Một số giải pháp nhằm đổi mới và hoàn thiện hoạt động sản xuất và xuất khẩu cà phê của tỉnh Daklak đến năm 2010

Nhung thljc te luon d~t ra nhung van de can nh?n thac va giai quyet, W mua v~ 97-98 tlnh hlnh san xuat kinh doanh cua nganh ca phe T1nh 8ak Lak dien bien rat phac tqp, san xuat phat trig

I \

MUC LUC

Trang

cHlidNG 1: NHO'NG L v LU~N co sAN ve THLidNG Ml:\1 autfc

re-T1NH H1NH THLidNG Ml:\1 CA PHE THE GU]I VA 801 cANH VIeT NAM 3

1.1 Nhfi'ng v~fn de eft ban ve thu'ftng m;;.~i quoc te 3

1.1.1 Ly thuye't ve thlldng m~i quoc te 3

1.1.1.1 Thuye't trong thlldng 3

1 1 1 2 L, th A't y uye ve 1 e ~ ld' th A' t At dA'• uy~ 01 cua ? Ad am m1 s 'th 3 1.1.1.3 Qui lu~t h;1i the so sanh cua David Ricardo 4

1.1.1.4 Ly thuye't chi phf cd hQi cua Haberler 4

1.1.1.5 Ly thuyet hi~n d~i ve thlldng m~i quoc te' cua Heckscher-Ohlin 5

1.1.1.6 LQi the' c~nh tranh - Mo hlnh kim clfdng cua Porter 5

1.1.2 E>~c trlfng c~nh tranh cua mot nganh trong kinh te thi trlfong 7

1.1.2.1 Mo hlnh c~nh tranh trong mot nganh- Mo hlnh 5 ap life c~nh tranh 7

1.1.2.2 Cac lo~i hlnh c~nh tranh chfnh 7

1.1.2.3 Cac chien IL!Qc c~nh tranh cd ban 8

1.2 nnh hlnh thu'ftng m;;.~i ca phe the gi6'i va boi canh ngo;;.~i thu'ftng ciia Vi~t Nam 9

1.2.1 Thlfc tr~ng nganh ca pM the gioi 9

1.2.1.1 nnh hlnh san xuat cua nganh ca phe the gioi 9

1.2.1.2 Giao dich thlldng m~i 10

1.2.1.3 nnh hlnh tieu th~ ca phe the gioi 12

1.2.2 Tl/ do hoa thi trllong ca phe the' gioi 13

1 2 3 HA thA' th' t ' A't kh" ' h"' thAI 0 1 0 13 e ong ! ruong xua au ca p c e g101

1.2.4 Nhung chfnh sach 6n dinh gia ca thi trllong va thu nMp cho nguoi san xuat 14

1.2.5 Chfnh sach ngo~i thlldng tac dong de'n nganh ca pM Vi~t Nam 15

I I .A ? A I "1 1'1.1 ~ CHLidNG 2: DANH GIA THI)'C TRJ;\NG HOJ;\T EJQNG SAN XUAT VA XUAT KHAU CA PHE CUA VIeTNAM VA T1NH ElAK LAK TRONG TH~I GIAN QUA 18

2.1 Thl!c tr;;.~ng nganh ca phe Vi~t Nam 18

2.1.1 Lich su hlnh thanh va pMt trien 18

2.1.2 nnh hlnh san xuat ca phe Ci Vi~t Nam 19

2.1.3 Chef biefn va tieu thl,J ea phS noi dja 20

2 1 4 G" 1a ea, xua ? A't kh., au va l,J' rlf ea p e ' d t - ' h A 21 2.1.5 Chfnh saeh eho nganh ea pM Vi~t Nam 21

2.1.6 EMnh gia hi~n trc;1ng nganh ea phe Vi~t Nam 22

2.2 Phan Uch thi/C tri[lng san xua't, xu~ft kha'u ca phe cua Tinh EJak Lak 23

2.2.1 86i net khai quat ve Tlnh mik U1k 23

2.2.2 8~e di~m san xuat kinh doanh ea phS d mik Lak 24

2.2.3 Cae thC1i ky phat tri~n eua nganh ca phe 8ak Lak 25

2.2.4 San xuat va hi~u qua kinh te eua san xuat ea phS d 8ak Lak 27

2.2.4.1 Thl,J'e trc;1ng san xuat 27

2.2.4.2 Hi~u qua kinh Hf eua san xuat trong ehu ky gia 28

2.2.4.2.1 Hi~u qua su dl,Jng dat 28

2 2 5 2 2 L(j' h A I n Uc;ln san XUa Va eae yeu ? A't ' , A' tA' 0 an ? h hoili uung 28

2.2.5 Hoc;1t dong sau san xuat den xuat kh~u 30

2.2.5.1 Che bien ea phe 30

2.2.5.2 Doanh nghi~p tham gia thl tnrong xuat kh~u 31

2.2.5.3 Kim ngc;1eh va gia ea xuat kh~u 32

2.2.5.4 Thi tnrC1ng xuat kh~u 34

2.2.5.5 Pha.n tfeh hi~u qua kinh te' cua hoqt dong sau san xuat de'n xuat kh~u 35

2.2.5.5.1 8oi voi djeh Vl,J xuat kh~u eua eac Doanh nghi~p ehuyen doanh ea phe 35

2.2.5.5.2 Chi phf den xuat kh~u va lc;1i nhu~n xuat kh~u eua nganh ea pM 35

2.2.7 8anh gia tlnh hlnh san xuat va xuat kh~u ea pM eua 8ak Uik thai gian qua 37

2.2.7.1 Hc;1n eM' ve hieu qua kinh te' 37

2.2.7.2 NhO'ng hc;in eM' ve t6 ehac quan ly vi mo 37

CHU'ONG 3: MQT SO GIAI PHAP NHAM EJOI MOl VA HOAN THI~N HOl:\T EJQNG ? ,.,_,- '- , _,- ~ ' A ? ? $ ,.$ A ' ,

SAN XUAT VA XUAT KHAU CA PHE CUA TINH EJAK LAK DEN NAM 2010 40 3.1 Dinh hu'ong ph at trie'n nganh ca phe aak Lak de'n nam 201 o 40

3.1.1 Boi eanh 40

3.1.2 Quan di~m va ml,Je tieu 41

3.1.2.1 Quan di~m 41

3.1.2.2 Ml)e tieu 42

3.2 MQT SO GIAI PHAP NHAM DOl MOl VA HOAN THII;N HQAT DQNG

sAN xuA'r vA xuA'r KHAU cA PHE cuA TlNH DAK LAK DEN NAM 2010 43

3.2.1 Qui ha~ch- 6n dinh va pMt tri~n san xuat thea hlfong ben vO'ng 43

3 2 1 1 Q 0 h h h ~ d~' K A t ,0 43 u1 a~c c uyen a1 cd cau cay rang

3.2.1.1.1 8inh hlfong chuy~n d6i 43

3.2.1.1.2 cac giai phap thl,l'c hi~n 43

3.2.1.2 Qui ha~ch pMt tri~n thuy IQi dffn nam 201 0 46

3.2.1.3 Phat tri~n san xuat, che bien, baa quan ph~c v~ cha m~c tieu xuat khau 47

3.2.1.3.1 Uu tien ho tro phat tri~n ca phe che 47

3.2.1.3.2 O'ng d~ng khaa hoc ky thu~t vaa cac khau san xuat ··· 48

3.2.1.3.3 8ay m~nh kha.u che bien 50

3.2.1.3.4 Haan thi~n khau baa quan 53

3.2.2 Cac giai phap 6n dinh va ph at tri~n thi trLtong 54

3.2.2.1 T6 chuc m~ng llfoi thOng tin va cong tac nghien cuu- dl,l' baa thi trlfong 54

3.2.2.1.1 T6 chuc m~ng llfoi thOng tin thlfdng m~i di~n tu 54

3.2.2.1.2 86i moi cong tac t6 chuc va dl,l' baa thi truong 55

3.2.2.2 Xay dl,l'ng thlfdng hi~u san pham ca phe cua Btik Lak 57

3.2.2.3 Xay dl,l'ng trung tam giaa djch ca pM t~i Buon Ma Thu()t 57

3.2.2.4 Thue d~i di~n thlfdng m~i ban hang trl,l'c tiep tren thi trlfong LIFFE 58

3.2.2.5 Cac giai phap ve 6n dinh gia va thi trLtong xuat khau 59

3.2.2.5.1 6n djnh gia 59

3.2.2.5.2 Ha~ch dinh thi trlfong xuat khau 60

3.2.2.6 Cai tie'n t6 chuc Daanh nghi~p gan lien voi nganh va dia phlfdng 60

3.2.3 Giai pMp daa t~a nguon nhan ll,l'c 62

3.2.4 Tang Clfong Sl,l' lanh d~a cua 8ang, Sl,l' quan ly cua nha nlfOC 63

3.3 M(}t stf kien nghi va td chU'c thl!c hi~n 64

3.3.1 Kien nghi voi Trung lfdng 64

3.3.2 Kien nghi voi Tlnh 64

3.3.3 T6 chuc, phoi hQp thl,l'c hien 65

KET LUAN 66

Tai li~u tham khao

Phu luc

1

-LOI NOIDAU

Sau giai ph6ng, 8ak Lak da c6 nhung budc phat trign to ldn ve kinh te, xa hoi Trang slj phat trign d6, nganh ca phe tro thanh mot nganh kinh te mOi nhon, chu lijc cua T1nh Ca phe 8ak Lak c6 l~i thef so sanh, l~i the Cqnh tranh trong quan he kinh te quoc te, va con nhieu tiem nang nhung chua du~c khai tMc M't Nang suat cao thuoc loqi nhat thef gidi, chat Iuong c6 kha nang dqt tieu chuan quoc te, ca phe 8ak Lak chiem tren 50% di~n tfch san xuat, gan 60% san IU~ng va khoang 48% san luQng xuat khau cua ca nude N6 quye't djnh ca phe Vi~t Nam W cho trudc kia c6 vj trf thap kern, nay tro thanh mot trong nhO'ng quoc gia san xuat va

xuat kh~u ca phe hang dau the' gidi va Ia quoc gia dang dau ve xuat khau ca phe voi (Robusta) Ca phe g6p phan giai quye't cong an vi~c lam va dem lqi cuoc song no am cho hang Vqn nguoi dan cac dan toe sinh song tqi mik Lak

Nhung thljc te luon d~t ra nhung van de can nh?n thac va giai quyet, W mua v~ 97-98 tlnh hlnh san xuat kinh doanh cua nganh ca phe T1nh 8ak Lak dien bien rat phac tqp, san xuat phat trign W phat va di vao the khOng 6n djnh, chat luQng giam sOt, gia ca bie'n dong that thuong, Doanh nghi~p kinh doanh bi Ia tang dan, nganh ca phe khOng co kha nang khac

ph~c tfnh chu ky cua gia ca, phong ngua rui ro, khong c6 kha nang "W v~" trudc tac dong cua cd eM' thj trLJong nhat Ia khi gia ca xuong thap dudi mac gia thanh

Qua nghien cau, chOng toi thay hang loqt khie'm khuyet dan dan boc lo h?n che kha nang phat trign cua nganh ca phe 8ak Lak Tuy nhien, ve phudng di~n chu quan Ia do slj phat trign chua dong bo, con tuy ti~n W pMt va khong thea qui hoqch, chua nghien cau

tuong t~n tlnh hlnh thj truong the gidi, chua ket hQp duQc cac nguon I!Jc nham t?o ra san pham c6 tfnh c?nh tranh cao Tu nhung van de d~t ra nhu tren, chOng toi da m?nh d?n nghien cau de tai "MOt stf giai phap nham adi mai va hoan thi~n ho~t tf()ng san xu~ft

va xu at kMi'u ca phe cua Tinh Dcik Lcik den nam 201 0"

Muc tffch nghien cU'u

- Nghien cau cac ho?t dong lien quan den san xuat va xuat khau ca phe cua t1nh 8ak Lak trong boi canh chung cua Vi~t Nam va the' gidi nham xac l~p moi quan h~ m~t thiet giila cac chu thg tham gia vao thj trLJong

- 8anh gia mot each tuong doi vai tro quan ly cua Nha nude nhu mot nhan to quye't djnh

sv thanh cong cua nganh ca phe 8ak Lak n6i rieng va Vi~t Nam n6i chung

- 8e ra cac giai phap mang tfnh dong bo dg d6i mdi va hoan thi~n ho?t dong san xuat va xuat khau ca phe cua T1nh 8ak Lak nham t?O nen nhan to tfch CljC, chu dong c6 tfnh quye't djnh trong vi~c thao go nhung kh6 khan, t?o dieu ki~n phat trign ben vung doi vdi nganh ca phe 8ak Lak tU nay de'n nam 201 o

-

8aklak va Vi~t Nam dlfoi sl,J' anh hlfOng cua tlnh hlnh san xuat, gia ca, cung-cau ca phe the gidi NhiJng chfnh sach va hoc;1t dong cua Nha nlfoc tac dong den nganh ca phe

Ph~m Vi nghi@n cU'u: t~p trung nghien cau thl,J'c trc;1ng san xuat, che bie'n va xuat khau

ca phe Viet Nam noi chung va mik Uik noi rieng 8?c biet Ia giai doc;1n 1991 tra lc;1i day, thai

dong xuat kh§u ca phe

Phu'ong phap nghiftn cll'u

Sil d1,mg phlfang phap nghien cau ljch sil Ia chfnh Ap d1,mg phan tfch + t6ng hqp: nhung d?c trlfng chung se che dau nhung khac bi~t khong phai Ia quan trong, so li~u co nhung luc khOng nhat quan do duqc thu th~p W nhieu nguon khac nhau nhlfng khong anh

· huang den ket lu~n Can tlm ra nhung nMn to chu yeu tac dong den gia mang trnh lien t1,1c, tfnh thai v1,1, tfnh tc;1m thai, tfnh qua kha ho?c tfnh tuang lai

Phlfang phap h~ thong: hoc;1t dong "san xuat va xuat khau" Ia mot h~ thong thong nhat cua cac chu th~ trong qua trlnh tai san xuat: trong trot, cham SOC thu hO<;lCh trong hQ dan, thu mua va che bie'n, xuat khau cua cac d<;1i ly ho?c doanh nghi~p Cac chu th~ "san xuat va kinh doanh" lc;1i phat tri~n trong moi quan h~ voi nganh ca phS 8ak Lak, voi nganh ca phS

Vi~t Nam va the gioi

lu~n van gam 3 chuang nhlf sau:

cua Vi~t Nam va Tlnh Oak Lak trong thai gian qua

xuat khfu ca ph@ cua t1nh Oak Uik llft'n nam 2010

f)e tai co tfnh thl,J'c tien cao, thl,J'c hi~n de tai nay chung toi mong muon dong gop nghien cau cua mlnh cho nganh ca phe 8ak Lak, tuy v~y cac giai phap co th~ chua mang tfnh ly lu~n cao V1 de tai co phc;1m vi rong va y nghTa tlfang doi sau, m?c du da lam vi~c rat nghiem tUc voi no ll,J'c cao nhlfng voi thai gian va kie'n thac co h<;ln, de tai khong th~ tranh khoi nhiJng thieu sot, rat mong nh~n dlft;Jc Sl,J' dong gop chan thanh cua Thay Co va cac bc;1n

d~ de tai nay dlft;JC hoan thi~n han

3

-Chu'o'ng 1 :

NHO'NG l Y LU~N CO BAN VE THLJ'dNG M~l QUOC TE

TlNH HlNH THLJ'dNG MAl cA PHE VIET NAM VA THE GIOI

1.1 NHO'NG VAN DE Cd BAN VE THU'dNG M~l auoc TE:

1.1.1 Ly thuyift ve thu'o'ng m~i quoc te:

Vao cuoi the kY XV cac nha kinh te hoc c6 di~n da phat hi~n ra vai tro rat quan trong cua thlfdng mc;ti quae tel' trong qua tr1nh phat tri~n kinh te quae gia K~ w d6 de!'n nay cac nha khoa hoc nhieu the h~ tiep thea sau da nghien c((U b6 sung va hoan thi~n tUng blfoc ve m~t

kinh Hf hang h6a c6 th~ v~n d~ng tot hdn vao thl,fc te phat tri~n nen kinh te cua m1nh Sau day Ia mot so noi dung Cd ban cua h~ thong ly lu~n ve thlfdng mc;ti quae te dl,fa tren ly thuyet IQi the so sanh cua moi quae gia

1 1.1.1 Thuyet trqng thlfdng:

Chu nghTa trong thlfdng (Mercantilism) ra doi vao cuoi the ky XV dau the ky XVI o Anh

va Phap, trong boi canh tr1nh dO san xuat da dl!Qc nang cao, cong nghi~p phat tri~n san xuat ra nhieu hang h6a, tc;to dieu ki~n cho hoQt dong thlfdng mQi phat tri~n Vai tro cua gioi thlfdng nhan dlf(;Jc de cao va chfnh ho de ra ly thuye't cd ban cua trLtong phai trong thlfdng

Ho coi trong xuat nh~p kh~u va cho rang chfnh xuat nh~p kh~u Ia con dlfong dem lc;ti phon vinh cho dat nlfoc Tuy nhien, quan di~m cua phai trong thlfdng con hc;tn che va rat Cl,IC doan khi coi thlfdng mc;ti quae te Ia mot tro chdi c6 t6ng IQi fch bang khong (Zero-sum game), We

Ia giUa hai quae gia giao thlfdng neu ben nay c6 IQi th1 ben kia se thi~t hQi tlfdng ung, do d6

ho doi hoi trong quan h~ thlfdng mc;ti quae te d~ IQi fch quae gia dl!QC dam baa, xuat kh~u phai lon hdn nh~p kh~u (xuat sieu) Tu d6 ho chu trl!dng keu goi Chfnh phil baa v~ m~u d!ch

va san xuat trong nlfoc bang cac hang rao thue quan va cam ng~t vi~c xuat kh~u nguyen li~u baa dam doc quyen kinh doanh noi dja d~ danh lfU the cc;tnh tranh voi nlfoc ngoai, tang xuat kh~u hc;tn che' nh~p kh~u Nhlfng dau sao th1 thuyet trong thlfdng cOng neu len dl!Qc quan

vai tro can thi~p nhat djnh vao hoc;tt dong kinh te, nhat Ia hoQt dong ngoc;ti thlfdng mo dLtong cho cac tlf tlfong tie'n bo trong thlfdng mc;ti quae te' sau nay

8en giUa the ky XVIII cong nghi~p phat tri~n mc;tnh o CMu Au, m~u djch phat tri~n sau rong, tien t~ dl!Qc phat hanh va h~ thong ngan hang ra doi Trang boi canh d6 nha kinh te' hoc loi lc;tc nglfoi Anh Ia Adam Smith da dlfa ra quan di~m moi ve thlfdng mc;ti quae te d6 Ia ly thuyet ve IQi the tuy~t doi Quan di~m cua A.Smith de cao vai tro cua ca nhan, ong cho rang

-

4-moi ngLJoi khi lam dieu gl deu nghT den tLJ lc;Ji cua mlnh va dieu d6 cOng c6 lc;Ji cho t~p thg va

xa hoi, vl the Chfnh Phu khang can can thi~p vao ho?t dong cua ca nhan va doanh nghi~p,

c(t dg cho ho phat trign se c6 lc;Ji cho nen kinh te

Ly thuyet ve lc;Ji the tuy~t doi cua A.Smith cho rang 2 quae gia giao thLJOng voi nhau thl hai ben deu c6 lc;1i tren CO sa lc;Ji the tuy~t doi cua moi quae gia Lc;Ji the tuy~t doi dl1c;1c coi Ia Sl,( khac bi~t tuy~t doi ve nang suat lao dong (cao hOn) hay chi phf lao dong (thap hOn) dg cung san xuat ra mot lo?i san ph~m Moi quae gia chi nen xuat kh~u cac san ph~m ma mlnh c6 lc;Ji the tuy~t doi va nh~p kh~u cac san ph~m ma mlnh khOng c6 lc;Ji the' tuy~t doi Thee ly thuyeft nay, Sl,( chuyen man h6a san xuat cac san ph~m ma mlnh CO lc;Ji thef tuy~t doi se giup tai nguyen kinh te cua mot dat nlJOC dl1c;1C khai thac hc;Jp ly hOn Va thOng qua trao d6i m~u

dich quae te, t6ng khoi ILJc;Jng san ph~m tieu dung se tang cao hon va chi phf re hon so voi cac trLJong hc;Jp phai tl,( san xuat toan bo trong nLJoc

Uu digm cua ly thuyet nay: moi quae gia phili chuyen man hoa san xuat cac san ph~m

c6 lc;1i the tuy~t doi, dong thai trao d6i san ph~m c6 lc;1i the' tuy~t doi cua cac nLJoc khac, thOng qua d6 dg nang cao hi~u qua cua nen kinh te' 8igm cot loi cua khai ni~m nay cho rang cac quae gia giao thuong deu c6 lc;Ji trong cac ho?t dong thuong m?i quae te'

1.1.1.3 Quy /uqt IQi the' so sanh ciia David Ricardo

Trang tac ph~m "NhO'ng nguyen ly kinh te chfnh tri va thue" xuat ban nam 1817, David Ricardo cho rang trong moi quan he thLJOng m?i quae te' khang nen d~t van de lc;Ji fch hai ben phai bang nhau, ma can ban Ia hai ben c6 lc;Ji hon so voi truong hc;Jp khOng c6 trao d6i m~u dich Co sa cua lu~n digm tren Ia ly thuyet ve lc;Ji the so sanh voi noi dung can ban Ia: "moi quae gia se chuyen man h6a san xuat dg xuat kh~u cac san ph~m ma mlnh c6 lc;Ji the so sanh va nh~p kh~u tra l?i cac san ph~m ma mlnh khang c6 lc;Ji the so sanh" Khac voi lc;Ji the' tuy~t dai cua A.Smith, lc;Ji the so sanh cua D.Ricardo dl1c;1c higu Ia sl,( khac bi~t tLJOng doi ve nang suat lao dong (cao hOn} hay chi phf lao dong (thap hOn} dg lam ra cung mot IO?i san pham Ly thuyet lc;Ji the so sanh ch1 ra rang: du mot quae gia du khang c6 lc;Ji the tuy~t doi, nhLJng l?i c6 lc;1i the so sanh (tLJOng doi) ve mot so IO?i san pham nhat djnh va bie't each khai thac tot cac lc;1i the' nay thong qua vi~c chuyen mon h6a san xuat va thLJOng m?i quae te thl van CO thg nang cao hi~U qua nen kinh te CUa mlnh £lieu nay da khac ph~C dLJc;1C nhl1c;1C digm

co ban ve lc;1i the' tuy~t doi cua A.Smith va dLJc;1c coi Ia mot trong nhO'ng qui lu~t quan trong nhat cua kinh te hoc phat trign

1.1.1.4 Ly thuyet ve chi phi cd hQi ciia Haber/er:

Thee Haberler, chi phf co hOi cua mot san pham X Ia so ILJc;Jng san pham lo?i khac ma ngLJoi ta hy sinh dg c6 du tai nguyen lam tang them mot don vj san ph~m X Dong thai Haberler cho rang chi phf co hoi khang d6i cho moi quae gia, nhLJng l?i khac nhau giO'a cac

5

-quae gia khac Sl,J' kha.c bi~t nay Ia Cd sa lam nay sinh ra Sl,J' trao d6i m~u djch quae te N6 cho phep moi quae gia c6 th~ t~p trung chuyen man h6a san xuat hoan toan vao loai san ph~m c6 chi phf cd hoi thap nhat, sau d6 tien hanh trao d6i hanh h6a 8ieu nay se lam IQi the!' kinh te' cua Wng quae gia va toan the gioi deu nang cao

Lu~n di~m nay cho rang cac nlloc c6 qui mo nen kinh te nho be van c6 th~ chuyen man h6a san xuat hoan toan cac san ph~m c6 1(1i the so sanh, thong qua trao d6i m~u djch quoc te van nang cao hi~u qua nen kinh te cua mlnh Tuy nhien, hQ se g~p nhieu kh6 khan hdn do nen kinh te bi ph~ thuoc nhieu vao ngo?i thlldng trong khi gia ca va ty gia trao d6i hang h6a do cac nlloc c6 qui mo san xuat lon quyet djnh

Trang the ky 20, nhieu ly thuyet hi~n d?i ve thlldng m?i quae te lan lli(Jt xuat hien, nham khac ph~c cac nhli(Jc di~m cua nhung ly thuyet c6 di~n n6i b~t Ia tac ph~m "Thlldng m?i lien khu Vl,J'C va quae te" cua 2 nha kinh te hoc ThW 8i~n Eli Heckscher va Berti! Ohlin xuat ban nam 1933 Ly thuyet nay cho rang d~ lam ra san ph~m can ket h(Jp cac yeu to san xuat theo nhung ty I~ can doi khac nhau nhat djnh Trang dieu ki~n cua nen kinh te ma, moi nlloe se hllong de'n chuyen man h6a san xuat vao nhung nganh ma nlloc mlnh c6 th~ su dl,mg cac ye'u to san xuat mot each thu~n 1(1i nhat, c6 nguon cung cap doi dao, chi phf re, chat lli(Jng hang h6a san xuat ra tot hdn cac nlloc khac

Nhll v~y, theo qui lu~t ty I~ can doi cac ye'u to san xuat thl Sl,J' dll thCJ'a hay khan hie'm cae yeu to san xuat quyet djnh de'n mo hlnh thlldng m9i quae te' cua moi quae gia Mot quae gia se chuyen man h6a san xuat d~ xuat kh~u eac san ph~m tham d~ng yeu to san xuat ma quoe gia d6 dll thCJ'a tlldng doi va nh~p kh~u san ph~m tham d~ng yeu to san xuat ma quae gia d6 khan hiem tlldng doi, mot quae gia hoan toan c6 th~ dl,(a vao cac 1(1i the so sanh cua mlnh d~ xay dl,(ng chie'n lli(JC phat tri~n cho phU h(Jp Tuy nhien tren thl,J'c te can phai nghien

cau khai thac cac IQi the' so sanh eua mlnh thong qua ho?t dong thlldng m?i quae te sao cho hc;Jp ly va hi~u qua nhat trong Wng giai do?n phat tri~n kinh te d~ duy trl va phat huy IQi the

so sanh mot cac triet d~ nhat, d~c biet Ia doi voi cac nude dang phat tri~n nhll Vi~t Nam

1.1.1.6 Lf/i the' cqnh tranh quae gia- "Ma hlnh kim clfdng ciia Porter"

TCJ' trlloc de'n nay, nang ll,J'c C?nh tranh quae te cua mot quae gia thllong dli(JC giai thfch bang ly thuyet thlldng m?i quae te bat nguon W A.Smith Tuy nhien, nen kinh te toan cau

ngay nay qua phuc t?P nen kh6 giai thfch day du bang nhung ly thuyet co dliQc Nam 1990, Giao Sll Micheal Porter cua trllong Harvard da gioi thieu mot ly thuyet C?nh tranh moi, mo hlnh Porter Ong phan biet mo hlnh cua mlnh voi ly thuyet thlldng m?i truyen thong (j cho Sl,J' tru phu cua mot quae gia khOng phai dli(Jc thCJ'a hliOng W tai nguyen thien nhien ma chfnh Ia nho vao nhung quyet djnh mang tfnh chie'n lli(JC Theo Porter, mot quae gia d?t dli(Jc 1(1i the'

-6-cq.nh tranh ne'u nhO'ng Doanh nghi~p cua nlfoc nay xay dl)'ng dLtQC nang ll)'c cq.nh tranh Doanh nghi~p se c6 tfnh cq.nh tranh thOng qua nhO'ng hoq.t dong d6i moi sang tq.o, baa gam cai tien cong ngM trong qui tr1nh san xuat kinh doanh

So do 1.1: MO HlNH KIM CUdNG CUA PORTER

•!• Yeu to tham d~ng (factor endowment): vi the cua quae gia thea d6 Ia nhO'ng yeu to dau vao can thiet cho qui tr1nh san xuat nhlf lao dong, dat dai, tai nguyen thien nhien, von va

cO sd hq tang Trang d6, nhO'ng yeu to san xuat "chu yeu" nhlf lao dong c6 tay nghe, von

va Cd so hq tang Ia nhO'ng yeu to dlfQC tc;to ra chu khOng phai thua hLtong, can phai dlfQC dau tlf va duy tr1 mq.nh me v1 chung kh6 sao chep bat chLtoc va c6 gia tri dan den IQi the cq.nh tranh NhO'ng ye'u to thong d~ng khong xay d~ng IQi the cq.nh tranh ben vO'ng dLtQc

•!• f)ieu ki~n nhu cau (demand conditions): ban chat cua nhu cau nlfoc nha trong nganh cong nhi~p san ph~m hay djch v~ Thi trLtong noi dja kh6 tfnh va tinh te se Ia mot nhan to quan trong tq.o nen nang ll)'c cq.nh tranh

•!• Lien ket va ho trQ cong nghi~p (relating and supporting industies): Sl)' hi~n di~n hay vang

m~t trong mot quae gia cua cac nha cung cap va nhO'ng nganh cong nghi~p lien quan Ia sl)' cq.nh tranh c6 tfnh quae te'

•!• Chien ILJQc Doanh nghiep, cau true va sl)' cc;tnh tranh {firm stratergy, structure and rivalry): dieu ki~n kigm soat trong mot quae gia thea d6 cac Doanh nghi~p h1nh thanh, t6 chuc, quan ly va ban chat cq.nh tranh noi dja

Ong d~c bi~t nhan mq.nh vai tro cua co hoi va vai tro cua chfnh phu trong mo h1nh

- NhO'ng sl)' ki~n ngau nhien nhlf : dot pM hay phat minh trong cong ngh~; chie'n tranh, thien tai; bien dong ty gia hoi doai, bie'n dong cac yeu to dau vao, nhu cau hay so thfch nglfoi tieu dung c6 thg c6 IQi hay c6 hq.i cho vj the cq.nh tranh cua Doanh nghi~p

-

7 Cng cha rang "vai tro dung dan cua chfnh phu phai Ia mot tac nha.n hay yeu cau; chfnh phu phai khuyen khfch hay ca thuc d~y Oaanh nghiep tang cuong dong Cd va xay dl,(ng vj the c9-nh tranh caa hon " Chfnh phu c6 th~ tac dong den "4 thuoc trnh" tren thong qua cac bien phap nhu : tai tr<;t tri,J'c tiep hay gian tiep cha Daanh nghiep; ap dt,mg cac lu~t

thue; qui djnh hay khOng qui djnh doi voi thj truong von va ki~m saat hoi daai; chfnh sach giaa dl,JC, d9-y nghe; nhung tieu chu~n ky thu~t ve san ph~m, k~ ca nhung qui djnh ve moi truong; chfnh phu mua sam hang haa/djch Vl,J; ban hanh lu~t chong doc quyen Quan he h<;tp tac giila Daanh nghiep va chfnh phu se khong hieu qua neu chi h<;tp tac tUng Daanh nghiep rieng le Muon moi quan he nay d9-t dUQC hieu qua tang cuong sac C9-nh tranh, cac Daanh nghiep can phai h<;tp tac lien ket voi nhau trang nganh, chu y den giai phap taan dien voi tam nh1n chie'n lu<;tc, uu tien II,J'a chon nhung ITnh vi,J'c quan tam va tang cuong chat IU<;tng doi tha9-i giila chfnh phu va Oaanh nghiep tren cd so du lieu va phan tfch

1.1.2 D~c tnl'ng cc.tnh tranh cua mQt nganh trong kinh te thj tru'O'ng:

1.1.2.1 Miii tntifng cqnh tranh trong mQt ngimh- "Mo hinh 5 ap l(fc cqnh tranh"

So do 1.2 : MC HlNH NAM AP UjC CANH TRANH

NhO'ng nguoi nMp nganh

NhO'ng nha CGtnh tranh

cung cap /U(/ng ctJa ngllai ban Muc d() CGtnh tranh trong ILI(/ng ctJa nguai mua mua

nganh

NhO'ng san pham thay the

Thea Michael Porter, ban chat va mac dO C?nh tranh trong mot nganh xaay quanh 5 II,J'c IU<;tng, t?a thanh boi canh C?nh tranh cua cac Daanh nghiep Cng cha rang ban chat cua viec xay dl,(ng chie'n IUQC Ia d~ thfch nghi voi c9-nh tranh Ml,JC dfch cua daanh nghiep Ia t1m kiefm nhung phan naa trang nganh rna hQ c6 th~ ti,J' baa ve m1nh tot nhat truce nhung II,J'c IU<;tng c9-nh tranh ha?c c6 th~ tac dong tOi cac II,J'c IU<;tng ay thea each c6 l<;ti cha m1nh

1.1.2.2 Cac /oqi hinh cqnh tranh chfnh

SI,J' phat tri~n nhanh chong cac moi quan he kinh te thUdng m?i va chu chuy~n tren ph?m vi quae te va khu VI,J'C da lam cha thj truong gan nhu Ia mot th~ thong nhat giUa cac quae gia Mac do C?nh tranh khong con b6 bu()c trang ph9-m vi cua mot quae gia, thj truong luc nay da tra thanh thi truong quae te va Ia noi hQi tl,J cac doi thu c?nh tranh khong he cham

8

-tntoc ho~c khoan nhuc;mg Hoc;~t dong thuong mc;ti n6i chung va thuong mc;~i quae tel' n6i rieng

Ia CUOC cc;tnh tranh dien ra giila cac chu th~ tham gia tren thj trlfong Can CU vao noi dung cac ly thuyet ve thlfOng mc;ti quae te, d~c bi~t Ia "rna hlnh 5 ap ll)'c cc;tnh tranh" cua Michael Porter c6 th~ rut ra 3 loc;ti hlnh cc;~nh tranh chfnh sau day:

Ci[lnh tranh giii'a ngu'O'i ban va ngu'O'i mua: Ia cuoc cc;~nh tranh theo qui lu~t mua re-ban dat Nglfoi mua muon mua re, ngLtoi ban muon ban dlfQc gia cao StJ cc;tnh tranh dien ra dlfoi tac dong cua nhieu ap ll)'C w moi ben cho den khi dc;tt dlfQC SlJ can bang chung ve gia ca, IQi fch

Ci[lnh tranh giii'a cac ngu'O'i mua: Ia cuoc cc;~nh tranh dien ra theo qui lu~t cung cau Khi hang h6a khan hiem se lam cung nho han cau, cuoc cc;~nh tranh giila cac ngLtoi mua se tro nen gay gat va gia ca dlfQC d~y len o muc cao, IQi the' luc nay thuoc ve nglfoi ban NglfQC lc;ti, khi cau thap han cung, muc cc;~nh tranh se khong cao, IQi the thuoc ve nguai mua nao tra gia tot han

Ci[lnh tranh giii'a cac nglioi ban: Ia cuoc cc;~nh tranh co ban nhat tren thi truong N6 dLtQc thl)'c hi~n nham tranh gianh cac IQi fch Trong nen kinh te thi trlfong, cuoc cc;tnh tranh nay ngay cang quye't li~t, ke't qua cuoi cung phu hQp voi qui lu~t dao thai

Cc;tnh tranh trong mot nganh tren thi trlfong quae te' thl)'C chat Ia Sl)' cc;tnh tranh giila cac thanh phan tham gia vao nganh dLtoi tac dong cua cac yeu to ngoc;~i vi, cac t6 chuc, Doanh nghi~p chfnh Ia cac chu th~ tham gia vao CUOC cc;tnh tranh nay Ban ve nang ll)'c phan bi~t va IQi the cc;tnh tranh hay nhO'ng di~m mc;tnh va nhO'ng di~m yeu cua mot nganh We Ia n6i toi sl)'

so sanh cac m~t, cac hoq.t dong cua chu th~ so voi cac doi thu cc;~nh tranh trong nganh d6 Tren co so nay, chien llfQc cc;tnh tranh cua nganh c6 th~ coi Ia mot chlfOng trlnh hanh dong t6ng quat cua cac t6 chuc, Doanh nghi~p tren co so khai thac toi da IQi the cc;tnh tranh cua mlnh trong qua trlnh gianh LfU the' so voi doi thu d~ thl)'c hi~n mot so m~c tieu c~ th{ Bf quye't thanh cong trong cc;~nh tranh Ia phai biet t~p hQp cac bi~n phap giai quyet stJ thfch nghi cua moi trlfong ben trong (cac nguon ltJC) Va SlJ thay d6i thlfong xuyen cua moi trLtong ben ngoai (khach hang, doi thu cc;tnh tranh, tien bo cua khoa hoc ky thu~t, ) Trang kinh doanh c6 nhieu phlfong thuc thtJc hi~n chien ILtQc cc;~nh tranh Tuy nhien tc;~m thai c6 th~ phan

ra 3 loc;~i chien llfQc cc;~nh tranh co ban rna cac t6 chuc c6 th~ ap d~ng ket hQp ho~c rieng le:

·:· Chien lu'Q'c dan diiu hill gia thanh: Ia loq.i chie'n llfQc ngay cang ph6 bien cac t6 chuc

gianh LfU the trlfoc doi thu bang each ap d~ng hang loc;tt cac bi~n phap kinh te d~ dc;tt dllc;1C muc chi phf san xuat thap nhat Chie'n llfQC nay doi hoi cac t6 chuc khi xay dl)'ng dieu ki~n v~t chat phai xem xet ke't hQp giua ye'u to qui mo va tfnh hi~u qua, no cho phep t6 chuc c6 gia tha.nh thap han 8~ dc;~t dlfQc m~c tieu, t6 chuc can chu y tang clfong cac bien phap ki~m soat nham tie't ki~m chi phf nhung khong th~ xem nh~ cac ye'u to chat llfQng cua hang h6a/djch w ho~c cac gia trj da cam ke't voi khach hang

•!• Chien lu'qc trQng tam hoa san pha'm: chu th~ t?p trung cung ung cac san pham, dich w

cha mot ha~c mot nh6m khach hanh c~ th~ Chie'n ILJQc nay chu yeu su d~ng cha cac t6

chuc qui mo vera va nho ha~c cac don vi thanh vien cua cac t6 chuc c6 qui mo lon vi thLJong chi ap d~ng dLJQc trang cac thi trLJong c6 sue ep cQ.nh tranh yeu, ft sv tan cong cua doi thu, qui mo thi trlfong thLJong nho

1.2 TiNH HiNH THLIONG M~l CA PHE THE GIOI VA BOI CANH KINH TE CUA v1er NAM HaQ.t dong thLJOng mQ.i quae te' cua mot nganh hay mot quae gia ngaai vi~c chju S!J quan

ly va chi phoi cua cac chfnh sach ve ngaQ.i thLJOng cua Chfnh phu thlfong dLJQC xay d!Jng trang mot boi canh kinh te' c~ th~ rna cac chfnh sach nay con lien M trvc tie'p voi thi trl1ong khu VIJC va the' gioi £)~ hi~u r6 haQ.t dong thLJOng mQ.i ca phe, ChUng ta can xem xet th!JC trQ.ng va nhilng dien bien thLJOng mQ.i cua nganh ca phe the gioi, cac boi canh kinh te va SIJ tac dong cua chfnh sach ngaQ.i thLJOng cua Vi~t Nam len haQ.t dong xuat khau ca phe

1.2.1 Thl!c tr~ng nganh ca phe the gioi

1.2.1.1 Tinh hlnh san xuat cua nganh ca phe the gioi (ph~:~ l~:~c 1)

Hi~n tren the gioi co khaang 75 nLJoc co dieu ki~n phD hQp d~ trong ca phe, voi di~n tfch t6ng cong khaang 12 tri~u ha, da so di~n tfch thuoc so huu tlf nhan MLJoi quae gia c6

di~n tfch trong va san xuat ca phe lon nhat the' gioi (baa gam 2 laQ.i ca phe chfnh Ia Arabica

va Robusta) chie'm khaang 70% di~n tfch va gan 80% san ILJQng ca phe taan cau

Bang 1.1: TlNH HlNH SAN XUAT CA PHE CUA 10 au6c GIA HANG 8AU

An DO Guate BO' Bi«n

84- 88 26,484 602 11,370 6,163 2,685 5,107 2,890 4,288 2,742 2,787

89- 93 26,384 1,813 14,103 7,133 2,742 4,575 3,619 3,281 2,814 2,261

- - ·-"' - - r -~- f - -~ - ~ - 94- 98 26,109 5,412 11,996 3,752 3,752 4,834 4,285 3,311 2,866 3,157

· -~ - - -

~ · -99- 03 35,048 12,472 11,079 6,179 4,839 4,757 4,299 3,933 3,611 3,096

EJVT: san ILJQng = 1.000 bao (60kg/bao) (Nguon: T5ng hQp so li~u cua ICO)

-

10-Nang xuat blnh quan tren the' gioi trong nhung th~p nien 80 tro ve tnJoc khOng cao, trung blnh 600-700 kg/ha Tu giUa th~p nien 90 de'n nay, nho ap d1,mg tie'n bo khoa hoc-ky

suat blnh quan cua the gioi da dQt xap x11 tan/ha k~ w nam 1999

Bang 1.2: NANG SUAT VA CHI PHf SAN XUAT CA PHE CUA MQT SO QUOC GIA

A '

Chi phf san xuat tren

mOi tan/ha (USD)

(Nguon: Neumann Kaffee Gruppe- 2000) 8?c trllng cua san xuat ca phe toan cau Ia san ILJQng thea chu ky nam troi nam s~t va giai doQn sau tang han giai doQn tnJoc, chung loQi ca phe robusta tang cao han so voi arabica

va chiem t1 trong ngay cang cao trong co cau tang san ILJQng Nang suat va di~n tfch deu tang, mac do tang cua di~n tfch cao han trong 1 o nam gan day Ia nguyen nhan lam cho san xuat pMt tri~n qua nhanh, d§y nganh ca phe the' gioi vao tlnh trQng mat can doi cung cau 1.2.1.2 Giao djch thu'o'ng milti

Nguon ca phe giao dich tren thi trLJong the' gioi xuat phat W khoang 50 quae gia san

xuat c6 du nang h,tc tham gia xuat kh§u, nhung quae gia san xuat khac chi du dap ling nhu cau tieu dung trong nLJoc Ca phe nhan tho Ia m?t hang xuat chiem tY trong tuy~t doi (khoang 92- 95%) trong co cau ca phe xuat kh§u cua cac nlloc san xuat Nhln chung, do san xuat phat tri~n va ton kho cao nen xuat kh§u cua cac nlloc san xuat tang deu hang nam, ca bi~t

nam 1994 va 1995 so ILJQng giam Ia do hQn han gay mat mua tQi Brazil (Xem Phi! ll!C 2A)

Bi~u do 1.1: SAN LUONG VA KIM NGACH XUAT KHAU CUA cAc NUOC sAN XUAT

~~~~?-5;o~~?~o~~~~~7_.:s~~'~zr~,~~~~~J~~,~!~r~g~=~~,~~·~~~i~~~~~=~~~~~~~·~~,~~~+~

1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999 2000 2001 2002 2003

c::J Sti' ht'Q'ng (tri~u bao) _. Kim ng(Jch xu~ft kha'u (ty USD)

Tang gia tri xuat kh§u ca phe cua cac nLJoc san xuat hang nam khong an dinh, kim ngQch tang giam thea nhu cau tieu dung va ph~ thuoc rat nhieu vao gia giao djch Trung blnh giai doQn 1997-2003 gia tri kim ngQch giam 11 ,3%/nam M?c du ILJQng ton kho tQi cac nuoc

luc ton kho lien tl)c tang va hi~n dang dq.t mac cao nhat w trlfac den nay (Xem phlf /lfc 3A)

T6ng IL11;1ng ca phe tai xuat (da dl11;1c tinh che) trung b1nh 10 nam gan day chi bang khoang 25,2% so voi IL11;1ng ca phe xuat kh~u cua cac nLJoc san xuat nhlfng gia tri lq.i bang

41 ,8% Vao nhi1ng nam gia ca xuang thap, mac chenh l~ch nay cang cao (giai doq.n

1999-2003, t11~ nay Ia 27,4% va 53%) Sl,f chenh l~ch nay n6i len mac l1;1i nhu~n cao thu dl11;1c khi

ca phe dl11;1c che bien sau va sv thieu cong bang trong giao dich (ch1 nh~p ca phe nhan tho, hq.n che nh~p ca phe qua che bie'n sau bang cac hang rao thue quan) (Xem phlf fl!c 38)

Thong thlfong gia ca hlnh thanh tren quan h~ cung cau nhLJng gia giao djch ca phe the gioi hi~n nay hau nhlf chi can ca vao gia cua nhi1ng quae gia nh~p kh~u va che bie'n ca phe hang dau tren the gioi Gia c6 tfnh quyet dinh trong giao dich chfnh thac xuat phat W gia

Robusta thi trlfong LIFFE cua Luan 86n va gia arabica thi trLJong CSCE cua New York Gia th~ hi~n tfnh bat 6n, bien do dao dong lon, mac do bie'n dong cua gia Arabica ft hdn so voi gia Robusta, gia bien dong thea mot chu ky lon khoang 1 0 nam (72-81, 82-91; 92-2001) va chu

ky sau thlfong thap hon chu ky trLJoc (Xem phlf fl!c 4A)

Bi~u do 1.2: OlEN BIEN GIA PHUC HOP ICO, ARABICA NEW YORK & ROBUSTA LONDON

I ,._ Gfa Arabica New York +-Gia Robusta London Gia pht1c hQ'p ICO I

Trang khi thi trlfong ca phe dien bie'n thea chieu hlfong xau dai voi ngLJoi san xuat, gia ban h!l tq.i cac quae gia Chau Au, My va Nh~t trong 20 nam qua khong nhieu bien dong va cao gap nhieu lan gia ban cua ngLJoi san xuat Gia giao djch xuat nh~p kh~u gan day lien tl,JC

-

12-giam voi muc do ngay cang tram trong, tuy nhien nghjch ly Ia gia ban le hau nhu kh6ng giam ho~c c6 giam nhung khong dang k~ (Xem ph1.J fl!c 48)

1.2.1.3 Tinh hinh tieu thu ca phe the' giO'i (phu luc 5A va 58)

Toe dQ tang cua tieu tht,J ca phe the gioi 15 nam gan day (giai do~n 1989-2003) rat thap, blnh quan tang khoang 1 ,3%/nam Nhu cau tieu tht,J ca phe the gioi sau nhieu nam sut giam dang CO dau hi~U pht,JC hoi kha quan, giai de<;tn 90-99 tieu tht,J blnh quan toan cau 97,38

tang cua nhu cau van thap so voi mac tang san xuat c()ng voi IUQng dl,f tru kha lon du sac dap ang nhu cau du c6 ba't ky Sl,f thay dai nao trong san xuat Nhln Chung, tlnh h1nh tieu tht,J

ca phe toan cau tuy CO cai thi~n nhUng van con nhieu kh6 khan chUa th~ thao g5 ngay dUQC Bang 1.3: cAN CAN CA PHE THE GIOI THEO UOC TfNH CUA ICO

· · · · · · · f · ·· f·

~ · - -~-· - - - - ~ ·- - - - - -·-·- - - - · - ·

(Ghi chu: (*) 51 mtoc san xuat va xuat khffu ca phe thu()c ICO; (**) Cac nuoc khong thu()c ICO) 8VT: IUQng-1.000 bao (60kg/bao), tY le - % (Nguon: Tang hQp so lieu cua ICO) Voi mac tieu dung ca phe b1nh quan dau nguoi cao, My, Nh~t va cac quae gia CMu Au luon chie'm ty trong cao trong tang tieu dung ca phe the gioi Tuy nhien w nam 2000 de'n nay

mac tieu dung c6 chieu huang giam so voi th~p nien 90 M~t khac, do mac tieu dung ca phe b1nh quan dau nguoi qua thap cua cac quae gia san xuat va van kh6ng c6 nhieu cai thien trong nhung nam gan day (blnh quan 0,62 kg/nguoi giai do?n 90-99 tang len 0,66kg/nguoi giai do?n 2000-2003) cang lam cho tlnh tr?ng khung hoang thua keo dai hem Gan day ICO

da keu gQi ngUoi san xuat va rang xay thuyet pht,JC ngUoi tieu dung tren toan the gioi uong ca phe nhieu hc1n nua, d~c bi~t (j nhung thi truong chua khai thac (c6 truyen thong uong tra), dong thai thong qua "Nghi quyet 407" rna noi dung chu yeu Ia "Chuang trlnh nang cao chat Iuong ca phe", co gang lo?i bo ca phe duoi tieu chuffn khoi thi truong, nham giam t1nh tr~ng

cung thua va thuc dffy cau, cau nganh ca phe the gioi thoat khoi CUQC khung hoang toan cau

13

-1.2.2 Tl/ do hoa thi tntong ca phe the gilfi:

Nhung thay d6i trong thlfdng m?i thlfong bat nguon W SIJ phat tri~n va tang trlfong cua san xuat Nhu cau mo rong san xuat ca phe da lam gia tang nhu cau giao djch, dan de!'n yeu cau doi hoi SIJ ttJ do h6a thlfdng m?i Chlnh vi the', ngay 04/9/1989 M thong quota cua ICO -Hiep hoi ca phe the gioi tan ra, ICO khong con kha nang ap d~t san llfc;1ng san xuat va xuat kh~u len cac quae gia thanh vien rna chi dong vai tro lien ket, chi dan Ia chrnh sv kien nay danh dau mot blfoc phat tri~n moi cua nganh ca phe the' gioi, da tac dong rat lon den nhieu quae gia san xuat ca phe, thuc d~y SIJ ttJ do h6a thlfdng m?i Ca phe toan cau

Trlfoc ngay 04/9/1989 trong 51 nlfoc san xuat ca phe thuoc ICO c6 25 quae gia ban ca phe thong qua cac Doanh nghiep doc quyen do nha nuoc quan ly, 11 quae gia tieu th1,1 thong qua Doanh nghiep nha nlfoc va tlf nhan, 15 quae gia con l?i viec tieu th1,1 ca phe hoan toan do khu VIJC tlf nhan dam trach Hien nay chi con 3 nlfoc xuat kh~u ca phe thong qua cac Doanh nghiep doc quyen nha nuoc Cac quae gia con l?i, trong d6 38 quae gia deu do cac Doanh nghiep tlf nhan dam trach, cac Doanh nghiep nha nuoc c6 tham gia ho?t dong trong ITnh vvc nay cling khong dlfc;1C lfU tien Va phai C?nh tranh blnh dang VOi cac thanh phan kinh te' khac

TtJ do hoa thlfdng m?i thi trlfong ca phe toan cau keo thea SIJ phat tri~n m?nh me cua nganh ca phe the gioi trong mlfoi nam gan day, gia tang mac do c?nh tranh giUa cac quae gia san xuat ca phe Ia chlnh, SIJ thieu cong bang trong giaa djch thlfdng m?i c6 djp boc IO ro net, dong thai ho?t dong thlfdng m?i ca phe toan cau ngay cang tro nen phac t?P va kh6 dtJ daan StJ gia tang lien ti,IC ve dien trch va san llfc;1ng ca phe taan cau lam thay d6i can can cung cau, mac cung lien ti,IC tang trong khi nhu CaU khong CO nhieu thay d6i; cac quae gia phat tri~n CO tiem IIJC tai chlnh gan nhlf nam vai tro chu d?a trong giaa djch ca phe the' gioi; gia ca bien dong phac t?P va thea chieu hlfong ngay cang xau, gia ca ngang bang ha?c xuong thap hdn gia thanh trong 5 nam gan day da khien nganh ca phe the gioi rdi vao mot cuoc khung hoang dlfc;1c xem Ia tram trong nhat trang lich sil cua nganh

1.2.3 H~ thong thi tru'ong xua't kha'u ca phe the gilfi

Hien nay cac quae gia san xuat va xuat kh~u ca phe siJ d1,1ng nhieu he thong thi truong khac nhau nhlfng nhln chung c6 4 la?i he thong thl trlfong cd ban sau:

1.2.3.1 H~ thong thi tntong tl/ do: Trang he thong thi trlfong nay, gia ban cua nglfoi san xuat ca phe dlfc;1C quyet djnh tren Cd SO tieu thl,l ca phe tren thj trlfong the' gioi, hieu qua cua nganh san xuat ca phe tuy thuoc vao tac dong c6 lc;1i ha?c bat lc;1i cua tlnh hlnh cung cau ca phe the' gioi Cac t6 chac, hiep hoi ca phe giu vai tro quan ly ve chat llfc;1ng tren cd

SO bat bUOC nglfoi san xuat phai tuan thu dlfOi cac mac dO khac nhau, dlfc;1C SIJ giam sat,

ho trc;1 cua Nha nuoc bang nhieu chrnh sach dieu tiet chung Lo?i hlnh nay duc;1c ap d1,1ng

o mot so quae gia nhlf Brazil, Mexico, Indonesia, Viet Nam, Madagascar

-

14-1.2.3.2 H~ thtfng thi tntong tl! do vai cac qui djnh ciia chfnh phii: Trang M thong thong thj tnJong tlJ do Vai CaC qui djnh CUa Chfnh phu, thj tnJong tlJ do dU(JC quy(ft djnh boi gia ca the giai nhung chfnh phu dong vai tro lan hdn nhu co th€ qui djnh viec giam sat gia ca, ki~m soat chat IU(Jng, cap giay phep xuat kh§u va thl,fc hien cac nghien c(J'U, cac dl,f an nham ma rong va pMt tri€n nganh ca phe He thong nay dU(Jc ap dt,mg vai

mac do thanh cong kMc nhau tQi cac nuac: Uganda, Cameroon, Papua New Guinea

1.2.3.3 Hi~p hQi cac Doanh nghi~p san xu~ft ca phe thut}c chfnh phii: LoQi hlnh nay thuong ph6 bie'n a cac nuac CMu My La tinh, trong do chfnh phu nam khu vl,fc hiep hoi

san xuat, che biefn ca phe Cac hiep hoi dong vai tro ho trc;1 cho san xuat, che bien, xuat

kh§u, m~c du khOng ap d~t nhO'ng bat buoc ve phap ly doi vai nguoi san xuat Ia phai ban ca pM cho cac Doanh nghiep do Chfnh phu quan ly hay ban vai gia baa dam toi thi€u, nhUng loQi hlnh nay da khang djnh dU(Jc vai tro cua Hiep hoi

1.2.2.4 H~ thong d~fu gia, san giao djch: He thong dau gia thUong dU(Jc ap d~ng d~ c6 dU(JC gia xuat kh§u cao Va ap d~ng doi vai cac IOQi ca phe cao cap ho~c CO chat IU(Jng VU(Jt troi (dU(JC san XUat vai cong nghe cham SOC d~C biet, trong a khu VI,J'C CO dieu kien tlJ

nhien d~C thu, , xep hQng cao trong CaC CUOC thi xep hQng ca phe dU(JC t6 chac hang nam) Kenya Ia nuac ap d~ng he thong nay thanh cong, khfch le nhieu nuac san xuat khac nhU An Do, Burundi, Ethiopia, Tanzania, Brazil, Colombia, dUa he thong nay vao thi truong xuat kh§u ca phe cua mlnh

1.2.4 Nhli'ng chinh sach On djnh gia ca thi tni'O'ng va thu nh~p cho ngu'O'i san xuat:

1.2.4.1 Vai tro ciia Nha mtac:

•!• HO trQ' san xuat: Tl,f do hoa thuong mQi thi truong ca phe the' giai da lam tang vai tro dieu hanh xuat kh§u ca phe cua Nha nuac Nha nuac tham gia dieu hanh xuat kh§u ca phe bang nhieu bien phap, quan trong nhat Ia van de qui hOQCh va phat tri~n ca phe huang de'n xuat kh§u, djnh huang san xuat chat IU(Jng va ben vO'ng Ngoai ra viec ban hanh va ki€m soat chat IU(Jng, sap d~t nguon hang xuat kh§u, gop phan rat lan vao viec 6n djnh thi truong dong thai dam baa thu nh~p toi thi€u cho nguoi san xuat

•!• Ki~m soat ngot.ti t~ va gia ca: hau M't chfnh phu cua cac nuac san xuat va xuat kh§u

ca phe deu da thanh l~p mot he thong hanh chfnh d€ ki€m soat nguon ngoQi te thu

dU(JC tU hoQt dong xuat kh§u ca phe, qui djnh mac gia toi thi~U neu thay can thiet, baa

ve quyen I(Ji h(Jp phap cua nguoi san xuat thong qua cac chfnh sach ruong dat

•!• Ki~m soat khu Vl!C xuat kha'u: Vai tro cua mot quae gia khi tham gia vao xuat kh§u ca phe du(Jc th€ hien qua viec trl,fc tie'p ho~c gian tie'p qui d!nh chi co cac Doanh nghiep co

du dieu kien ve tai chfnh, nghiep v~, mai dU(Jc tham gia kinh doanh ca phe

1.2.4.2 Vai tro cua Hiep hQi va cac Doanh nghiep chuyen doanh ca phe:

Trach nhi~m chfnh cua cac Doanh nghi~p kinh doanh ca phe trong moi tnrang ti,J' do hoa thUdng mq.i ngoai vi~c d§y mq.nh hoq.t dong xuat kh§u con 6n djnh gia ca ca phe tren thi truang nham 6n dinh va phat tri€n san xuat, bao dam lc;1i nhu~n cho ngllai san xuat-kinh doanh ca phe Vai tro cua Hi~p hoi/Doanh nghi~p chuyen doanh ca phS gam:

•!• Tiep c~n thi tntong trong nu'O'c va xuat kha'u: t1J do h6a thi truang ca phS trong nlloc tq.i cac quae gia san xuat ca phS da lam tang nhanh Sl,( CQ.nh tranh giO'a Vi~C thu mua va xuat kh§u cua cac Doanh nghi~p chuyen doanh ca phS Ca phe dllc;1C tieu th1,1 nhieu hdn, ngUai san xuat ca phS nh~n dUc;1C mere gia ban cao hdn SO voi trUOC day 8ieu nay kfch thfch ca nguai mua va ngllai ban t~p trung phat tri€n nganh ca phS

·:· Xuc tien tuan thu chat lu'qng: Hi~p hoi lien ke't cac Doanh nghi~p, ho trc;1 cong ngh~ san xuat va che bie'n, de xuat va giam sat vi~c thl,(c hi~n dung tieu chu§n chat IUQng, nham tang Cllang sere CQ.nh tranh cua cac quae gia tren thj trUang ca phe the gioi

•!• Nhfi'ng nO' lllc can doi gia ca: sau khi h~ thong quota cua ICO tan ra, nhieu nlloc van dung "gia chi dq.o" ket hQp xem xet gia tren cac thi truang lon nhu New York, London d€ ap d1,1ng vao gia giao dich M~c du gia nay thuang thay d6i va doi khi bat lc;1i, nhllng cac Doanh nghi~p co gang toi da, xu huang giam lc;1i nhu~n kinh doanh xuat kh§u ngay cang ph6 bie'n nham d€ dam bao dllc;1C gia thu~n lc;1i hdn cho ngllai san xuat

•!• Dijt gia toi thie'u: gia ca doi khi thay d6i bat IQi cho nguai san xuat, mot so nude ma

di€n hlnh nhu Colombia ap d1,1ng vi~c d~t gia san thu mua, M thong nay dam bao thu mua ca phe voi gia toi thi€u can cer vao gia thanh san xuat, c6 tac dl,lng khuyen khfch xuat kh§u dong thai nham ki€m soat tlnh hlnh thi truang

1.2.5 Chinh sach ngo()i thu'o'ng tac dijng den nganh ca phe cua Viet Nam:

Tlldng erng voi boi canh kinh te trong nlloc va the gioi, chfnh sach ngoq.i thuong cua Vi~t

Nam cOng luon dUQc dieu chlnh cho phu hQp Tfnh W tMp nien 80 tro lq.i day, chfnh sach ngoq.i thllong cua Vi~t Nam c6 th€ chia ra lam 3 giai doq.n chfnh sau:

•!• Giai do()n Nha nu'O'c gifi' dQC quyen tuyet doi ve ngo()i thu'o'ng: keo dai tU truoc nam

1975 den cuoi tMp nien 80, ve can ban chfnh sach nay mang dang dap cua chie'n IUQc san

-

16-xuat thay thef ha.ng nh?p kh§u Nen kinh te hang h6a chua phat trign Co che quan ly doc quyen va t?p trung cao do cua nha nuoc khong phat huy duQc tfnh chu dong, sang tQo va chju trach nhi~m cua cac nganh, cac cap, cac Doanh nghi~p Hi~u qua su d1,mg cac nguon II,J'c trong hoQt dong xuat nh?p kh§u kem nen nhjp do tang trubng kim ngQch thap, can can thanh toan quae te thuong xuyen mat can doi, chu yeu Ia nh?p sieu Nhung d~c digm chfnh Ia:

- Toan bo hoQt dong xuat nh?p kh§u va cung ung, phan phoi hang h6a deu do cac Doanh

nghi~p doc quyen nha nuoc dam nh?n

- Quan h~ ngoQi thuang mang d?m tfnh chat quan h~ nha nuoc thong qua cac Hi~p dlnh, Nghi d!nh thu, chu yefu voi Lien xa va cac nuoc XHCN thuoc 8ong Au

- Gong tac quan ly Nha nude ve ngoq.i thUOng thOng qua cac chi tieu phap l~nh ve so IUQng,

ke hoQch giao cho cac nganh, cac Doanh nghi~p va duQc chi dq.o t?p trung thong nhat W

trung uang den dja phuang

•!• Giai doiJn chuy~n tUfp tU' chUfn lu'f1c thay the hang nh~p kha'u sang khuyen khlch xuat kha'u: keo dai W cuoi th?p nien 80 de'n nam 1998, biit dau W quyet djnh 217 /H8BT ngay 14/11/1987 phan anh xu the chuygn huang nen kinh te sang san xuat hanh h6a gan voi thi tnfong tieu thl), thi,J'c hi~n hQch toan kinh doanh, thong nhat gia ca, tiep d6 quyet dinh so 19/H8BT ngay 12/12/1989 da chuygn he thong ke' hoQch h6a t?p trung sang h~ thong ke hOQCh hUang dan gian tiep, cho phep vi~C phat trign thj trUong va thUOng mQ.i thea hUang ti,J'

do h6a va co che mot gia, chap nh?n nhieu thanh phan kinh te, khuyen khfch lien doanh lien ket kinh te, da phuang hoa, da dQng h6a ngoQi thuang

Trang xuat nh?p kh§u, Chfnh phu ban hanh nghj djnh 114/H8BT ngay 07/4/1992 va sau d6 Ia nghi dinh 33/CP ngay 19/4/1994 d6i moi quan ly nha nuoc ve xuat nh?p kh§u thea hUang dam baa SI,J' quan ly thong nhat doi VOi hOQt dong xuat nh?p kh§u, noi long CO che quan ly dg khuye'n khfch xuat kh§u 0 cac vung kh6 khan, mO rong quyen tri,J'C tie'p xuat kh§u cua cac Doanh nghi~p san xuat Nhung chfnh sach va bi~n phap cai each da g6p phan d§y lui t1nh trq.ng sieu IQm phat, an djnh dUQC nen kinh te', tQO dieu ki~n thi,J'c hi~n ti,J' do hoa thUOng mQi, lam cho hang h6a day du, phong phU, gia ca philn anh dung thi,J'c trQng nen kinh

te, SI,J' CQnh tranh xuat hi~n lam cho toan bo nen kinh te phat trign thea hUang CO hi~U qua han f)~c digm chfnh cua giai doQn nay Ia:

- Nha nude chi nam va can doi cac m~t hang quan trong thOng qua hOQCh dinh va phan b6 mot tY I~ lon nhi~m VI) cho cac Doanh nghi~p trong digm, phan con IQi dieu tiet thea co che thi truong

- Nha nUde bat dau thi,J'c hi~n cai each toan di~n he thong gia ca, ti,J' do h6a thUOng mq.i, bai

bo hau het gia nong san va da so cac IOQi v?t tU hang h6a, ty gia hoi doai dU<;1C thong nhat IQi va tha n6i thea gia thi truong, lai suat tien gbi va vay deu tang,

-

17 Ho~t dong xuat kh~u dLJQc mo rong hdn, ngoai cac Doanh nghi~p chuyen xuat kh~u trLJoc day, cac doanh nghi~p san xuat cac san ph~m chu yeu dg xuat kh~u c6 doanh so tren 200.000 USD/nam, c6 thg dLJQc Nha nLJoc cap giay phep xuat nh~p kh~u tn,tc tie'p khong phai uy thac qua cac cong ty xuat nMp kh~u doc quyen nhll trlloc nua

•!• Giai tfo"'n tU' thang 7/1998 den nay: toan bo nen kinh te da dLJQc t5 chac va cung co lc;ii

dg thi,J'c hi~n chien ILJQc phat trign kinh te' mo, hLJong den xuat kh~u Thea nghj djnh

57 /1998/N£) ngay 31/7/1998, tat ca cac doanh nghi~p dLJQC thanh l~p hQp phap thuoc moi thanh phan kinh te, CO dang ky kinh doanh deu dLJQC tri,J'C tiep hOc;lt dong XUat nh~p kh~U

hang hoa va v~t tlf can thiet ph~c v~ san xuat 8ay thi,J'c SI,J' Ia mot bLJoc tien quan trong tie'n den ti,J' do hoa thLJdng mc;li hoan toan, khong phan bi~t ngo~i thlfdng hay noi thlfdng

8ong thai VOi cac chlnh sach kinh te' tren, cac thu t~C quan ly xuat nh~p kh~U dLJQC thay dcSi Cd ban, cac doanh nghi~p CO dang k}f rna SO kinh doanh xuat nh~p kh~U, sau khi ky hQp dong ngoc;1i thlldng de'n th~ng Hai quan cua kh~u noi tru dong lam thu t~c thong quan hang hoa, rieng cac loc;li hang hoa xuat nh~p kh~u thea hc;in ngc;lch ho~c phai c6 giay phep (quy djnh rieng cua Chlnh phu) thl phai kern thea van ban phan b5 h~n ng~ch ho~c giay phep cua

Bo ThLtdng Mc;ii Ngoai ra, Chlnh phU da thanh l~p quy thllong xuat kh~u ap dt,mg cho moi doanh nghi~p khong ph§n bi~t thanh phan kinh te', san xuat dLJQC them nhieu m~t hang moi, chat ILJQng cao ho~c mo rong them thi trLJang xuat kh~u moi

Nhln chung, W nam 1992 de'n nay chlnh sach ngoc;1i thlldng cua Vi~t Nam da c6 chuygn bien kha mc;inh me va dung hLJong, nham thi,J'c hi~n vi~c xay di,J'ng nen kinh te' hLJong mc;inh den xuat kh~u tc;1o cho cac doanh nghi~p c6 moi trLJang kinh doanh thu~n IQi, nham nang cao

hi~u qua kinh te va kha nang cc;1nh tranh kh6ng chi a thi trLJang trong nLJoc rna con vLJdn den

ca thj trlfang the gioi va khu VI,J'C khac, chu~n bj tie'n tai hQi nh~p

Boi canh ti,J' do thlfdng mc;1i ca phe the gioi, chlnh sach ngo~i thlldng thOng thoang, SI,J' quan tam cua EJang va Nha nLJoc da t~o dieu ki~n thu~n IQi cho nganh ca phe Vi~t Nam hoi

Tuy nhien, nhung tieu CI,J'C cua SI,J' ti,J' do hoa thlfdng mc;li ca phe da dan dan boc lo va ngay c~ng kh6 khac ph~c M?c du gia ca phS thap hon gia thanh da gay khan don cho ngLJai san xuat nhllng anh hllong kh6ng nhieu de'n san ILJQng toan cau boi vl nhieu nlloc c6 rat It cay trong thay the Tuy kh6 c6 thg chap nh~n, nhllng duy nhat dg c6 dLJQc gia hQp ly Ia can nhung hanh dong trch CI,J'C cua cac quae gia san xuat nham dieu chlnh san ILJQng phU hQp voi nhu cau, ket hQp d~y mc;1nh xuc tien tieu th~ va khuyen khlch tieu dung ca phe Nhll v~y, dg VL1Qt qua CUOC khung hoang ca phe toan cau, hllong den phat trign nganh gfct vung doi hoi nhieu giai phap dong b6 khong chi Slf no ILJc trong p alffiljiA~f®Y ~~rat0 n Slf phoi hdp

l'RlJuNG OH.KINH TE TP.HC hanh dong trong phc;im vi cac quae gia tren toan cau THU VItN

r- ~3

'-CA PHE CUA VIET NAM VA TINH flAK LAK TRONG THOI GIAN QUA

2.1 THl)'C TR~NG NGANH CA PHE VIer NAM

2.1.1 ljch Slt hlnh thanh va phat triftn

Trang ljch su phat trign ca phS toan cau thl nganh ca phS Vi~t Nam thuoc lo(.li "sinh sau, de muon" I hang IO(.lt cac nLtoc deu da bat dau trong ca phS tU the ky 18 Cay ca phe

Sac tU nam 1857 Vi~t Nam chi chfnh thGc san xuat ca phS tU sau nam 1920, cac don dien

ca phS rong khoang 200-300 ha nam rai rae tU Sac vao Nam, do nhO'ng ngLtoi Phap lam chu

E>en nam 1960, Vi~t Nam chu trLtdng phat trign nganh trong ca phe a Mien Sac, chu yeu trong ca phe che (arabica) tren cac vung dat bazan a Tlnh Ngh~ An va cho nang suat

thap, W 400-600kg/ha Vao nam cao digm, di~n tfch trong ca phe a Mien Sac d(.lt khoang 14.000 ha voi san ILJ'~ng khoang 5.000 tan GOng trong tMp nien 60, cay ca phS a Mien Sac

bi dich b~nh tan cong 8ay Ia lan dau tien cay ca phe bi ch~t bo va thay bang 1oc.1i cay khac

0 mien Nam, dieu ki~n chien tranh keo dai da lam cho cac don dien ca phe khong phat trign dLt~c Trlfoc nam 1975, t6ng di~n tfch ca phS khoang 15.000 ha voi san ILt~ng khoang 7.000 tan, phan lon t~p trung a cac Tlnh Ta.y Nguyen Sollf~ng ngay nang nhieu hdn va nhiet

do cao hdn a Mien Nam thfch h~p voi lo(.li ca phS voi {robusta) va dLJ'~c trong t~p trung a cac tlnh cao nguyen Mien Trung nhlf 8ak Lak, Lam Dong, Gia Lai, Ken Tum

Sau ngay hoan toan giai ph6ng, thay dLt~c l~i fch lon lao cua ca phe, 8ang va Nha nlfoc chu truong phat tri~n lo(.li cay trong nay, nganh ca pM da thl,l'c sv hlnh thanh va phat trign rat m(.lnh me Cac so li~u thong ke cho thay chi trong vong 25 nam (1976-2001) di~n tfch da tang hdn 37 lan va 147 lan ve san ILt~ng (nam 2001 d(.lt dlnh di~m 530.000 ha va 930.000 tan) Ngoai ra, nham tang l~i fch va da d(.lng hoa m~t hang ca phS, E>ang va Nha NLJ'oc c6 chu trlfdng va ke ho(.lch trong 30.000-40.000 ha ca phe che (arabica) a Mien Sac va khoang 30.000 ha a Mien Nam trlfoc nam 2005 a nhO'ng vung c6 khf h?u va do cao thfch h~p

Tu mot quae gia ch1 san xuat pht,JC Vl,l nhu cau tieu dung ca phS trong nLtoc Ia chfnh, trong vong 10 nam (1990-1999) Vi~t Nam da tra thanh quae gia san xuat va xuat kh~u ca phe tha 2 tren toan the gioi, rieng ca phe robusta dGng so 1 the' gioi Nang suat cao, san ILJ'~ng nhieu, gia tri kim ng(.lch xuat kh~u lon, cay ca phS thl,l'c sl,l' giup nong dan Vi~t Nam d6i doi co thg khang dinh: cay ca pM da gop phan dac I!Jc trong cong cuoc xoa d6i, giam ngheo, d~c bi~t thuc d~y kinh te'-xa hoi Tay Nguyen phat trign

Brazil, 26.9%

12.4%

Cac mrlfc khac, 37.8

GIAI DO~N 1999 - 2003

Indonesia Colombia, '5.5% 9.9%

2.1.2 Tlnh hlnh san xuat ca phe iJ Vi~t Nam (Phu luc 6)

Brazil, 31.3%

11.2%

Ke W nam 1986, nha nLJOC thtJC hien dai moi kinh te thea Cd che thj tnJong, phat huy

mot thai ky moi Chi sau 10 nam mo cua, ca phe Viet Nam da c6 nhung bl1oc nhay vot ve dien tfch (tang hdn 3 lan) va san IL1(1ng (tang hdn 11 lan)

Gia ca phe da tuot xuong muc tM'p vao nam 1992, sau d6 ph~c hoi dan va d;;tt toi dlnh cao vao nam 1994-1995 da t;;to nen mot con sot ca pM tren toan Viet Nam Dien tfch va san IL1(1ng tang truong qua nhanh (giai do;;tn 1995-2000 dien tfch tang blnh quan 1 9,8%/nam; san IL1(1ng tang 27%/nam) da VL1(1t khoi tam kiem soat cua nganh ca phe va thtJc te' chung ta phai tra mot gia kha dat ChO S!J phat trien qua muc nay (hang ngan ha rung nguyen sinh bj ch~t pha tuy tien, nguon nuoc ngam thieu h~t va 0 nhi~m g6p phan dang ke vao viec cung cap dll thua ca phe tren thi truong the gioi, )

Ban ke ho;;tch dau tien ve ca pM dl1(1c xay dtJng nam 1980 d~t m~c tieu cho nganh ca phe Viet Nam de'n nam 2000 chi c6 180.000 ha voi san IL1(1ng 200.000 tan Sau nhieu lan dieu chlnh, con so cOng chi nhfch len de'n 350.000 ha va 450.000 tan Nhung thtJc te hoan toan khac xa, thong ke dieu tra nam 2001 gay silng sot cho nhieu nglloi ke ca trong nganh

ca phe Viet Nam, dien tfch ca phe ca nl1oc da len de'n 530.000 ha voi san IL1(1ng xap xl 1 trieu tan Ngl1(1c l;;ti voi mong d(1i, gia ca pM xuong thap ky l~c da lam cho nganh ca phe thiet thai vi san IL1(1ng cang !On thua lo cang nhieu Gia thap hdn chi phf san xuat da lam san IL1(1ng s~t giam, dien tfch ngay mot thu h~p, mua v~ 2001/2002 ch1 con 470.000 ha va tie'p

t~c giam xuong 450.000 ha vao mua v~ 2002/2003

Do dieu kien ttJ nhien nuoc ta phU h(1p voi giong ca phe robusta nen tY le lo;;ti nay rat cao va chie'm tren 96% trong tang dien tfch ca pM, t~p trung phan lon a Tay Nguyen, con l;;ti

Ia ca phe arabica (nam 2000 khoang 20.000 ha, trong d6 15.000 ha dl1(1c trong t;;ti cac tlnh phfa Sac, so con l;;ti rai rae t;;ti khu VtfC Tay Nguyen) Trang t6ng dien tfch ca phe, Nha nlloc chi quan ly trtJc tiep hoan toan ho~c mot phan khoang 80.000 ha We ch1 chie'm chung 15%,

con l;;ti 85% dien tfch thuoc thanh phan kinh te tll nhan cua hQ gia dlnh, trang tr;;ti

-20-2.1.3 Che bien va tieu thu ca phe niji dja

Che bien ca phe ph~c v~ xuat khau dU(1C thl/C hi~n thong qua 2 cong do(;ln: so chef va che bien sau Gong do~m so che c6 3 phuong pMp chfnh: che bien khO, che bien udt va ban udt Phan ldn ca phe thuoc sb hO'u tu nhan nen phuong phap che bien kho thuang duoc su dt,mg v1 cong ngh~ don gian, chi phf dau tu thap, nhung chat Iuong khOng dong deu va ph~

thuoc nhieu vao thai tiet Phuong phap che bie'n Udt va ban Udt dam baa chat Iuong va IOi fch tieu th~ san ph~m nhung cong ngh~ phac tc;lp, von dau tu ldn va doi hoi cac bi~n phap xu ly chat thai nen chi c6 mot so Doanh nghi~p, nang truong ldn du kha nang ap d~ng

Sau nam 1975, chung ta mdi c6 mot ft XUdng che bie'n cO ky, chap va vdi cong suat rat thap GiO'a nhO'ng nam 90, nhu cau xuat khau ca phe tang VQt, ngoai vi~c nh?p kh~u han 10 day chuyen che' bie'n cua Brazil, chung ta cOng da w lap rap che tc;1o nhieu may moe, thiet bi sao chep thea mau cua nude ngoai nhUng cong suat con rat hc;1n che Do nang ll,fc che bie'n qua thap (toan quae c6 khoang 40 day chuyen che bien hi~n dc;1i thuoc cac DNNN ca phe hang dau) nen gia xuat kh~u cua Vi~t Nam luon thap so vdi cac nude khac trong khu Vl/C nhu Indonesia, An 8o, Thai Lan, W 50-100 USD/tan/loc;1i NhO'ng nam gan day, nhieu cong ty, nang truong da dau tu xay dl,fng cac xubng chef bie!'n mdi kha hoan chinh vdi cac thiet bi nh?p

W Brazil, 8ac Tuy v?y, mac do dau tu vao che bie'n da khong thea kjp mac do tang san

lUOng, phan lon cac dau moi thu gam ca phe nhan W cac ho nang dan roi so eM' ho~c tai che nham dam baa tieu chu~n toi thi~u d~ xuat kh~u Vdi nang 11/C che' bie'n hi~n t?i, ChUng ta chi du kha nang dap ang 70%-80% san lUOng ca phe d?t yeu cau chat IU(tng xuat kh~u

Vi~t Nam chi c6 2 lo?i ca phe duoc che bie'n sau Ia ca phe rang xay va ca phe hoa tan Trlldc day chi c6 mot so Doanh nghi~p nha nUde va cac co sd tU nhan tien hanh rang xay ca phe bang phUOng phap thu cong chu yeu ph~c v~ tieu dung noi dja Hi~n chi c6 3 nha may che bien ca phe thuoc Gong ty ca phe Bien Hoa thuoc Vinacafe, Nestle Thai Lan, Gong ty Ca phe Trung Nguyen c6 th~ san xuat ca phe uong ngay nhung cong suat nho (khoang vai ngh1n tan/nam), san pham phan ldn dU(1C ban d thj trUong trong nUde va xuat ra nUde ngoai nhU Trung Quae, 8ai Loan, My va nhieu nude 8ong Au

Tieu th~ ca phe tren thj truong noi dja hi~n nay dang tang, song mac tang rat thap Khoi IU<;1ng ca phe tieu th~ moi nam Udc d?t 30-35 ngh1n tan, mac thap so vdi mot nude san xuat ca phe hang dau the gidi Tuy v?y, khac xa truyen thong uong tra trudc day, gidi tre hi~n

dang thfch nghi vdi th6i quen uong ca phe TrUde day van de tinh che ca phe ft dU(1C quan tam do chua du dieu ki~n ho~c nhu cau tieu dung chua rong rai, khoang vai nam gan day van

de ca phe che' bien hay ca phe c6 gia trj gia tang da n6i len thu hut du lu?n rat nhieu Thay

ro ca phe nhan qua che' bie'n da nang cao gia tri len nhieu lan, nhieu Doanh nghi~p da tham gia dau tu che' bie'n sau nhu Phudc An, Thang LOi, Highland, Thu Ha, d~y m?nh sv tfch eve

da dc;1ng hoa va cai thi~n chat Iuong, gop phan lam soi n6i thi truong ca phe trong nude

21

-2.1.4 Gia ca, Xua't kha'u & dy' trfi' ca phi! (Phy lye 7)

Vao nhung nam 1994, 1995 den 1998, cOng nhu nhieu quae gia san xuat ca phe khac, thj trLJong ca phe Viet Nam duc;1c gia ca kfch thfch da tra nen het sue soi dong Gia ca phe Robusta tren the gidi c6 luc dq.t den 3.600-4.000 USD/tan Gia ca phe xuat kh§u dq.t mO'c blnh quan tren dudi 2.000 USD/tan Robusta, gia ban ca phe trong nude dao dong w 20-35 trieu dong/tan da lam nguoi ta d6 xo trong ca phe, dua nhau mua ban, xuat kh§u ca phe Trang vong 1 0 nam (1992-2001) luc;1ng ca phe xuat kh§u tang deu d?n vdi mO'c tang b1nh quan 26,8%/nam Tuy nhien, do phi) thuoc qua ldn vao t1nh h1nh cung-cau va gia ca ca phe the gidi nen kim ngq.ch khOng 6n djnh Tu nam 1999 de'n nay, trong bai canh thi truong

ca phe the' gidi bi khung hoang thua, nganh ca phe Viet Nam khOng nhung khong duc;1c huang thanh qua dau tL1 nhu mong muon, rna th?m chf con rdi vao giai doq.n CI,J'C ky kh6 khan Gia

ca phe xuat kh§u nam 2001 chi bang 1/6 so vdi nam cao di~m 1995 E)i~n h1nh ch1 trong vong 3 nam (1999-2001 ), gia cao di~m nam 1999 Ia 1.400 USD/tan c6 luc xuang chi con

340 USD/tan vao nam 2001 Nam 2002 gia c6 nhfch len chut ft nhung khong dang k~ do san luc;1ng ca phe toan cau da kjp dq.t mO'c cao nhat trong ljch siJ Gia c6 cai thien vao nam 2003 nhung van thap hon chi phf san xuat va chua du kfch thfch nguoi san xuat va xuat kh§u., Tham gia vao "san choi" ca phe the' gidi, Viet Nam budc dau da quan tam den luc;1ng ton kho nham b1nh 6n t1nh h1nh gia ca va xuat kh§u nhung vdi kha nang tai chfnh hq.n hep, luc;1ng di,J' tru con rat thap so vdi mac can thieft (thong thuong khoang 20%- 30% luc;1ng xuat kh§u hang nam) 8ieu nay rat bat lt;Ji cho viec hoq_ch djnh Chie'n 1Uc;1C xuat kh§u cua nganh

2.1.5 Chfnh sach cho nganh ca phi! Vi~t Nam

Ngay 04/01/1990, Hiep hoi ca phe-ca cao Viet Nam (VICOFA) ra doi, Ia t~p hc;1p va dq.i dien cho cac Doanh nghiep, t6 chO'c kinh te' va th~ nhan san xuat, che bien, kinh doanh nham phai hc;1p c6 hieu qua cac hoq.t dong san xuat kinh doanh tren thl trLJong trong nude va ngoai nude La cau nai giUa cac Doanh nghiep, hoi vien va Nha nude

Ngay 26/3/1991, Viet Nam tra thanh thanh vien cua T6 chO'c ca phe the gidi 8ong thai Viet Nam da thong qua Hiep djnh ca phe quae te vao nam 2001, c6 hieu ll)'c trong 6 nam 8efn nay, Bo Khoa hoc, Gong nghe va Moi truong da ban hanh 5 ban tieu chu§n Viet Nam (TCVN) doi vdi m?t hang ca phe nMn 8~ trc;1 giup Doanh nghiep trong viec tri,J'c tie'p xuat khau ca phe, tieu chu§n ky thu?t dai vdi ca phe nMn TCVN 4193-86 ra doi nam 1986 dlfa tren 3 tieu chf chfnh Ia ham luc;1ng nude, tY le hq.t den/vo va h1nh thO'c ben ngoai 8~ tang cuong vi the' cua nganh ca phe Viet Nam tren thi truong quae te, TCVN 4193-86 da duQc dieu chlnh thanh TCVN 4193-93 nam 1993, nam 2001 TCVN 4193-2001 ra doi phU hc;1p hon vdi cac tieu chu§n cua quae te, w cho can cO' vao mot vai chi tieu don gian chuy~n sang xe'p hq.ng thea phuong phap tfnh loi trong mot mau ca phe nhan

-

22-Ben cQ.nh d6, Viet Nam cOng da cam ke't thi,J'c hien "Ngh! quyet 407 cua ICO: Chlfang tr1nh nang cao chat llfQng ca phe" bat dau ap d1,mg W 01/01/2003 M~c dfch cua chlfOng trlnh nay Ia hQ.n eM' dlfa ca phe chat ILtQng kern vao tieu th~ nham can doi cung cau ca phe the gioi va cai thien t1nh hlnl1 khung hoang ca phe hien nay

2.1.6 Danh gia hi~n trt.tng nganh ca phe cua Vi~t Nam

SI,J' tang trlfdng ve dien tfch va san llfQng ca phe b Viet Nam qua o Q.t, mang tfnh ti,J'

phat va c6 SI,J' mat can doi giUa san xuat va che bien M?c du da c6 nhO'ng qui djnh ve tieu

nha nlfoc, vi~c qui d!nh chat llfQng trong cac hQp dong mua ban con dan gian va mang tfnh thea thu?n giO'a nglfai mua Va nglfai ban nen chlfa tQ.O thanh sac ep thuc day viec dau tlf, cai tien cong nghe che bien Che bien phan lon bang phlfOng phap thu cong nen ca phe nhan thlfang c6 chat llfQng chlfa cao, gia ban thlfang thap, anh hlfdng xau den thu nh?p cua nganh

va gay nen phan ang bat IQi cho Viet Nam d mot so nlfoc san xuat ca phe truyen thong Tren 95% san ILtQng danh cho xuat khau, llfQng tieu dung noi dja cua Viet Nam con rat thap Tuy Ia mot quae gia c6 truyen thong uong tra nhlfng nhO'ng nam gan day xu hlfong tieu dung ca pM da cai thien dang k{ Ben cc;tnh che bie'n cac loQ.i ca phe nhan xuat khau, Vi~t Nam chi c6 2 loQ.i ca pM dLtQc eM' bie'n sau Ia ca phe hoa tan va ca phe rang xay

Moi twang CQ.nh tranh khoc liet, gia ca phe dien bien phac tQ.p va ngay cang bat IQi doi voi nha san xuat lan Doanh nghiep khi tham gia vao thi trlfang ca phe the' gioi M?c du Ia nlfoc dang dau ve xuat kh~u ca phe Robusta, ben CQ.nh thiet thai vl bj ep gia so voi nhO'ng quae gia xuat kh~u khac, Viet Nam khOng c6 kha nang khac ph~c tfnh chu ky cua gia ca, phong ngua rui ro, khOng tac dong dlfQC gia xuat khau cua thj tWang the' gioi MQ.ng llfoi thong tin lien lc;tc van con yeu, thOng tin thlfOng mQ.i di~n tlt chlfa ph6 biefn Gong tac nghien cGu va di,J' bao thj trlfang, d~c bi~t Ia SI,J' quan tam tfch CI,J'C cua Nha nlfoc trong van de tai trQ, xuc tie'n thlfOng mQ.i dong mot vai tro quan trQng nhlfng chlfa mQ.nh Thieu kha nang tai chfnh

dg c6 thg trO' hang blnh 6n xuat khau va cha gia; tranh mua tranh ban, xuat 0 Q.t vao thai digm thu hoc;tch g6p phan dang kg vao SI,J' giam SUt cua kim ngQ.Ch xuat khau ca phe

Chiem llfQng lon trong t6ng nguon cung toan cau cho du san llfQng ca phe trong nhO'ng nam gan day da dlf(JC "dieu ch1nh", SI,J' phat trign cua nganh ca phe Viet Nam c6 anh hlfdng lon den thj trlfang ca phe the gioi, do v?y mot m~t khong nhO'ng tang Clfang SI,J' ben VO'ng cho mlnh, ca phe Viet Nam can phai g6p phan cung cac nlfoc san xuat lon khac 6n djnh thj twang the gioi Muon v?y, nganh ca pM can nhanh ch6ng hoi nh?p voi ca phe quae te thong qua viec tieu chuan h6a m?t hang ca phe nham hc;t gia thanh san ph~m va bao dam cac tieu chuan ve chat llfQng, day mc;tnh tham nh?p vao cac thi twang lon, m?t khac can c6 chie'n llfQc lien ket voi cac nM rang xay ca phe, nhO'ng nglfai dang anh hlfdng de'n mat xfch thj trlfang dg CO dlfQC gia ca 6n djnh, dong thai tc;tO dlfQC nh6m lien ket VOi nong dan

-

2.2 PHAN TICH THI)'C TRI;\NG SAN XUAT, XUAT KHAU CA PHE CUA TINH DAK LAK

2.2.1 Doi net khai quat ve Tinh Dak Lak {phu luc 8)

Dak Lak Ia mot tlnh thuoc Tay Nguyen, nam phfa Tay va cuoi day Truong Son, c6 do cao trung blnh 400-800 m so voi ml,l'c nude bi~n c6 huang tM'p dan W Dong Nam sang Tay

Bac Phfa Bac giap Gia Lai, phfa Dong giap Phu Yen va Khanh Hoa, phfa Nam giap Lam Dong va Blnh Phlfoc, phfa Tay giap Tlnh Mundunkiri (Campuchia) voi dlfong bien gioi dai 240km He thong giao thOng kha phat tri~n so voi cac tlnh mien nui khac trong ca nlfoc, c6 quae IO 14 ch~y qua noi cac tlnh Tay Nguyen voi nhau va voi cac tlnh Mien Trung, Dong Nam

Bo va TP.Ho Chf Minh, san bay Buon Me Thuot trong h~ thong hang khong quae gia

Tlnh Dak Lak c6 nhieu lo~i khoang san voi tru luqng khac nhau t~o kha nang cho phat

nh6m dat xam (Acrisols) va nh6m dat do bazan (Ferrasols) D~c biet khoang 550.000 ha dat

do Bazan c6 do doc nho hdn 15°, tang day lon han 20cm Ia nguon tai nguyen rat quy gia, thfch hOP voi cac lo~i cay cong nghiep dai ngay (chiem gan 60% dien tfch nganh trong trot, gia trj san xuat thlfong chie'm tY le tren 70% cua nganh trong trot, tren 60% gia trj nganh nong lam nghi~p, tren 90% gia trj kim ng~ch xuat kh~u va tren 50% GOP cua Dak Lak) Tai nguyen rung hien dang duqc quan ly va khai thac theo hlfong sCr d~ng ben vung va

xa hoi h6a nghe rung ChU trong lam giau va tai sinh rung, LfU tien khoanh nuoi, quan ly va bao v~ rung, ta chCfc san xuat nong lam ke't hqp theo ki~u trang tr~i D~y m~nh va t~o moi trlfong thong thoang d~ thu hut cac th~tnh phan kinh te tham gia vao viec trong rung

Toan tlnh c6 ba h~ thong song chfnh: song Serepok (2 nhanh chfnh: song Krong Ana

va song Krong No); song Ba (gam 2 nhanh: song Krong Nang va song Krong Hinh) va song Dong Nai Dak Lak c6 tren 833 suoi voi chie'u dai han 10 km Nguon nlfoc ngam tlfang doi lon, ngoai ra gan 400 ho w nhien va nhan t~o c6 di~n tfch m~t thoang tren 6.000 ha, do sau

w 3-25 m voi tang dung tfch 250-450 tri~u m3 nude Day c6 th~ coi Ia kho chCta nude ph~c v~ nhu cau dan sinh, tlfoi tieu, nuoi trong thuY san, tham quan du ljch, bao v~ moi trlfong

Trlfoc nam 1975, t1nh chi c6 5 cong trlnh thuy IQi ph~c v~ tlfoi cho 200 ha lua nlfoc Sau nam 1975 nha nlfoc da chU y dau tlf phat tri~n thuy lqi a Tay Nguyen n6i chung va a Dak Lak n6i rieng Den nam 2000 da xay dl,l'ng dLtQc 485 cong trlnh thuy IQi vai tang dung tfch khoang

325 trieu m3 nuoc Thuy IQi ngoai viec ph~c v~ dan sinh, cong nghiep con gop phan dieu hoa

nglfoi chie'm khoang 30%, dan toe kinh chie'm 70% MCtc tang dan so blnh quan cua Dak Lak cao han so voi trung blnh ca nude, mot m~t do ty I~ tang t1! nhien cao, m~t khac so dan den m1k Lak do Sl,l' dieu dong cua nha nlfoc va di elf tl,l' do da lam tang ILtqng dan so dang k~

Kinh te'-xa hoi cua 8ak Lak thai ky 1990-2003 tuy c6 nhieu kh6 khan, thach thac nhlfng toe do tang trlfong kinh te blnh quan (11 ,34%/nam) van cao so voi mac tang trlfong blnh quan cua ca nlfoc, d~c bi~t dai song nhan dan vung sau, vung xa dltc;5c cai thi~n kha tot Voi 80% dan so san xuat, thu nh~p W nong lam nghiep nen 8ak Lak dlfc;5c xem Ia T1nh

c6 nen kinh te thuan nong Nong lam nghiep EHik Lak trong thai gian qua Ia mot nganh kinh

te lon, c6 mac do tang truong blnh quan cao nhat, dlfQc chu trong dau tlf m<:lnh va chiem t1

trong cao trong co cau kinh te' cua T1nh San xuat nong nghiep tuy da phat trign toan dien, san llfc;5ng luang tht,tc va nong san hang h6a ngay cang nhieu dap ang cho nhu cau tieu dung

va xuat khau, nhlfng san xuat chlfa tht,tc Sl,( gan ket VOi thj trlfang, chat llfc;5ng nong san con thap, sac C<:inh tranh Chlfa cao, mot SO cay trong mo rong dien tfch qua nhanh, dat dai Slr

d~ng khong hQp ly, tai nguyen rung va tai nguyen nlfoc suy giam ca ve so llfc;5ng va chat llfQng, can bang sinh thai, moi truang dien bien thea chieu hlfong xau, h?n han IG l~t va cac

hi~n tlfc;5ng thai tiet bat thlfang, da va dang gay rat nhieu kh6 khan cho nglfai dan

8ak Lak hoan toan phU hQp dg phat trign mot nen nong nghi~p da d?ng va phong phu voi nang suat va chat llfQng cao Song dg tiep c?n mot nen nong nghiep hien d?i hoa can phai dieu chlnh va khac ph~c nhung h?n eM' sau: qui ho?ch nong nghiep va nong than chua thea kjp mac do phat trign, digm xuat phat thap (nhat Ia cong nghiep eM' bien), lao dong thu cong Ia chfnh va chua du vi~c lam, khai thac nguon tai nguyen thien nhien chua tot, xuc tien thi trlfang thieu va yeu, thie'u kha nang khac ph~c tfnh bat 6n cua gia ca, C6 nhlf v?y moi phat trien dlfc;5C kinh te' nong lam nghi~p hang h6a hlfong de'n xuat khau voi cac san pham

d~c trlfng nhlf ca phe, cao su, ca cao, ho tieu, va nhieu lo<:li nong lam san c6 gia trl khac

2.2.2 D~c di@'m san xu~ft kinh doanh ca ph@ 0' Dak Lak:

GOng nhlf moi cay trong khac trong nong nghiep, san xuat kinh doanh ca phe ngoai nhung d~c digm chung con c6 nhung sac thai d~c thu cua nganh ca phe Ca phe Ia nganh san xuat phat trien nhanh, t~p trung thanh nhung vung chuyen canh a nhieu nlfoc va Viet Nam, voi qui mo tai san xuat mo rong ngay cang hlfong vao chieu sau

-

25-Sa di nhLt v~y vl ca phe Ia loQi cay trong chi thfch hQp voi mot so vung c6 dieu ki~n tt,r

nhien phu hQp, chi phf dau tlf cao nen dLtQC coi Ia mot loQi hang tieu dung cao cap, nhlfng IQi c6 th~ thfch ung voi nhieu tang lop dan elf c6 thu nh~p khac nhau, nhu cau tieu dung doi hoi

da dQng hoa san ph§m voi xu hLtong ngay cang tang; tY suat IQi nhu~n cua ca phe trong chu

ky kinh doanh thLtong cao hdn so voi nhieu loQi cay nong nghi~p khac; san xuat kinh doanh

ca phe doi hoi phai hQi nh~p voi thi trLtong the' gioi nen yeu cau ve trlnh do lao dong, t6 chuc

xa hQi h6a san xuat kinh doanh phai a tam quae te Ca phe Vi~t Nam n6i chung, EHik Uik n6i rieng deu c6 IQi the' so sanh, du dieu ki~n d~ cQnh tranh va pMt tri~n tren thi trLtong quae te' Gia ca phe tren thi trLtang the' gioi quye't d!nh gia xuat kh§u a Vi~t Nam Gia ca phe the gioi len xuong ph~ thUOC vao nhieu yeu to va dLtQC phan anh t~p trung trong Sl,( len xuong gia

ca tren hai th! trLtong chfnh: Arabica New York va Robusta London Gia v~n dong c6 tfnh chu ky: chu ky thu hoQch dan xen giO'a cac nh6m quae gia trong nam; chu ky dLtQc mua, mat mua cua Brazil; chu ky lon cua gia khoang 10 nam Gia c6 nhieu bLtoc nhay vot dot ngot va bien

do giao dong cua gia rat lon Sl,( bien dong gia ca con gay ra bCJi Sl,( thay dBi Cd ban trong quan h~ cung cau, vl tai hOQ thai tie't (j Brazil va vl cac yeu to nhan tQO khac, c~ th~ nhlf:

- SLtong gia: 1969, 1971, 1975, 1978, 1981, 1994 Kho hQn: 1985, 1988, 1994, 1998

- HQn ngQch Quota cua ICO: 10/1960, 02/1986, 10/1987, 07/1989

- Nh6m cac nLtoc san xuat: 10/1978, 12/1979,7-10/1986 (de nghj muc gia xuat kh§u toi

- Cung vLtQt cau : giai doQn tU nam 1999 de'n nay

San xuat kinh doanh ca phe doi hoi von dau tlf ban dau lon vao loQi nhat so voi cac loQi cay khac (khoang 30-35 trieu dong/ha), thai gian thu hoi von lau Thai ky kien thie't Cd ban vLtan cay 3-4 nam; thai ky kinh doanh 15-20 nam voi nang suat tang dan, len d1nh cao roi giam dan (giai doQn ph~c hoi ho?c trong moi) Nang suat, chat ILtQng va tu6i tho vuan cay tuy thuoc mot each quye't djnh vao SIJ quan tam IQi fch cua ngLtai trl,(c tie'p san xua't, vao vl~c giai quyet van de SO hO'u, Slt d~ng dat va VLfOn cay

8ieu ki~n tt,r nhien thu~n IQi, SIJ phat tri~n mQnh me va trlfCJng thanh trong san xuat kinh doanh dLtoi nhO'ng dieu ki~n con kh6 khan ve kinh te xa hoi da kh~ng djnh ca phe Ia nganh san xuat d?c trLtng cho nen kinh te Tlnh 8ak Lak NhO'ng di~m can ban cua IQi the CQnh tranh quae te' cua mot IOQi hang hoa dLtQc xem Ia chat ILtQng, nang suat, gia ca va qui

mo nganh hang deu hQi du voi ca phe cua 8ak Lak

2.2.3 Cac thO'i kY phat triftn cua nganh ca ph@ Dak Lak

Nam 1975 8ak Lak ch1 c6 7.500 ha ca phe voi san ILtQng khoang 4.000 tan Sau giai ph6ng, cay ca phe da dLtQc Nha NLtoc d~c bi~t quan tam ch1 dQo, dau tLt phat tri~n thanh nhung vung chuyen canh quy mo lon C6 th~ chia sv pMt tri~n cua nganh ca phe 8ak Lak

-

26-thea 2 thai ky lon Moi thai ky pha.t tri~n gan lien voi cac chU tntang chfnh sach cua 8ang va

Nha nuoc W Trung uang den Tin h

ThO'i kY thU' nhat : giai do"n 1975-1986

8ay Ia thai ky nganh ca phe 8ak Lak pha.t tri~n trong ca eM' quan ly t~p trung, bao cap voi muon van kh6 khan Cac thanh phan kinh te trong nganh ca phe T1nh c6 kinh te quae doanh, ht;Jp tac xa, kinh te gia dlnh Phan lon di~n tfch ca phe thuoc sa hi1u nha nlfoc Tren

ca sa cac don dien ca phe cua PMp (53% di~n tfch) dl!t;Jc tntng thu W ngay 13/11/1976,

di~n tfch dl!(JC ma mang them, hlnh thanh nen nhi1ng nang trlfang ca phe quae doanh lon

Tu nam 1980-1983 lan llft;Jt nhieu nang truang dl!t;Jc tMnh l~p d~ thl,l'c hien ht;Jp tac voi Lien Xo (cO), CHDC 8Gc, Lien hi~p cac xf nghiep ca phe 8ak Lak gam 7 nang tntang va 1 xuong che bien cOng dl!t;Jc tMnh thanh l~p Nhln chung, do khai di~m thap va con nhieu kh6 khan ve von, nhan ll,(c, ky thu~t nen dien tfch, nang suat va san llft;Jng ca phe trong giai doq.n nay tang cMm Xuat kh~u chua pMt tri~n, chu yeu sang cac nuoc XHCN dlfoi dq.ng trao doi nhung hang hoa thiet ye'u nhlf phan bon, may moe, xang dau, ph~c v~ nang nghi~p

Ngay 08/6/1985, Oy ban nhan dan T1nh Biik Lak ra quyet djnh so 381/Q8.UB, ban Mnh chfnh sach khuye'n khfch pMt tri~n ca phe, m~t kMc con dam bao cho nglfai su d~ng dat dl!(JC quyen Slt d~ng d~ trong ca phe den he't chu ky kinh doanh 8ay Ia mot quye't djnh danh dau cho vi~c chuy~n sang mot giai doq.n phat tri~n moi cua mot nganh kinh te mOi nhon cua T1nh 8ak Lak Nam 1985 cOng c6 mot hoan canh kMch quan tq.o ra mot dong ll,l'c to lon thuc

d~y Sl,l' pMt tri~n cua nganh ca phe mik Uik, d6 Ia nam Brazil bi kho hq.n n~ng, cung ca phe thi trlfang the gioi t~t xuong w 91 trieu bao nam 1985 con 77,8 tri~u bao nam 1986

ThO'i kY thU' hai : tU' nam 1986 de'n nay

8ay Ia thai ky "dien ra sl,( bien doi can ban trong mo hlnh kinh te, w mo hlnh kinh te'

qua do trl,l'c tiep cua CNXH sang mo hlnh qua do gian tiep, We chuy~n sang mo hlnh kinh te lay san xuat, trao doi hang h6a trong nen kinh te nhieu thanh phan lam noi dung cot loi" Cac thanh phan kinh te' trong nang nghi~p dl!t;Jc diP phat huy cac the mq.nh, ca phe 8ak Lak thl,l'C Sl,l' bl!OC sang mot thai ky pha.t tri~n moi, nganh ca phe da CO Sl,l' kien toan ve to chGc Ngay 30/01/1989 Oy ban nhan dan T1nh 8ak Lak ra quyet dinh so 63/Q8.UB cho phep cac to chGc kinh te cua T1nh dl!(Jc xuat nh~p kh~u trl,l'c tie'p ho~c dlf(Jc uy tha.c xuat kh~u Thi tntang dl!t;lc ma rong, dau ra thOng thoang, ca phe 8ak Lak c6 dieu kien hoi nMp voi thi tntang the' gioi va tra thanh mot m~t hang chien llf(JC cua T1nh Tren 200.000 ha (chiem 84%

tfch) thuoc thanh phan kinh te nha nlfoc cho san llft;Jng han 450.000 tan/nam da quyet dinh

vj the' xuat kh~u ca phe Vi~t Nam W hq.ng 30 nhung nam 70 len vi trf dan dau ve san xuat va

xuat kh~u ca phe Robusta

-27-Xuat phat W thVc te khi gia bat dau di xuong thea chieu hLtong ngay cang bat IQi, c6 luc thap hon ho~c ngang bang gia thanh w nam 1999 tro l?i day da lam nganh ca phe bLtoc vao giai doq.n khung hoang Nglfai san xuat kh6 khan, khOng c6 lai ho~c Ia von nen kh6 tranh khoi tam ly khong quan tam de'n cha.m soc, th~m chf con pha bo ca phe trong cac loai cay khac Ngoai ra, cac Doanh nghiep kinh doanh xuat kh5u ca phe cOng blfoc vao giai doq.n Ia va

so llfQng Doanh nghiep Ia tang dan Elieu nay da lam giam dong IVc san xuat kinh doanh cua nganh ca phe Elak Lak, ve lau dai se gay lang phf lon cho xa hQi dong thai kh6 xay dVng dLtc;1c nganh ca phe phat tri~n ben vung

Phai chang nganh ca pM mik Lak n6i rif~ng va Viet Nam n6i chung da roi vaa giai doq.n khong hieu qua nen can phai x6a bo ho~c chuy~n hlfong san xuat 8~ danh gia dung tlnh hlnh cua nganh ca phe Elak Lak, can phai ket hQp xem xet hien tr?ng dong thai phan tfch hieu qua kinh te cua toan nganh trong chu ky bie'n dong 10 nam cua gia (1992-2001) Viec phan tfch se dVa tren mot so chi tieu nhlf hieu qua sil d1,mg dat, IQi nhu~n trlfoc thue va tY suat IQi nhu~n ke't hQp xem xet muc do anh hLtong cua cac ye'u to c6 tfnh quye't djnh de'n cac chi tieu phan tfch bang phan mem chuyen d~ng Crystal Ball chq.y tren nen Excel Thong qua sv xem xet, danh gia nay chUng ta se c6 mot cai nhln c~ th~ hdn lieu san xuat kinh doanh ca phe c6 con hieu qua hay khOng, dong thai cac giai phap nham tang sue c?nh tranh, nang caa hieu qua kinh te cho nganh ca phe se thiet thvc va kha thi hon

2.2.4 San xuat va hi~u qua kinh te ciia san xuat ca ph@ il EJak Lak

2.2.4.1 Thi/C tr~ng san xuat (Xem ph~ l~c 9)

Voi chfnh sach va haan canh thu~n IQi nen toe do phat tri~n cao, trong vong 5 nam (86-90) t6ng dien trch da tang hon 4 lan Chu ky dien trch tang gap doi trong 5 nam (90-95, 1996-2000) vLtQt ra ngoai tam ki~m soat cua cac nganh chuc nang, nq.n ch~t pha rung dien

ra hang ngay, th~m chf nglfai dan con pha cao su trong ca phe va trong tren nhung vung dat khong phu hQp, thieu nlfoc tlfoi nghiem trong Phlfdng an qui hoq.ch nam 1994 cua Tinh Elak Lak d~t chi tieu dien tfch va san ILtQng ca phe vaa nam 2000 Ia 130.000 ha va 180.000 tan

va nam 2010 Ia 200.000 ha va 270.000 tan, so lieu thVc Hf nam 2000 da tang gap 2 lan so voi m~c tieu de ra, dieu nay phan anh 2 van de: ca phe ph:H tri~n m?nh tro thanh nang san ChU h,tc thea dung djnh hlfong cua Tlnh, m~t khac qui hO?Ch bj pha VB d§n dffn mat can doi giUa san xuat va che bien, dieu kien tv nhien, moi trlfang sinh thai, kinh te' va xa hoi

H?n han nam 2002, chu trlfdng khong phat tri~n them ca phe voi cua T1nh va d~c biet tac dong cua gia thap so voi gia thanh san xuat da lam ngLtai dan khong con dong IVC d~ t~p trung vao cay ca phe nen dien tfch, san llfQng va nang suat lien t~c giam vao cac nam 2002,

2003 Thea dieu tra w ngay 18-28/3/2002 cua So NN va PTNT T1nh Elak Lak, sau khi nang dan tv eLla don hon 5.000 ha vaa nam 2000 va 2001, trong t6ng so 254.096 ha ca phe hien

-28-c6 vao thai di@m d6, khoang 175.000 ha trong vung sinh thai thfch hOp, 79.000 ha trong vung dat sinh thai ft ho~c khong thfch hop TOng dien tfch can chuy@n d6i do thieu nude tlfoi, dat khong phu hOp, gia coi, sau benh hc;1i Ia 32.873 ha

Voi dieu kien tv nhien thfch hOP va Sl)' quan tam dau tu, ap d~ng cac tie'n bo khoa hQC

cao Nang suat blnh quan xap x1 2,5 tan/ha, nhung twang hOP 3-5 tan/ha khong Ia ca biet

Enik Uik da hlnh tMnh dUOc nhieu vung san xuat chuyen canh va t~p trung ca phe, ban

do hanh chfnh gam 18 huyen va 1 thanh pho da hdn 10 vung c6 dien tfch va san lUOng tren

"1 0.000" Trang d6 c6 nhung vung cho nang rat cao 2,5-3 tan/ha nhu Krong Buk, Cu M'gar,

Krong Ana, Krong Pak, 8ak Mil, Buon Ma Thuot T1nh 8ak Lak chu ye'u trong ca phe voi (robusta), d@ thay dOi Cd cau trong Ca phe, nam 1995 T1nh CO chu trUdng trong 5.000 ha ca phe che (arabica) tc;1i 2 huyen 8ak Nong va 8ak Rlap, den nam 2002 da trong khoang 3.000

ha nhung kha nang thl)'c hien dl)' an nay rat kh6 vi thieu von, khOng du dat va nong dan chua yen tam VI thai W thu hO;;lCh trung vao thai di@m mUa lon t?p trung tc;li CclC khu VI)'C nay

2.2 4.2 Hi~u qua kinh te ciia san xu~ft trong chu kY gia

2.2.4.2.1 Hi~u qua sii' dung da't: th@ hien a viec slr d~ng dat hOp ly, tfnh khuynh hUang tang len cua nang suat va san lUOng, dong thai mang lc;1i mac IOi nhu?n cao

Hieu qua kinh te cua cay ca phe (doanh thu, IOi nhu?n/ha) so voi mot so loc;1i cay trong khac tren dat do bazan deu cao hon, neu so voi lua, ngo, d?u, con cao hon nhieu

Bang 2.1: NANG SUAT 8AT CUA cA PHE SO VOl MOT s6 LO~I CAY TRONG

Chi tieu DVT Cao su Mfa Bong vai Di~u ca phe Tieu Thai gian kien thiet co ban Nam 7-10 3-4 3 3

Ghi chu: cac loc;1i cay khac: thOi gia nam 98-99; ca phe: gia thu mua trung blnh 1992-2001

(Ngu6n: "Dinh hliong phat tri€n m()t so cay tr6ng cua mik Lak den 201 0" cua Sd NN&PTNT Dak Lak)

2.2.4.2.2 LQ'i nhu~n san xuat va cac yeu to anh hu'O'ng

Ket qua tfnh toan cho thay IOi nhu?n va ty suat IOi nhu?n canh tac ca phS (70,7%) Ia rat cao Nhln tang th@ thl san xuat ca phe c6 nhung thai di@m nguai san xuat lo do gia ca xuong thap hdn gia thanh, nhung xet trong mot chu ky bie'n dong cua gia thl hieu qua kinh te rat cao, th?m chf khi nang suat ch1 khoang 2 tan/ha thl ty suat IQi nhu?n van dc;1t 33,7% C6

-29-th€ thay, vi~c phat tri€n cay ca phe tren dat do bazan cua T1nh 8i1k Uik mang lc;ti ll;1i nhu~n cao, c6 sac cc;tnh tranh tren thi tnrong quae te, va nhung tiem nang hi~u qua kinh te cua dat van con 8ay chfnh Ia tfn hi~u kha quan, tc;to dong lt,J'c cho ngUoi san xuat tie'p tl)c duy trl an

djnh va phat tri€n ben vung nganh ca phe Diik Lak (Phi/ ff/C 14A, 148, 14C, 15, 16A)

Qua phan tfch bang Crystal Ball, gia thanh san xuat ca phe anh huang bai 2 yeu to chfnh Ia nang suat va chi phf san xuat tren 1 ha gam chi phf phan b6n, chi phf tuoi, tien cong, tra lai vay va chi phf v~t tu kMc Gia thanh san xuat trung blnh tfnh tren 1 ha Ia 7,97 tri~u VN8/tan, do l~ch chu~n Ia 0,92, h~ so bie'n thien Ia 0, 11 Mac do tuang quan cua 2 ye'u

to nang suat va tang chi phf voi ch1 tieu phan tfch Ia 79,7% va 20,3% NhU v~y, nang suat tac dong giam den gia thanh san xuat Ia 79,7% hay chiem gan 4/5, tang cac ye'u to chi phf

san xuat chi tac dong 20,3% We khoang 1/5 den gia thanh (Xem phf/ lf/C 16A)

L<5i nhu~n san xuat trung blnh trong chu ky gia 10 nam Ia 14,2 tri~u/ha, do l~ch chuan

Ia 4,9 va M so bien thien Ia 0,35 L<5i nhu~n cua nguoi san xuat phi) thuoc nang suat, gia thu mua va chi phf san xuat Gia thu mua c6 mac do anh hUang cao nhat 48,7%, ke' den Ia nang suat 47,1% va tang ye'u to chi phf san xuat lam giam 4,2% l<5i nhu~n (X em phf! tvc 16A)

Bang 2.2: MUG 80 ANH HUONG CUA TUNG YEU TO DEN CHI TIEU PHAN TfCH

NhU v~y, sau khi phan tfch gia thanh va ll;1i nhu~n san xuat, c6 th€ rut ra cac nh~n xet sau:

- Nang suat tac dong rat lon de'n gia thanh san xuat (79,7%), chi phf san xuat anh huang khong dang k€ Ll;1i nhu~n cua ngUoi san xuat ben cc;tnh St,J' phi) thuoc gia ca, phi) thuoc kha nhieu vao ye'u to nguoi san xuat c6 th€ tac dong thea huang c6 l<5i cho mlnh Ia gia

tha.nh, We ye'u to nang suat va chi phf san xuat Do v~y, c6 th€ xac djnh ky thu~t canh tac, mac do quan tam cham s6c dong vai tro rat quan trong trong vi~c tang nang suat, tiet giam chi phf d€ hc;t gia thanh san pham va tang ll;1i nhu~n cua nguoi san xuat ca phe

- Ll;1i nhu~n cua nguoi san xuat phi) thuoc vao gia thu mua kha nhieu (khoang 48,7%) Gia thu mua chiu sv chi phoi cua cac yeu to c6 th€ tac dong dUQc nhu chat IUQng, cong tac marketing va cac ye'u to khong ki€m soat dU<5c nhu gia ca phe thff gioi, tlnh hlnh cung cau, dau ca tfch tru,

-

30-2.2.5 Ho~t dQng sau san xu~ft den xuat kha'u

2.2.5.1 Che bien ca phe (phu luc 10: Qui trlnh va phll'o'ng phap che bien ca phe nhan) Phan lon ca phe thuoc sb hO'u tll nhan nen phLJang phap che bien kho hi~n dang dLJQc

su dt,mg ph6 biefn b EHik Lak Do cong ngh~ dan gian, chi phf dau tll thap, thu hoQch thllong tuot dong loQt qua chfn lan xanh nefu su dt,mg phLJang phap che' bien LJat nhan de bi d~p nat trong khau xat tllai vl vo con ct1ng, hQt de bi len men, moe anh hlldng den mui vi nlloc Tuy nhien ca phe che can phai Slt d~ng phLJang phap chef bie'n llot vl VO qua ca phe day han 0 8ak Lak chi co mot so Doanh nghi~p nha nlloc dau tll day chuyen che bien LJot voi cong suat 3.000-5.000 tan/nam nhll Gong ty Phlloc An, Thang LQi, Thang 1 o, Easim, Vi~t Due

Bang 2.3: NANG LljC Sd CHE cA PHE CUA MQT s6 DOANH NGHI~P

DiQn tfch san DiQn tfch nha DiQn tfch xat tll'cti xat kho May sa'y

Cty ca phe Phuoc An 42,000 1,500 1,700 10 4 30

(Nguon: Sd NN va PTNT Tlnh 8ak Lak) Phan lon cac ca sd ho~c Doanh nghi~p xuat khau van ap d~ng phllang phap thu cong trong sa che bien ca phe nhan xuat khau nen chat ILJQng kho kigm soat va khOng dong deu

Ca phe nhan dLJQc thu mua w nhieu nguon, thue nhan cong sang va II,J'a tQp chat va h~t loi, tien hanh danh bong va phan lo~i di,J'a vao kfch ca, trong ILJQng, mau sac thanh ca phe nhan

xo xuat khau Thea thu th~p thong tin cua Sd Thllang m~i va Du ljch 8ak Lak, tY I~ blnh quan

sa che ca phe nhan xuat khau thea lo~i lan ILJQt Ia R1 (7,8%), R2A (52,5%) va R2B (39,7%)

Vi~c su d~ng day chuyen cong ngh~ chuyen dung vao che bien con h~n che nen chat ILJQng ca phe xuat khau nhln chung khOng dong deu Gong ty lien doanh 8akMan, Gong ty XNK Tay Nguyen, Gong ty 8T-XNK Tlnh, Gong ty XNK 2/9 va Gong ty TNHH Olam VN da dau tll day chuyen di~n tU hi~n dQi dg phan lo~i sang t~p chat, tach hQt ca phe, say kho den do

am qui djnh, danh bong h~t trj gia hang ch~c tY dong Voi nang II,J'c hi~n t~i t6ng cong suat che bien tren toan dia ban 8ak Lak chi khoang 200.000-22o.ooo tan/nam, dap ung dLJQc khoang 60% nhu cau ca phe nhan d~t tieu chuan xuat khau

31

-TU' thl/c tr~ng tren, cac va'n d~ co ban d~t ra trong td chli'c che bie'n ca phe iY Dak Lak:

- Vi~c che bien ca phe chu yeu a muc dQ Sd che, lam giam gia trj gia tang neu dUt;Jc tinh che Vi~c phat tri~n ITnh vl,fc che bien, hc.m che xuat thO l;;ti g~p phai nhung vuong mac ve thj truong tieu thl), ve dau tu cho che bien

- f)au tu vao che bien chua dUt;Jc coi trong dung muc ve qui mo, muc dQ va cong ngM nen

da khOng theo kjp muc dQ tang san IUt;Jng Hau het thiet bj eM' bien ca phS deu l;;tc h~u

khu we tu nhan voi phan lon may moe t1,t che nen thiet b! khong dong b(), nguyen li~u thu gom W nhieu nguon, chat IUt;Jng ca phe qua che bien thuong thap va khong dong deu

- Phuong phap che biefn kho Ia phd bien, Mi dong lo;;tt nen tY I~ qua xanh nhieu, thieu nang khi phdi khO, thie'u h~ thong phdi (phan lon phdi tren san dat ho~c tren b;;tt vai), lo say, bao quan nen ca phe nhan de bj moe, thai lam giam chat IUt;Jng Gong tac quan ly cung nhU sl.( tuan thu chat IUt;Jng chua dUt;Jc coi trong Chat IUt;Jng ca phe con thap anh huang den sue c;;tnh tranh tren thi truong quae te va hi~u qua san xuat kinh doanh ca phS

Voi nhung net co ban tren, cong nghi~p che bien ca phe con nho be, l~;~c h~u va chua g6p phan tfch CI,IC vao vi~c t~;~o l~p vi the' vung chac cua ca phS f)ak Lak tren thj truong the gioi Xet ve lau dai, cung voi vi~c chuy~n doi Cd cau cay trong, tang cuong dau tU tham canh cay ca phS d~ t~;~o nang suat va chat IUt;Jng cao, vi~c phat tri~n cong nghi~p che bien ca phe phai dut;Jc coi Ia tam quan trong hang dau trong chien IUt;Jc phat tri~n nganh ca phe Bak Lak

2.2.5.2 Doanh Nghi~p tham gia thi tntO'ng xu~ft kha'u (Phu luc 11A)

Neu chi xet rieng nganh ca phe, tren dja ban Tlnh m1k Lak hi~n c6 khoang 71 Doanh nghi~p san xuat- thu mua- che bien- xuat kh~u ca phS, trong d6 c6 20 ddn vi xuat kh~u trl,(c tiep, 51 ddn vi thu mua ca phe ban tren thi truong noi dia va uy thac xuat kh~u ho~c c6 xuat kh~u nhllng voi so IUt;Jng khong dang k~ Trang so nay c6 24 Doanh nghi~p thu()c Tang Gong

ty Ca phe Vi~t Nam (VINACAFE: gom 23 don vi vua san xuat vua kinh doanh va 1 don vi thu mua xuat kh~u), 40 Doanh nghi~p dia phUdng thuoc tinh, 5 chi nhanh tlnh ngoai, 1 Gong ty

lien doanh (8ak Man) va 1 Gong ty 100% von nuoc ngoai (Gong ty TNHH Olam Vi~t Nam)

Doanh nghi~p vll'a san xuift vll'a kinh doanh ca phe: hau heft cac ddn vi san xuat ca

pM deu c6 ho~;~t dong kinh doanh thu mua, so chef ca phe, cac don vi nay chiefm 15,8% di~n

tfch ca phe toan tinh (khoang 40.000 ha) nhUng san IUt;Jng ca phe Chiem 20,5%

Cac Doanh nghi~p kinh doanh xuift kha'u ca phe: de'n thoi di~m 30/9/2001 tren dia ban t1nh 8ak Lak c6 hdn 20 Doanh nghi~p kinh doanh xuat kh~u trl.(c tiefp ca phe (9 Doanh nghi~p khong san xuat; d~c bi~t Tlnh c6 3 Doanh nghi~p nM nuoc xuat kh~u ca phe hang dau Ia Gong ty XNK Tay Nguyen, Gong ty XNK 2/9 va Gong ty 8T-XNK Tlnh, moi Gong ty

xuat trung b1nh tren 50.000 tan/nam) va 40 Doanh nghi~p kinh doanh ca phe theo h1nh thuc xuat kh~u uy thac va tieu thl) tren thj truong n()i d!a Ngoai ra TP.HCM, Nha Trang, Gia Lai,

Do mac tieu dung ca phe cua nglfoi dan con thap, han 90% san llfQng ca phe danh cho xuat khau, trong d6 ca phe nhan Ia m~t hang xuat kh~u chu ll,fc, kim ng~ch xuat kh~u ca phe chiem tl trong cao trong t6ng gia trj xuat kh~u cua 8ak Lak

Bi~u do 11.2: KIM NGACH XUAT KHAU CA PHE SO VOl KIM NGACH XUAT KHAU TOAN TlNH

c::::::J Kim ngt;~ch xuift kha'u ciia Tinh r:::::2l Kim ngt;~ch xua't kha'u ca phe ~San ILtQ'ng ca pM xu~ft khau

Giai do~n 94-99 dlfQc xem Ia thai ky hoang kim cua nganh ca phe 8ak Lak, gia tang vot keo thea kim ng~ch xuat kh~u ca phe tang qua n6ng vao nam 1994 va nam 1995 da tac dong den moi thanh phan kinh te, mong muon c6 nhieu ca phe han d~ xuat kh~u nhan to dan de'n Sl/ tang trlfbng dien tfch va san llfQng qua mac cua nganh ca phe 8ak Lak trong nhi1ng nam tiep theo Nhln chung, giai do~n 91-99, gia ca bie'n dong thea huang c6 IQi cho nganh ca phe 8ak Lak Kim ng~ch xuat kh~u troi s~t thea gia ca phe, k~ W nam 2000 den nay, do gia ca phe the' gioi lien t~C giam m~nh nen kim ng9ch XUat kh~U ca phe n6i rieng, cua Tlnh n6i chung giam rat nhieu M~c du san llfQng xuat kh~u tie'p t~c tang vao nam 2000,

d~t dlnh di~m nam 2001 nhung gia ca pM tuot doc (gia ca phe c6 luc chi con 4.000

dong/kg) da d~y kim ng~ch xuat kh~u ca phe giam tram trong Gia duy trl b mac thap da khOng du dong ll,fc kfch thfch nganh ca phe 8ak Lak t?p trung dau tlf cham soc, Mu qua Ia

ca phe gan nhlf dlfQC ph6 m?c cho thien nhien, tlnh hlnh xuat kh~u cang di xuong

Hien nay cac Doanh nghiep kinh doanh ca phe van dl,fa vao gia Robusta giao djch tren thi truong Luan 8on d~ thoa thu?n mua ban, chu ye'u xuat kh~u theo 2 lo~i gia sau:

Gia giao ngay (Outright): muc gia mua ban ngay dl,fa vao th6a thu?n gilra Doanh nghiep voi

kMch hang Gia nay kha an toan cho Doanh nghiep bbi ho chu dong trong gia mua va ban

-

33-Gia kY h~n (Differential hay price to be fixed): can ca vao gia giao ky hc;tn tren thi tnrang LIFFE (London International Financial Future Exchange) va mac tru lui tuy theo loc;ti/hc;~.ng ca phe dl1c;1C cong bo vao moi phien giao djch (rna va dong phien giao djch 2 lan/ngay) Gia trlr lui CO mac rui ro cao (do anh hllang dau Cd) dong thai mang lc;ti h;1i nhu~n cao cho nha xuat

Ben cc;tnh van de gia phl,J thuoc vao chat ll1c;1ng, gia ca phe Vi~t Nam n6i chung va Elak Lak n6i rieng thllang thap vao thai di~m vua thu hoc;~.ch xong Qua 12 nien v1,1 w 1991/92 den 2002/03, c6 th~ thay mac chenh l~ch giUa gia FOB Vi~t Nam voi gia Robusta cua thi twang

ky hc;~.n Luan Elan deu lon len vao thang 12 den tMng 2 nam tiep theo EJay Ia thai di~m ca phe VI) moi vua dl1c;1C che bien xong tham gia xuat kh~u 0 c;~.t Rieng VI) 2001/02 khOng c6

hi~n tl1c;1ng nay vi luc d6 gia thi trlJang LIFFE trong suot thang 9-12 va thang 01 nam sau a

mac rat thap va gia FOB Vi~t Nam khong th~ thap hdn dl1c;1c nua Xuat nhieu chi trong mot khoang thai gian ngan nen bi ep gia, gia xuat kh~u hang nam do the' cOng bi anh hllang theo

% A ' I A ~ ' A I '

2,700 2,250 - - 1,800

~ Gia FOB TP HCM ~ Gia Robusta London

Nganh ca phe the gioi c6 mot d~c trllng Ia gia ca bat an va v~n dong theo chu ky Chu

ky "nam dl1c;1C mua nam mat mua"; bat an do cung lon hdn cau, do dl)' tru ton kho lon, do nhung tin don, dl/ doan khOng ro Ngoai ra trong cac loc;ti chu ky c6 loc;ti chu ky lon ve gia khoang 9-1 o nam (giai doc;~.n 82-91, 92-2001 ) Nhung dlnh cao nhat cua chu ky gia Ia vao sau nhung nam mat mua cua Brazil do SlJdng gia va kho hc;tn n~ng ne Gia thj trllang the gioi thay dai quye't djnh gia FOB tc;~.i TP.HCM, gia mua tc;~.i thi twang EJak Lak thay doi theo

Gia xuat kh~u cua EJtik Lak thllang thap hdn gia FOB TP.HCM 30-50USD/tan va thap hdn gia giao dich tc;~.i Luan Elan w 100-200 USD/tan Gia d~c bi~t chenh l~ch cao vao cac nam

1994, 1997: do thieu tai chfnh va thong tin nen XUat qua nhieu VaO dau Vl,l, gia the gioi du len rat cao (c6 luc dc;tt 3.500-4.000 USD/tan) nhllng chung ta khong con ca phe d~ xuat Ngay ca thai diem gia ca thu~n lc;1i, chUng ta van bi thi~t thai vi nhung hc;tn che' cua mlnh

-

34-2.2.5.4 Thi trli'O'ng xu~rt kha'u (phiJ luc 12)

Thj truong xuat kh§u ca phe 8ak Lak ngay cang dU!;Jc cung co va mb r()ng, ne'u nhU giai

do~n 1991-1993 chi c6 9 thi truong, gam Nh~t Ban, 8Gc, Anh, Phap, Ha Lan, Thw Sy, 81, Singapore Ia nhO'ng thj truong tieu th~ ca phe m~nh cua the' gioi; nam 1994 tang len 12 thj truong; nam 1995 tang len 21, d~c biet them cac thi truong lon nhu My, Y, Tay Ban Nha; sang giai do~n 1996-2000 tang len 45 thj truong, de'n cuoi nam 2002 ca pM 8ak Lak da di den 51 quoc gia, du 5 Chau h,JC, voi nhO'ng khach hang thl,fc sl,flon Tuy the' van ton t~i di~m

yeu Ia 8ak Uik hau nhu chua xac djnh du~;Jc thi truong m~c tieu va dieu dang ILJu tam Ia chua c6 thuong hieu ca phe ml.k Lak ho~c Buon Ma Thu()t tren thj truong the' gioi

Bang 2.4: 10 TH! TRUONG LON CUA cA PHE 8AK LAK

A TONG 1991 - 2000 ~ Nam 2001 Nam 2002 Nam 2003

lll'(fng Gia tri lll'(fng Gia tri lll'(fng Gia tri lll'(fng Gia tri

- - - - ' -~ - - - - -~- · - - - ~- ~- THI,JY SY 139,743 161,392 54,387 22,232 13,978 6,585 9,116 6,107

· · f -· - - - - · - - · · - - - r ~ - - - - ·

-NHAT BAN 80,538 102,839 28,557 12,441 25,146 11 '182 17,660 12,893 PHAP 68,419 78,819 24,800 10,448 16,395 5,886 16,338 10,997

- - - ·· ~- - - · - ~ · -·- - - · - ' - - - r - 1 - -

-HA LAN 66,677 79,774 18,578 7,308 13,534 5,295 6,865 4,583 ANH au6c 61,988 82,856 22,464 8,237 11,524 4,489 10,440 6,974 TAY BAN NHA 44,548 52,146 22,149 9,135 21,001 9,387 22,314 14,468

- - - 1 - - - - - - - ITALY 48,530 57,480 19,335 8,238 18,136 8,540 21,017 14,263

-Ty trQng (%) 87.4% 87.3% 84.8% 86.2% 67.6% 66.4% 68.9% 69.9%

(Nguon: Sb ThUdng m~i-Du ljch Tlnh 8ak Lak) Them vao d6, chung ta van con bj nhieu thiet thai do chua tiep c~n ban trl,fc tiep cho cac nha rang xay tren the gioi dU~;Jc (nhu Kraft Foods, Nestle, Procter&Gamble, Sara Lee Ia 4

d~i gia eM' bie'n hang dau, quyet dinh thi truong ban le ca phe the' gioi) rna chu ye'u ban qua cac t~p doan moi gioi, Gong ty kinh doanh ca pM c6 van phong d~i dien b Viet Nam (My c6 CARGILL, ROTHFOS, ATLANTIC, NOBLE; 8Gc c6 BERNHARD ROTHFOS, HACOFCO; ThuY ST c6 TALOGA, VOLCAFE; Phap c6 SCRD; Ha Lan c6: ANDIRA; Singapore c6 BERO COFFEE, ) PhUong thGc ban van con nhieu bat c~p, chat IU~;Jng khong dong deu, chi can ca vao nhO'ng thoa thu~n ho~c yeu cau cua khach hang Ia nguyen nhan gia xua.'t kh~u thuong thap so voi gia giao djch chfnh thac tren thj truong the' gioi Chua thea tieu chu§n chung cua the gioi

da gay nen nhO'ng thi~t thai cho nganh ca phe Vi~t Nam n6i chung va 8ak Lak n6i rieng, nguoi ganh chju chfnh van Ia cac doanh nghi~p san xuat va nang dan trong ca phe

-

35-2.2.5.5 Phan tfeh hieu qua kinh te eua ho~t dijng sau san xua't den xua't kha?u

2.2.5.5.1 DtJi voi djeh vu xuat khdu eua eae Doanh nghiep ehuy@n doanh eft ph@

Dl,la thea baa cao tai chfnh trong 5 nam (1996-2000) cua 7 Doanh nghi~p chuyen doanh ca phe tren dja ban T1nh (gam Gong ty ca phe Thang L1;1i, Phlfoc An, Vi~t Due, Buon

Ho, Gong ty XNK 2-9, Gong ty Dau tlf-XNK T1nh, Gong ty XNK Tay Nguyen), So ThlfOng Mq.i

va Du ljch Tlnh t6ng h1;1p lq.i va dLta ra cac loq.i chi phf blnh quan (lien quan den thu mua, so eM', xuat khau) cho mai tan ca phe xuat khau Ia 2.080.000 dong/tan

Nhln chung, cac Doanh nghi~p lam djch W xuat khau ca pM deu c6 IQi nhu~n, tuy tY

suat l1;1i nhu~n thap (0,83%) Nguyen nhan chi tieu nay thap Ia do muc chi phf den xuat khau nhlf chi phf ILtu thOng, tra lai vay, quan ly van con kha cao (Thea VICOFA, chi phf den xuat khau cua cac quae gia ca phe hang dau nhlf Bazil, Colombia, Indonesia, Mexico thlfang chi bang khoang 1/5 gia thanh san xuat ca pM) Hau M't cac Doanh nghi~p phai vay von d~ thu mua (hang nam cac Doanh nghi~p vay tren 300 tY dong/nam voi toe do vong quay von Ia 6 vong/nam), khau thu mua thLtang dLt1;1c tien hanh twoc va c6 luc mua o thai di~m gia cao, khau xuat khau lq.i tie'n hanh sau vao thai di~m gia thap nen c6 nhieu Doanh nghi~p Ia trong

2 VI) ca phe 2000 va 2001' tuy nhien phan Ia nay phan lon chuy~n thanh 11;1i nhu~n cua ngan hang va l1;1i nhu~n cho nglfai san xuat (Xem pht,J !t,JC 16)

Ben cq.nh yeu to gia ca, chi phf cao anh hLtbng de'n l1;1i nhu~n nguyen nhan chfnh lam

mac ty suat l1;1i nhu?n thap xuat phat w cac thi~t hq.i ve gia xuat khau (11;1i nhu?n va ty suat l1;1i nhu?n neu xuat voi "gia dung" Ia 329.153 tri~u va 12,9%, mot tY I~ chenh l~ch rat cao) do cac yeu to chu quan nhlf chat 1Ltl;1ng san ph§m, van de tiep c?n va nghien cuu thi twang cua cac Doanh nghi~p Nhu v~y, m~c du c6 nhO'ng hq.n che chu quan nhung xet trong chu ky gia

10 nam, cac Doanh nghi~p xuat khau ca phe van hoq.t dong c6 hi~u qua tuy muc lai khong cao va dieu c6 y nghia Ia nganh ca phe van mang IQ.i hi~u qua cho nen kinh te'

2.2 J.S.2 Chi phf den xua't khdu vft IQ'i nhu~n xua't khdu eua ngftnh eft ph@

Ke't qua phan trch cac yeu to anh hubng bang Crystal Ball cho thay (Xem pht,J !t,Jc 14A

148, 14C, 15, 168):

Chi phf sau san xuat den xuat kh§u chju anh huong boi 5 yeu to, trong d6 3 ye'u to tac dong nhieu nhat Ia chi phf ban hang chie'm 45,1 %, khau hao va tra lai vay chie'm 28%, chi phf che bien va giam djnh chiem 21 ,3%, phan con IQ.i Ia chi phf quan ly 4,5% va chi phf khac lien quan den xuat kh§u Ia 1 ,2%

L1;1i nhu~n trung blnh truoc thue (EBTxK( 1) hoq.t dong xuat khau cua nganh ca phe Dak Ul.k Ia 939.554 tri~u VND, do l~ch chu§n Ia 306.929 va h~ so bien thien Ia 0,33 Ll;1i nhu~n

twac thue' pht.J thuoc gan nhlt tuy~t doi vao gia xuat kh§u voi muc do Ia 73,6%, chiem ty