SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12

SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12SKKN SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI Đơn vị:TRƯỜNG THPT XUÂN THỌ

Mã số:

………

(Do HĐKH SỞ GDĐT ghi)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

“SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM

GIÚP NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12”

MỤC LỤC Mục lục Trang 2 Sơ lược lí lịch khoa học 3

Lời giới thiệu 4

I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 5

II CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 6

1 Cơ sở lý luận 6

2 Cơ sở thực tiễn 6

3 Phương pháp nghiên cứu đề tài 8

III.TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP 8

1 Gỉai pháp 1 9

2 Gỉai pháp 2 10

3 Gỉai pháp 3 14

IV HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI 15

V.ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ, KHẢ NĂNG ÁP DỤNG 16

VI.DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 18

VII.PHỤ LỤC 18

BM02-LLKHSKKN

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I.THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN:

7.Chức vụ: giáo viên giảng dạy bộ môn Địa lí lớp 11,12

8.Nhiệm vụ được giao giáo viên giảng dạy bộ môn Địa lí lớp 11,12.9.Đơn vị công tác: Trường THPT Xuân Thọ

II.TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

-Trình độ chuyên môn: Cử nhân

-Năm nhận bằng: 2006

-Chuyên ngành đào tạo: Cử nhân Địa lí

III.KINH NGHIỆM KHOA HỌC

-Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy môn Địa Lí

-Số năm có kinh nghiệm: 10 năm

-Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:

+Sử dụng văn học trong dạy học Địa lí

+Hướng dẫn học sinh lớp 12 sử dụng, khai thác kiến thức, rèn luyện các

kĩ năng Địa Lí từ Atlat Địa lí Việt Nam.(năm học 2012-2013)

Lời giới thiệu

Địa lí là môn học cung cấp cho HS những kiến thức phổ thông, cơ bản, cầnthiết về trái đất và những hoạt động của con người trên bình diện quốc gia và quốc tế,làm cơ sở cho việc hình thành thế giới quan khoa học; giáo dục tình cảm tư tưởngđúng đắn; đồng thời rèn luyện cho học sinh các kĩ năng hành động, ứng xử phù hợpvới môi trường tự nhiên, xã hội, phù hợp với yêu cầu của đất nước và xu thế của thờiđại

Môn Địa lí có nhiều khả năng bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy ( tư duykinh tế, tư duy sinh thái, tư duy phê phán,…); trí tưởng tượng và óc thẩm mĩ ; rènluyện cho học sinh một số kĩ năng có ích trong đời sống và sản xuất Cùng với cácmôn học khác, môn Địa lí góp phần bồi dưỡng cho học sinh ý thức trách nhiệm, lòngham hiểu biết khoa học, tình yêu thiên nhiên, con người, yêu quê hương, đất nước.Đặc biệt môn Địa lí lớp 12 là Địa lí Việt Nam, mỗi học sinh khi vào đời phải trang bịđược những kiến thức cơ bản về quê hương đất nước từ đó hình thành tình cảm, tìnhyêu đối với quê hương xứ sở

Vì vậy, Địa lí học là môn không thể thiếu trong nhà trường phổ thông Tuynhiên, việc học Địa lí như thế nào thì mới phát huy hết tiềm năng của môn học cũngnhư phát huy được tối đa năng lực của học sinh, làm thế nào để một khối lượng lớnkiến thức Địa lí đi vào tâm trí của mỗi học sinh lại là một vấn đề cần bàn rất nhiều

Gần 11 năm đi dạy, nếu nói đã có nhiều kinh nghiệm thì không phải, tuy nhiên

đó cũng là một khoảng thời gian tương đối để tôi có thể đúc rút được một số kinhnghiệm thực tế cho bản thân Trên cơ sở nghiên cứu, tổng hợp tôi mạnh dạn đề xuấtmột phương pháp mà theo tôi nó không mới nhưng mà sẽ tạo động lực hơn cho học

sinh khi học Địa lí, nhất là đối với học sinh lớp 12 Đó là phương pháp “SỬ DỤNG

SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12”

Trong bài viết tôi có tham khảo một số thông tin từ các nguồn sách, báo chí…

mà chưa được sự cho phép của tác giả, tôi thành thật xin lỗi.Trong quá trình làm sẽ cónhiều thiếu sót, rất mong sự góp ý nhiệt tình từ quý thầy, cô trong tổ bộ môn cũng nhưquý thầy cô đồng nghiệp

Tôi xin chân thành cám ơn.

TÊN ĐỀ TÀI: SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT

NAM GIÚP NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12

I.LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:

Năm học 2016-2017, có thể nói đây là một sự “mạnh dạn” của Bộ giáo dục vàĐào tạo nước ta trong sự đổi mới về giáo dục, đổi mới cách thi cử …nhằm giảm áplực cho học sinh lớp 12 Việc học sinh bắt buộc phải thỉ 3 môn: Toán-Ngữ văn-Ngoạingữ , thì học sinh có quyền chọn 1 trong 2 (hoặc cả 2 tổ hợp) để thi xét tốt nghiệp vàĐại học, cao đẳng làm cho học sinh bâng khuâng Bên cạnh việc các em được giảmtải môn thi, hình thức thi song các em lại phải “đương đầu” với nhiều môn học nếucác em không tự tin chọn 1 trong 2 tổ hợp mà chọn cà 2 tổ hợp Việc học có lẽ vì thếlại cảm thấy “nặng nề” hơn với các em Trong tổ hợp môn xã hội, có 3 môn thi

là :Lịch sử, Địa lí, Gíao dục công dân; mỗi môn học có một đặc điểm riêng biệt và đốivới các em có học lực trung bình và yếu thì việc nắm được nội dung cơ bản của cả 3môn là một điều rất khó, để không bị điểm liệt Riêng đối với môn Địa lí 12, nội dungbài học rất dài, trong mỗi tiết học giáo viên và học sinh phải làm việc tích cực thì mớihết nội dung bài; bản thân tôi luôn tự “dằn vặt”: Với hình thức thi trắc nghiệm thì họcsinh chỉ cần nắm được các kiến thức cơ bản, trọng tâm và biết sử dụng Atlat thì các

em sẽ thoát khỏi “điểm liệt” một cách dễ dàng, thậm chí là điểm cao hơn Nhưng câuhỏi đặt ra là: làm sao để giúp học sinh 12 có thể nắm được kiến thức cơ bản, trọngtâm của bài học một cách chủ động, nhẹ nhàng, làm sao để không tạo sự uể oải, áp lực

từ sự khô khan, dài dòng của nội dung bài học và những con số Địa lí nhằm giúp các

em tự tin hơn trong kỳ thi THPT quốc gia Đó là một câu hỏi lớn mà bất kỳ giáo viênnào dạy Địa lí 12 đều bâng khuâng, trăn trở Có thể nói phương pháp dạy học bao giờcũng là yếu tố quan trọng nhất quyết định đến sự thành công hay thất bại của một tiếthọc, vấn đề quan trọng là người giáo viên phải biết vận dụng phương pháp sao chophù hợp với nội dung bài học để mang lại hiệu quả cao trong hoạt động dạy – học Địa

lí Không phải cứ học sinh làm việc nhiều, trả lời nhiều câu hỏi của giáo viên là đã cóthể nắm được nội dung bài học, là phát huy được tính tích cực, chủ động của học sinh;trên thực tế tính tích cực, chủ động tiếp thu kiến thức của học sinh phải được phảnánh trên nhiều mặt từ sự tập trung chú ý theo dõi bài giảng đến suy nghĩ, tiếp thu kiếnthức, ghi chép hợp lý, tự điều khiển được quá trình nhận thức dưới sự hướng dẫn củagiáo viên bộ môn

Vì vậy, tôi nghĩ rằng để dạy tốt – học tốt bộ môn địa lí THPT, giúp học sinh nắmvững được kiến thức, nhất là đối với học sinh 12 thì không chỉ riêng việc các giáoviên áp dụng hợp lý đổi mới phương pháp dạy học mà một vấn đề quan trọng đầu tiênyêu cầu đặt ra ở đây là giáo viên làm sao có thể giúp các em đỡ được phần nào áp lực

từ sự khô khan, dài dòng, nhiều số liệu của bộ môn địa lí, từ đó dẫn đến hứng thú hamhọc hỏi, tìm tòi, khám phá của học sinh Có như vậy sẽ giúp học sinh chủ động hơn

trong việc tiếp thu kiến thức Tôi nghĩ việc người giáo viên áp dụng thuần thục, hợp

lý các phương pháp dạy học và có một cách tóm tắt được nội dung bài học qua dạng

sơ đồ hình học cơ bản thích hợp với nội dung bài học, sự kết hợp sơ đồ này với biết

sử dụng Atlat địa lí Việt Nam thì hiệu quả của tiết địa lí sẽ tăng lên rất nhiều

Sơ đồ nhằm cụ thể hoá nội dung bài học bằng những ký hiệu, các mũi tên dàingắn diễn tả nội dung của một bài, hay nhóm bài; của một vấn đề hay nhiều vấn đề vàmối liên hệ giữa chúng Còn Atlat địa lí Việt Nam sẽ là một công cụ hỗ trợ đặc biệtcho những sơ đồ hóa nội dung bằng hệ thống kí hiệu, bảng phân tầng địa hình, biểu

đồ, số liệu Tất cả những nội dung này sẽ được học sinh khắc sâu một cách dễ dàng,ngắn gọn Trên cơ sở những luận cứ đó, tôi mạnh dạn đề xuất ý kiến của mình về việc

“SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM GIÚP NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12”, lấy thực nghiệm trong phần 3: ĐỊA LÍ CÁC

NGÀNH KINH TẾ của chương trình Địa lí 12 – cơ bản

Hy vọng với phần trình bày của tôi cũng góp phần làm phong phú thêm kho tàngkinh nghiệm trong việc giảng dạy bộ môn địa lí ở trường THPT, góp phần nâng caohiệu quả của việc dạy – học bộ môn

II.CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TỊỄN

1- Cơ sở lí luận:

Khi nói về phương pháp giáo dục nói chung và phương pháp dạy học nói riêng,Anhxtanh cho rằng: “Điều tồi tệ nhất đối với môi trường học là làm việc với phươngpháp cưỡng bức, dọa nạt, quyền uy, giả tạo, cách đối xử như vậy sẽ làm hỏng tìnhcảm đẹp, lòng chân thành và sự tự tin của học sinh Điều này chỉ làm sản sinh ranhững con người chỉ biết phục tùng” (Trích bài của Nguyễn Ngọc Thuận-Giáo dụcThời đại số 40/2000) cho nên trong giảng dạy, chúng ta phải làm sao cho những điềugiảng dạy của chúng ta cho học sinh, được học sinh tiếp thu như một “món quà” cógiá trị Bất kể làm công việc gì, đều phaỉ có sự hứng thú với công việc đó Nếu khôngcông việc đó sẽ trở thành một gánh nặng(Phương pháp viết quảng cáo hiện đại-PTS

Hồ Sĩ Hiệp) Như vậy vấn đề đặt ra là phải làm sao để có một không khí học tập sôinổi, hấp dẫn, có nhu cầu học tập của học sinh Theo tôi, nếu chúng ta biết kết hợpđúng đắn những ưu điểm của các phương pháp khác nhau từ truyền thống cho đếnhiện đại vào một bài dạy, thiết nghĩ kết quả ấy sẽ đạt được một hiệu quả cao

Do đó, việc sơ đồ hoá bài học địa lí kết hợp với sử dụng Atlat giúp nắm vững kiến thức địa lí 12” là rất cần thiết, người giáo viên cần thiết kế được những sơ đồ

bài học địa lí dạng hình học đơn giản có sử dụng kèm Atlat, dễ hiểu tạo được khảnăng tiếp thu kiến thức một cách chủ động, hứng thú ở học sinh

việc dạy địa, trong khi đó thái độ học tập địa lí của học sinh chưa đúng với yêu cầu và

vị trí của nó, nhất là học sinh khối 12, các em phải học nhiều, áp lực từ việc học là rấtlớn Vì vậy, tôi cho rằng làm cách nào để giúp học sinh 12 tiếp thu kiến thức địa límột cách dễ hiểu nhất, dễ nhớ nhất là rất quan trọng Người giáo viên chúng ta cầnbiết thiết kế những khâu lên lớp khác nhau, hệ thống được những kiến thức cơ bảnnhất, trọng tâm nhất của một bài học địa lí để giúp học sinh nắm được kiến thức ngaytại lớp, đồng thời, chúng ta cần tạo ra một không khí thật sự thoải mái để học sinhcảm thấy không bị ép buộc mà các em tự ý thức, chủ động, tích cực lĩnh hội kiếnthức Như vậy, tiết dạy – học địa của cả thầy và trò sẽ trở nên thật thú vị và dễ dànghơn Từ đây, có thể kết luận rằng việc áp dụng thiết kế “sơ đồ hoá bài học địa lí vớiAtlat địa lí Việt Nam” phù hợp với nội dung kiến thức theo hướng tích cực nhằm gópphần giúp học sinh lớp 12 nắm vững kiến thức là yếu tố quan trọng và cần thiết đốivới mỗi người giáo viên dạy địa lí nhất là chương trình dành cho học sinh khối 12.Đối với học sinh lớp 12 Atlat là một phương tiện trực quan, một kho tàng kiếnthức không thể bỏ qua Trước đây, khi Atlat chưa thông dụng, việc sử dụng Atlat củahọc sinh chưa nhiều vì vậy cũng gây rất nhiều khó khăn cho học sinh khi học Địa lí.Hiện nay, Atlat đã trở thành phương tiện thông dụng mà bất cứ học sinh nào khi họcĐịa lí đều phải có, đặc biệt hơn là trong các kì thi tốt nghiệp học sinh đều có thể mangAtlat vào phòng thi Vì vậy, đây sẽ là một phương tiện và phương pháp rất hữu hiệucho học sinh, là một “ cứu cánh” cho học sinh rất lớn trong việc bị điểm “chết” vàvươn tới điểm 5 Tuy nhiên, không thể nói rằng học sinh có Atlat sẽ không bị điểm

“không” mà vấn đề đặt ra là học sinh phải biết cách đọc và khai thác Atlat một cáchnghiêm túc trong học tập và phải nắm vững được hệ thống kiến thức địa lí thông qua

sơ đồ hóa Vậy việc đọc, khai thác kiến thức từ Atlat như thế nào thì có hiệu quả? Đểtrả lời câu hỏi này chúng ta cần phải tìm hiểu cấu trúc cũng như phải hiểu Atlat trước

đã Cụ thể nôi dung của cuốn Atlat như sau:

-Phần thứ nhất: Giới thiệu về các đơn vị hành chính của nước ta (63 tỉnh,thành)

-Phần thứ 2: Thể hiện các yếu tố chủ yếu của Địa lí tự nhiên(Địa hình, địa chất,khoáng sản, khí hậu, đất, thực vật, động vật và các miền Địa lí tự nhiên.)

-Phần thứ 3: Thể hiện các yếu tố về Dân cư(Dân số, dân tộc); các ngành kinh tếchủ yếu (Nông nghiệp, nông lâm thủy sản, công nghiệp,giao thông vận tải, thươngmại và du lịch); 7 vùng kinh tế của nước ta và 3 vùng kinh tế trọng điểm)

Với thời gian có hạn, sáng kiến“SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM GIÚP NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12” tôi có giới hạn

phạm vi nghiên cứu là Phần III: Địa lí các ngành kinh tế – chương trình địa lí lớp 12 –ban cơ bản)

Bản thân tôi thiết nghĩ, phương pháp “SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM GIÚP NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12”

không phải là phương pháp hòan toàn mới, bời bản thân rất nhiều giáo viên đã sử

dụng phương pháp sơ đồ hóa, hoặc đã sử dụng Atlat giúp học sinh nắm vững kiếnthức; hoặc sử dụng phương pháp sơ đồ hóa và Atlat nhưng chưa rõ nên bản thân tôimạnh dạn đưa ra phương pháp này, với sự kết hợp của cả 2 phương pháp trên thì kếtquả sẽ cao hơn so với sử dụng từng phương pháp đơn lẻ.

3 Phương pháp nghiên cứu đề tài

Thao giảng, dự giờ, trao đổi, rút kinh nghiệm giữa các đồng nghiệp với nhautrong quá trình giảng dạy môn địa lí

Tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu về phương pháp dạy học địa lí nhằm nâng caokhả năng vận dụng hợp lý đổi mới phương pháp vào quá trình dạy –học bộ môn địa lí.Trang bị đầy đủ sách giáo khoa, sách bài tập, Atlat địa lí Việt Nam và sách giáoviên địa lí lớp 12

Sử dụng các câu hỏi điều tra có thể đáp ứng được đầy đủ các yêu cầu của việcđánh giá khả năng lĩnh hội kiến thức của học sinh trong việc giảng dạy môn địa lí lớp

12, để khắc phục nhược điểm trong phương pháp kiểm tra đánh giá cần phối hợp cácphương pháp hiện đại Tăng cường kiểm tra đánh giá kết quả học sinh học để từ đó cóđiều chỉnh hợp lí hơn

III.TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP

Từ những vấn đề được nêu tại phần Cơ sở lí luận và thực tiễn, bản thân tôi mạnhdạn đưa ra các giải pháp của đề tài “SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLATĐỊA LÍ VIỆT NAM GIÚP NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12”như sau:

Chương trình Địa lí Việt Nam lớp 12 gồm 3 phần chính:

sẽ giải quyết được rất nhiều câu hỏi của phần Địa lí kinh tế Trong phần Địa lí kinh tếnếu học sinh nắm được các kiến thức cơ bản của phần địa lí các ngành kinh tế thì khisang địa lí các vùng kinh tế các em biết áp dụng kiến thức đã học vào mỗi vùng thì sẽrất “nhẹ nhàng” về mặt kiến thức Bên cạnh đó thì Atlat là một công cụ không thểthiếu đối với các em, nhất là về số liệu, về sự phân bố… Nói cách khác nó đòi hỏi họcsinh khi học bài mới thì phải nhớ được kiến thức cũ, tìm hiểu để thấy được mối quan

hệ giữa các bài, các chương với nhau, phải biết sử dụng kiến thức đã học để tiếp nhậnkiến thức mới Chính vì vậy, một yêu cầu cơ bản đặt ra cho học sinh là các em cầnphải nắm được những kiến thức trọng tâm nhất của bài học trước để dễ dàng tiếp nhậnkiến thức bài học tiếp theo Điều này đòi hỏi ở người giáo viên phải cố gắng làm sao

để có thể củng cố, khắc sâu được những kiến thức trọng tâm của bài học Địa lí chohọc sinh, giúp các em nhanh nhớ và nhớ lâu kiến thức dưới dạng cơ bản nhất, ngắngọn nhất.

1 Giải pháp 1:Sử dụng sơ đồ hoá nhằm hệ thống kiến thức đối với dạng bài khái quát và các trang Atlat kèm theo:

Có thể nói khi học bài đa số học sinh đều “quên” không học đề mục bài nênkhông biết mình đang nói về vấn đề gì Đôi khi các em được giáo viên gọi bài, kiểmtra bài các em rất tự tin là mình đã học bài nhưng nếu giáo viên yêu cầu các em chobiết tên bài học này là gì, thì các em lại không biết hoặc không nhớ, mặc dù đây lại làđiều tưởng chừng rất đơn giản Dạng bài học địa lí này có nội dung tương đối ngắn,mang tính khái quát nhưng rất quan trọng, nó yêu cầu học sinh phải trình bày đượcđịa lí kinh tế bao gồm mấy ngành chính, giữa các nghành này có những nội dung nàocần ghi nhớ… Chính vì vậy, đối với học sinh để nhớ những ý trên theo như yêu cầucủa bài học thì các em cứ “hay quên” không học đề mục và như thế lại hay nhầm lẫngiữa các nội dung với nhau, thậm chí nội dung nhiều các em còn không biết xác địnhđâu là nội dung cần trả lời và lan man, hoặc trả lời nhầm sang những nội dung khác.Nhưng nếu giáo viên biết dùng một dạng sơ đồ hình học đơn giải để hệ thống lại kiếnthức một cách ngắn gọn, đơn giản nhất thì việc học sinh nhớ bài sẽ dễ dàng hơn

Ví dụ: Trong phần địa lí các ngành kinh tế, giáo viên có thể sử dụng sơ đồ sau

SƠ ĐỒ “ĐỊA LÍ CÁC NGÀNH KINH TẾ VÀ CÁC TRANG ATLAT KÈM

THEO”

-Một số vấn đề phát triển và phân bố dịch vụ

CƠ CẤU KINH TẾ: GỒM 3 NGÀNH CHÍNH

-Một số vấn đề phát triển

và phân bố nông nghiệp

-Một số vấn đề phát triển và phân bố công nghiệp

-Sử dụng các trang Atlat

như trang 18,19,20

-Sử dụng các trang Atlat như trang 21, 22

-Sử dụng các trang Atlat như trang 23,

24, 25

Với dạng sơ đồ này, giáo viên có thể đặt các câu hỏi như sau để học sinh trả lời

2 Giải pháp 2:Sơ đồ hoá nhằm hệ thống kiến thức đối với dạng bài hệ thống kiến thức của từng ngành và các trang Alat kèm theo.

Đây là dạng bài học địa lí có nhiều nhiều nội dung, nhiều số liệu đòi hỏi họcsinh cần nhớ chính xác về từng ngành, từng bài, chính vì vậy nó rất dễ làm cho họcsinh nhầm lẫn từ nội dung bài này sang nội dung bài khác Để giúp học sinh khắc sâukiến thức đối với dạng bài đi sâu vào từng ngành, giáo viên có thể áp dụng việc dạybài học thông qua Atlat, bản đồ, đồng thời hệ thống kiến thức chung bằng một sơ đồ

Ví dụ 1: Trong ngành Nông nghiệp – Một số vấn đề phát triển và phân bố nông

nghiệp, giáo viên có thể hệ thống kiến thức bài học bằng sơ đồ sau:

Đối với dạng sơ đồ này, giáo viên có thể sử dụng các câu hỏi kèm theo như sau:Trong ngành nông nghiệp có những nội dung nào cần nắm? Đó là những nội dungnào? Các trang Atlat kèm theo các nội dung đó là các trang nào?

-HS: gồm 4 nội dung chính là: Đặc điểm nền nông nghiệp nước ta(gồm 2 đặcđiểm là nền nông nghiệp nhiệt đới và Phát triển nền nông nghiệp hiện đại sản xuấthàng hóa góp phần nâng cao hiệu quả của nền nông nghiệp nhiệt đới (sự tồn tại song

Đặc điểm nền nông nghiệp nước ta:gồm 2 đặc điểm:

-Nền nông nghiệp nhiệt đới-Phát triển nền nông nghiệp hiện đại sản xuất hàng hóa góp phần nâng cao hiệu quả của nền nông nghiệp nhiệt đới (sự tồn tại song song của nền nông nghiệp cổ truyền và sản xuất hàng hóa)

(Phần này không có trong Atlat nên HS tự nắm nội dung

theo sơ đồ hóa)

Vấn đề phát triển nông nghiệp: gồm 2 ngành:

-Ngành trồng trọt (Atlat trang 19-nông nghiệp, phần lúa và cây công nghiệp-2007)

-Ngành chăn nuôi((Atlat trang 19-nông nghiệp, phần chăn nuôi-2007)

Vấn đề phát triển ngành thủy sản và lâm nghiệp: gồm 2

Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp: gồm 2 nội dung:

-Các vùng nông nghiệp ở nước ta((Atlat trang 18—nông nghiệp chung)

-Những thay đổi trong tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở nước

ta(không có trong Atlat nên học sinh dùng sơ đồ hóa để

nắm kiến thức)

song của nền nông nghiệp cổ truyền và sản xuất hàng hóa)(Phần này không có trong

Atlat nên HS tự nắm nội dung theo sơ đồ hóa); Vấn đề phát triển nông nghiệp: gồm

2 ngành:Ngành trồng trọt (Atlat trang 19-nông nghiệp, phần lúa và cây công 2007) và Ngành chăn nuôi((Atlat trang 19-nông nghiệp, phần chăn nuôi-2007); Vấn

nghiệp-đề phát triển ngành thủy sản và lâm nghiệp: gồm 2 ngành:Ngành thủy sản (Atlat trang20—lâm nghiệp và thủy sản, phần thủy sản-2007) và Lâm nghiệp: (Atlat trang 20—lâm nghiệp và thủy sản, phần lâm nghiệp -2007) Tổ chức lãnh thổ nông nghiệp: gồm

2 nội dung:-Các vùng nông nghiệp ở nước ta((Atlat trang 18—nông nghiệp chung) và

Những thay đổi trong tổ chức lãnh thổ nông nghiệp ở nước ta(không có trong Atlat

nên học sinh dùng sơ đồ hóa để nắm kiến thức) Dựa trên nội dung này, giáo viên

cùng học sinh xây dựng sơ đồ hóa

Ví dụ 2: Trong ngành Công nghiệp – Một số vấn đề phát triển và phân bố công

nghiệp, giáo viên có thể hệ thống kiến thức bài học bằng sơ đồ sau:

Cơ cấu ngành công nghịêp:gồm 3 cơ cấu:

-Cơ cấu công nghiệp theo ngành(Atlat trang 22-Công nghiệp chung-GV hướng dẫn HS sử dụng 2 biểu đồ tròn :cơ cấu giá trị sản xuất CN của cà nước phân theo nhóm ngành)

-Cơ cấu công nghiệp theo lãnh thổ(Atlat trang 22-Công nghiệp chung-GV hướng dẫn HS sử dụng lược đồ phân bố cáctrung tâm CN)

-Cơ cấu công nghiệp theo thành phần kinh tế Atlat trang Công nghiệp chung-GV hướng dẫn HS sử dụng 2 biểu đồ tròn:cơ cấu giá trị sản xuất CN của cà nước phân theo thành phần kinh tế)

22-Vấn đề phát triển một số ngành công nghiệp trọng điểm: gồm 2

ngành:

-Ngành CN năng lượng (Atlat trang 22-công nghiệp năng lượng)-Ngành CN chế biến lương thực, thực phẩm((Atlat trang 22-công nghiệp chế biến lương thực, thực phẩm)

Vấn đề tổ chức lãnh thổ công nghiệp: gồm 2 nội dung:-Khái niệm

-Các hình thức chủ yếu về tổ chức lãnh thổ công nghiệp: (Atlat trang 21-công nghiệp chung)

Ví dụ 3: Trong ngành Dịch vụ – Một số vấn đề phát triển và phân bố các ngảnh dịch

vụ, giáo viên có thể hệ thống kiến thức bài học bằng sơ đồ sau:

Trong nội dung cụ thể của từng bài, giáo viên cũng có thể sử dụng hình thức sơ

đồ hóa như trên hoặc giáo viên có thể sử dụng sơ đồ hệ thống hoá kiến thức dưới dạngbảng thống kê như sau:

Ví dụ 4: Trong bài 21 – Phần một số vấn đề phát triển và phân bố nông nghiệp:

Đặc điểm nền nông nghiệp nước ta, khi trình bày về mục II – Phát triển nền nôngnghiệp hiện đại sản xuất hang hóa góp phần nâng cao hiệu quả của nông nghiệp nhiệtđới, ngoài việc giáo viên hướng dẫn học sinh trình bày theo sơ đồ thì giáo viên có thể

sử dụng sơ đồ hệ thống hoá kiến thức dưới dạng bảng thống kê sau:

Nội dung Nền nông nghiệp cổ

truyền

Nền nông nghiệp sản xuất hang

hóa Quy mô sản

xuất

Nhỏ, công cụ thủ công, sửdụng nhiều sức người

Lớn, sử dụng nhiều máy móc, vật tư,công nghệ mới

Năng suất lao

Sản xuất hang hóa, chuyên môn hóa;

có sự liên kết nông công nghiệp

Hiệu quả Người sản xuất quan tâm Người sản xuất quan tâm nhiều hơn

-Ngành giao thông vận tải ((Atlat trang 23-giao thông)

-Ngành thông tin liên lạc(không có trong Atlat, GV và HS có thể xây dựng sơ đồ hệ thống hoá kiến thức dưới dạng bảng thống kê)

Vấn đề phát triển thương mại và du lịch: gồm 2 ngành:-Ngành thương mại (Atlat trang 24-Thương mại-2007)-Ngành du lịch((Atlat trang 25-Du lịch)

nhiều đến sản phẩm đến lợi nhuận, thị trường

Phân bố

hang hóa, gần các trục giao thong vàcác thành phố lớn

3.Giải pháp 3: Sơ đồ hoá nhằm hệ thống kiến thức đối với dạng bài trình bày nội dung từng bài địa lí cụ thể:

Đây là một dạng bài địa lí có yếu tố lặp lại những vấn đề cơ bản nên học sinh rất

dễ nhầm lẫn từ nội dung này sang nội dung khác, vì vậy việc khắc sâu nội dung địa lícho học sinh để tránh sự nhầm lẫn trong quá trình học của các em là rất cần thiết Đặcbiệt với chương trình địa lí lớp 12, học sinh được học rất nhiều bài học địa lí ở dạngnày như trình bày nội dung của vấn đề tổ chức lãnh thổ nông nghiệp hay trình bày vấn

đề phát triển nông nghiệp, vấn đề phát triển lâm nghiệp… Do đó việc giáo viên dùng

sơ đồ để hệ thống kiến thức từng nội dung bài học sẽ góp phần giúp học sinh ít nhầmlẫn nội dung của các bài địa lí khác nhau Đồng thời với việc sử dụng Atlat để ghi nhớkiến thức thì học sinh sẽ nhớ bài lâu, không thể nhầm lẫn nội dung cúa các bài vớinhau được

Ví dụ: Trong bài 22- Vấn để phát triển nông nghiệp giáo viên có thể sử dụng

Điều kiện phát triển:(TN, KT-XH) Tình hình sản xuất và phân bố

Ngành chăn nuôi

Sản xuấtlương thực

Sản xuất cây CN, cây ăn quả

Cụ thể giáo viên có thể tóm lược nội dung bài theo các ý ngắn gọn nhất để họcsinh dễ nhớ nội dung bài và có hướng dẫn sử dụng Atlat kèm theo Trong sơ đồ trên,giáo viên có thể đặt các câu hỏi:

-Vấn đề phát triển Nông nghiệp gồmmấy vấn đề chính? Những vấn đề đó là gì?Sau khi học sinh trả lời, GV đặt tiếp các câu hỏi cụ thể vào từng vấn đề cùa bàinhư: Trong ngành trồng trọt, gồm những loại cây nào?(HS trả lời) Giáo viên tiếp tụchỏi: Sản xuất cây lương thực các em cần nắm những nội dung gi?(HS trả lời) Giáoviên sẽ dẫn sâu học sinh vào các vấn đề nhỏ của bài như:Vai trò cây lương thực làgì(gồm 4 ý chính-có 4 ghạch chân hoặc ghi 4 từ đầu của mỗi ý để học sinh ghi nnhớ);Điều kiện phát triển cây lương thực gồm những điều kiện nào?(Tự nhiên, kinh tế-xãhội) GV lại cùng học sinh xây dựng sơ đồ gồm 2 ý họăc 2 gạch Về tình hình sảnxuất giáo viên có thể đặt câu hỏi: Tình hình sản xuất và phân bố cây lương thực baogồm những nội dung nào?(Diện tích gieo trồng, Sản lượng, năng suất, bình quânlương thực đầu người, phân bố) Ở nội dung này, giáo viên hứơng dẫn học sinh đọcnội dung trong biểu đồ kết hợp cột tròn để nêu tình tình sản xuất(diện tích gieo trồng,sản lượng, từ đó suy ra năng suất và bình quân lương thực đầu người, dựa trên côngthức tính năng suất và bình quân lương thực đầu người-một lần nữa giáo viên có thểcủng cố thêm các công thức tính toán cho học sinh) Còn về phân bố, giáo viên hướngdẫn học sinh xem lược đồ Việt Nam ở trang 19-cây lúa-2007 để nhận xét

Với cách làm tương tự giáo viên và học sinh có thể xây dựng sơ đồ hóa kết hợp

sử dụng Atlat để nắm kiến thức địa lí 12 một cách dễ dàng, dễ hiểu và giúp học sinh

có thể khắc sâu kiến thức

Trong thời gian có hạn, bản thân tôi chỉ đưa ra một số nội dung và một số hìnhảnh minh họa cho một số bài mà trong quá trình giảng dạy bản thân tôi và học sinhcủa mình đã áp dụng và thấy có hiệu quả cao hơn là những tiết học khác

IV.HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI.

Mặc dù thời gian cho một tiết học Địa lí trên lớp là rất hạn chế nhưng sau khi ápdụng đề tài này vào thực tiễn giảng dạy của mình, tôi cũng đã đạt được một số kết quảkhả quan Trước hết bản thân tôi nhận thấy rằng đây là những kinh nghiệm rất phùhợp với việc dạy – học địa đối với đối tượng là học sinh THPT, nhất là học sinh lớp

12, đặc biệt là học sinh trường tôi (các em vừa học yếu lại lười học môn địa nhưng lạichọn địa để thi tốt nghiệp THPT quốc gia) nó góp phần giúp các em vừa hệ thống lạiđược kiến thức trọng tâm vừa củng cố cũng như nhớ được những nội dung cơ bảnnhất của bài học ngay tại lớp, chính vì vậy đây cũng có thể xem là một biện pháp gópphần phát huy tính tích cực, chủ động học tập bộ môn của học sinh

Từ đây cũng nhận thấy được rằng kết quả học tập của học sinh khối 12 đã cónhững dấu hiệu chuyển biến theo hướng khả quan, khả năng ghi nhớ bài học của các

em nhanh hơn, dễ hơn, nhờ đó điểm số của các em trong bài kiểm tra cũng được cảithiện đáng kể Và bản thân tôi cũng nhận thấy rõ kết quả trong việc áp dụng đề tài này

của mình trong việc dạy địa lí tại đơn vị mình, cụ thể trong 2 năm gần đây những lớp

mà tôi dạy địa lí đều có điểm số trên 5 trong các kì thi cao hơn so với các giáo viênkhác của trường Chính vì vậy tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến này để góp phần nângchất của bộ môn địa lí cho trường THPT Xuân Thọ Dưới đây là bảng so sánh kết quảcủa 2 bài kiểm tra 15 phút trước và sau khi sử dụng đề tài:

BẢNG ĐIỀU TRA KẾT QUẢ BÀI KIỂM TRA 15 PHÚT TRƯỚC KHI ÁP DỤNG ĐỀ TÀI

V.ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

Với sáng kiến “SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆTNAM GIÚP NẮM VỮNG KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12” bản thân tôi thấy việc sử dụng

sơ đồ để hệ thống kiến thức kết hợp sử dụng Atlat địa lí Việt Nam cho học sinh rấtphù hợp trong các bài ôn tập, đặc biệt giáo viên có thể áp dụng trong quá trình ôn tậpcho học sinh khối 12 thi THPT quốc gia

Bên cạnh việc áp dụng sáng kiến này vào bài dạy địa lí thì người giáo viên dạyđịa phải luôn biết rèn luyện, trao dồi thêm kiến thức địa lí Luôn chủ động tìm hiểu vànắm bắt những thông tin mới có liên quan đến địa lí, đặc biệt là phần địa lí kinh tế-xã

hội Tích cực trong việc trao đổi và học hỏi những kinh nghiệm giảng dạy của cácđồng nghiệp khác Có như thế người giáo viên mới dần tự hoàn thiện bản thân vềchuyên môn, nghiệp vụ, kinh nghiệm dạy học tích luỹ ngày càng nhiều Đó sẽ lànhững kinh nghiệm đáng quý cho tất cả những giáo viên dạy bộ môn địa lí trong suốtquá trình giáo dục học sinh của mình Trên cơ sở đó, tôi xin đề xuất một số kiến nghịnhư sau:

Thứ nhất, Mặc dù nhà trường đã trang bị ti vi, phòng máy chiếu nhưng một thực

tế rất rõ ràng là hiện nay nhà trường vẫn chưa đáp ứng đủ hệ thống phòng máy chiếuphục vụ cho việc dạy – học nhiều bộ môn, nếu áp dụng đề tài trên cùng với việc phốihợp sử dụng công nghệ thông tin thì tiết học sẽ đem lại hiệu quả cao hơn Và cũngchính vì vậy nên việc áp dụng đề tài vào dạy học địa lí vẫn còn rất hạn chế

Thứ hai, vì kiến thức địa lí 12 bài dạy tương đối dài, đa số giáo viên đều sợ

“cháy giáo án” nên thường không có nhiều thời gian để củng cố lại kiến thức bài họccho học sinh ngay trên lớp, điều này làm cho việc nắm được phần nào kiến thức trọngtâm của học ngay trên là là rất khó khăn Cho nên, tôi nhận thấy rằng với một bài họcđịa lí, người giáo viên cần đặt ra được đâu là kiến thức trọng tâm, cơ bản buộc phảigiảng dạy cho học sinh hiểu, đâu là kiến thức bổ trợ học sinh có thể tự tìm hiểu, từ đóphân bổ thời gian thật hợp lý cho một tiết dạy – học địa lí, không quá nặng nề về việcphải làm sao dạy cho đủ, cho đúng chương trình, vì như thế cả giáo viên và học sinhđều cảm thấy căng thẳng, nó làm cho tiết dạy – học địa trở nên nặng nề và nhàm chán

và đôi khi đó là gánh nặng cho cả giáo viên và học sinh Vì vậy nếu được tôi mongmuốn ở học kì 2 môn địa lí 12, nhà trường nên bổ sung cứ 2 tiết chính nên có 1tiết

“phụ đạo” để ôn tập cho học sinh

Thứ ba, giáo viên khi lên lớp luôn phải chuẩn bị thật tốt bài giảng của mình, nắmvững kiến thức, luôn biết tìm tòi những thông tin mới, chính xác liên quan đến bài học

để truyền đạt thêm cho học sinh, tạo không khí thoải mái cho các em trong tiết họcđịa Đồng thời, người giáo viên luôn biết vận dụng tốt các phương pháp dạy học địa

lí, có những tình huống ứng xử sư phạm phù hợp, và nhất là luôn có sự đổi mới trongtừng tiết học để không gây tâm lý nhàm chán ở học sinh

Cuối cùng, Sở cũng nên tổ chức nhiều chuyên đề cấp tỉnh về việc nâng cao chấtlượng giảng dạy bộ môn địa lí để giáo viên trong tỉnh có dịp giao lưu, trao đổi và họchỏi kinh nghiệm lẫn nhau

Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của tôi trong quá trình giảng dạy bộ môn địa lí ởtrường THPT Xuân Thọ Trong thời gian có hạn tôi chỉ đưa ra được một số ví dụ chomột số bài Hy vọng rằng tôi sẽ nhận được nhiều ý kiến đóng góp từ phía người đọc

và có thật nhiều ví dụ cụ thể cho tôi, để bài viết của tôi được hay hơn

Cuối cùng tôi chân thành cảm ơn tập thể giáo viên và học sinh trường THPTXuân Thọ đã giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện và hoàn thành bài “sáng kiếnkinh nghiệm” của mình

VI- DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí ở THPT-Nhà xuất bản Gíao Dục-NĂM2004

2 Atlat Địa lí Việt Nam của Bộ Gíao Dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản 2009)

GDVN-3 Sách Hướng dẫn học và khai thác Atlat Địa lí Việt Nam do GS.TS LêThông(chủ biên)

4 Sách giáo khoa Địa lí 12

5 Sách giáo viên Địa lí 12

6 Một số tài liệu khác(báo, giáo án dạy học…)

Atlat trang 18 – Nông nghiệp chung

Atlat trang 19 – Nông nghiệp.

Atlat trang 20– Lâm nghiệp và thủy sản

Atlat trang 22 – Các ngành công nghiệp trọng điểm.

Atlat trang 23 – Giao thông

Atlat trang 24 – Thương mại

Atlat trang 25 – Du lịch

Người thực hiện đề tài

ĐẶNG NGỌC HÀ

SỞ GD & ĐT ĐỒNG NAI CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM.

Tên sáng kiến kinh nghiệm:

“SỬ DỤNG SƠ ĐỒ HÓA KẾT HỢP ATLAT ĐỊA LÍ VIỆT NAM ĐỂ NẮM VỮNG

KIẾN THỨC ĐỊA LÍ 12”

Họ và tên tác giả: Đặng Ngọc Hà.

Chức vụ: giáo viên Địa lí.

Đơn vị: Trường THPT Xuân Thọ

-Có giải pháp hoàn toàn mới.

-Có giải pháp cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có.

2.Hiệu quả:

-Hoàn toàn mới và triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao.

-Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành

có hiệu quả cao.

-Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao.

-Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả.

3.Khả năng áp dụng:

-Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối, chính sách:

Tốt  Khá  Đạt  -Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn dễ thực hiện và dễ đi vào cuộc sống: Tốt  Khá  Đạt 

-Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả trong phạm vi rộng Tốt  Khá  Đạt 

XÁC NHẬN CỦA TỔ TRƯỞNG CHUYÊN MÔN THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ (Ký tên và ghi rõ họ tên) (Ký tên và ghi rõ họ tên)

Hết