

thực sự hối hận, thực sự thay đổi cách nghĩ.

? Các em hãy thảo luận 1 phút, 2 bạn 1 nhóm câu

hỏi sau: CHIẾU: Theo em người anh có đáng trách

không?

HS1: Thưa cô theo em người anh thật đáng trách và

cũng đáng ghét vì lại đi ghen tị với chính cả em mình

HS2: Theo em thì người anh không đáng trách vì thấy

cả nhà chỉ quan tâm đến em gái còn mình thì chẳng có ai đả

động gì đến Nếu là em thì em cũng tức, cũng như thế

HS3: Còn em thì em nghĩ người anh lúc đầu cũng

đáng trách vì tự nhiên thay đổi thái độ với em, nhưng về

sau thì không còn đáng trách nữa vì người anh đã nhận ra

lỗi lầm của mình ạ

GV: Còn em nào có ý kiến khác nữa không?(không).

Vậy các em có đồng ý với ý kiến của bạn thứ 3 này không?

(có) Đúng rồi, các em ạ, trong cuộc đời ai cũng có thể

mắc sai lầm, điều quan trọng là sau đó nhận ra được sai

lầm và sửa chữa, đó mới chính là điều đáng quý Trong

câu chuyện này, cuối truyện người anh đã giải tỏa được

mâu thuẫn trong lòng mình, đã nhận ra được sai lầm và

sửa chữa nên người anh không còn đáng trách nữa các em

ạ.

? Qua việc theo dõi diễn biến tâm trạng của nhân vật

người anh, em có nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả tâm

lí nhân vật của tác giả?

HS: Thưa cô tác giả đã dùng ngôi kể thứ nhất giúp cho

nhân vật người anh có dịp bộc lộ sâu sắc, tinh tế, chân thực

diễn biến tâm trạng của mình

GV tích hợp: Đó chính là nghệ thuật miêu tả tâm lí

nhân vật làm cho hình ảnh nhân vật hiện lên sinh động

và chân thực hơn Đây là cách làm bài văn miêu tả mà

- Nghệ thuật: miêu

tả tâm lí nhân vật tinh tế

các em đang được học đấy Hãy vận dụng NT miêu tả

tâm lí để viết bài văn miêu tả số 4 (mà các em sắp được

KT)

GV: Qua câu chuyện giữa người anh trai và cô em

gái trong truyện ngắn này, em rút ra điều gì về tình

cảm giữa anh em trong gia đình? Em hãy đọc 1 số câu

ca dao hay thành ngữ nói về tình cảm anh em nào?

HS: Thưa cô em rút ra được 1 điều là: đã là anh em thì

phải yêu quý lẫn nhau, em tìm được 1 bài ca dao nói về

tình cảm anh em là: “Anh em nào phải người xa

Cùng chung bác mẹ, một nhà cùng thân

Yêu nhau như thể tay chân Rách lành đùm bọc, dở hay đỡ đần”

? Tại sao nhân vật tôi – người anh đã đặt tên cho

câu chuyện mình kể là “Bức tranh của em gái tôi”?

HS: Thưa cô theo em là vì chính bức tranh của người

em đã làm thay đổi cách nghĩ của người anh, giúp cho

người anh vượt qua được những mặc cảm tự ti của bản thân

và cũng nhờ bức tranh ấy đã nối lại tình cảm anh em cho

người anh bấy lâu nay đang bị rạn nứt ạ

GV: Cảm ơn em, đúng vậy, người anh đã đặt tên cho

câu chuyện mình kể là “Bức tranh của em gái tôi” vì bức

tranh là dấu mốc đánh dấu sự thay đổi quan trọng trong

tính cách của người anh, giúp anh nhận ra lỗi lầm của

mình mà sửa chữa.

GV CHỐT: Bức tranh của em gái tôi là một câu

chuyện rất đời thường, tưởng chừng như không có chất

văn Nhưng bằng tài năng sáng tạo nghệ thuật, Tạ Duy

Anh đã thành công trong việc khắc họa tính cách nhân vật

trong truyện bằng chính lời kể rất thật và xúc động của

người anh Tác phẩm đã để lại nhiều dư âm cho người

đọc

Để khái quát lại nội dung, nghệ thuật của văn bản,

cô và các em chuyển sang phần tổng kết.

HĐ 2: HD TỔNG KẾT ? Theo em truyện có ý nghĩa như thế nào?

HS: Tình cảm trong sáng hồn nhiên và lòng nhân hậu của

người em gái đã giúp cho người anh nhận ra phần hạn chế

ở chính mình

? Qua câu chuyện, em rút ra bài học gì về thái độ

ứng xử trước tài năng hay thành công của người khác?

HS: cần vượt qua mặc cảm, tự ti để có sự trân trọng,

niềm vui thật sự,…lòng nhân hậu và độ lượng giúp cho con

người tự vượt lên bản thân mình

? Truyện có những nét đặc sắc nào về nghệ thuật?

III.TỔNG KẾT

Ghi nhớ/ sgk

CHIẾU

HS: kể chuyện theo ngôi thứ nhất (dễ kể, hồn nhiên,

chân thực); miêu tả chân thực, tinh tế tâm lí nhân vật, xây

dựng tình huống truyện bất ngờ

HĐ3: HD luyện tập

1 BT TRẮC NGHIỆM: Đáp án D.

2 Trắc nghiệm:…………

KẾT THÚC VẤN ĐỀ:

Với cách kể chuyện hấp dẫn, nghệ thuật xây dựng

tính cách nhân vật tinh tế, Tạ Duy Anh đã cuốn hút được

người đọc vào câu chuyện của mình Truyện đã đem đến

cho mỗi người chúng ta bài học ứng xử trong cuộc sống,

đó là: cần có thái độ thiện chí, có sự trân trọng và niềm

vui thực sự chân thành trước thành công hay tài năng

của người khác, nhất là khi người đó là bạn bè trong lớp

hay người thân trong gia đình Truyện cứ nhẹ nhàng

như không, rồi dẫn đến 1 kết thúc bất ngờ và bài học

nhân sinh toát ra thật tự nhiên và thấm thía rằng: hãy

lấy “nhân hậu” làm tiêu chuẩn để soi sáng cho tâm hồn

của chính mình Rõ ràng đây là câu chuyện viết cho trẻ

em nhưng có sức gợi cảm và cộng hưởng tới mọi người.

IV LUYỆN TẬP

DẶN DÒ VỀ NHÀ  CHIẾU

CẢM ƠN!

IV Rút kinh nghiệm:

………

………

……

**********************************

Soạn bài: BỨC TRANH CỦA EM GÁI TÔI

(Tạ Duy Anh)

1 Ổn định tổ chức: KTSS:

2 Kiểm tra bài cũ: Em hãy tóm tắt ngắn gọn truyện Bức tranh của em gái tôi và

cho biết truyện được kể theo ngôi thứ mấy, tác dụng của ngôi kể ấy là gì?

ĐÁP ÁN: - Tóm tắt:

Câu chuyện kể về người anh và cô em gái có tài hội hoạ tên là Kiều Phương

-thường gọi là Mèo Khi tài năng hội hoạ của em gái được phát hiện, người anh thấy

buồn, thất vọng vì mình không có tài năng và cảm thấy mình bị cả nhà lãng quên

Từ đó, cậu nảy sinh thái độ khó chịu, hay gắt gỏng với em gái và không thể thân

với em như trước Đứng trước bức tranh đạt giải nhất của em gái, cậu bất ngờ vì

hình ảnh mình qua cái nhìn của em Người anh nhận ra những yếu kém của mình

và hiểu được tâm hồn và tấm lòng nhân hậu của cô em gái

- Thưa cô Kiều Phương là một cô bé có tâm hồn trong sáng, có tài năng hội

họa bẩm sinh và có lòng nhân hậu, vị tha.

Hoạt động của giáo viên và học sinh

TIẾT 2

a Khi tài năng của KP chưa được phát hiện:

GV: Các em ạ, nhân vật người anh được miêu tả chủ yếu ở đời sống tâm trạng, theo dõi truyện, em thấy tâm trạng người anh diễn biến qua các thời điểm nào?

HS: Thưa cô tâm trạng của người anh đươc diễn biến qua 3 thời điểm:

+ một là khi tài năng của em gái chưa được phát hiện

+ hai là khi tài năng hội hoạ của em được phát hiện