Một số giải pháp tài chính phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam

Vi~t Nam gio day nh~n thuc r~ng vai tro ciia cac DNNVV Ia quan trQng va c6 tinh cha't quye't dinh doi vdi phat tri~n kinh te'... Chung toi cling c6 g~ng dtta ra nhftng kie'n ngh.i v~ ca

TRU'cJNG D~I HOC KINH TE TH \NH PHO HO CHi MINH

*****

VU VIET QUANG

l

I

I

Chuyen nganh : Tai Chinh, Ltiu Thong Ti~n T~ Va Tin Dl}.ng

lVHi s6 : 5-02-09

NGUOI HUONG DAN KHOA HOC : PGS.TS TRAN NGQC THC1 -·-·

MQC IQC •••••···••····•··••·••·•••·••••••••••••••••·••••••·•·••·••·••·•••••••·•••••••••••••••••••••••••••••·•••••·•··••••·•··••·•••••••··••••• i

Danh ffiQ.C cac B8ng 'ffinh, tU vie't cit ···-···v

Phan mlJ d§u a A T'f , • A' Chu'o'ng 1: NGIDEN CuU LY THUYET !

1.1 MOT s6 KHA.I N$M co sd 1

1.1.1 DNNVV va cac khai ni~m lien quan !

1.1.2 DNNVV trong ly thuye't tan c6 di~n 2

1.1.3 Tieu chi xac d!nh DNNVV 2

1.2 DNNVV TRONG CAU TRUC NEN KlNH TE 5

· 1.2.1 Ly thuye't song hanh 5

1 ·-· ? 2 L' h y t uyet nen san xuat ang oa.ma ~ ;:; • ~ h' h' nh mun , '· 5

1.2.3 Ly thuye't v~ stf chuyen mon h6a nang d9ng : 5

1.2.4 Ly thuye't v~ stf hfrp thtJ lao d9ng cua cac DNNVV 6

1.3 NHUNG HA.N CHE cu A CAC DNNVV 6

1.3.1 H<;1n muc tin dtJng va thong tin ba't do'i xung: 6

L , h A ' h A 0 b A' d A'• , -a y t uyet t ong tln at oz xung )

b Ly thuye't hqn mz(c tin dl:;lng va Sl! ll!a chQn ba't lqi va d()ng CCI V[:;llf!i 7

c Ly thuye't thong tin khong do'i xr:tng va Sl! phan chi a thi tnt(mg tin dl:;lng 8

1.3.2 DNNVV va thi tniong tin d1,1ng khong chfnh thuc 8

1.3.3 H<;1n che' tai chinh cua cac DNNVV d cac mroc dang phat tri~n 8

lJA' d~ h A o 8 a van e t ong tln , _,

b van e yeu cau t e c ap va quyen sCI l ' A ' d ~ A ~ h A' h A ' ' ;:; ? h ,"'} uu 8

c Nhung nghien cuu thi!C tt 9

1.4 Ngu6n tai trQ trung dai h<J,n cho DNNVV 10

1.4.1 Thue mua tai chinh : 10

S h' h I ' h ' h' .,;> ? h'A h h A , h' h 10 a ~c zn t zan va p at tnen cua.ng z~p Vl:;l c o t ue taz c zn

b Thue mua tai chinh va khii nang hJ trq ngu8n von trung dai ht;m cho cdc DNNW JO c Uu nhuqc diim cud lo{li hlnh cho thue tai chfnh 11

142 Q uy au tu' -d~ m~o hi:~ em va nguon tal trQ c o ' ;; , h DNNVVkh d1 stf _ 1"

a Quy d&.u tu mt;zo hilm La gz? 12

b Ly thuye't v~ Quj d&u tu mt;zo hilm va ngu6n tai trr; dai ht;m cho DNNW khiJi Sf! • ••.••• ••.•.••.•• ••.•.•• •• • •.•• •.••• •.• •••.••• ••.• •••• • ••••.••• 13

~ ~ ,/' , , 1.5 DlCH V(J HO TR<;j KINH DOANH, TAM QUAN TRQNG BOI VOl Slj PHAT :l TRIEN DNNVV 15

1.5.1 Khai ni~m va vai tro cua BDS 15

1.5.2 Nhung trCJ ng~i va Cd hQi chfnh t(,li cac th! tru'ong djch Vl,l phat triSn kinh doanh 16

, , , ,? 7 , ? Chu'o'ng 2 : DANH GIA TH\!C TR~NG PHA T TRIEN CUA CAC DNNVV () A l-l VIJ::T NAM TRONG THvl GIAN QUA 17

, ? ? ,

2.1 E>~C E>IEM CUA DNNVV d VIeTNAM 17

2.1.1 Dl?.c di€'m cua D1';0IVV (J Vi~t Nam trong th~p nien 90 17

2.1.2 D~?.c di€'m cua cac Dl\'NVV (J Vi~t Nam trong thai gian_gfin d~ 19

a v~ m(it s(J' lur;ng ··· 17

b v~ m(it sd lao d()ng J9 2.1.3 Phan b6 DNNVV theo cac nganh kinh te' 20

2.1.4 Phfin b6 cac DNPI~V theo khu vlf.c d!a ly 21

? ~ , , , ,

2.2 V AI TRO CU A DNNVV TRONG NEN KINH TE VIeTNAM HleN NAY 22

2.2.1 Dong g6p cho GDP tU khu vtfc cac DNNVV 22

') ? " f), , • DNNVV A 1' ?? -·-·- ong gop quan trQng cua 1 trong t(,lo VH(C am

2.2.3 E>6ng g6p quan trQng cua DNNVV trong nf)p ngan sdch (*) 23

2.3 TH\1c TR~NG KHA NANG TIEP cAN cA.c NGUON Ll,fc cHo rHA T TRrEN DNNVV HieN NAY 23

2.3.1 Phan tich thtfc tq.ng kh:i nang tie'p c~n cac ngu6n v6n tin d1,1ng cua ca.c DNNV¥ , 23

a Phan tfch ctiu vi von til thi tnJiJng phi chfnh thuc do'i vdi cdc DNNVV 23

b Phan tfch cung ~ von til h? thdng cdc NHTM Vi~t Nam do'i vrJi DNNW 25

c Nhilng da'u hi?u khd quan v~ tie'p c(ln ngu6n von crla DNNVV thiJi gian g&.n day 28

2.3.2 Thtfc tr~ng kha nang cac DNNVV tie'p c~n ngu6n tai trQ trung - dai h(,ln khac ; 29

a Th{tc trt;mg hot;zt df)ng tin d~:~ng thue tai chfnh, ngu6n tai trr; trung - dai ht;zn h Z?U • A qua ? dA'• oz vC!z , , DN!VVVh"A cac 1 u;n nay 30

b Thf!c trr;mg hor:zt d9ng vo'n ctdu tli mr:zo hiim - ngu6n tai tr(! quan trong cho

cdc DNNW khai Sf! 34

2.4 rHl)'c TRANG VE cHfNH sAcH THU:E H$N NAY E>OI voi cAc DNNVV 38

2.4.1 Thue' thu nh~p doanh nghi~p 38

2.4.2 Thue' VAT J9 " ' A , X , 2.5 THl)'C TR~NG TIEP C~N CAC DJCH VlJ HO TRQ KINH DOANH (BDS) CUA , "" r.t CAC DNNVV T~l V~T NAM TRONG THvl GIAN QUA 41

2.5.1 Tham nh~p thj trtrong 42

2.5.2 Tang trt!dng cua thj tn.tong 43

2.5.3 Phan tich cung du tren thj tn!dng BDS 43

a.Ttlng quan v€ cdu tren thi truong BDS 43

b Tilng quan v€ cung tren thi truong BDS .47

2.6 TH1JC TR~NG XUAT KHA.u vA cAc B$N PHAP :xUc TIEN XUAT KHAU cuA cHiNH PHD E>Ol vd1 cAc DNNVV v$T NAM 49

2.6.1 Xuat khffu cua cac DNNVV 49

2.6.2 Thtfc tr<;tng xuc tie'n xuat khffu cua chinh phu cho cac DNNVV 51

Cl ' h h? _ A , d"~ h A'• A' kh _;> -? a un p u VCil cong tac zeu p ot xuat au )_ b Quy hb tr(! xui{t khdu va thuang khuye'n khfch xuflt khdu cua nha nuac 53

2 6 3 T ;, on t<;t1 trong · o<;tt xuc t1en xuat h ' ~- ~ kh,;> au cua c n p u ? hi h h? ::> -3 Nh C) h h A' ' b A' A h ~ h ' ~ ' 0 A' , , ,_,_::? 53 a t~ng r:zn c e va at CCJP n {ln t llc ve xuc tten xuat IVwU

b.Nhi'tng hr;mche'va bitt Ct)p trong d}ng rae qudn ly nha nuac v€ X~lc tie'n xuat khilu 54

Ke't Iuq n chudng 2 55

Chuo'ng 3 : NHUNG GIAI PHAP HO TR(1 PHAT TRIEN DNNVV T~I VI¢T NA~I TRONG THOI GIAN TOI 56

3.1 OrAl PHAP TAI cHiNH HO TR(J PHA T TRIEN DNNVV d v$T NAM : 56

3 1.1 Giai pha p h6 trq DNNVV tie'p c~n ngu6n v6n tin dt,mg ngan hang 56

a Nhanh chong cung co' h? thong tai chfnh va ngan hang ciia Vi?t Nam 56

b Nang cao khd nang sinh lqi cua cdc DNNW thong qua phdt triln cdc thi tntong BDS va djch v~ tli van 57

c Khdc ph~c S~( ba't can xrlng thong tin giila ngan hang va DNNW 59

d Chfnh sdch tf! do hod tai chfnh 63

3.1.2 Cac giiii phap v€ thue-' 63

a Thut thu nhtJ.p doanh nghi?p 63

b Cdi each thut gia trj gia tang VAT 65

3.1.3 Giiii phap tai chfnh khac giup cac DNNVV tie'p c~n ngu6n vo'n trung va dai h~n 66

a Phdt triln thi trucmg chung khoan (ttJ.p trung va phi ttJ.p trung), tr;w diiu ki?n cho cdc DNNW tham gia vao thi truimg 66

b Phdt triln quy ddu tu mt;zo hilm va thanh l~p quy dfiu ur m~o hi~m n()i dia 69

3.1.4 K.huye'n khich va cho phep cac DNNVV tham gia nhi€u hdn vao cac cong 1 ° A d h I ~ d~ ' ' 0 74 ty ten oan co von au ttt nttoc ngoa1

3.1.5 Khuye'n' khich cac h<;fp d6ng thue tai chinh, thue mua va ban trii gop d~ cac DNNVV co th~ tie'p c~n ho~c nang cfip may moe, thie't bi moi m()t each to't hdn 74

G •?• h' ~ , h'h 74 a zaz p ap ve taz c zn

b Thay ddi t{jp qudn ciia cdc DNNW ddi wJi lot;zi hinh cho thue tai chinh 76

c ~ A A 0 ' l ' h h 77 c an mQt moz trUeing an mt;zn

d Phdt triln ngu8n nhan lf:(c cho hot;zt dqng thue tai chfnh 77

- ? , ): , ,

3.2 ~HUNG GIAI PHAP DONG BQ KHAC 78

3.2.1 Giiii phap v€ thi trttong h6 trq phat tri~n kinh doanh- BDS 78

a Di~m m~nh va h~n che' cuii cac thi trttong BDS 78

b Kie'n nghi 78

3.2.2 Giiii phap dffy m~nh ho~t d()ng xuc tie'n xufit khffu cua chinh phu cho cac DN).'VV 81

KET LU.~N 85

TAl LIEU THAM KHAO

PHT) Ll)C

Bang 2.1 : SBltl<;fng DNNVV phan theo qui mo ngu6n v6n (2000-2002)

Bang 2.2 : Scfltl<;fng DNNVV phan theo qui mo lao d()ng (2000-2002)

Bang 2.3 : St! phan b5 cac DNNVV trong n8n kinh te' (J Vi~t Nam nam 2002

Bang 2.4 : DNNVV va t5ng san phffm trong ntloc ( GDP ) theo gia tht!c te'

Bang 2.5 : Scfli~u n9p ngan sach ctia khu Vl!c DNNVV nam 2000- nam 2002

Bang 2.6 : Chi phi v6n cho m()t lao d()ng cua cac lo~i hlnh doanh nghi~p 2002

Bang 2.7 : M9t s6 chi tieu phan anh hi~u qua kinh doanh cua doanh nghi~p

2000

Bang 2.8 : Co ca'u ngu6n v6n kinh doanh ctia cac cong ty cho thue tai chfnh

tinh ae'n 31-12-2003

Bang 2.9: T6c d9 tang trt.tCJnh dtl n<;l cua cac· CTCTIC 1999-2002

Bang 2.10: Dtl n<;f cho thue theo thanh phffn kinh te' cua CTCTIC

1-NHNN&PTNT tinh ae'n 31-12-2003

Bang 2.11: Dtl n<;l cho thue theo a6i ttl<;fng dffu tt! ctia CTCTIC

1-NHNN&PTNT tinh ae'n 31-12-2003

Bang 2.12 : Ty I~ v6n cua cac quy dffu ttl vao cac lo~i hlnh Doanh nghi~p

Bang 2.13 : S6luqng Doanh nghi~p sti' dt,mg theo djch Vl,J BDS

Bang 2.14: DNNVV nh~n thuc, hi~u bie't, tie'p c~n va sii' d1,1ng nhi8u lffn BDS

Bang 3.1 : Bi~u thue' lUy tie'n tung phffn a6i voi thue' TNDN t~i Vi~t Nam

Bang 3.2: T6m dt cac di~m m~nh va h~n che' tren cac tbi t:ru'ong BDS

DANH Ml)C CAC HINH

Hlnh 1.1 So sanh ho~t d()ng mua so vdi di thue tai san

2 Hlnh 2.1 :Xu htlong phat tri~n DNNVV t~i Vi~t Nam trong thoi gian qua

3 Hlnh 2.2 Ty trQng DNNVV trong t6ng so DN ca ntloc qua 3 nam

2000,2001 va 2002

4 Hlnh 2.3 : S6ltl<;fng DNNVV trong t5ng s6 doanh nghi~p (tbeo qui mo lao

d()ng)

5 Hlnh 2.4 : Ke't ca' u DNNVV theo qui mo lao d()ng

6 Hlnh 2.5 : Phan b6 DNNVV trong ph~m vi ca ntloc

7 Hlnh 2.6 : M1,1c dich dn von ctia cac DNNVV

8 Hlnh 2.7 M1,1c dich sii' d1,1ng ngu6n v6n vay ngan hang

9 Hlnh 2.8 : Cac hlnh thuc tai tr<;f quan tam

10 ffinh 2.9 Cac ngu6n tai tr<;f ph5 bie'n d6i voi ·cac DNNVV thoi gian qua

11 Hlnh 2.10 : Von dff u ttl m~o hi~m t~i Vi~t nam tU' 1991-2002 (tri~u USD)

12 Hlnh 2.11: V6n dffu ttlm~o hi~m gia tang moi t~i Vi~t nam tu 1991-2002

13 Hlnh 2.12 :Muc d() tham nh~p thi trt.tongctia BDS

14 Hlnh 2.13: Muc d9 tham nh~p thi tnrong theo quy mo ciia doanh nghi~p 43 (so h.tqng lao d9ng)

16 Hlnh 2.14: Nh~n thtfc va hi~u bie't v~ djch VIJ cua khach hang 45

17 Hlnh 2.15: T~m quan trQng cua tung d!ch VlJ doi vdi hO<:tt d9ng hang ngay 46 cua doanh nghi~p

18 Hlnh 2.16: T~m quan trQng ciia tung djch VlJ voi kha nang C<:tnh tranh ciia 46 doanh nghi~p

19 Hlnh 2.17: Muc d9 hi~u qua tttdng doi ciia thi tnrong 48

22 Hlnh 3.1b: Phttdng thuc tie'p c~n cu: thay the' thi tnrong 80

26 Hlnh 3.la: Phttdng thuc tie'e c~n mdi: Xuc tie'n phat tri~n thi tntong 80

DANH Ml)C Tif VIET TAT

BDS Djch V1J phat tri~n kinh doanh

9 QE>TMH Quy dfiu ttt m<;1o hi~m

10 TIS Chinh phii va cac t6 chuc h6 tr<!

15 XTTM Xuc tie'n thttdng m<;1i

Ph~nmdd~u

dangt6nt~i

hi<%n nay vfin dang la moi trttong phu h<;ip dO"i voi nhii'ng doanh nghi<%p c6 quy mo nho va vua

Ia Vi~t nam cffn dfry m~nh tien trlnh cai each khu Vrfc kinh te nha nu'oc va phat

ffiQt quoc gia dang phat tri~n, ngheo nan, l'].C h~U vdi hc1n 80% dan SO Va lao d(>ng

t~p trung (J khu vrfc nong thon, di~n tich da't dai binh quan dftu ngttoi ra't tha'p, lao d(>ng nhan r6i va dtt thua (J nong thon va trong toan xa h(>i la ra't Ion, m~t khac lao d(>ng doi dtt se gia tang khi tie'n trlnh dii each DNNN trCJ nen m'].nh me M~t khac kha nang dap ling von ciia n~n kinh te' con tha'p, trlnh d(> nhan lrfc cho quan

ly con h'].n che', kha nang tie'p c~n thong tin va tie'p thi bi h'].n che' ra't nhi~u Vi~t

Nam gio day nh~n thuc r~ng vai tro ciia cac DNNVV Ia quan trQng va c6 tinh cha't quye't dinh doi vdi phat tri~n kinh te' Nam 2001, nh~m khuye'n khich va t'].O

djnh ciia chinh phti so 90/20011ND-CP v~ tr<1 giUp phat tri~n DNNVV, theo d6 xem phat tri~n DNNVV Ia rn(>t nhi~m Vl,l quan trQng trong chie'n ltt<1c phat tri~n

kinh te'- xa hQi, hi~n d'].i hoa da't nttoc

Tuy nhien, srf phat tri~n hi~n t'].i ciia cac DNNVV t'].i Vi~t Nam v§n khong tu'dng xung voi vai tro quan trQng ciia khu Vl/C nay trong n~n kinh te' MQt trong

so nhii'ng trCJ ng'].i ldn nha't rna cac doanh nghi~p nay dang doi m~t Ia srf thie'u von va thie'u Sl/ tie'p c~n d6i voi cac djch Vl,l h6 tr<1 phat tri~n kinh doanh (BDS) ciing nhtt cac chinh sach kinh te' vi mo khac ciia chinh phti Di~u nay c6 th~ do

chinh, h~ thong ngan hang Vi~t Nam trong vi~c cung ca'p cac ngu6n tai tr<1 cffn thiet M~,IC dich ctia f)~ tai nay Ia nghien cuu cac giai phap toan di~n voi trQng tam Ia caac giai phap tai chinh nh~m h6 tr<1 srf phat tri~n cac DNNVV trong hoan

- canh d~c bi~t hil$n nay, vi~c nghien cuu nay ra't quan trQng nh~m phat tri~n thanh phtln kinh te ti~rn nang nay trong giai do'].n phat tri~n tuong lai s5p tOi ctia n~n

ldnh te' Vi~t Narn

D~ tai nay sti' d1,1ng nhii'ng ly thuyet v~ cac DNNVV, v~ srf tie'p c~n cac ngu6n lrfc h6 tr<1 phat tri~n cac DNVVV va thrfc tr'].ng hi~n nay ciia cac DNNVV t<;li Vi~t Nam d~ tra loi cac cau hoi nghien cuu sau day:

khong?

'"' Cac DNNVV ciia Vi~t Nam c6 bj h'].n che khi tiep c~n cac ngu6n tai tr<1 khong? Nhii'ng ngu6n tai tr<J nao rna cac doanh nghi~p nay dang cftn?

3 Cac DNNVV Vi~t Narn c6 b! h~n che' tie'p c~n vdi d!ch v1,1 h6 tr(J phat tri~n

kinh doanh khong? Va nhii'ng djch Vl,l h6 tr(J phat tri~n kinh doanh nao rna

cac doanh nghit%p nay cftn khi khdi Stf kinh doanh hofj.c md fQng qui mo

3 Phudng phap nghien cuu:

a Phtidng phap phan tich

D~ tra IOi cau hoi nghien cuu thu nha't, phudng phap phan tich d!nh lu<;Sng du<;Jc su dt,mg b~ng each mo cl va so sanh cac s6Iit%u v~ tang tn.tdng kinh te', xua't khffu, lao d9ng, thu nh~p va du<;Jc th~ hit%n b~ng cac cong c1,1 nhtt bang bi~u,

h1nh ve nh~m d~ minh hQa tftm quan trQng tudng dO'i ctia cac DNNVV trong n~n

kinh te' Vit%t Nam V~ cac cau hoi nghien cuu cort l~i, ngoai phttdng phap phan tich thong ke mo ta va so sanh bang bang bi~u d6 th!, f)~ tai cling sti' dt,mg phuong phap di~n cuu va phan h~n s6Iit%u Phuong phap di~n cuu dung d~ pharr tich nhung va'n d~ v~ DNNVV bang each ke' thua c6 chQn lQc nhfi'ng cong trlnh

nghien cuu ngu6n tai tr<;1 rna cac DNNVV dang sti' dt,mg

D~ tai nay su d1,1ng s6Ii~u cua n~n kinh te' Vit%t Nam tit nam 1991 trd di S6

dt,tng, chu ye'u Iffy tu T6ng C1,1c ThO'ng Ke, cac bao cao v~ Vit%t Nam cua Ngan Ha.ng The' Gid'i va Quy Ti~n Tt% Qu6c Te' S61it%u dung cho phan tich di6n cuu c6

du<;Sc tu T6ng C1,1c Thong Ke, cac ke't qua khao sat do cac T6 chuc Qu6c te' va

trong nude nghien cuu v~ cac DNNVV d Vit%t Nam thtfc hit%n nhu cac t6 chuc UNIDO, B9 ke' ho~ch va dftu ttt- MPI; Dt! an phat tri~n Me Kong(MPDE), GTZ

- T6 chuc h<;Jp tacky thu~t :Due, Swisscontact, Vit%n nghien cll'u thttong m~i, Vit%n khoa hQc t~li chinh

c-Ph~m vi, dol tuqng nghien cuu

• Ph~m vi nghien cuu

Nhu da d~ c~p tieu chi pharr Io~i DNNVV trong nghien cuu nay du<;1c xac d!nh nhtt sau :cac doanh nghit%p c6 s6Iao d9ng dud'i 50 nguoi va so' vO'n dud'i 1 ty

d6ng Vi~t Nam dttqc coi la doanh nghi~p nho ; cac doanh nghi~p vU'a la cac doanh nghi~p c6 s6 lao d()ng tit 51 de'n 300 ngu'C1i va s6 v6n tit 1 de'n 10 ty d6ng nhung tieu chi con l~i nay phu hqp voi djnh nghia v~ DNNVV ciia Chinh phii trong cong van s6 681 da du'qc d~ c~p a tren

• Dol ttfQ'ng nghien cuu

Trong ph~m vi d~ tai nay, chung toi t~p trung phan tich nhung tac d()ng tich ctfc va tieu ctfc ciia cac chlnh sach tai chlnh, cac chlnh sach kinh te' vi mo, ciia khung phap ly va cac thii tl;IC hanh chlnh defi voi Sl/ phat tri~n cac DNNVV Chung toi cling c6 g~ng dtta ra nhftng kie'n ngh.i v~ cac bi~n phap cffn thie't cho vi~c cai thi~n cac chinh sach tren nh~m kh~c phl;IC nhung Vu'ong ffi~C trong qua trlnh phat tri€'n ciia cac DNNVV, giup cac DN nay phat huy he't ti~m nang ciia mlnh v1 d6 la d()ng h;tc phat tri~n (J Vit%t Nam

d- Ca'u true ctia d~ tai

Ngoai danh ffil;IC cac Bang, ffinh trong ph~m vi ciia cac chu'dng, ke't lu~n

va phl;l ll;IC, bao cao nay bao g6m cac chu'dng sau:

• Chu'dng 1: Nghien cuu ly thuye't

• Chu'dng 2: EHnh gia thlfc tr~ng phat tri€'n ciia cac DNNVV (J Vi~t Nam trong thai gian qua

• Chttdng 3: Nhung giai phap tai chlnh h6 trq phat tri~n DNNVV t~i Vi~t

N am trong thai gian tOi

Chu'dng 1 I CO SO L Y LU!N

St! phat tri8n h:;m che' ciia cac DNNVV Vi~t Nam c6 le m<?t ph~n do d~c di8m ciia cac doanh nghi~p nay Mt,Ic dich ciia chttdng nay la trlnh bay ly thuye't v~ cac DNNVV va kha nang tie'p c~n cac ngu6n ltfc d6 phat tri6n ciia cac doanh nghi~p

nay

Khai ni~m DNNVV chi mang tinh tttong d6i Cac tieu chi xac dinh DNNVV thay d6i theo m6i nha nghien CUll va m6i qu6c gia khac nhau Ba d~c di6m rna theo Uy ban Bolton (1971) hlnh thanh nen dinh nghia kinh te' cua m(>t doanh

nghi~p nho:

~ M9t doanh nghi~p nho Ia m(>t doanh nghi~p c6 thi ph~n tttong d6i nho

'*- Doanh nghi~p nay do chinh nhung chii doanh nghi~p ho~c nhung ngttoi hun v6n qmin ly theo phttong each rieng va khong thong qua m9t t~ng n!c trung gian

_ Doanh nghi~p nay c6 tinh d(>c I~p nghia Ia doanh nghi~p nay khong phai

Ia m9t b9 ph~n ciia m9t doanh nghi~p Ion bon, do d6 ngttoi quan ly kiem chii doanh nghi~p ttf do d6 ra nhung quye't dinh quan trQng ( Griffths &

Wall, 1999:69)

C6 nhi€u stf bie'n thien xung quanh khai ni~m nay nhtt Ia doanh nghi~p vi mo

va doanh nghi~p h9 gia dlnh, doanh nghi~p vita, doanh nghi~p hi~n d~i va doanh

s6t Trong nh6m nay, doanh nghi~p vi mo tttong dO'i khac so voi DNNVV

Theo m(>t hQc gia khac, tac gia Komai Janos, trong tac ph~m "H~ th6ng xa h<)i chu nghia", chttong 17 thl tieu chi phan lo~i c~n dtfa vao s6 lao d<)ng trong doanh nghi~p: DN nho thl c6 s6Iao dqng nho bon 100 ngttoi, doanh nghi~p vita c6 s6 lao d(>ng tit 101 nguoi de'n 1000 nguoi doanh ngh~p c6 s6 lao d(>ng tren

1000 nguoi la doanh nghi~p Ion Va theo ong thanh ph~n kinh te' ttt nhan ( rna chii yeu la cac DNNVV) c~n phai c6 dii nhung di€u ki~n sau d€ t6n t~i va phat

Tai san tli nhan phai dli<JC bao dam

,._ DN ttt nhan phai dtt<Jc nhln nh~n m(>t cac h<Jp phap, phai du<Jc ca'p gia'y phep d~ ho~t d(>ng

~ Quy€n du'<JC bao V~ v€ m~t phap ly d6i vdi tai san tlt nhan va cong ty ttt nhan

_ Chinh sach thue' blnh d~ng

Du'<Jc thlfc thi ta't ca cac h<Jp dGng

* Phai du'<Jc tie'p c~n voi tin dt,mg, ngo~i t~, nguyen v~t li~u va cac chinh sach khac ciia nha nude m(>t cac blnh d~ng

Ly thuye't Tan c6 f)i~n v€ doanh nghi~p bao g6m ba ye'u to': cong ngh~, t6i

da h6a l<;1i nhu~n va can b~ng thi tntC1ng.Trong ly thuye't Tan C6 Di~n, n€n kinh te' bao g6m m(>t s6Iu<;1ng ldn cac doanh nghi~p nho Tuy nhien, cac doanh nghi~p

trong mo hlnh Tan C6 Di~n nho m9t each d6ng nhfft va ranh gioi ciia cac DNNVV khong du'<;1c xac dinh Ly thuye't nay bi nhi€u phe phan Ly thuye't nay xem doanh nghi~p nhu' m9t c6 may Tuy nhien cac DNNVV c6 vi tri quan trqng

han Ci cac nuoc dang phat tri~n

1.1.3 Tieu Chf Xac I>inh DNNVV

i C5 Nh~t Ban, tieu chi xac dinh DNNVV du'<!c quy dinh trong "Lu~t co ban v€ DNNVV" nhu' sau :

./ Do'i vdi cac nganh san xua't: cac doanh nghi~p c6 s6 nhan vien thu'C1ng xu yen dudi 300 ngu'C1i ho~c c6 s6 v6n kinh doanh dudi 100 tri~u

Yen (tttong duong 900.000 USD) du'<Jc coila DNNVV

./ D6i voi nganh ban buon: cac doanh nghi~p c6 s6 nhan vien thu'C1ng xuyen dudi 100 nguC1i ho~c c6 s6 von kinh doanh dudi 30 tri~u Yen (tu'ong du'ong 270.000 USD) du'<;1c coila DNNVV

./ DO'i vdi nganh ban le va dich Vl,l: cac doanh nghi~p c6 s6 nhan vien duoi 50 ngu'C1i hoijc c6 so v6n kinh doanh duoi 10 tri~u Yen (tttong dttong

,._ Tq.i c<?ng hoa lien bang E>uc, tieu chi phan chia quy mo doanh nghi~p din

cu vao s6 htqng lao dQng va doanh s6 hoq.t dQng san xufft kinh doanh trong mQt nam cua doanh nghi~p nhtt sau:

Loq.i doanh nghi~p

Doanh nghi~p quy

monho Doanh nghi~p quy

mo vU'a Doanh nghi~p quy

mo IOn

S6lao d9ng (ngttoi)

10-499

>500

Doanh s6 hang nam (Tri~u DM)

<1

1-100

>100

V oi tieu thuc phan loq.i tren, DNNVV chie'm dq.i b() ph~n trong n~n kinh te'

lien bang E>uc

"*- 0 Han Qu6c, tieu chi xac dinh DNNVV dttqc quy dinh trong "dq.o lu~t co ban v~ DNNVV" ban hanh tit nam 1996 va de'n nay da dtt<;fc b6 sung, si'ta

d6i Theo ban si'ta d6i g§n day nhfft:

./ Trang llnh VtfC che' tq.o, khai thac xay dl.f'ng va che' bie'n: DNNVV

la doanh nghi~p c6 so' lao d()ng thttong xuyen dttoi 300 ngttoi va c6 t6ng s6 v6n kinh doanh dttoi 600.000 USD

~

./ Trong linh vlfc thttong mq.i va dich Vl.f: DNNVV Ia doanh nghi~p c6

s6 lao d()ng thttong xuyen dttoi 20 ngttoi va c6 doanh thu dttoi 500.000

USD/nam (ne'u la ban buon) va 250.000 USD/nam (ne'u la ban le )

*- 0 Malysia: bit ky doanh nghi~p nao c6 so' lao d()ng tit 100 ngttoi trC1 xu6ng

d~u du'qc coila doanh nghi~p nho; doanh nghi<$p c6 so' lao d()ng tit 101 de'n

200 ngu'oi du'<;fc coi la doanh nghi~p vua

i 0 Thai Lan: theo lu~t v~ DNNVV dtt<;fc Qu6c H9i thong qua cu6i nam

dai) va so' lao d()ng dttoi 200 ngttoi dtt<;1c coi Ia DNNVV

Qua xem xet vi~c xac dinh quy mo DNNVV cua m9t s6 nu'dc cho thffy c6 2 tieu thuc dtt<;fc nhi~u nttoc si't dl.;lng la lao d()ng va s6 v6n kinh doanh Tuy thu()c

va di~u ki~n Ct,I th~ cua m6i nude rna xac djnh muc dQ Ion be ctia m6i tieu thuc trong cac nganh

van ban phap ly chinh thuc nao ap d1.1ng cho cac DNNVV nen cac t5 chuc

d!nh, XUC tie'n va h6 tr<J DNNVV

duoi 8 ty d6ng va doanh thu hang thang duoi 20 ty d6ng T6 chuc tai chinh

qu6c te' nhtt UNIDO (ctia Lien h<Jp qu6c) h6 tr<J cho cac dt,I' an cua cac

Quy phat tri~n nong thon (thu()c ngan hang Nha mtoc) coi cac DNNVV la

khong qua 500 nguoi

ttac hanh chinh (khong phai la van ban phap ly) d~ xay dt,I'ng co che' chinh

trung blnh hang nam dttoi 200 ngttoi

DNNVV Theo d6 chinh phii Vi<$t Nam chinh thuc d!nh nghia DNNVV

doi tuqng a p dl)ng:

- Cac doanh nghi~p thanh l~p va ho~t d()ng theo Lu~t Doanh nghi~p;

- Cac doanh nghi~p thanh l~p va ho~t d()ng theo Lu~t Doanh nghi~p nha nu'oc;

- Cac hqp tac xa thanh l~p va ho~t d()ng theo Lu~t H9p tac xa;

- Cac h() kinh doanh ca th€ dang kJ theo Nghl dinh so 02/20001NE>-CP ngay 03 thang 2 Nam 2000 ciia Chinh phii v~ dang kY kinh doanh

Ly thuye't nay chia n~n kinh te' thanh hai khu vlf.c, nhi~u thu~t ngu dung d€

mo ta hai khu Vrf.C nay Trang s6 d6, " Khu Vrf.C chfnh thuc va phi chinh thuc" duqc sit dl)ng ra't ph6 bie'n Thong thu'ong cac thu~t ngu nay chl cac DNNVV m()t ben va cac doanh nghi~p qui mo IOn ben Ida (Schmitz, 1982; Moser, 1984b) T6m l~i, cac DNNVV la m()t b() ph~n ciia khu vrf.c khong chfnh thuc Tuy nhien, ranh gioi ciia cac doanh nghi~p nay trong khu vrf.c khong chfnh thuc khong du'qc xac dinh chinh xac

Day la ly thuye't ctla Cac Mac Ly thuye't nay nha'n m~nh hai phu'dng thuc san XUaUrong n~n kinh te', ffiQt ben Ia phu'dng thuc san XU<lt tu' ban chu ngrua chu£n mrf.c va ben kia Ia phu'dng thuc san xua't phi tu' ban chu nghla hay la phu'dng thuc s~n xua't hang hoa manh mun

Trong ly thuye't ctla :tviac, moi quan h~ ho~c lien ke't giua doanh nghi~p tu' ban chti nghia chu£n mrf.c va cac DNNVV la bat cong va slf t6n t~i ciia cac DNNVV trong ca u true cong nghi~p ra't huu fch cho ca~ doanh nghi~p Ion va Srf t6n t~i d6 khong th~ thie'u trong ca' u true cong nghi~p

Ly thuye't nay nhffn m~nh srf chuy€n d6i tit m()t h~ th6ng san xufft qui mo d6

SQ thO'ng tq rna trong d6 tfli tru'ong 6n dinh, lqi the' kinh te' theo qui ffiO, Srf tie't

dinh t6n t~i, de'n nhung qua trinh san xuat, san phffm va thi tru'C1ng nhi~u thay d6i va phan h6a hdn ( n~n san xufft nang d()ng)

Tom l(;li, nhung ly thuye"t nay chia n~n kinh te" thanh cac khu Vlf.c Ly thuye"t thu ba dttong nhtt thuye"t phlfC hon Ly thuye"t nay nha'n ffi(;lnh sl:f t6n t(;li cua cac DNNVV ben C(;lnh cac doanh nghlc%p IOn va giai thlch Sl:f Iinh d9ng va hlc%u qua cua cac doanh ngl:llc%p nay trong nhl~u khfa C(;lnh

M9t trong sO' cac d~c di~m quan trQng cua cac DNNVV la cac doanh nghic%p nay co th~ hii'u d1;1ng hoa ngu6n ll}'c san xua't BC1i vl cac doanh nghic%p nay co le

sit d1;1ng nhi~u cong nghc% tham d1;1ng lao d9ng va co d lc% vO'n tren lao d9ng nho hon cac doanh nghlc%p Ion Cho nen cac doanh nghlc%p nay co th~ t(;lo ra vic%c lam m9t each hic%u qua Bay la m9t l<;!i the' so sanh cua cac nttoc dang phat tri~n

(Kirkpatrick et al, 1984:212; Little,1987: 206; Ronnas et al1998)

Ba ye'u tO' rna c6 le h1m tang chi phi giao dich d6i voi ho(;lt dt)ng cua cac DNNVV Ia sl:f bfft can xung v~ thong tin, moi trttong chinh sach khong ttu dai va ban chfft cua ho9t dt)ng kinh doanh nho (Ramamurthy, 1998) Cac nha kinh te' hQc thu9c tntong phai th~ che' tin r~ng th~ che' ye'u ho~c m(;lnh (J cac mtoc dang phat

ro rang V~ quy~n Sd huu d cac nttoc nay }a Sl}' can trd chinh ye'u d6i VOi cac doanh nghic%p nay trong vic%c tie'p c~n v6n, di~U nay Se dti<;!C trinh bay d trang tie'p ~~·-·theo

Vffn d~ v~ sl}' tie'p c~n h(;ln che' cua cac DNNVV dO'i voi tin d1;1ng da dttqc quan tam tillau trong kinh te' hQC Uy ban Bolton(l971) bao cao ding qui rna cua doanh nghic%p anh httdng de'n chi phi huy d9ng vO'n, l<;!i the' cua cac doanh nghic%p qui rna Ion trong vic%c gianh dtt<;!c sl}' tai tr<! thttong du'<;!c mo ta nhtt Ia l<;!i the' tai chinh theo qui rna

a Lj tlmyet thong tin biit do'i xung

N6i chung, khai nic%rn thong tin khong dO'i xung du'<;!c hi~u nhu' la nhung sl:f khac bic%t v~ thong tin cac ben nilm duqc khi tharn gia vao m9t giao dich tren thi tru'ong Ngttoi rnua va nguoi ban c6 nhung nilrn bilt khac nhau v~ thong tin lien quan Sl:f thie'u vilng thong tin hoan hao giii'a nguoi mua va nguoi ban lam can trd

stf c9nh tranh hoan hao St! c9nh tranh hoan hao doi hoi thong tin d6i xung (:f\lacmillan Dictionary of ~lodern Economics, 1992: 19) Trong thi trttong hang

hmi, cac ben tham gia-ben mua va ben ban-tham gia trong cac giao dich tren thi tntong khong c6 thong tin giO'ng nhau v€ nhii'ng hang hoa giao djch Trong khia c1;1nh tfli chinh, Villanueva va Mirakhor(1990) da d!nh nghia thong tin ba't dO'i xung la tntong h<Jp rna ngu'oi di vay bie't ro v€ nii ro khong tra du'<Jc n<J ciia hQ hdn I a cac ngan hang Vl the' hang h6a giao d!ch tren thi tntong vO'n lien quan den

nii ro Cho cac DNNVV vay du'<Jc xem la nii ro nha't

Stiglitz va Weiss (1981) da djnh nghia muc tin dl)ng la tntong h<Jp rna trong d6 m<)t nh6m ngu'oi phan bi~t trong dan cu' khong th~ vay du'<Jc vO'n voi ba't cu muc

Hii sua't nao, voi m<)t muc cung tin dl)ng cho tntoc, ngay ca voi m(>t muc cung tin dt,mg din b~ng IOn hdn rna hQ c6 th~ vay E>inh nghia nay xem xet h~n muc tin dl)ng la tntong h<Jp gioi h~n v€ cung tin dl)ng

Trong slf thie'u v~ng thong tin ho~c thong tin khong can xung, cac ngan hang c6 xu huong phan lo~i nhung ngttoi vay ti€m nang va tac d<)ng len hanh vi ctia nhung ngu'oi nay Bdi vl cac ngan hang nay khong th~ xac dinh tht;tc te' va dfiy dii nhung d~c tinh nii ro ciia khach hang ciia hQ Cac ngan hang c6 xu httong dffy Iai sufrt len cao d~ bu d~p nii ro Tom l~i, mo hlnh nay c6 bah~ qua la: (i) E>O'i voi m(>t Hii sua't cho tru'oc, t6n t~i m<)t gia tri nii ro rna tren muc nii ro d6, l<Ji t11c kY VQng ciia doanh nghi~p se du'dng va doanh nghi~p quye't dinh vay;(ii) Khi lai sua't tang thl gia tri nii ro tren cung tang theo; va (iii) L<Ji tuc k:Y VQng ciia ngan hang c6 mO'i quan h~ ngu'<Jc voi nii ro ciia m6n ti€n cho vay Tuy nhien, hanh vi h~n

muc tin dl)ng ciia ngan hang c6 le khong d~ t du'<Jc ke't qua mong mu6n do va'n d€

S\f h,fa ChQn bfit }<Ji Va tam ly y l~i

b Lj tlmyet h{lll muc tin d{mg va S{t l{la Ch(Jll biit l{li va tiim lj y l{li

Slf llfa chQn ba't l<Ji la slf llfa chQn ctia nguoi cho vay d€ quyet dinh cho nhii'ng ngttoi c6 le c6 nhi€u kha nang Jam an kern hi~u qua vay vO'n Slf ch<;>n ba't l<Ji c6 quan h~ ty 1~ thu~n voi muc Hii sua't (Cosci, 1993; Giovannini, Sikorski, 1996; Hillier, 1997) E><)ng cd Vl) l<Ji ho~c hanh vi ba't l<Ji ti6m fin xay ra sau khi m<)t khoang ti€n du'<;1c cho vay Ngttoi cho vay lo sq v€ mO'i nguy h~i r~ng nguoi vay c6 le sii' dt;mg khoang ti~n du'<Jc vay khong hi~u qua ho~c theo each khong mong d<Ji

Theo Stigliz va Weiss (1981), voi gia dinh ngu'oi vay thu<)c lo~i s<;1 rtii ro, thl c6 nhung tru'ong h<;1p khong phai la t6i u'u d6i voi ngan hang d~ tang yeu du v€ the cha'p ciia nguoi vay Yeu cfiu v€ the' cha'p ra't quan trQng dO'i voi DNNVV la nhung doanh nghi~p c6 tai san h~n che' Ngoai ra khi cho cac DNNVV vay, va'n

d~ Stf ltfa ChQn bfit }<Ji va dt)ng Cd V\1 }<Ji cang nghiem trQng bdi vl thong tin V~

ho~t dt)ng kinh doanh ciia cac doanh nghi~p nay thllong ngheo nan

c Lj thuyti thong tin khong dtfi xung va slf phlin chia thi tnJilng tin d11-ng

Cossi ( 1993) v6i stf hi~n di~n ciia thong tin khong do'i xung, thi tr11ong tin dlJng bi phan chia dang k~ Thong tin khong do'i xung nhi~u hon trong nhung thj tntong c6 nhi~u doanh nghi~p nho Ne'u gia dinh rAng m<?t st! tang len cua yeu cffu the' cha'p khong dftn de'n st! chQn ba't lqi va d<)ng cd V1J lqi, thl muc dt) thong tin ba't do'i xung cao se lam cho ngan hang tang yeu cffu the' chffp Nhll v?y, cac doanh nghi~p nho v6i kha nang c6 t~li san the' cha'p tha'p se bi h~n che' tin d1,mg

1.3.2 DNNVV va thi tntO'ng tin d1Jng khong chinh thuc

Jain (1998) quan sat thffy ding d nhi~u nl16c dang phat tri€'n, cac doanh nghi~p

nho vay Ca khu vtfc chinh thuc va khong chinh thuc Theo ong, CO hai Stf giai thich cho hanh d<?ng d6ng thoi nay Thu nha't Ia h?u qua ciia st! ki€'m soat ngo~i

sinh ap d~t len khu vtfc chinh thuc (Bell et al, 1997; Bell; Kochar, 1997) Stf giai thich thu hai dtfa tren nhii'ng ly thuye't v~ h~n muc tin d1,1ng; Stiglitz va Weiss (1981) da l?p luc}n rilng do thong tin khong dO'i xung va stf chQn bfft lqi, cac ngan hang khong c6 d<?ng ltfc d€' tang lai sua't dap l~i nhu cffu tin dl;lng tang cao, thay vao d6 hQ se d~t ra muc Hii sufft du'oi muc can b~ng thi trllong va ap d~t h~n muc muc tin dl;lng Chinh h~n muc tin dl;lng cua ngan hang da t~o ra nhu cffu tai tr<!

phl;lc v1,1 cho nhii'ng ngu'Cfi vay bi ngan hang lo~i ra

1.3.3 H:;m che' tai chinh cua cac DNNVV lJ cac mi8c dang phat tri~n

a Valz di thong tin

Nhii'ng Iy do v~ stf h~n che' tai chinh ciia cac DNNVV c6 th€ xufft phat til' hai ngu6n Thu nhfft, d6 la net d~c tntng ph6 bie'n ciia mt)t h~ thO'ng tai chinh cua ffiQt nu'6c trong giai do~n dffu cua Stf phat tri€n Thu hai, ban chfft va d~c di€m cua cac DNNVV c6 le la nhii'ng ly do cua st! h~n che' v~ tai chinh Nhii'ng giai thich nay xufft phat tu kha nang gioi ·h~n ciia cii vien chuc ngan hang lftn chii doanh nghi~p nho

b Valz di yeu ctiu the' chiip va quyin slt hilu

Cho DNNVV vay n6i chung du'<;fc xem nhll rui ro nha't Ty 1~ s5 ti~n vay tren gi:i tr! tai san thu'ong duqc xem nhu' mt)t trong nhii'ng ye'u tO' quye't djnh co band~

danh gia nli ro tin dt,mg Ntu s6 tit~n vay nho hdn gia tii tai san, ngu'C1i cho vay luon Iuon c6 th~ sa huu tai san va ban chung d~ trang trai cho khoan ti~n cho vay trong tnt<1ng h<jp khong hoan tra B6i voi SMEs, tY 1~ nay thuC1ng tha'p hdn cua doanh nghi~p Ion Tuy nhien, theo Jaffee and Renaud (1997), trong nhung n~n

kinh t€ dang chuy~n d6i, ngu'C1i cho vay g~p kh6 khan khi lam di~u nay vlly do

c Nhilng nghien cuu thlfc tl

Nhung nghien cuu thlfc t€ v~ slf ti€p c~n v6n cua cac DNNVV du'<jc d~ c~p

dtn trong nhi~u tac ph§m Va'n d~ nay du'<jc ki~m nghi~m thlfc t€ trong nhi~u

khia c~nh

Thrr nha't la slf khong hi~u qua ciia h~ thong ngan hang (J cac nuoc dang phat

lu'<jng d~ nghien cuu cac doanh nghi~p a Bai Loan va hQ da cling di de'n m<?t ktt

hang khi quy€t dinh cho vay

nghi<$p Ion Trong linh vlfc nay, Yang va Shea (1997) trong bai vie't so sanh ca'u true tai chinh va ngu6n tai tr<j cho cac doanh nghi<$p nho va IOn a Bai Loan da phat hi~n ding: cac DNNVV a E>ai Loan du'C1ng nhu' thitu slf tai tr(/ ben trong va

hQ dlfa nhi~u vao ngu6n vay ben ngoai Ngu<jc I~i, cac doanh nghi~p IOn dlfa

h.~ "" ~ h~

-~·-·· n I€Uvao von cop an

Thu ba, nhung ngu6n tai tr<? cho cac DNNVV da d1t<;5c nghien cuu trong nhi~u

cong trlnh OECD (1994) da nghien cuu cac doanh nghi<$p vi mo va khung th~

che' 2J cac nttoc dang phat tri~n T6 chuc nay da khao sat 2.223 doanh nghi~p vi

mo d bay nu'oc: Algeria,Tunisia, Nigeria, Swaziland, Thailand, Ecuador and Jamaica HQ da phat hi<$n ding, thu nha't, nhii'ng di~u do ngan hang d~t ra la hoan toan khong phu h</p voi cac doanh nghi<$p nho va vi mo, bai vl nhung di~u ki~n

d6 du'<jc a p dt,mg cho cac doanh nghi<$p Ion Thu hai, khu vlfc tai chinh khong chinh thuc khong th~ thay th€ vai tro· cua ngan hang trong vi<$c tai tr<! cho cac doanh nghi~p nho va vi mo Ba la cac doanh nghi<$p nho va vi mo hoan toan dlfa vao ti€t ki<$m cua hQ va ti~n vay tu gia dlnh va be b~n

E>~ ke't lu~n, slf khao sat ly thuye't da th~ hi~n slf phat tri~n cua cac DNNVV

la ra't quan trQng a cac nu'oc dang phat tri~n Cac doanh nghi<$p nay ph~n IOn giai quye't cong an vi~c lam Cac ly thuye't song hanh cho tha'y cac doanh nghi<$p nay

Ia m9t phffn khong th~ thle'u cua ca'u true cong nghi~p Tuy nhlen, m<)t trong s6

nhung co che' chung Ia cho cac doanh nghl~p nay b! gioi h~-n d~ tie'p c~n v6n (J

cac nude phat tri~n va dang phat tri~n bilng each sii' dt.~ng Iy thuye't h~n muc tin

DNNVV <1 Vi~t Nam va slf tie'p c~n v6n bi h~n che' dlfa tren nhii'ng nghien cuu ly

thuye't

1.4.1 Thue mua tai chfnh

a St! hinh thlmh va phat triin ciia nghi?p v{l cho thue tai chinh

17/511995 De'n 911011995 chinh phu ban h~mh nghi d!nh 64 CP "Quy che' t?m thoi v€ to chuc va ho?t d<)ng cua Cong ty cho thue tai chinh t~i Vit$t Nam" Ngay 9/2/1996 Th6ng d6c NHNN-VN c6 thong ttt s6 03/TT-NHS httong dfrn thlfc hit$n quy che' t?m thoi v€ to chile va ho?t dong ciia Cong ty cho thue taichinh t?i Vi~t

Nam De'n 02/05/2001 Chinh phii da ban hanh Nghi dinh 16fNI)-CP v€ to chile va ho?t d9ng ciia Cong ty cho thue tai chinh thay the' Nghi d!nh 64/CP ngay

huu dO'i voi tai san d6 Ngttoi thue sli' dt.~n_g tai san thue va thanh toan ti€n thue trong su6t thoi h?ll da du'~C thoa thu~n va khong du'~C hiiy bo h~p d6ng tru'OC h(_ln Khi ke't thuc h~p d6ng thue, ben thue du'~c chuy~n quy€n sd huu, mua l?i

d nhi€u qu6c gia tren the' gioi, thue mua tai chinh voi nhii'ng u'u the' ciia n6 c1ii clu'~c ap dt.~ng pho bie'n va r9ng rai voi nhii'ng hlnh thuc bie'n th~ ra't da d?ng Trong di€u kit$n n€n kinh te' nude ta hi~n nay, n6 Ia m9t ngu6n v6n trung va dai

h~n (trong nude lfrn nttoc ngoai) ra't dn thie't cho cac DNNVV d~ tlm dtt~c ngu6n

tai tr<;1 d~u tu' may m6c, cai tie'n cong nght$, day Ia mQt can ng~ilon d6i voi qua

trlnh phat tri€'n hit$n nay cua cac DN n6i chung va DNNVV n6i rieng

c lfu nhllf!c diim cud loq.i hinh cho thue tai chinh

E>U'ng dttoi g6c d9 cua ben di thue thl thue tai chinh dtt<;1c xem nhtt la mua m{>t

thie't bi b~ng mQt khoan vay du'<;1c bao dam va tai san du'<;1c dem ra lam bao dam

chinh Ia tai san du'<;1c cho thue Cac di€u khoan cua h<;1p ddng cho thue c6 th€' so

sanh VOi nhfi'ng di€u khoan rang bUQC rna ffiQt ngan hang Se du'a ra khi h<;> ch{p

thu~n m(?t khoan vay c6 bao dam Nhu' v~y thue tai chinh du'<;1c xem nhtt la m{)t

ffinh 1.1 So sanh ho~t d(?ng mua so voi di thue tai san

Mua tl'li san Cong ty A mua tai san va sii' dt,mg

tai san nay; Ngu6n tai trq c6 tM

Cac cong ty san xwit

Cong ty A mua tiii sa

!n!C tie'p tU nhi'l san xuift

Thue tai san

huu tai san

Cac rong ty san xua't

san may m6c thie't

bj tlt nha San XUllt

cac co dong tili trc;t

cho c6ng ty c6ng ty

Cac nha cho vay va cac ce> dong

Nha cho vay

N6i r6 hdn thue tai san Ia qua trlnh dtt<;1c quy€n sir dt,mg, khai thac cac tlnh

nang hCi'u ich cua tai san nhu'ng khong c6 quy€n so huu n6 Vit$c sii' dt,mg tai san

c6 th~ ch<;>n h,ta phttong each mua t?li san d6 nen vic$c lt,ta chQn thue hay mua dftn den cac n()i dung tai tr<;1 thay the' nhau nhtt hlnh 1.1

Hfiu het cac tai san trong thue tai chfnh la cac tai san mdi Ben di thue xac dinh lo;;ti tai san cfin dung va kY h<;Jp d6ng vdi ben cho thue Ben cho thue se mua nhfi'ng tai san nay tn!C tie'p tit cac nha san xu{t Va SaU d6 chuy~n cho ben di thue

sit dt,mg Lo;;ti hlnh thue tai chinh nay dtt<;1c gQi la thue tn!c tiep (direct lease) Thue tai chinh c6 nhfi'ng d~c di~m quan tr<;>ng sau:

,._ Trong thue tai chinh thl ben cho thue se khong cung ca'p dich v1,1 bao trl va cac djch Vl,J khac kern theo

*- Trong thue tai chinh, thl ben cho thue se nh~n dtt<;1c cac khoan thanh toan

Ben di thue thong thttC1ng c6 quy~n ttu tien tiep tl,J.C thue l;;ti tai san khi h<;Jp d6ng he't h;;tn

Tuy nhien, trong hfi u het cac tru'C1ng hqp thue tai chinh, khong cho phep ben di thue huy ngang h<;1p d6ng N6i each khac ben di thue phai c6 trach nhi<%m thanh toan ta't ca cac khoan ti~n thue theo dinh kY va phai cha'p nh~n d6i m~t vdi rui ro khong th1,I'c hi<%n dtt<;jc cac nghia V1,J tai chinh nay hay riii ro pha san

Tu nhii'ng d~c di~m tren rna chu ye'u la tit d~c di~m thll' hai, phttong thll'c tai

tr<;1 bang thue tai chinh c6 th~ dtt<;1c lt,ta ch<;>n thay the cho cac phttong thll'c dfiu tu' mua tai san

1.4.2 Quy d~u tu m~o hi~m va ngu6n tai trQ' dai h~n cho DNNVV khO'i sf!

a Quy ddu ht m(lo hiim Ia gi?

· Von m~o hi~m la ngu6n tai chinh cung cilp cho cac cong ty tu' nhan dttoi hlnh thll'c v6n c6 phfin ho~c cac khoan dffu ttt gfin gi6ng nhtt v6n c6 phffn c6 thC1i h;;tn tren trung blnh (3-5 nalli) S6 c6 phffn danh dtt<;1c trong cac cong ty nh~n v6n dfiu tti c6 th~ la thi~u sO' it oi ho~c H~n de'n da sO' M1,1c tieu dfiu tti la tim k.iem dti<;jc khoan thu nh~p v6n cao hon mll'c trung blnh Khoan thu nay trd thanh hi<%n th1,I'c sau khi khoan dfiu ttt dtt<;1c ban cho mQt nha kinh doanh chll'ng khoan ho~c nhU' hi~n tttqng ph6 bie'n hon d cac nude chau A Ia ban cho cong chung Ben c;;tnh

chien ltt<;1c, httdng d~n cac cong ty nh~n v6n dfiu ttl' bttoc sang giai do~n tang trl.l'dng tiep theo va chuffn bi s~n sang d~ cong ty dtt<;1c chuy~n giao cho cac c6 dong khac Nhii'ng ttt va'n nay la m9t d~c di~m quan tr<;>ng va d~c thu cua v6n

m~o hi~m E>~c bi~t, cac nha d~u tli c6 m(>t vi tri trong h(>i ddng quan tri ctia cong

khac, cac chuyen gia quan ly VOn mC;tO hi~m CO th~ tac d(>ng toi St;( phat tri~n cua cac cong ty nh~n von d~u ttt Cac cong ty quan ly von m~o hi~m khac nhau d~t

ra cac trQng tam khac nhau v~ muc d(> tham gia Muc d(> tham gia c6 th~ I~ toi

giu da s6 c6 ph~n Thu~t ngi? von mC;tO hi~m trong dinh nghla nay CO th~ dti<;jC sii' dl:lng cung nghia voi thu~t ngi1 von c6 ph~n ttt nhan

b Lj thuyit vi _Quy dtiu ttt mt;zo hiim va ngudn tai tr(l dai ht;zn cho DNNW khlli

Slf

Trong giai do9n khoi st;l' voi muc d(> rtii ro kinh doanh qua cao DNNVV nen tlm m9t ngu6n tai tr<;i thich h<;ip nao d6 nh~m hl;ln che' rtii ro tai chinh, tranh vi~c

tl;l.O ra rtii ro t6ng th~ vtt<;jt qua muc chiu dl,l'ng ctia DNNVV V~y trong giai do~n

nay DNNVV nen chQn ngu6n tai tr<;J nao? Va ai se la nha d~u ttt dam cha'p nh~n

rtii ro cao d~ tai tr<;j cho DNNVV?2

Bat cu ca'u true tai chinh nao thl thanh phfin ctia n6 ciing gdm hai ngu6n cd

ban la n<;J va v6n c6 phfin C6 ba li do d~ DNNVV khong sii' d1:1ng n<;J trong ca'u true tai chinh ctia mlnh o giai dol;ln nay la :

·4- Thu nhfft: Khi vay n<;1 d~ tai tr<;J trong c!u true v6n, DNNVV phai the' chffp tai san E>i~u nay gay kh6 khan cho DNNVV moi khoi st;( vi trong giai doC;tn nay tai san cua DNNVV con rfft it chua dti d~ dap ling nhu cfiu vay ctia DNNVV

i- Thu hai : Ne'u·ngan hang cho DNNVV vay rna khong d~t n~ng de'n tai san the' chffp thi DNNVV phai tra cho ngan hang m(>t Hii sufft rfft cao, di~u nay

Ia dudng nhien vl rui ro cua vi~c thu hdi n<;J khong dtt<;jc rfft cao va rui ro nay se dtt<;Jc tinh vao HH sufft cho vay cua ngan hang Tuy nhien Hii sufft trfin se khong cho phep lam di~u nay (trfin Hii suat thttong ap d1:1ng o cac mtoc dang phat tri~n trong d6 c6 Vi~t Nam)

~ TS Nguy~n Til! Uyen Uyen, Quy diu tu' m~o hi~m chie'n lu'c;1c tai trc;1 toi u'u doi vdi cac doanh nghi~p

* Thu ba : Cho du ngan hang cho DNNVV vay, cho du la:i su!t tr~n cho phep, DNNVV cling khong nen vay, bdi vllt1c nay, n~u vay n<;1, DNNVV

se phai ganh emu riii ro tai chinh r!t cao

Nhtt v~ y, trong giai do~n khdi sf! vdi muc d9 nii ro kinh doanh r!t cao thl tai

v6n c5 ph~n cling kh6 rna huy d()ng dtt<;1c do DNNVV khdi sf! thttong khong du cac tieu chuffn c~n thie't cua uy ban chung khmin trong vi~c phat hanh chung khoan ra cong chung M~t khac, v6i muc d9 riii ro t5ng th~ cao cua DNNVV se chi h!p dfin dttqc cac nha d~u ttt mq.o hi~m-nhii'ng nha d~u ttt san sang d~ ch!p

cac nha d~u ttt r!t quan tam den vi~c h9 se nh~n c5 tuc hay dq.t dtt<Jc thu nh~p

qua chenh l~ch do chuy~n nhttqng v6n Tuy nhien, chinh sach c5 tuc d~ ngh! cho m9t cong ty m6i khdi sf! thttong la ty 1~ chi trii c5 tll'c b~ng khong Them vao do, dong ti~n cua m()t DNNVV mdi thanh l~p thttong la am d muc cao va c~n cac ngu6n ti~n mOi cho cac co h()i d~u tu' c6 san ciia cong ty Neu tai tr<;1 b~ng n<;1 vay khong thich h<;1p, thl phai b~ng v6n c5 ph~n tll'c Ia n~u cac nha d~u ttt doi hoi c6

tt1c, hQ cling phai d~u ttt them ti~n vao DNNVV d~ chi tra cho c5 tuc nay Trang m()t thi trttong hoan hao di~u nay c6 th€ ch!p nh~n dtt<;1c, th~ nhttng do trong thl,l'c te" chi phi giao dich di vOi vi~c huy d()ng v6n c6 ph~n mdi ra't t6n kern cho cac DNNVV rui ro cao mdi khdi sl,l' Cac chi phi nay khong nhung cao rna con kha c6 d!nh; nghia la chi c~n m()t huy d()ng nho v€ v6n c5 ph~n cling se phat sinh m()r khoan chi phi r!t t6n kern Cac chi phi nay bao g6m cac chi phi v~ phap 1:9

va chi phi chuyen mon phai tra Vl v?y, vi~c tra c6 tile va huy d()ng c5 ph~n mdi thay the' cho ngu6n ti~n chi tra c6 tuc nay 1a khong h<Jp 1:9

T6m lq.i, trong giai doq.n khdi sl,l', vdi cac d~c di~m v~ nH ro da trlnh bay, kha nang tai tr<;1 b~ng v6n vay liln v6n c6 ph~n d~u khong khii thi The' thl, cffu trUe von trong giai doq.n nay nen dtiQC tfli tr<J b~ng gl? Qua nghien CUll, cho tha'y : tai

tr<;1 b~ng phat hanh trai phieu, b~ng tin dl).ng thue mua, hay thu hut v6n cua cac nha dffu ttt khong ch!p nh~n riii ro cao d€u khong thf!c hi~n dtt<;c rna chi c6 ngu6n v6n m~o hi~m tu cac quy dgu ttt m~o hi~m la thich h<;1p nha't; bdi cac quy dgu ttt m~o hi~m Ia m9t diflh che' tai chinh trung gian chuyen d~u ttt vao cac DNNVV mdi khdi sf! nh~m mong dqi m()t sl).' gia tang thu nh~p cao hon mile blnh quan d€ bu d~p cho riii ro ciia khoan d~u ttt c6 mile d9 cao hon muc blnh quan Chi c6 cac nha dgu tu' nay m6i san sang ch!p nh~n rtii ro cao d~u ttt vao cac DNNVV mdi khdi sl).' dttdi nhi~u hlnh thuc d~u ttt da d~ng Bttong nhien cac nha

dftu tu' von m~o hi~m nay se yeu cftu m9t ti sua't sinh l<;1i cao d~ bU d~p cho nii ro cao rna hQ phai ganh ch!u TI sua't sinh l<;1i cao (J day chi th~ hi~n (J phftn chenh

gia tri ban dffu cua chung chu khong phai la phffn l<;1i tUc rna nha dffu tu' nh~n

du'<;1c BCii vlluc nay do htu lu'<Jng ti~n t~ trong nam ra't tha'p, th~m chi bi am da lam cho l<Ji tuc c6 phftn bilng khong

, ,.">

PHA T TRIEN DNNVV

D!ch Vl,l h6 tr<J kinh doanh- BDS3 Ia cac d!ch V1,l cftn thie't du'QC doanh nghi~p sli' dl,lng d~ h6 tr<J ho~t d(>ng san xua't kinh doanh va tang tru'dng cua mlnh va dtt<;1c cung ca'p m9t each chinh thuc ho~c khong chinh thuc Cac thi trttdng D!ch v1,1 phat tri~n kinh doanh d~u bao g6m nha cung ca'p dich v1,1 ho~t d(>ng theo nguyen t~c thttdng m~i ho~c nhd ngu6n tai chinh cong

Dich v1,1 BDS c6 th6 giup DNNVV tie't giam chi phi, tang hi~u qua ho~t d9ng, tie'p c~n thi tru'dng moi, tang doanh thu, cai tie'n nang sua't va tang nang ll,l'c c~nh

tranh tu d6 dtta de'n tang trttCing Tuy nhien, cung voi nhi~u h~n che' khac, thi trttong BDS (J Vi~t Nam ho~t d(>ng con kern hi~u qua ciing la m9t trong nhung nhan to can trd sl,l' phat tri6n cua cac DNNVV Ngttdi ta u'oc tinh rang djch V1,I

pha t tri~n kinh doanh hi~n chi chie'm khoang du'oi 1% t6ng san ph§'m quoc n9i (GDP)cua Vi~t Nam so voi muc trung blnh la 10% t?i cac nttoc c6 n~n kinh te' th.j

trttong truy~n thong Nhung h~n che' v~ cha't lu'<Jng va ngu6n cung cua cac Djch v1,1 Phat Tri~n Kinh Doanh cho DNNVV du'<Jc coi la m9t trong nhung di~u d§:n· din muc d9 h~n che' trong vi~c thue ngoai m9t so d!ch v1,1 kinh doanh "khong phai Ia chinh" cua m9t doanh nghi~p E>ay Ia m9t nhan to anh hu'dng nghiem trqng toi nang sua't va tinh c~nh tranh cua cac DNNVV (J Vi~t Nam

voi Sl,l' phat tri6n cua doanh nghi~p, tU vi~c tu' vffn quart ly doanh nghi~p (chie'n lu'<JC kinh doanh, chie'n }u'<JC CC).nh tranh,ke' toan Va tai chfnh, Va nhan Sl,l') cho dtfn cac dich Vl,l h6 tr<J v~ phap ly va cong ngh~ thong tin M9t solo(J:i hlnh djch Vl,l,

nhu' ke' toan-ki6m tmin, djch Vl,l V~ may tfnh, thong tin, internet , }a tu'dng doi phat tri~n do nhu cffu n9i tCJ.i cho cac lo?i djch V1,l nay da tu'dng doi cao (J cac doanh nghi~p Ttt va'n quan ly(cung ca'p cac giai phap cho quan ly) Ia cac cong

3

Business Development System

vi~c phuc t(}.p doi hoi cac Icy nang va kie'n thuc chuyen mon cao, do v~y thl tntong cho cac lo(}.i d!ch V\1 nay hi~n t(}.i vfin con ra't h(}.n che'

Voi co sd tren, Chu'ong trlnh Phat tri~n Kinh te tu' nhan (MPE>F) vaT6 chuc Hqp tac Ky thu~t E>uc (GTZ) hqp tac voi Swisscontact da thlfc hi~n m9t nghien cuu v~ nhu cffu ciia SMEs v~ cac d!ch V\1 h6 trq kinh doanh(BDS) t(}.i Vi~t nam vao nam 2002 va d~ tai se sii' dl;lng nhii'ng ke't qua nay cho ml;Jc tieu nghien ctl'u ciia mlnh

Nhii'ng trd ng(}.i nao c6 tac dqng xa'u nha't den tfnh hi~u qua cua cac thi tru'ong BDS? Kinh nghi~m qu6c te va ket qua danh gia cua nghien cuu cho tha'y nhii'ng va'n d~ thi tntong bfft lqi d6i voi slf ph£it tri€n cua BDS bao g6m:

• Chu DN thieu thong tin c6 cha't lu'qng t6t v~ dich vl;J;

• Van hoa kinh doanh khong khuyen khich vi~c thue ngoai cac d!ch Vl;l;

• Chfit lu'qng cac dich Vl;J thu'ong thffp;

• Thieu cac san phffm dich Vl;J phu hqp;

• Marketing djch Vl;J chtta t6t va

• Thi tntong emu slf qmin ly va ki€m soat cua chfnh phu

E>ay phai dttqc coi Ia nhii'ng ttu tien hang dffu cua cac bi~n phap h6 tr<;i chinh sach va cua cac chttong trlnh dt! an

Chu'dng2

NAM TRONG THOI GIAN QUA

Chu'dng nay nham cung ca'p srf hi~u bie't chung v~ cac DNNVV trong thC1i gian qua Voi ffil,IC dich d6, dffu tien chu'dng nay se phan tich nhung d~c di~m cua DNNVV va nhung h;,~.n che' cua doanh nghi~p nay Phffn sau d6 se trlnh bay nhung net chinh cua h~ th6ng tai chinh va nhung ngu6n tai tr<;1 cung nhung h;,tn che' cua n6 Tie'p theo se khiio sat thrf.c tr;,~.ng h~ tho'ng h6 tr<;1 phat tri~n kinh doanh- BDS hi~n nay (J Vi~t Nam do'i voi cac DNNVV Va cu6i cung la danh gia kha nang xua't khfiu cua DNNVV va ho;,~.t d9ng h6 tr<;1 xuc tie'n xua't khfiu rna chinh phu vua qua da lam d6i voi DNNVV

Theo tieu chi phan lo;,~.i drf.a vao t6ng gia tri v6n, trong t6ng so' 23.708 doanh

nho (1995) thl c6 toi 20.856 doanh nghi~p la cac DNNVV chie'm ty I~ 87.97% De'n nam 2000 trong t6ng so' cii nu'oc c6 44.288 DN thl cac DNNVV vftn chie'm ty

I~ ap diio la 81,97% trong t6ng so' cac doanh nghi~p va 2 nam de'n nam 2002 sau

50% len de'n t6ng so' DN trong cii m.toc Ia 62.908 va trong d6 DNNVV chie'm de'n

-86,18-% trong t6ng so' cac doanh nghi~p (xem bang 2.1)

T6ngs6 Ty trQng Tflngs6 Theo qui mo ngu&n v6n

trong ca ty d&ng den dttoi den dttoi Mn dttcH

S6 DNNVV thrf.c te' dang ho;,tt d9ng trong cac nganh kinh te' tinh de'n 31112/2002la 54.216 DN so voi nam 2000 tang blnh quan 25%/nam Trong d6:

~i:) G!AO DVC VA E>AO TP,.O

:·f\UuNG DH KINH TE TP.HCM

THU VIJ?;N r-

• DNNVV lo~i hlnh DNNN c6 1763 DN, giam blnh quan 15%/nam ( g~n

Trang 3 niirrz:~Jfnh den, th~i dilm ilui~g

1-2003, sau khi iUQtdoaril)ngl)iQp chinh thuc'di vizo c~c sdng thl dlj ~o : 'f::?~:·'J3%;~> • · -~ ,: ·:

'~ -·~:~.- -·,·>~~\ ~,~;t:>~:[~~ ~ "~{;., :~

• 55.20() doanh fighi?p mui.,dyf!c liJil.rz.hfQ.p

thea liiq_t 'libanh ng~i~p·· ·'"sF -~~yi·1<~?:~.:~~~::~.<

• 18.000 doanh nghi?n hi?n huu dii diing kj

chuyln ddi logi hinh va1chulch truung miJ

· rl)ng ·· ~- ~- -

• H&~ lff/cd~··doanh nghi?;·nuJi thaizh ll)p

Ha Nl)i, :Da nilng, Binh Dwng, DOngJzai Hlli ohimf! ·~·- ~ ·~ ,;; .,:· ~' ~

Hlnh 2.2 Ty trQng DNNVV trong t6'ng sfi D~ ca m.t&c qua 3 nam ~0,2001_ va 2illU_

Trong khu vrfc cac DNNN thl DNNVV da c6 srf svt giam dang k~: ne'u nam

2000 DNNVV chie'm ty trQng 43,34% thl de'n nam 2002 chi con chie'm ty trQng 32,87%: day Ia ke't qua cua tie'n trlnh cai each DNNN theo httong c6 ph~n hoa, hay ban khmin, cho thue DNNN trong thoi gian vll'a qua Trong khu vrfc ngoai DNNN thl DNNVV chie'm cy trQng g~n nhu' Ia tuy~t do'i: trong DNTN chie'm 99%, trong cong ty h<Jp danh chie'm 100%, trong cong ty TNHH chie'm 90%, trong cong

n6i ding h~u he't cac doanh nghi~p ngoai qu6c doanh da dang kY Ia cac DNNVV 2.1.2 V~ m~t s6Iao dQng

Theo bang 2.2 thl ne'u phan lo<;1i DNNVV theo tieu chi Ia s6 lao d9ng thl cac DNNVV v~n chie'm ty trQng ap dao: qua cac nam g~n day 2000; 2001; 2002 cy

trQng DNNVV v~n dao d9ng xung quanh muc xa'p xi 95% t6ng s6 DN Tuy nhien v€ con so' tuyl;H d6i thl so'lttqng DNNVV da c6 srf gia tang m~nh me tu 39.897

DN trong nam 2000 da tang len de'n con so' 59.831 DN hay tang 51,28% Ke't qua th6ng ke cho thffy ciing nhu' phan theo tieu chi quy mo v6n, DNNVV da c6 slf gia tang m(;lnh khi lu~t DN chinh thuc di vao ho(;lt d9ng 01-01-2000 (hlnh 2.3)

nghi~p trong tlfng ' Duoi 5 Ttl' 5 Ttl' lO Ttl' 50 Tlt 200

Hinh 2.3 : S6Iu(jng DNl'lvV trong tfi'ng s6 doanh nghi~p (theo qui mo lao dqng)

Hlnh 2.4 : Ke't diu DNNVV theo qui mo lao dQng

5 de'n 50 lao dQng da CO Stf gia tang rn~nh me VOi tfJc dQ tang len de'n g§n 100%

tit narn 2002 so voi narn 2000 di~u nay cling cho th{y lo~i hlnh DN c6 quy rna nho dttoi 50 lao d9ng dang Ia xu the' phu h<;1p trong di€u ki<%n n€n kinh te' Vi<%t Nam hi<%n nay (Xern hlnh 2.4) Tie'p theo sau Ia lo~i hlnh DN c6 quy rna tit 50-

100 lao d9ng ciing c6 stf gia tang m~nh khoang 20% tit nam 2002 so voi narn

2000 Loq.i hlnh DN vita c6 s6 lao d()ng IOn han 100 lao dQng khang c6 stf bie'n d()ng dang k€ nao V~y tit khi lu~t DN ra doi va di vao ap dl;lng (2000) s6lttqng DN:N'VV phat tri~n chu ye'u la trong nh6rn DN nho c6 s6 quy rna lao d()ng tit 5-

50 lao d()ng

2_.1.3 Phan bO' DNNVV theo cac nganh kinh te"

Theo bang 2.3 thl ho;;tt d9ng chu ye'u cua cac DNNVV la trong cac lTnh VlfC thl1C1ng m~i djch Vl,l va cong nghi~p che' bie'n So lttqng DNNVV ho~ t d()ng ph6 bie'n la trong nganh cong nghi~p che' bie'n: Trong t6ng s6 DNNVV la gfrn 59.000 DN thl s6 lttqng Dl\li\\'V trong nganh cong nghi~p che' bie'n la khoang 12.000 DN Tie'p d6 la cac linh

\"lfC xay dlfng, khach S~n nha hang, V~n tai kho bai Va thong tin lien lq_c la nhung linh VlfC ma DNNVV chie'm so hrqng Ion Rieng trong nganh thuy san- ffiQt nganh rna Vi~t nam dttqc xem la c6 lqi the' qnh tranh- thl so DNNVV chie'rn ty I~ tuy~t o6i 99% Tie'p OO,C:iC doanh nghi~p ho;;tt OQng trong linh Vl{C Xay dlfng chie'm gfrn 83%; CUC doanh

nghi~p ho~t d()ng trong linh VlfC XU<lt ban in an chie'rn 84% Cac DNNVV ho;;tt d()ng trong linh vtfc khach s;;tn nha hang chie'm linh gffn nhtt tuy~t doi 92%; cac doanh nghi~p ho:.).t d9ng trong nganh v~n tai, kho bai va thong tin lien 1;;tc chiem ty 1~ kha cao 86%; cac doanh nghi~p ho;;tt d9ng trong linh vifc giao d1,1c dao t;;to chiem ty 1~ gfln nhtt1a

tuy~t d6i g~n 97%; Ho~t d{)ng trong linh vt:fc nong nghi~p, Him nghi~p thl c6 g~n 60% cac DNNVV tham gia Va linh vt:fc rna cac DNNVV chiem ty trc;mg tha'p nha't cac doanh

nghi~p ho~t dQng trong lJnh Vl/C kbai thac IDO Va trong cac nganh cong nghic$p n~ng

khac chi chiem dttdi 10%

Bang 2.3 : Stf ph§n M cac DNNVV trong n~n kinh te' lJ Vi~t Nam nam 2002

T6ngs6 T6ngs6 Theo qui mo ngu~n v6n

trong ca

TU'0,5 · TU' 1 ty TU' 5 ty

tY ddng de'n dll'di de'n dll'di de'n dll'oi

6500 1113 1390 3337

• ,: ':Ji?ii·~'"·'·: 'j

Ngw~n : 'vli)t sff chl tieu cac doanh nghi~p Vift Nam tren liinh thd Vi~t Nam, Tdng c{lc Thffng ke, Nha xuat

bun Thffng ke, Ha N9i 2004

2.1.4 Phan bo' cac DNNVV theo khu vrf.c <fla ly

ffinh 2.5 cho tha'y v€ phan bo' cac DNNVV theo khu vrf.c dia ly : Cac DNNVV

(J mtoc ta phan bo' khong d6ng d€u, da so' t~p trung (J cac tinh, thanh ph6, ndi c6

Cd Sd h~ tiing phat tri€n va thi tntCfng tieu thl,l r9ng Wn, h9i tl,l day du nhung yeu

lu'<;'ing DNNVV d mi€n mli chi chi em c6 4,18% t6ng so' doanh nghi~p nho va vua,

giua nang than va thanh thi, v€ tiinh d¢ phat tri€n

Hlnh 2.5: Phan bo'DNNVV trong ph~m vi ca mi6'c

Nhln tren bi€u d6 ta tha'y tlnh tr9ng ma't din d6i trong phan b6 DNNVV, di~u

Bang 2.4 : DNNVV va tflng san phim trong mfO'c ( GDP) theo gia thgc tt *

Cac s6 li~u rna- T6ng c1,1c Th6ng ke cong b6 da cho tha"y r6 m9t di~u : cac

hut lao d9ng tang blnh quan 4,1 %:/nam ( qua 2 nam chi tang 172.000 ngttoi)

tang blnh quan 30,2%/nam ( 2 nam tang gfin 284.000 ngttoi)

1

Nhu' v~y DNNVV tuy~n dt,mg g~n 3 tri~u lao d<)ng chie"m 2/3 ltfc lu'<Jng lao d<)ng trong ta't d cac lo~i hlnh doanh nghi~p

Bang 2.5 : S61i~u n9p ngan sach ciia khu Vlfc DNNVV nam 2000-nam 2002

nghi~pc6 v6nc6 d~u tttdai (Ty ddng) nhu~n cac khoan

ban Thlfng ke, Ha N<Ji, 2004

( *) Luu y rdng ndm 2002 DNNVV chi em 32,87% trong khu v(l'c DNNN ( DNNN /rung UrJng 15,06%, DNNN dja phU(Jng 43,9%) va chie'm 93,73% trong khu v(l'c DN ngoai nhil nuac va chiem 29,59% trong khu v(l'c DN L'(J vrjn E>TNN

Ngoai ra, cac s6 lil$u th6ng ke cling chi ra ding, ty 11$ lao d<)ng lam vil$c trong cac DNNN da giam tu 9,7% (trong nam 1988) do v~y con 5.2% (trong nam 1996) Trong khi d6 ty 11$ lao d<)ng lam vil$c trong cac co quan hanh chinh stf nghit%p da giam 5,2% (1988) xu6ng con 3,6%(1996) Do v~y khu vtfc DNNVV

t~o ra cong an vil$c lam d~ dap ung nhu c~u lao d<)ng cho s6 ngu'oi phai roi bo

ch6 lam vil$c trong cac DNNN va cho s6 ltt<;1ng IOn nhii'ng ngttoi lao d<)ng moi rham gia vao ltfc lu'<Jng lao d<)ng hang nam

Theo s6 lil$u tren thl khu vvc DNNVV da c6 nhii'ng dong g6p dang k~ cho ngan sach, khoang 60% SO voi t6ng thu CUa ca n€n kinh te" m~c du khu VtfC nay c6 cac chi tieu hil$u qua ho~t d<)ng san xua't kinh doanh tha'p nha't trong cac lo~i hlnh doanh nghil$p

2.3 THl)'c TR~NG KHA NANG TIEP c!N cA.c NGUON LTjC cHo PHA T

TRIENCAC DNNVVIDENNAY

Hi<$n nay s6lttc:;1ng DNNVV chie'm toi 90-95% trong t6ng s6 DN, song t6ng s6 Yfin ChO San XUat, kinh doanh moi chi b~ng 30% SO VOi t6ng sfi vfin CUa doanh

nghit$p trong ca m.toc f)i~u nay m(>t m~t phan anh muc dQ thu hut, t~p trung vO'n vao san xua"t kinh doanh ctia cac DNNVV con tha'p, m~t khac phan anh cac DNNVV nh1n chung d~u g~p kh6 khan thie'u vO'n dti mo r(>ng quy mo ho~t d(>ng ctia m1nh Nhln chung vO'n blnh quan cua cac doanh nghic$p Vic$t Nam hic$n nay con tu'dng ddi th(p so voi cac nu'oc trong khu vtfc, trong t6ng sO' cac DNNVV c6 de'n 70% doanh nghic$p c6 quy mo qtc nho ra't h~n che' v€ vO'n kinh doanh

Hlnh 2.6 : Ml)c dich c~n v6n ciia cac DNNVV

Theo ke't qua di~u tra tll' chu'dng trlnh phat tri€n dlf an song Me Kong (MPDF) c6 de'n 69,5% sO' doanh nghic$p nho va 47% sO' doanh nghic$p vua o Vic$t Nam g~p

phiii kh6 khan d~u tien v~ vO'n: 53% sO' giam dO'c doanh nghit$p du'<Jc hoi cho r~ng

st,t bat lt,tc cua h<;> trong vit$c tie'p c~n ngu6n vO'n d~u tu' la va'n d€ hang d~u trong

ba van d€ chinh rna doanh nghic$p phai dO'i m~t

\·oi cac DNNVV Cac chu DNNVV ngoai quO'c doanh thuong b~t d~u cong vif$c kinh doanh va mo r<)ng quy mo ho~t d(>ng b~ng vO'n tl,I' c6 va cac ngu6n vO'n tin

dt,mg khong chlnh thuc Ngu~n vo'n nay doi hoi ngttoi di vay phai tra chi phi cao, thttong thl Hii sufft 4-5 l~n (h9i thao ban v~ ghii phap tai chinh cho kinh te' tu' nhan _ Ha N9i 8/2002) Hii sufft ngan hang

Hlnh 2.9 Cac ngu6n tai trf/ pha bie'n d6i vd'i cac DNNVV thCii gian qua

i -i

!

b Plziin tich cung vd vffn tin dlf-ng ti't h? thong ngiin hang th1tdng m(li Vi?t Nam do'i vfti cac DNNVV

Hit%n nay h~ tho'ng ngan hang thttdng m~i cling voi h~ tho'ng tai chinh trung gian, CUa chung ta bQC lQ nhi~U ye'u kern trong Cd che' ho~t dQng khie'n cho chfft lttqng tin dt,mg va hi~u qua tai trq khong cao

NguJn: Bdo ctio tdng ke't tinh hinh ho{lt dt)ng ngiin hang t{li TPHC'rlniim 2003

Do'i voi h~ tho'ng ngan hang, nht1ng quy dinh khfit khe, thu t1,1c the' chffp phuc

t~p va n~n quan lieu hofmh hanh da khie'n cho nhi~u DNNVV ttl' nhan khong muo'n vay v6n cua ngan hang m~c du hi~n nay ngan hang thua v6n d6 cho vay,

chi c6 18% cac doanh nghi~p ngoai qu6c doanh quy rno ldn duqc vay v6n dai ht;1n, d6i v6i DNNVV ngoai qu6c doanh thl con so' nay con tha'p hon nhi~u2•

V~ ty tn;mg dffu tu v6n thl DNNN duqc cung ung v6n chu ye'u la 40,35% trong t6ng du nq cho vay cua n~n kinh te' tren dia ban TPHCM, tie'p de'n la DN c6 v6n dffu ttt ntt6c ngoai 20,1% (bang 2.6)

V~ t6c d() v6n dftu ttt thl rnuc tang nhanh nha't C1 khu vrfc kinh te' tu nhan, tang 225,4% tie'p de'n Ia khu Yf!c kinh te' t~p th~ tang 115,5%, DNNN tang 56,3%, doanh nghi~p c6 v6n dffu ttt nttoc ngoai tang 22,4% Rieng thanh phffn kinh te'

ca th~ giiim nhy 4,1% so voi narn 2002

Qua tlnh hll).h tren cho tha'y cac ngan hang hi<%n nay da linh hot;1t trong chinh sach tin d1,1ng thong thoang v~ thu t1,1c h6 so cho vay, d~c bi<%t la khong phan bi<%t cac thanh phffn kinh te", tuy nhien muc dQ dap ung v6n dffu tli dai ht;ln cho phat

Bang 2.7: T<fng Dti n<J dftu tu cho vay trung dai h~n cua cac ngan hang

thuo'ng m~i tren <ija ban TPHCM nam 2003

Cho vay trung dai h~n

T~· trQng (%)

Ngu6n huy d(ing trung hl!-n 22.582 ty d6ng 55,7%

Ngu6n huy d(?ng ngifn ~n cho vay trung dai hl!-n (19,6%) 18.439 ty d6ng

44,3%

T6ngc(ing

41.021 ty d6ng 100%

Ngudn : Buo cuo tdng ktt tinh hinh ho{lt df?ng ngiin hang TPHCM niim 2003

Bang 2.7 tren cho tha'y co ca'u d~ cho vay trung dai ht;1n ; cac ngan hang da sii' dt,mg von huy d()ng ngiin ht;ln len de"n 18439 ty d6ng d~ cho vay trung dai ht;ln (chiem khoang 19,6% trong t6ng v6n huy d()ng nga:n h~n) Qua d6 cho tha'y n'gu6n t~d trq trung dai ht;1n cho cac DN hi~n dang ra't thie'u khi rna cac ngan hang ph:ii sii' d1,1ng trong pht;1m vi cho phep d~ cho vay trung dai ht;1n Trong t6ng du nq cho vay trung dai ht;1n thl cac DN da sii' d1,1ng : rnua da't dai nha cii'a : 2.489 ty d6ng, chie'm ty trQng 6,1 % Cho vay dffu tu co sCJ h~ tffng, d6i rnoi may m6c thie't

bj, day chuy~n cong ngh<% la 38.532 ty d6ng, chie'rn ty trQng 93,3% Cho tha'y phffn 16n v6n dffu tu' trong dai ht;ln cua ngan hang duqc t~p trung vao co sd ht;l tffng, day chuy~n cong ngh<%, may rn6c thie't bj

Tu dffu nam 2003 de"n nal, to'c d9 tang trlidng tin dt.mg chung do'i v6i n~n kinh te cua h<% thO'ng ngan hang dt;lt muc cao so v6i dt! kie'n ca narn va tang cao

~ :-.;rghien cti'u ctia chl.l'dng trlnh phat tri6n d1,1 an song Me Kong (MPDF)- thang 3/1999

:; T~p chi ngan hang- so 11 nam 2003

so voi muc binh quan cung kY nay nhi~u nam qua Tinh hinh tang tntdng d6, c6

m~t l<;1i chung v~ dap ung nhu c~u vo'n cho tang tntdng, nhu'ng mat khac Ia do rui

thu'dng Vit$t Nam trong 6 thang d~u nam 2003 ngu6n vo'n huy d()ng chi tang c6

9,4%, nhu'ng dtt n<;1 cho vay tang tdi 21% St! chenh lt$ch qua Ion v~ to'c d9 tang d6 cho tha'y tin dt,mg cho n~n kinh t~ n6ng len Di d~u trong chuy6n httong sang cho vay DNNVV la Ngan hang Ngo(J.i thttong Vit$t nam, Ngan hang nay danh m()t khm1n vo'n khmlng 5.000 cy d6ng d6 d(J.t du' n<;1 khoang 3.000 ty d6ng D6 md r()ng cho vay kho'i doanh nghit$p nay, vita qua ngan hang Ngo~i thu'dngt Vi~t Nam pho'i h<;1p voi Phong thu'dng m~i Cong nghi~p Vit$t Nam t6 chuc h9i thao voi cac DNNVV d€ gioi thi~u chu tntdng, chinh sach, ciing nhtt cac quy dinh c6 lien quan

v~ cho vay Cac chi nhanh thu()c ht$ tho'ng Ngan hang D~ u ttt va Phat tri€n Vi~t

Nam, Ngan hang cong thu'dng Vi~t Nam ciing httong sang md r()ng cho vay cac DNNVV, cho vay kinh t~ trang tr~i, cho vay cac hQ nuoi tr6ng thuy hai san, chan nuoi bo sua, D~t bi~t la cac NHTM c6 ph~n kha nang d()ng va linh ho(J.t trong cho vay do'i tu'<;1ng khach hang ti~m nang va la khach hang truy~n tho'ng cua hQ Nhln chung ho~t d9ng ti~n tt$- ngan hang trong thai gian qua mang tfnh th~n

trqng, Ngan hang la kenh cung ling von chu y~u cua kinh t~ Theo tinh toan trong

6 thang d~u nam 2003, ngo~i trit vo'n d~u ttt ttt nhan, vo'n d~u tu' nu'oc ngoai, thl

cu 10 d6ng vo'n d~u tu' phat tri€n c6 9 d6ng von tin dt,mg cua cac NHTM va 1 d6ng cua Quy h6 tr<;1 phat tri6n Thi tntong chung khoan d nu'oc ta moi chi huy

~~~-d()ng du'<;1c so' vo'n chi~m 0,03%-0,04% GDP la qua nho be Do d6, n~u nhu' cac NHTM h~n ch~ l~i trong vi~c dap ung nhu c~u vay vo'n cua cac thanh phfin kinh

te thl dut khoat se anh httdng tuc thC1i den tang trttdng D6 h~n che rui ro tin dt,mg, hi~n nay cac NHTh1 dang chuy€n httong m~nh me sang cho vay cac DNNVV,cac hQ san xua't kinh doanh, h9 lam trang tr~i

cua cac thanh ph~n kinh te, d6ng thC1i tin dt,mg v~n dim trong t~m ki€m soat cua NHNN, l~m phat tha'p, du'oi muc cho phep cua Quo'c h<)i Nhu'ng v€ m~t dt! bao thi n6 c6 th6 c6 nhii'ng rui ro ti~m ft'n Rui ro nay khong chi do'i voi cac ngan hang thu'ong m~i (NHTM) rna con do'i voi cac n~n kinh te D~c bi~t Ia vo'n du'<;1c t~p

trung qua nhi~u vao cac dt! an cua cac T6ng cong ty 90-91, rna nhi~u NHTM nha nu'oc da xe'p nh6m khach hang nay vao lo~i IIJ Rieng Ngan hang D~u tu' va phat tri€n Vi~t Nam trong t6ng du' n<;1 hit$n t~i la 57.300 ty dtSng thl 42% la du' n<;1 cua cac T6ng cong ty lo~i nay Hang nghln ty dtSng vo'n xay dl,(ng cd ban dang bi

cong trlnh M9t s6 v6n khong nho du'<;Jc d~u ttl' vao cac doanh nghi~p Nha nuoc o d!a phttong, cling du'<;Jc cac NH1M xe'p vao nh6m khach hang c6 d9 tin nhi~m

thap: lo~i IV T~p trung Ia cac cong ty mia du'bng, cong ty xuat nh~p kh~u,cong

ty thu'ong m~i cong ty che' bie'n nong san Rieng s6 16 cua cac cong ty mia dttbng da len tdi 2.400 ty ddng

Tu ke't qua phan tich cung - cfiu tren th! tntbng tin d1;1ng danh cho DNNVV gfrn day rna chu ye'u Ia d6i voi DNNVV ngoai qu6c doanh cho thay m9t trong nhung tro ng~i IOn d6i voi slf phat tri~n cua cac DNNVV ngoai quo'c doanh o

t)' phftn tin d1;1ng chinh thuc trong nu'oc danh cho khu vlfc ttl' nhan, nhttng khoan tin dt,mg nay v§n khong dap ling du'<;Jc nhu cfiu v6n cho cac DNNVV o khu vlfc nay Thl,l'c ra, van d~ "thie'u v6n" d6i voi cac DNNVV Ia do hQ khong tie'p c~n dtt<;Jc voi thi tru'bng tin dt,mg chinh thuc chu khong phai do Iai sua't cao boi le trong thqc te' hQ da vay v6n tren thi tntong khong chinh thuc voi gia cao hon gap nhi~u lffn

quyet thong qua th! tntong tin dl;lng voi nhii'ng cai each d!nh che'nh~m h6 tr<;J cho th! truong nay ho~t d(>ng hi~u qua hon thay vl sii' d1;1ng bi~n phap can thi~p thi tru'bng nhu' cac chu'ong trlnh tin dl;lng u'u dai rna ke't qua c6 th~ lam bie'n d~ng thi truong

C6 m(>t vai can tro do'i voi tin dt;tng cho cac DNNVV rna chu yeu la DNNVV ngoai quo'c doanh Ia (1) chi phi giao djch cua vi~c cho vay do'i voi cac doanh

n'ghi~p trong khu vlfc nay qua cao (ca hai phia nguoi cho vay va nguoi vay) do c6 nhung rui ro tin dl;lng qua cao trong ho~t dQng ngan hang hi~n nay (2) chinh sach

vl,l'c, ttl' nhan vay (3) H~ th6ng ngan hang hi~n c6 ke't qua ho~t d(>ng chtta to't, h~

tho'ng ngan hang Ianh m(J.nh hon se c6 kha nang cho vay t6t hon

c Nhilng df{u hi?u kha quan trong vi?c tilp cij1z nguiJn von II cac DNNVV thm gian gfin day

Thl,l'c te' cho thffy gfin day, da c6 m9t so chuy~n bien tich cqc trong ho~t d(>ng tin dl;lng ngan hang Sv h6 tr<;J tai chinh tu phia nha nu'oc cho DNNVV thong qua hlnh thuc tin dl;lng ngan hang chu ye'u dtt<;Jc thl;l'c hi~n b~ng cac khoan vay cua cac NHTM qu6c doanh Tinh chfft h6 tr<;J th~ hi~n o ch6 nha nttoc xay dl,l'ng hanh lang

phap Iy t~o di~u ki~n cho cac ngan hang noi long di~u ki~n vay v6n (J gioi h~n

cho phep, khuye'n khich tin d1,1ng thue' mua d6i voi cac DN nay Cac ngan hang thttdng m~i chii d<)ng h6 trq cac ·nNNVV trong vi~c l~p dt! an san xuat kinh doanh dii tieu chuffn vay v6n ciia ngan hang, lo~i bo st,t kY thi ciia ngan hang d6i voi DNNVV ngoai qu6c doanh, thanh l~p quy bao dam tin dt.Ing bao Hinh nhU'ng khoan tin dtJng ngan hang ciia cac DNNVV nhftm khuye'n khich cac DN tang d~u

ttl dai h~n, d6i moi cong ngh~, nang cao nang lt,tc c~nh tranh Xoa bo Hii suat phan bi~t giU'a cac thanh ph~n kinh te'4

•

Tuy nhien, slf tiep c~n voi cac ngu6n v6n tin dt,mg ciia nhi~u DNNVV dang c6

chau Au (EU), SMEP ciia chinh phii Nh~t Ban, dt! an JBIC tai tr<;1 tu Ngan hang h<;1p tac qu6c te Nh~t Ban thong qua 4 ngan hang thttdng mi;ii la : Ngan hang d~u

ttl phat tri~n Vi~t Nam (JBIC), Ngan hang cong thtldng, Ngan hang thtldng m~i c6

Mekong (MPDF) Cac dt,t an nay dang dttqc tri~n khai vOi st,t ket h<;1p cling m<)t

s6 ngan hang trong nttoc nhtl Ngan hang d~u ttt phat tri~n, Ngan hang thtldng m~i

thanh cac dt! an kha thi dt,ta tren ngu6n v6n va slf trq giup ky thu~t ciia cac nha t6 chuc tren

Cling voi vi~c tri~n khai cac dJ.! an tren, NHNN ciing dang nghien cuu b6 sung, chinh si'ta Quyet djnh 284 v~ quy che' cho vay ciia cac t6 chuc tin dt,mg theo ·

~· huang chi quy djnh cac d6i ttlqng cho vay va bao Hinh, con cac d6i ttl<;1ng khong cam th'i do cac t6 chile tin dt,mg tt,t quye't dinh va chiu trach nhi~m Hy VQng, d<)ng thai nay se c6 tac d<)ng tich ct,tc trong thuc ddy st,t phat tri~n ciia khu vt,tc DNNVV, m<)t b<) ph~n kinh te' d~y ti~m nang ciia dat ntloc

khien cho djch v1.1 ngan hang tot hon"