SKKN Nâng cao hiệu quả hoạt động nhóm

Trong một tiết học Tốn người giáo viên thường vận dụng được rất nhiều phương pháp từ những phương pháp truyền thống đến hiện đại nhằm để đạt mục tiêu chung: phát huy tính tích cực, chủ đ

I.ĐẶT VẦN ĐỀ:

Trong hơn bốn mươi năm qua, trước sự phát triển như vũ bảo của khoa học, giáo dục nước nhà đã cĩ nhiều cố gắng trong việc tự hồn thiện mình bằng những giải pháp như tiến hành cải cách giáo dục, đổi mới chương trình Giáo dục phổ thơng nhằm dủ sức đáp ứng nhiệm vụ nhân dân giao phĩ: trồng người đáp ứng giai đoạn cách mạng mới

Định hướng đổi mới giáo dục phổ thơng của Đảng (NQ TW 4 và NQ TW 2) đã được Quốc Hội pháp chế hĩa trong luật giáo dục “Phương pháp giáo dục phổ thơng phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, mơn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh”

Qua sự chỉ đạo ấy, rõ ràng cho ta thấy được việc đổi mới phương pháp tự học là khâu đột phá của quá trình dạy học nhất là đối với bộ mơn Tốn Trong một

tiết học Tốn người giáo viên thường vận dụng được rất nhiều phương pháp từ

những phương pháp truyền thống đến hiện đại nhằm để đạt mục tiêu chung: phát

huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, năng lực tự học, tự nghiên cứu, cùng nhau trao đổi thảo luận để làm sáng tỏ vấn đề đặt ra Rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đem lại nguồn vui, hứng thú học tập mơn Tốn cho học sinh và đồng thời phải khắc phục kiểu dạy áp đặt, lấy giáo viên làm trung tâm; Hạn chế tối

đa lối dạy học: thầy đọc – trị ghi, truyền đạt một chiều; chống lại thĩi quen học tập thu động

Trong các phương pháp trên theo quan điểm cá nhân tơi nhận thấy phương pháp hoạt động theo nhĩm cĩ thể gọi là tối ưu để cĩ thể vận dụng cùng phối hợp với những phương pháp khác nhằm được đạt được những mục tiêu trên và gĩp phần mang lại hiệu quả cao nhất cho tiết học mơn tốn theo hướng đổi mới

II.NỘ I DU NG:

1.Cơ sở lý luận:

Phương pháp hoạt động nhĩm cịn gọi là “phương pháp cùng tham gia”,

“phương pháp thảo luận nhĩm” là một trong những phương pháp tích cực là phương pháp trong đĩ người học được tổ chức thành các nhĩm một cách thích hợp, được giao nhiệm vụ và được khuyến khích thảo luận, hướng dẫn hợp tác làm việc với nhau để cùng đạt được kết quả chung là hồn thành nhiệm vụ cá nhân

Như đã trình bày ở trên, nếu muốn chọn một phương pháp gọi là tối ưu để phối hợp với các phương pháp khác nhằm đạt được hiệu quả cao nhất cho tiết học tốn đĩ chính là cách dạy: Tổ chức hoạt động nhĩm Bởi vì bản thân nĩ, vốn cĩ khả năng đáp ứng các tiêu chí xây dựng thành cơng con người năng động, sáng tạo

Từ thực nghiệm đổi mới phương pháp dạy học, đã chứng tỏ qua hoạt động sẽ làm cho mỗi thành viên bộc lộ được suy nghĩ, hiểu biết, thái độ của mình, qua đĩ được tập thể uốn nắn, điều chỉnh, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức kỷ luật, tinh thần tương trợ, ý thức cộng đồng Hoạt động trong tập thể quen dần với sự phân cơng hợp tác trong lao động xã hội, hiệu quả học tập sẽ tăng lên nhất là lúc phải giải quyết vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hồn thành một nhiệm vụ học tập xác định Như vậy tổ chức hoạt động nhĩm hiện nay

và tương lai vẫn là phương pháp dạy học mang lại hiệu quả cao đã được các nước

tiên tiến trên thế giới đánh giá cao và được áp dụng một cách phổ biến, thành thạo trong trường học Đối với họ, hiện nay tổ chức hoạt động nhĩm đã trở thành một nhu cầu từ cả phía người dạy-người học

2.Tình hình thực tế:

Qua quá trình giảng dạy mơn Tốn và dự giờ của một số giáo viên tốn trường THCS Vĩnh Mỹ B tơi nhận thấy cịn cĩ một số vấn đề về việc vận dụng phương pháp dạy học nĩi chung như sau:

*Ưu điểm

- Tổ chuyên mơn đã cĩ tổ chức các chuyên đề đổi mới phương pháp trong giảng dạy và đổi mới phương pháp trong kiểm tra đánh giá mơn Tốn – Lý và vận dụng đạt được một số kết quả nhất định

- Qua dự giờ tơi thấy đa số giáo viên cĩ đầu tư trong cơng tác soạn giảng theo hướng tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh; thể hiện ở việc vận dụng phương pháp mới- sử dụng đồ dùng dạy học Đảm bảo đúng quy trình sư phạm

- Nhà trường cũng tạo mọi điều kiện để 100% học sinh cĩ đầy đủ SGK, phần lớn các em ham học và làm theo sự hướng dẫn của giáo viên

*Tồn tại:

- Đồ dùng dạy học mơn tốn hiện nay cịn rất thiếu so với yêu cầu chung của giáo viên Tốn của trường

- Một số giáo viên sử dụng đồ dùng dạy học chưa nhiều, chưa thường xuyên, chưa trở thành nề nếp (một phần do thiếu đồ dùng)

- Việc tổ chức hoạt động nhĩm thường chỉ diễn ra ở những tiết cĩ người dự, cịn những tiết khác thì rất ít, thậm chí theo cách truyền thụ một chiều Nội dung chuẩn bị trước đĩ cho hoạt động nhĩm thiếu chu đáo, lại khơng đồng đều thường tập trung phần lớn ở nhĩm trưởng

- Mặc dù ở tổ chuyên mơn cĩ triển khai đầy đủ KH cơng tác, sự chỉ đạo của trường nhưng nhìn chung ít cĩ biện pháp cụ thể giúp đỡ từng cá nhân thực hiện hay tháo gỡ những khĩ khăn, vướng mắc trong phương pháp dạy

- Cơ sở vật chất, nhất là bàn ghế chưa thuận tiện cho học sinh tổ chức hoạt động nhĩm

- Giáo viên dự giờ cịn cả nể, thiếu mạnh dạn chỉ ra những hạn chế và nguyên nhân dẫn đến những hạn chế đĩ, bên cạnh đĩ vẫn cĩ nhiều giáo viên cĩ quan điểm sai lầm là cĩ hoạt động nhĩm là mới cĩ đổi mới phương pháp dạy học Song song đĩ vẫn cĩ một số giáo viên khi gĩp ý đồng nghiệp khơng cĩ tính xây dựng, thiếu khiêm tốn trong cách dùng ngơn từ trong nhận xét gây ra sự bất mãn cho giáo viên được dự giờ

- Dạy một tiết tốn cĩ hoạt động nhĩm nĩ địi hỏi cơng phu và tốn thời gian – kinh phí (tối thiểu 5 nghìn – 6 nghìn đồng/tiết nếu cĩ phiếu học tập) nhiều hơn khi khi khơng áp dụng nĩ; mặt khác ngay sau tiết học, người học cĩ cảm nhận tức thời về tính hiệu quả khơng cao hơn so với các phương pháp truyền thống mà họ

đã sử dụng trước đây Họ chưa thấy được tác dụng tích cực, tính bền vững lâu dài của nĩ trong hoạt động nhận thức của con người Hơn nữa đây là việc đổi mới quan niệm, một thĩi quen trong dạy học cho nên sẽ gặp những khĩ khăn cả về giáo viên và học sinh Bởi lẽ, đây là phương pháp mới, HS-GV khơng quen, cịn bỡ

ngỡ với cách học như thế và dẫn tới khơng ham thích Đĩ là chưa nĩi tới những học sinh yếu, lười học lợi dụng sự sơ hở, quản lý của giáo viên làm mất trật tự, ồn

ào, làm cho người dạy bực mình, chán nản Thực tế cĩ những tiết học khi đến phần hoạt động nhĩm HS rất ồn, thậm chí cĩ cả quậy phá Và điều này cũng dễ hiểu, vì các em HS yếu ít cĩ khả năng và khơng ham thích tham gia giải quyết những nhiệm vụ nhĩm phân cơng

Làm thế nào để khắc phục được những hạn chế đĩ?

3.Các bước dạy học theo hoạt động nhóm:

Để tiết học Tốn cĩ hoạt động nhĩm đạt được hiệu quả cao nhất tơi xin đề xuất một quy trình hoạt động nhĩm như sau:

Bước 1: Làm việc chung cả lớp:

-Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ cho các nhĩm

-Hướng dẫn cách làm việc theo nhĩm

-Hướng dẫn thực hiện trên phiếu học tập (nếu cĩ)

Bước 2: Làm việc theo nhóm:

- Phân cơng trong nhĩm, từng cá nhân làm việc độc lập (chú ý: yêu cầu các

em suy nghĩ độc lập)

- Trao đổi ý kiến, thảo luận trong nhĩm

- Cử đại diện (hoặc phân cơng trước) chịu trách nhiệm trình bày kết quả làm việc của nhĩm

Bước 3: Thảo luận trước toàn lớp: (Chú ý: kiểm tra hoạt động của

nhĩm)

-Các nhĩm lần trước báo cáo kết quả

- Thảo luận chung

-Giáo viên tổng kết, đặt vấn đề tiếp theo

*Những vấn đề giáo viên cần lưu ý:

+ Từ nhĩm 4 em trở lên, phải cử 1 nhĩm trưởng (HS học khá-giỏi, cĩ uy tín) và 1 thư ký (HS viết rõ ràng nhanh nhẹn) Cĩ thể yêu cầu một vài học sinh trả lời cá nhân mình làm gì và cả nhĩm sẽ làm

+ Trong thời gian đầu, GV hướng dẫn cụ thể cho các nhĩm hoạt động (tập huấn cho nhĩm trưởng và thư ký) Cĩ nhận xét, điều chỉnh bổ sung cách làm của từng nhĩm và rút kinh nghiệm chung Chú ý động viên khích lệ

+ Khi tiến hành hoạt động nhĩm, GV phải điều chỉnh tư thế ngồi cho các

em để đảm bảo sự phát triển về thể chất khắc phục cách ngồi quay quẹo người về sau mà chân vẫn giữ như cũ Giám sát hoạt động chung của tất cả các nhĩm của lớp (cĩ thể sử dụng bằng ánh mắt, cử chỉ…)

+ Phải thường xuyên chú ý HS yếu kém và biện pháp giúp đỡ để các em cùng tham gia giải quyết nhiệm vụ của nhĩm

+ Chọn những vấn đề, bài tập thích hợp (khơng quá khĩ, cũng khơng quá dễ)

+ Đánh giá, cho điểm, động viên và tuyên dương kịp thời cá nhân, tập thể (chú ý HS yếu)

+Khi điều khiển học sinh trình bày kết quả nhĩm giáo viên cần tạo điều kiện để các nhĩm tự đánh giá, gĩp ý, phản biện… để phát triển tư duy độc lập cho học sinh

4.Những dạng toán có thể hoạt động nhóm và cách chia nhóm:

a)Những dạng toán có thể hoạt động nhóm:.

Mơn tốn là mơn học rất thuận lợi cho việc sử dụng phương pháp dạy học hoạt động theo nhĩm Khi dạy tốn cĩ rất nhiều dạng tốn rất thuận tiện để triển khai hoạt động nhĩm như sau:

-Các bài tập rèn luyện kỹ năng tính tốn

-Một số bài tập dạng trắc nghiệm

-Một số bài tập thực hành với cơng cụ học tập trong lớp (với máy tính bỏ túi, thước đo gĩc…)

-Một số hoạt động thực hành ngồi trời…

Tùy theo từng loại, từng dạng tốn mà giáo viên cĩ thể lớp thành những nhĩm phù hợp với yêu cầu của bài tốn

b)Một số cách chia nhóm:

-Đối với những bài tốn địi hỏi giải quyết nhanh, thống nhất nhanh để trả lời một câu hỏi, giải quyết một vấn đề hay bày tỏ một thái độ… ta cho 2 em học sinh cùng bàn giải quyết, thống nhất nhanh

-Đối với việc giải một bài tốn rèn luyện kỹ năng hay thực hành trong lớp

ta cĩ thể chia mỗi nhĩm từ 3 – 5 em (từ 2 – 3 bàn gần nhau) để thực hiện

-Với những bài thực hành ngồi trời hoặc là thực hành cĩ cơng cụ lớn thì ta chia mỗi nhĩm từ 6 – 8 học sinh (mỗi tổ là một nhĩm) là thích hợp nhất

Ngồi ra ta cũng cĩ thể chia nhĩm theo một số đặc điểm như: cân bằng về giới tính (số lượng nam – nữ); trình độ học lực của học sinh trong nhĩm…

5 Một số ví dụ áp dụng phương pháp hoạt động nhóm trong dạy toán.

Trong quá trình dạy học mơn tốn 7 THCS, tơi cũng như một số giáo viên khác của trường củng đã ít nhiều vận dụng phương pháp này vào giảng dạy vì trong chương trình tốn THCS cĩ rất nhiều tình huống cĩ thể vận dụng phương pháp này nên tơi chỉ đưa ra một số ví dụ sau mong quý đồng nghiệp tham khảo, đĩng gĩp ý kiến

Ví dụ 1: Để tập rèn luyện kỹ năng cộng, trừ đa thức (đại số 7 tập 2) giáo viên chuẩn bị sẳn phiếu học tập sau và yêu cầu học sinh hoạt động nhĩm

Cho ba đa thức:

3 3 3

 

1.Điền vào ơ trống chữ Đ (nếu đúng) và S (nếu sai):

3 3

a) A B C 3x 2

  

c) Tổng hai đa thức bậc 3 là một đa thức bậc 3

2 Điền vào trong dấu ngoặc (……) để được đẳng thức đúng:

a) A + (……… ) = B

b) A – (…………) = B

Đây là phiếu học tập củng cố kiến thức sau khi học sinh học đã tiến hành tiết luyện tập, đối với kiến thức này tôi đã cho học sinh hoạt động nhóm từ 3 đến 5

em và thời gian là 6 phút, theo các bước như sau:

-Giao nhiệm vụ chung cho các nhóm (thực hiện cộng các đa thức để chọn kết quả đúng)

-Yêu cầu học sinh thảo luận, hợp tác với nhau để tìm cách làm tối ưu cho bài tập

-Giáo viên khuyến khích học sinh làm việc (động viên bằng việc quan sát khen ngợi những học sinh có tinh thần tích cực, nhất là những học sinh yếu

Ví dụ 2: Để rèn luyện thao tác tư duy “khái quát hóa” khi dạy “Tính chất của thứ tự trên tập hợp trên Q” (Đại số 7) tôi dùng phiếu học tập sau:

a) Điền vào ô trống dấu thích hợp:

6 5

5 4

6.20 5.20

6.( 20) 5.( 20)

6.0 5.0

b) Tổng quát: Nếu a<b, m là số bất kỳ thì………

Đây là một ví dụ yêu cầu học sinh thực hiện theo nhóm nhỏ 2 em để cho học sinh thực hiện trao đổi Thông qua việc hoạt động nhóm này giúp cho học sinh được rèn luyện một thao tác tư duy “khái quát hóa” giúp cho học sinh dễ nhớ được công thức tổng quát hơn

Một dạng toán thường thấy trong SGK toán của chương trình mới là câu đố hay trò chơi Đây là một dạng bài tập rất thuận lợi cho việc vận dụng phương pháp hoạt động nhóm để tạo sự hứng thú cho học sinh trong học toán Dạng toán này có rất nhiều ở SGK

Ví dụ 3: Bài tập 3 (trang 26 SGK Toán 7 tập 2) Giáo viên chuẩn bị sẳn 4

bộ, mỗi bộ gồm 10 mảnh bìa hay giấy ghi các câu trong bài tập và tổ chức cho học sinh tham gia “thi đấu” với nhau để xem tổ nào nhanh hơn và tạo bầu không khí sôi động hứng thú trong học tập

Ví dụ 4: (Câu đố) Bài tập 6 trang 28 SGK toán 7 Giới thiệu nhà toán học

Lê Văn Thiêm bằng cách thực hiện theo nhóm để tìm ra nhà toán học này Thông

qua các bài tập này giáo viên có thể giới thiệu thêm một số tư liệu về những danh nhân này, quý thầy cô có thể tìm kiếm được rất nhiều thông tin trên Internet

Hãy tính các giá trị của các biểu thức sau tại x = 3; y = 4; z = 5

Ă 1 (xy z)

I Biểu thức biểu thị chu vi của hình chữ nhật có các cạnh là y, z

M Biểu thức biểu thị cạnh huyền của tam giác vuông có hai cạnh góc vuông là x, y

Hoạt động tôi cũng thường áp dụng vào các bài tập mang tính thực tế trong hình học như:

Ví dụ 5: Thực hành ngoài trời Hình học 7

-Đối với những bài thực hành ngoài trời, tôi thường chia mỗi tổ thành một nhóm

-Trong mỗi nhóm có cử đại diện nhóm trưởng hoặc một vài em tích cực trong lớp tham gia làm mẫu trước

-Mỗi học sinh xác định nhiệm vụ đo khoảng cách gián tiếp của bài thực hành và lựa chọn những địa điểm khác nhau để đo

-Sau khi thực hiện đo theo nhóm giáo viên yêu cầu từng nhóm trình bày kết quả đạt được của mình và tự nhận xét tinh thần chuẩn bị, thái độ làm việc trong buổi thực hành Và người nhận xét chung sau cùng phải là giáo viên, khi nhận xét giáo viên cần phải khen ngợi những học sinh có tinh thần, thái độ thực hành nghiêm túc

Ví dụ 6: Bài tập 21, 22 (hình học 7 tập 2 trang 64).Bài tập 43 (hình học 7 trang 73) Bài tập 49,50 (hình học 7 tập 2 trang 77)

*Bài tập 21(hình học 7 tập 2 trang 64) Tìm trên bờ sông gần khu dân cư một điểm C để dựng một cột mắc dây đưa điện từ trạm biến áp về cho khu dân cư sao cho độ dài đường dây dẫn là ngắn nhất

*Bài tập 22 (hình học 7 tập 2 trang 64).Tìm vị trí đặt trạm phát sóng

Biết rằng AC = 30 km; AB = 90 km

a) Nếu đặt máy ở C cĩ bán kính hoạt động 60km thì B cĩ nhận được tín hiệu khơng? Vì sao?

b) Cũng câu hỏi như vậy với máy phát sĩng cĩ bán kính hoạt động bằng 120 km?

*Bài tập 43 (hình học 7 trang 73).

Đố: Cĩ hai con đường cắt nhau và cùng cắt một con sơng tại hai địa điểm khác nhau

Hãy tìm một địa điểm để xây dựng một đài quan sát sao cho các khoảng cách từ đĩ đến hai con đường và đến

bờ sơng bằng nhau Cĩ mấy địa điểm như vậy?

* Bài tập 49 (hình học 7 tập 2 trang 77)

Hai nhà máy được xây dựng bên bờ một con sơng tại hai địa điểm A và B Hãy tìm cạnh bờ sơng một địa điểm C để xây dựng trạm bơm đưa nước về cho hai nhà máy sao cho độ dài đường ống dẫn nước

là ngắn nhất

* Bài tập 50 (hình học 7 tập 2 trang 77)

Một đường quốc lộ cách khơng xa hai điểm dân cư Hãy tìm bên đường đĩ một địa điểm để xây dựng một trạm y tế sao cho trạm y

tế này cách đều hai điểm dân cư

Trên đây là những bài tập mang tính thực tế mà tơi đã vận dụng phương pháp hoạt động nhĩm để thực hiện trong năm học qua và đã đạt được một số kết quả nhất định

6.Kết quả đạt được:

- Đa số các tiết dạy tốn cĩ sử dụng phương pháp tổ chức hoạt động nhĩm, học sinh được tiếp thu kiến thức, tri thức một cách chủ động, tự giác Tiến trình trong tiết dạy, giáo viên được chủ động về kiến thức và thời gian, đáp ứng được việc đổi mới phương pháp giáo dục theo chiều hướng lấy người học làm trung tâm

- Các thao tác của thầy, trị ngày càng thành thạo, đặc biệt đa số học sinh ham thích thể hiện ở việc thảo luận sơi nổi, mạnh dạn trình bày ý kiến của mình, biết tranh luận để chủ động chiếm lĩnh kiến thức mới dưới sự tổ chức của thầy cơ Hiện tượng những học sinh lười biếng, khơng tham gia cùng nhĩm để hồn thành nhiệm vụ học tập, hay quậy phá đã được giảm nhiều Trước khi học, học sinh cĩ sự

chuẩn bị tốt cho tiết học nhất là phần hoạt động nhĩm (khi giáo viên cho biết trước)

III KẾT LUẬN – KIẾN NGHỊ:

Cĩ vận dụng được phương pháp hoạt động nhĩm trong dạy tốn THCS hay khơng phần nhiều là do nhận thức của người giáo viên và sự quan tâm của lãnh đạo vì nếu người giáo viên khơng cĩ quyết tâm cao, khơng cĩ hành động đúng và khơng cĩ sự phối hợp hỗ trợ của lãnh đạo của nhà trường thì tất nhiên việc vận dụng phương pháp hoạt động nhĩm sẽ khơng mang lại kết quả, chứ đừng nĩi đến hiệu quả Do đĩ tơi cĩ một số kiến nghị sau:

a) Đối với giáo viên:

Giáo viên là người trực tiếp đứng lớp chỉ đạo các hoạt động của tiết học, để dạy một tiết học cĩ hiệu quả, trước khi lên lớp người giáo viên phải nắm bắt đầy

đủ ý nghĩa, mục tiêu và tính thực tiễn của bài dạy, xem xét bài dạy cĩ những phần nào cĩ thể áp dụng phương pháp hoạt động nhĩm một cách hiệu quả nhất, để tiết học cĩ thể được hiệu quả cao

b) Đối với lãnh đạo nhà trường:

-Cơ sở vật chất phù hợp là một trong những yếu tố gĩp phần thành cơng của việc đổi mới phương pháp giáo dục trong đĩ cĩ việc hoạt động nhĩm Đề nghị cần phải tham mưu với cấp trên trang bị bàn ghế học sinh phù hợp với việc dạy học hiện nay và trang bị thêm một số đồ dùng dạy học mơn tốn hiện nay cịn rất thiếu

-Số lượng học sinh của một lớp hiện nay cịn khá nhiều, ảnh hưởng lớn đến việc chia nhĩm học tập dẫn đến hiệu quả học tập chưa cao Đề nghị cần phân lớp với số lượng hợp lý mỗi lớp từ 26 -30 học sinh

-Cần cĩ kinh phí hỗ trợ cho giáo viên làm những dụng cụ học tập như: Phiếu học tập, bảng phụ…

Trên đây là những ý kiến của bản thân rút ra từ thực tế giảng dạy, chắc chắn cịn nhiều thiếu sĩt mong sự đĩng gĩp quý đồng nghiệp

Vĩnh Mỹ B, ngày 18 tháng 03 năm 2008

Người thực hiện.

Lê Phước Thiện