Khảo sát chuẩn bị dự án Tăng cường Đại học Cần Thơ – Việt Nam thành cơ sở giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ tiên tiến

Danh mục từ viết tắt ABET Tổ chức chứng nhận Kỹ thuật và Công nghệ ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á AUN Mạng lưới các trường đại học thuộc ASEAN

HM

CR (3)

Khảo sát chuẩn bị dự án Tăng cường Đại học Cần Thơ – Việt Nam thành cơ sở giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và

chuyển giao công nghệ tiên tiến

Báo cáo cuối cùng

Tháng 9 Năm 2014

Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA)

Ernst & Young Sustainability Co., Ltd

PADECO Co., Ltd

NIHON SEKKEI, INC.

Khảo sát chuẩn bị dự án Tăng cường Đại học Cần Thơ – Việt Nam thành cơ sở giáo dục đại học, nghiên cứu khoa học và

chuyển giao công nghệ tiên tiến

Báo cáo cuối cùng

Tháng 9 Năm 2014

Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA)

Ernst & Young Sustainability Co., Ltd

PADECO Co., Ltd

Mục lục

Danh mục từ viết tắt x

Tóm tắt T-1 1 Giới thiệu 1

1.1 Cơ sở nghiên cứu 1

1.2 Mô tả nghiên cứu 1

1.2.1 Mục tiêu nghiên cứu 1

1.2.2 Các bước nghiên cứu 1

1.2.3 Các báo cáo liên quan 3

1.2.4 Thành viên nhóm 3

1.3 Chương trình tham quan thực tế ở Nhật Bản 3

1.4 Viết báo cáo 4

2 Bối cảnh dự án và tính cấp bách của thực hiện dự án 5

2.1 Tình hình thực tế và các vấn đề được nói đến trong Kế hoạch chiến lược phát triển quốc gia, và giáo dục đào tạo bậc đại học 5

2.1.1 Kế hoạch chiến lược phát triển quốc gia của Việt Nam 5

2.1.2 Tình hình thực tế và thách thức trong giáo dục đại học tại Việt Nam 7

2.2 Tình hình thực tế giáo dục đại học ở Việt Nam và cơ cấu ngành ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long 9

2.2.1 Tình hình thực tế và triển vọng nhân lực ở vùng ĐBSCL 9

2.2.2 Chiến lược công nghiệp hóa đất nước 10

2.2.3 Quan hệ đối tác hợp tác nghiên cứu khu vực tư nhân và khu vực công ở ĐBSCL 11

2.2.4 Nhu cầu nhân lực cho các nhà đầu tư trực tiếp Nhật Bản tại Việt Nam 12

2.3 Hỗ trợ từ các đối tác tài trợ vào lĩnh vực giáo dục đại học ở Việt Nam 12

2.3.1 Chính sách ODA của Nhật Bản đối với Việt Nam và các dự án đã và đang thực hiện về giáo dục đại học ở Việt Nam 12

2.3.2 Hỗ trợ từ các đối tác tài trợ 13

3 Tình hình thực tế tại ĐBSCL, và vai trò cũng như các vấn đề mà ĐHCT đang gặp phải 15

3.1 Nhu cầu và các vấn đề của khu vực ĐBSCL 15

3.1.1 Điều kiện địa lý 15

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 15

3.1.3 Các ngành nghề 16

3.2 Tình hình thực tế và nhu cầu của ĐHCT 16

3.2.1 Về Đại học Cần Thơ 16

3.2.2 Tóm tắt chiến lược phát triển Đại học Cần Thơ 2007–2020 18

3.3 Nhu cầu của khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và các chương trình liên quan tại Đại học Cần Thơ 19

3.3.1 Nông nghiệp 19

3.3.2 Thủy sản và ngư nghiệp 21

3.3.3 Môi trường 23

3.4 Phân tích chi tiết về các chương trình học liên quan tại ĐHCT 26

3.4.1 Sơ lược về các chương trình và vị trí tại ĐHCT 26

3.4.2 Nông nghiệp 27

3.4.3 Ngư nghiệp và Thủy sản 34

3.4.4 Môi trường 39

3.4.5 Trung tâm Chuyển giao Công nghệ Hòa An 44

3.5 Ưu tiên các chương trình nghiên cứu tại các khoa Nông nghiệp, Thủy sản và Ngư nghiệp, Môi trường của ĐHCT 46

3.5.1 Nông nghiệp 46

3.5.2 Nuôi trồng thủy sản 49

3.5.3 Môi trường 52

3.6 Quản lý đại học 56

3.6.1 Quản lý đại học 56

3.6.2 Quản lý và Phát triển Nguồn nhân lực 57

3.6.3 Đảm bảo chất lượng 60

3.6.4 Quản lý Nghiên cứu khoa học và Chuyển giao Công nghệ 61

3.6.5 Phát triển và Quản lý chương trình đào tạo 63

3.6.6 Những thuận lợi và hạn chế của ĐHCT 64

3.7 Cơ sở vật chất – tình hình thực tế và các vấn đề liên quan 65

3.7.1 Phác họa các khu Cơ sở hiện có của ĐHCT 65

3.7.2 Hiện trạng Cơ sở số 2 65

3.7.3 Hiện trạng Khu cơ sở Hòa An 73

3.7.4 Các vấn đề về cơ sở vật chất đang gặp phải 75

3.8 Thiết bị – Hiện trạng và các vấn đề 76

3.8.1 Hiện trạng các thiết bị hiện có 76

3.8.2 Cơ cấu vận hành và bảo trì và tình hình tài chính hiện tại 77

3.8.3 Các vấn đề liên quan đến vận hành và bảo trì thiết bị 79

3.9 ĐHCT hợp tác với các nhà tài trợ, các trường đại học/học viện ở các quốc gia khác 80

3.9.1 Hỗ trợ của các đối tác tài trợ chính trong quá khứ 80

3.9.2 Các dự án quốc tế đang triển khai 81

3.10 Phân tích các hạn chế chính của ĐHCT và các giải pháp đề xuất 82

4 Kiểm tra phạm vi và thiết kế đề xuất 86

4.1 Mục tiêu thực hiện dự án 86

4.2 Các cấu phần của dự án đề xuất 86

4.2.1 Phát triển nguồn nhân lực 86

4.2.2 Hoạt động nghiên cứu chung 91

4.2.3 Kế hoạch phát triển cơ sở vật chất 94

4.2.4 Kế hoạch thiết bị 113

4.2.5 Cải thiện chương trình đào tạo 126

4.2.6 Cải thiện quản lý hành chính trong trường Đại học và tăng cường trách nhiệm xã hội của cơ sở giáo dục Đại học 129

4.2.7 Phân tích kế hoạch sử dụng ODA phù hợp với việc thực hiện dự án 130

5 Đấu thầu và các dịch vụ tư vấn 134

5.1 Các thủ tục đấu thầu 134

5.1.1 Xây dựng cơ sở vật chất 134

5.1.2 Thiết bị 134

5.1.3 Dịch vụ tư vấn 134

5.2 Các gói thầu 134

5.3 Những công việc do phía Việt Nam chuẩn bị 135

5.3.1 Chuẩn bị mặt bằng 135

5.3.2 Giấy phép xây dựng 136

5.3.3 Cải tiến các tòa nhà hiện có 136

5.4 Nội dung dịch vụ tư vấn 136

5.4.1 Quy mô dịch vụ tư vấn 136

5.4.2 Những đầu việc cần thực hiện cùng Chuyên gia 136

6 Tổng chi phí và Kế hoạch tài chính 139

6.1 Dự toán tổng kinh phí dự án 139

6.1.1 Dự toán chi phí dự án và các điều kiện tiên quyết 139

6.1.2 Kết quả dự toán 139

6.1.3 Phân tích chi phí 139

7 Lịch trình thực hiện dự án 145

7.1 Các điều kiện tiên quyết 145

7.2 Lịch trình thực hiện 145

7.3 Lịch trình thực hiện từng cấu phần 147

7.3.1 Phát triển nhân lực 147

7.3.2 Dự án nghiên cứu 147

7.3.3 Thi công xây dựng cơ sở vật chất 147

7.3.4 Thiết bị nghiên cứu 148

7.3.5 Dịch vụ tư vấn 148

8 Sắp xếp thực hiện dự án 149

8.1 Phân tích Khung thực hiện và quản lý dự án phù hợp nhất 149

8.2 Sơ đồ tổ chức đề xuất cho hoạt động quản lý và thực hiện dự án 149

9 Cơ chế giám sát và đánh giá, và các chỉ số tác động Giám sát và đánh giá (M&E) 153

9.1 Cơ chế giám sát đánh giá 153

9.2 Các chỉ số M&E 153

10 Đánh giá tác động môi trường xã hội 155

10.1 Quy trình đánh giá tác động môi trường – xã hội 155

10.2 Thủ tục xin giấy phép xây dựng 155

Phụ lục

Phụ lục 1-1 Chương trình khảo sát thực địa

Phụ lục 2-1 Danh sách các hợp tác với khu vực tư nhân hiện có trong 3 lĩnh vực

Phụ lục 3-1 Hoàn thiện mạng lưới các trường ĐH và CĐ (QĐ1269/CP-KG của Thủ

tướng Chính phủ ngày 06/09/2014) Phụ lục 3-2 Năng lực cán bộ ĐHCT (Tính đến 31/12/2013)

Phụ lục 3-3 Cơ cấu tổ chức ĐHCT

Phụ lục 3-4 Một số chỉ số mục tiêu trong Kế hoạch chiến lược Phát triển ĐHCT

2007-2020, Kế hoạch chiến lược Phát triển ĐHCT 2014-2022 Phụ lục 3-5 ViFiNET (Mạng lưới các cơ sở nghiên cứu Thủy sản và Ngư nghiệp Việt

Nam) Phụ lục 3-6 Đội ngũ cán bộ giảng viên Khoa NN&SHƯD năm 2014

Phụ lục 3-7 Ví dụ của bậc đại học về Công nghệ thực phẩm tại Khoa NN&SHƯD (liên

hệ với khả năng theo học lên bậc cao hơn về Công nghệ thực phẩm) Phụ lục 3-8 Chương trình học bậc ĐH và SĐH của Khoa TS&NN

Phụ lục 3-9 Danh mục các bài nghiên cứu xuất bản Khoa TS&NN 2005-2014

Phụ lục 3-10 Chương trình học bậc Thạc sĩ ngành Quản lý môi trường và Tài nguyên

thiên nhiên của Khoa TN&MT Phụ lục 3-11 Chủ đề nghiên cứu trong lĩnh vực Nông nghiệp

Phụ lục 3-12 Chủ đề nghiên cứu trong lĩnh vực Nuôi trồng thủy sản và Ngư nghiệp

Phụ lục 3-13 Chủ đề nghiên cứu trong lĩnh vực Môi trường

Phụ lục 3-14 Đề xuất chuyển giao quyền tự chủ cho ĐHCT (Số 627/ĐHCT-KHTH do

Hiệu trưởng ĐHCT ký ngày 17/04/2013) Phụ lục 3-15 Danh sách thành viên Hội đồng Khoa học và nghiên cứu và 9 Tiểu ban,

ĐHCT Phụ lục 3-16 Đảm bảo chất lượng

Phụ lục 3-17 Quỹ nghiên cứu

Phụ lục 3-18 Thu chi chuyển giao công nghệ và dịch vụ

Phụ lục 3-19 Các chương trình đào tạo tại ĐHCT

Phụ lục 3-20 Quản lý khối lượng công việc đối với cán bộ giảng dạy

Phụ lục 3-21 Hiện trạng các thiết bị hiện có và Tóm tắt các hoạt động trong từng lĩnh vực Phụ lục 3-22 Danh mục các Dự án quốc tế

Phụ lục 4-1 Kế hoạch hoạt động trong tăng cường nhân lực qua dự án vốn vay ODA của

JICA Phụ lục 4-2 Hệ thống Mạng LAN tại Cơ sở 2

Phụ lục 4-3 Mối quan hệ giữa Trung tâm chuyển giao công nghệ Hòa An và các chủ đề

nghiên cứu ưu tiên tại các Khoa Phụ lục 4-4 Các khu vực thi công được đề xuất thuộc Cơ sở Hòa An

Phụ lục 4-5 Danh mục phân bố phòng (FSP: Chương trình không gian chức năng)

Phụ lục 4-6 Kế hoạch xây dựng sơ bộ

Phụ lục 4-7 Báo cáo điều tra Đất

Phụ lục 4-8 Danh mục thiết bị dự thảo

Phụ lục 4-9 Kế hoạch bố trí thiết bị

Phụ lục 4-10 Mối quan hệ giữa chủ đề nghiên cứu, phòng thí nghiệm và thiết bị

Phụ lục 4-11 Các chức năng chính của phòng thí nghiệm và thiết bị

Phụ lục 4-12 Sửa đổi cơ cấu tổ chức mỗi khoa

Phụ lục 4-13 Thiết bị đề xuất cho đào tạo ngắn hạn để đấu thầu

Phụ lục 4-14 Tỉ lệ chi phí vận hành - bảo trì với thiết bị

Phụ lục 4-15 Phân tích chi phí nhân sự

Phụ lục 4-16 Chi phí vận hành bảo trì thiết bị bổ sung

Phụ lục 4-17 Tuyển sinh Tiến sĩ

Phụ lục 4-18 Ma trận thiết kế Dự án (PDM) kèm kế hoạch thực hiện (Tiếng Anh)

Phụ lục 5-1 Điều khoản tham chiếu Dịch vụ tư vấn

Phụ lục 8-1 Báo cáo Kiểm tra việc thực hiện và quản lý dự án

Danh mục biểu đồ

Hình 1-1 Các bước nghiên cứu 2

Hình 3-1 Biến đổi khí hậu trong nhiệt độ giữa tháng 03 và tháng 05 tại ĐBSCL (những năm 1980 và 2030) 25

Hình 3-2 Thời điểm lũ lên cao nhất tại ĐBSCL (a) Thường thấy và (b) bị ảnh hưởng nặng nhất 25

Hình 3-3 Đội ngũ cán bộ giảng dạy Khoa TS&NN có bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ từ các nước khác trên thế giới 35

Hình 3-4 Quỹ nghiên cứu Khoa Thủy sản theo nguồn tài trợ 38

Hình 3-5 Ấn bản của TN&MT 43

Hình 3-6 Các chủ đề nghiên cứu về môi trường tại ĐHCT 53

Hình 3-7 Sơ đồ bố trí cơ sở vật chất hiện có, Khu trường sở 2 66

Hình 3-8 Cơ sở vật chất hiện có của NN&SHƯD 69

Hình 3-9 Cơ sở vật chất hiện có của Khoa TS&NN 71

Hình 3-10 Cơ sở vật chất hiện có của Khoa TN&MT 72

Hình 3-11 Cơ sở vật chất hiện có của BiRDI 73

Hình 3-12 Sơ đồ cơ sở vật chất hiện có, khu trường sở Hòa An 74

Hình 3-13 Sơ đồ tổ chức Phòng Quản trị Thiết bị 78

Hình 3-14 Hệ thống Mua sắm và Quản lý của Khoa/Viện 79

Hình 4-1 Kế hoạch tổng thể phát triển Cơ sở số 2 96

Hình 4-2 Các mô-đun thiết kế phòng chuẩn 101

Hình 4-3 Bố trí theo khối thuộc Cơ sở 2 105

Hình 4-4 Phối cảnh bên ngoài Phòng thí nghiệm công nghệ cao 106

Hình 4-5 Phối cảnh bên ngoài Tổ hợp phòng thí nghiệm nghiên cứu 107

Hình 4-6 Phối cảnh bên ngoài IETC 108

Hình 6-1 Các bước chi trả qua Tài khoản đặc biệt 142

Hình 7-1 Lịch trình tổng thể thực hiện dự án (OPIS) 146

Hình 7-2 Lịch trình thi công CSVC 148

Hình 8-1 Cơ cấu tổ chức dự án 151

Hình 8-2 Sơ đồ tổ chức Ban Quản lý dự án 152

Danh mục bảng

Bảng 1-1 Các báo cáo và thời hạn trình nộp 3

Bảng 1-2 Thành viên nhóm 3

Bảng 2-1 Mục tiêu cụ thể của Chiến lược Phát triển nhân lực quốc gia 2011–2020 6

Bảng 2-2 Tỉ lệ lao động được đào tạo trên tổng số lực lượng lao động theo khu vực kinh tế vào năm 2010, 2015 và 2020 6

Bảng 2-3 Số lượng và Tỉ lệ Giáo viên có bằng cấp cao theo bậc học vào năm 2015 và 2020 7

Bảng 2-4 Nhu cầu dự báo về lao động được đào tạo theo ngành kinh tế theo Vùng quốc gia vào năm 2015 và 2020 10

Bảng 2-5 Tác động chất lượng và số lượng của phát triển máy móc thiết bị nông nghiệp và chế xuất thực phẩm nông - ngư nghiệp 11

Bảng 2-6 Các dự án lớn sử dụng nguồn vốn ODA của Nhật Bản được thực hiện tại Việt Nam về đào tạo Đại học 13

Bảng 2-7 Sự hỗ trợ của Ngân hàng thế giới (WB) trong các dự án về giáo dục Đại học ở Việt Nam 14

Bảng 3-1 Số lượng sinh viên ĐHCT theo ngành và theo bậc học (tính đến 31/12/2013) 17

Bảng 3-2 Sơ lược về các cơ sở hiện có của trường ĐHCT 17

Bảng 3-3 Vị trí quốc tế của Việt Nam về sản xuất thủy sản 2011 21

Bảng 3-4 Đặc điểm các kịch bản biến đổi khí hậu ở Việt Nam 23

Bảng 3-5 Nguồn tài trợ nghiên cứu đạt được theo năm và theo 3 Khoa của dự án tại ĐHCT 26

Bảng 3-6 Số lượng chương trình nghiên cứu theo năm và theo 3 Khoa của Dự án tại ĐHCT 26

Bảng 3-7 Các nghiên cứu xuất bản quốc tế của ĐHCT theo năm từ 3 Khoa của dự án 27

Bảng 3-8 Các nghiên cứu xuất bản trong nước của ĐHCT theo năm từ 3 Khoa của dự án 27

Bảng 3-9 Số lượng chương trình đào tạo có cấp bằng tại 3 Khoa của Dự án tại ĐHCT 27

Bảng 3-10 Số lượng Tiến sĩ tại Khoa NN theo độ tuổi (tháng 04/2014) 29

Bảng 3-11 Cơ cấu tổ chức các Khoa và Phòng thí nghiệm 31

Bảng 3-12 Số lượng nghiên cứu xuất bản quốc tế của Khoa Nông nghiệp và BiRDI 33

Bảng 3-13 Cơ cấu tổ chức các Khoa và Phòng thí nghiệm tại Khoa Thủy sản 36

Bảng 3-14 Số lượng các bài báo của Khoa Thủy sản được đăng trên các tạp chí khoa học trong nước và quốc tế từ 2007–2012 39

Bảng 3-15 Tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp đại học lên cao học tại Khoa TN&MT-ĐHCT 40

Bảng 3-16 Đội ngũ cán bộ giảng viên theo độ tuổi ở Khoa TN&MT 40

Bảng 3-17 Cấu trúc các Khoa và Phòng thí nghiệm tại Khoa TN&MT 42

Bảng 3-18 Danh sách các Khóa đào tạo do Khoa PTNT tổ chức từ 2011–2013 tại Đồng bằng sông Cửu Long 45

Bảng 3-19 Danh sách các Dự án nghiên cứu và Chuyển giao công nghệ do Khoa PTNT tổ chức từ 2007 đến 2013 tại Đồng bằng sông Cửu Long 45

Bảng 3-20 Danh sách các Đề tài nghiên cứu và Ưu tiên trong Nông nghiệp 47

Bảng 3-21 Các Đề tài nghiên cứu trong Lĩnh vực Nông nghiệp và mối quan hệ với ĐBSCL 48

Bảng 3-22 Danh sách các Đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực Ngư nghiệp và Nuôi trồng thủy sản .50

Bảng 3-23 Các Đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực Ngư nghiệp và Nuôi trồng thủy sảnvà Mối quan hệ với ĐBSCL 51

Bảng 3-24 Các Đề tài nghiên cứu và Ưu tiên trong lĩnh vực Môi trường của ĐHCT 54

Bảng 3-25 Các Đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực môi trường và mối quan hệ với ĐBSCL 54

Bảng 3-26 10 điểm đến nổi tiếng mà các cán bộ đào tạo của ĐHCT du học tại nước ngoài (Số liệu thống kê từ năm 2001) 59

Bảng 3-27 Ba điểm đến nổi tiếng mà các cán bộ đào tạo của ĐHCT du học tại nước ngoài về ba lĩnh vực 59

Bảng 3-28 Các chương trình học bổng hiện có tại ĐHCT 60

Bảng 3-29 Đánh giá nội bộ về Đảm bảo chất lượng của ĐHCT 60

Bảng 3-30 Các kết quả đánh giá bên ngoài của ĐHCT theo AUN QA 61

Bảng 3-31 Quỹ nghiên cứu của ĐHCT theo năm và theo nguồn 62

Bảng 3-32 Số sinh viên và đội ngũ giảng dạy trong mỗi khoa 65

Bảng 3-33 Các tòa nhà chính của mỗi khoa, Khu trường sở -2 66

Bảng 3-34 Số sinh viên và cán bộ giảng dạy của Khoa NN&SHƯD 68

Bảng 3-35 Số sinh viên và cán bộ giảng dạy của Khoa TS&NN 70

Bảng 3-36 Số sinh viên và cán bộ giảng dạy của Khoa TN&MT 71

Bảng 3-37 Số sinh viên và cán bộ giảng dạy của BiRDI 72

Bảng 3-38 Thách thức và các vấn đề mà cơ sở vật chất hiện có phải đối mặt 75

Bảng 3-39 Chức năng của các Nhóm quản lý bảo trì 78

Bảng 3-40 Hỗ trợ của các đối tác tài trợ chính trong quá khứ 80

Bảng 3-41 Tổng hợp các Dự án quốc tế đang triển khai theo quốc gia (tại ngày 30/04/2014) 82

Bảng 3-42 Các vấn đề của Chương trình Nông nghiệp, Ngư nghiệp và Nuôi trồng thủy sản và Môi trường của ĐHCT và Giải pháp đề xuất 83

Bảng 4-1 Kết quả so sánh kế hoạch đào tạo nhân sự 87

Bảng 4-2 Đề xuất ban đầu của ĐHCT 97

Bảng 4-3 Kết quả nghiên cứu ưu tiên các cấu phần cơ sở vật chất 98

Bảng 4-4 Số lượng phòng cần xây dựng theo Khoa Chuyên ngành 102

Bảng 4-5 Số lượng giảng đường cần xây dựng ở IETC 103

Bảng 4-6 Danh mục cơ sở vật chất đề xuất (1) 106

Bảng 4-7 Hoạt động đào tạo của Khoa PTNT trong năm 2013 và năm 2020 109

Bảng 4-8 Các nghiên cứu chung mẫu và cơ sở vật chất cần có 109

Bảng 4-9 Tải trọng thiết kế và hệ số tải 110

Bảng 4-10 Dự toán chi phí vận hành và bảo trì hàng năm 113

Bảng 4-11 Tiêu chí lựa chọn thiết bị 113

Bảng 4-12 Tóm tắt ý kiến từ nhóm tư vấn và rà soát do ĐHCT thực hiện 115

Bảng 4-13 Tóm tắt Kế hoạch thiết bị 119

Bảng 4-14 Phân chia thiết bị theo cấp 120

Bảng 4-15 Tóm tắt các thiết bị tiên tiến đề xuất sử dụng phổ biến chung 121

Bảng 4-16 Kế hoạch nhân sự theo Khoa 122

Bảng 4-17 Tổng thu và chi của ĐHCT 124

Bảng 4-18 Tính toán thử nghiệm về chi phí nhân sự sau thực hiên Dự án 125

Bảng 4-19 Các chương trình đào tạo sau đại học mới được xây dựng 127

Bảng 4-20 Tình hình thực tế và các hoạt động cần thiết để cải thiện các ngành/lĩnh vực 130

Bảng 4-21 Tóm tắt phân tích các kế hoạch sử dụng vốn ODA phù hợp với các cấu phần dự án 132

Bảng 5-1 Tiến trình đấu thầu các gói thầu 135

Bảng 5-2 Cột mốc hoạt động 135

Bảng 5-3 Tiến độ di dời/dỡ bỏ các tòa nhà hiện có 136

Bảng 5-4 Kế hoạch xin giấy phép xây dựng 136

Bảng 5-5 Số tháng công dự kiến cho chuyên gia tư vấn quốc tế 137

Bảng 5-6 Số tháng công dự kiến cho chuyên gia tư vấn trong nước 137

Bảng 6-1 Tổng dự toán chi phí dự án 139

Bảng 6-2 Phân tích chi phí cho hoạt động Phát triển nguồn nhân lực 140

Bảng 6-3 Phân tích chi phí hạng mục chương trình nghiên cứu 140

Bảng 6-4 Dự toán chi phí các cấu phần cơ sở vật chất 143

Bảng 6-5 Bảng phân tích chi phí thiết bị nghiên cứu 144

Bảng 6-6 Phân tích chi phí dịch vụ tư vấn 144

Bảng 7-1 Lịch trình thiết bị 148

Bảng 8-1 Tổ chức thực hiện dự án – Vai trò và trách nhiệm 150

Bảng 9-1 Lịch trình giám sát đề xuất 153

Bảng 9-2 Các chỉ số M&E: Chỉ số vận hành 154

Bảng 9-3 Các chỉ số giám sát đánh giá: Chỉ số hệ quả 154

Bảng 9-4 Chỉ số M&E: Các chỉ số về chất lượng 154

Danh mục từ viết tắt

ABET Tổ chức chứng nhận Kỹ thuật và Công nghệ

ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á

ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á

AUN Mạng lưới các trường đại học thuộc ASEAN

BiRDI Viện Nghiên cứu phát triển công nghệ sinh học

FDI Đầu tư nước ngoài trực tiếp

GIS Hệ thống thông tin địa lý

PTNLQG Phát triển nhân lực quốc gia

JICA Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản

JIRCAS Trung tâm nghiên cứu quốc tế về khoa học nông nghiệp Nhật Bản

MDGs Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ

MDI Viện nghiên cứu phát triển Đồng bằng sông Cửu Long

ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long

MHO Tên dự án theo tiếng Hà Lan

Bộ GD&ĐT Bộ Giáo dục và Đào tạo

Bộ TN&MT Bộ Tài nguyên và Môi trường

NEDO Tổ chức phát triển Công nghệ công nghiệp và Năng lượng mới

ODA Hỗ trợ phát triển chính thức

QATC Trung tâm thử nghiệm và Đảm bảo chất lượng

UNDP Chương trình phát triển Liên Hợp Quốc

UNESCO Tổ chức văn hóa – giáo dục và khoa học Liên Hợp Quốc

USAID Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ

ViFiNET Mạng lưới các viện thủy sản ngư nghiệp Việt Nam

TN&MT Tài nguyên và Môi trường

NN&SHƯD Nông nghiệp và sinh học ứng dụng

TS&NN Thủy sản và Ngư nghiệp

CNTT&TT Công nghệ thông tin và truyền thông

PTNT Phát triển nông thôn

CSVC Cơ sở vật chất

M&E Giám sát và đánh giá

Tóm tắt

1 Bối cảnh thực hiện khảo sát

Chính phủ Việt Nam (sau đây gọi tắt là Chính phủ) đặt mục tiêu quốc gia trở thành nước công nghiệp vào năm 2020 và duy trì tăng trưởng kinh tế Để đạt được mục tiêu đó, Chính phủ đã đặt

ra các chính sách công nghiệp hóa và ưu tiên công nghiệp, tập trung vào phát triển nhân lực và nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học

Để đối phó với những thách thức này, trong lĩnh vực giáo dục, Chính phủ đã tiếp cận triển khai khái niệm “phát triển các trường đại học mô hình mới” bắt đầu vào năm 2006 Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD&ĐT) chọn bốn (4) trường đại học lớn từ các khu vực khác nhau, tài trợ sâu rộng về tài chính và hỗ trợ đào tạo cả từ ngân sách nhà nước và các nhà tài trợ để tạo điều kiện phát triển cho các trường đại học và được quốc tế công nhận, có chức năng như các mô hình kiểu mẫu lý tưởng cho các trường đại học khác thực hiện đạt tiêu chuẩn sau năm 2020

Để hiện thực hóa khái niệm này, Chính phủ đã đề nghị Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ nâng cấp trường Đại học Cần Thơ (ĐHCT), một trong bốn trường đại học mô hình, trở thành trường đại học xuất sắc và được công nhận quốc tế, tập trung vào ba lĩnh vực là nông nghiệp, thủy sản - nuôi trồng thủy sản, và môi trường Đáp lại, Chính phủ Nhật Bản quyết định tiến hành khảo sát chuẩn bị này trong Dự án Tăng cường năng lực cho Trường Đại học Cần Thơ tại Việt Nam để trở thành cơ sở đào tạo - nghiên cứu và chuyển giao công nghệ tiên tiến (sau đây gọi là "khảo sát"), vào tháng 10/2013

Khảo sát được thực hiện nhằm mục đích kiểm tra các hạng mục cần thiết cho việc thẩm định một dự án sử dụng vốn vay của JICA (sau đây gọi là "Dự án"), bao gồm các mục tiêu, phác thảo,

và chi phí ước tính của dự án, tiến độ thực hiện dự án, phương pháp thực hiện dự án (đấu thầu/xây dựng), quản lý dự án và tổ chức thực hiện, cơ chế vận hành và bảo trì, cân nhắc về tác động xã hội và môi trường, và phát triển năng lực để có những đề xuất cần thiết giúp đánh giá hiệu quả dự án Ngoài ra, Khảo sát sẽ xem xét nội dung của một dự án hợp tác kỹ thuật được thực hiện một cách hiệu quả như được đề xuất

Khảo sát được thực hiện từ giữa tháng 03/2014 tới cuối tháng 09/2014

2 Tính cấp thiết và căn cứ thực hiện dự án

Bối cảnh quốc gia Khuôn khổ phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch của Việt Nam bao gồm

các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011–2020 (PTKTXH) và Kế hoạch phát triển kinh tế -

xã hội 2011–2015 Trở thành nước công nghiệp vào năm 2020 là một mục tiêu quốc gia và một trong những trọng tâm là phát triển nhanh nguồn nhân lực chất lượng cao thông qua việc nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, và phát triển nền khoa học, công nghệ và kinh tế tri thức Liên quan đến giáo dục và đào tạo, dự án này tập trung vào nhu cầu tái cơ cấu và cải cách hệ thống giáo dục đào tạo Liên quan đến sự phát triển của nền kinh tế khoa học, công nghệ và trí tuệ, các kế hoạch PTKTXH xác định những thách thức như: (i) đầu tư vào khoa học công nghệ

và nghiên cứu cơ bản trong khoa học tự nhiên và nghiên cứu thực tế, (ii) tăng cường trình độ khoa học và vị trí của Việt Nam trong các lĩnh vực thế mạnh, (iii) tăng cường năng lực nghiên cứu, (iv) tăng cường ứng dụng công nghệ và đổi mới trong ngành công nghiệp, và (vi) phát triển các kỹ năng lựa chọn các ngành công nghiệp và dịch vụ với mức độ cao của công nghệ

Các chiến lược phát triển nguồn nhân lực 2011–2020 (PTNNL) và Kế hoạch tổng thể phát triển nguồn nhân lực 2011–2020 đề ra các mục tiêu cụ thể cho phát triển nguồn nhân lực Các chiến lược dự kiến sẽ tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo trong tổng lực lượng lao động về nông nghiệp,

lâm nghiệp và thủy sản đến từ 15% vào năm 2010 lên đến 50% vào năm 2020 Các kế hoạch này cũng tập trung vào giáo dục đại học và đào tạo nghề trên trình độ trung cấp, vì đây là khu vực có đóng góp trực tiếp vào phát triển kinh tế - xã hội, và thiết lập các mục tiêu về chất lượng giáo viên có ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục và yêu cầu giáo viên trong các cơ sở giáo dục đại học có bằng cấp cao hơn

Bối cảnh khu vực Đại học Cần Thơ nằm ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), miền Nam

Việt Nam, có các lĩnh vực hoạt động trong các ngành nông nghiệp và ngư nghiệp ĐBSCL chiếm 27,2% diện tích đất nông nghiệp cả nước, và sản xuất chiếm 53,4% tổng sản lượng gạo quốc gia và 90% lượng gạo xuất khẩu Khu vực này chiếm 70%vùng nước nội địa của quốc gia đối với nuôi trồng thủy sản, với 58,7% sản lượng của quốc gia về nuôi trồng ngư và thủy sản, và 80% xuất khẩu tôm Xem xét những vai trò của đồng bằng sông Cửu Long trong nền kinh tế quốc gia, Chính phủ nhận thấy đây là khu vực có tiềm năng phát triển máy móc thiết bị nông nghiệp và chế biến thực phẩm trong nông nghiệp và thủy sản, là hai trong số các khu vực ưu tiên được chỉ định qua các chiến lược công nghiệp hóa của Chính phủ

Tuy nhiên, như được đề cập trong Chiến lược quốc gia về biến đổi khí hậu, ĐBSCL được đánh giá là một trong những đồng bằng châu thổ ven sông lớn dễ bị tổn thương nhất trên thế giới cùng đồng bằng sông Nin tại Ai Cập và đồng bằng sông Hằng ở Bangladesh Khu vực này đang phải đối mặt với một số vấn đề nghiêm trọng như ô nhiễm nước và mực nước biển dâng, bị tác động do biến đổi khí hậu, liên quan trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản Bất chấp những nỗ lực của Chính phủ, ĐBSCL tiếp tục là khu vực nghèo và các chỉ số phát triển xã hội không đạt tiêu chuẩn Để giảm nghèo cho khu vực này, Chính phủ đã xây dựng "Kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bằng sông Cửu Long đến năm 20201" trình bày các mục tiêu chính sách và mục tiêu khác cần đạt được vào năm 2020 Quy hoạch tổng thể cũng làm sáng tỏ sự thiếu hụt về số lượng các tổ chức giáo dục đại học và trình bày hướng phát triển lâu dài khi chỉ định ĐHCT là trường đại học trung tâm khu vực, giúp nâng cao chất lượng trung bình của các cơ sở giáo dục ở ĐBSCL

Bối cảnh ngành Chính phủ tiếp cận triển khai khái niệm “phát triển các mô hình đại học mới”

lần đầu tiên vào năm 20062 Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GD&ĐT) chọn bốn (4) các trường đại học lớn từ các khu vực khác nhau, tài trợ sâu rộng về tài chính và hỗ trợ đào tạo cả từ ngân sách nhà nước và các nhà tài trợ để giúp họ phát triển các trường đại học được quốc tế công nhận và

có chức năng như các mô hình lý tưởng cho các trường đại học khác thực hiện đạt tiêu chuẩn sau năm 2020

Trong khi có một số khác biệt cụ thể giữa 4 trường Đại học kiểu mẫu, Bộ GD&ĐT đã ban hành các nguyên tắc hướng dẫn thực hiện khái niệm Đại học kiểu mẫu mới trong năm 2011 bằng việc thành lập các ban chỉ đạo3 Các dự án trường đại học kiểu mẫu đầu tiên được bắt đầu vào năm

2010 tại TP Hồ Chí Minh dưới sự hỗ trợ của Chính phủ Đức và Ngân hàng Thế giới4, và các dự

án trường đại học kiểu mẫu thứ hai được thực hiện vào năm 2011 với sự hỗ trợ của Chính phủ

4 Ngân hàng thế giới 2010 Tài liệu chương trình về tín dụng đề xuất đối với CHXHCNVN cho Dự án đại học kiểu mẫu

Pháp và ADB5 Phù hợp với sự phát triển này, Đại học Cần Thơ cũng đang chuẩn bị để nhận được hỗ trợ từ Nhật Bản

Phù hợp với các chính sách ODA của Nhật Bản Dự án được liên kết chặt chẽ với hai lĩnh

vực ưu tiên của chính sách ODA của Nhật Bản: (i) thúc đẩy tăng trưởng và tăng cường khả năng cạnh tranh và (ii) các biện pháp giảm thiểu tác động chống lại khả năng dễ bị tổn thương Trong lĩnh vực thúc đẩy tăng trưởng và tăng cường khả năng cạnh tranh, hệ thống kinh tế định hướng thị trường được tăng cường, công nghiệp và tài nguyên nhân lực công nghiệp được phát triển để đạt được phát triển bền vững thông qua tăng cường khả năng cạnh tranh quốc tế Mặt khác, các biện pháp giảm thiểu tác động chống lại lỗ hổng giải quyết các vấn đề môi trường liên quan đến

đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh chóng cùng với các mối đe dọa gây ra bởi thiên tai và biến đổi khí hậu

3 Phạm vi tổng thể dự án

3.1 Mục tiêu thực hiện dự án

Mục tiêu dài hạn là tăng cường Đại học Cần Thơ thành cơ sở giáo dục tiên tiến được tổ chức quốc tế công nhận trong lĩnh vực nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và môi trường và các lĩnh vực liên quan khác, cũng sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của ĐBSCLvà cả nước nói chung

Mục tiêu ngắn hạn là tăng cường năng lực Đại học Cần Thơ nhằm cung cấp các công trình nghiên cứu chất lượng cao trong ba lĩnh vực (nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và ngư nghiệp,

và môi trường) và các lĩnh vực liên ngành, từ đó đóng góp vào các vấn đề biến đổi khí hậu và gia tăng giá trị nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản tại ĐBSCL

3.2 Phạm vi tổng thể dự án và Đề án ODA

Để đạt được mục tiêu dự án, phạm vi tổng thể dự của án đã được xây dựng và một chương trình ODA phù hợp đã được kiểm tra Để thực hiện Dự án (dự án vốn vay JICA) hiệu quả, Nhóm nghiên cứu JICA cũng đã đề xuất sử dụng dự án hợp tác kỹ thuật Phạm vi dự án tổng thể và phân định các dự án vốn vay JICA và các dự án hợp tác kỹ thuật được thể hiện trong Bảng 1

5 ADB 2010 Báo cáo và khuyến nghị của Chủ tịch Ban thống đốc Ngân hàng: Khoản vay đề xuất của nước CHXHCNVN cho Dự án phát triển Đại học Bách Khoa HN (Đại học kiểu mẫu mới) Manila

1 Phát triển nhân lực cho hoạt động nghiên cứu

1-3 Nghiên cứu chung với các trường đại học đối tác Nhật

Bản ✔ ✔ Dự án hợp tác kỹ thuật sẽ đảm nhiệm phần phát triển năng lực nghiên cứu của ĐHCT trong 3 lĩnh vực dự án tập trung, còn dự án sử dụng khoản vay của JICA sẽ cung cấp kinh

phí nghiên cứu và hỗ trợ ĐHCT trong công tác quản lý các hoạt động nghiên cứu

2 Cải thiện chất lượng đào tạo sau đại học

2-3 Xin chứng nhận cho các chương trình đào tạo sau đại

3 Tăng cường công tác quản lý hành chính và quản lý trong trường đại học

3-1 Tăng cường loại hình hợp tác khu vực công, tư nhân và

3-5 Hỗ trợ phát triển năng lực cán bộ trong các lĩnh vực từ

4 Cải thiện môi trường nghiên cứu và học tập

4-1 Xây dựng CSVC thực hành, nghiên cứu, giảng đường

hỗ trợ kỹ thuật chỉ cung cấp những thiết bị tối cần thiết cho công tác thực hiện dự án

4-3 Đào tạo ngắn hạn ở nước ngoài về Vận hành và Bảo trì

5 Tăng cường năng lực của các đơn vị thực hiện dự án hướng đến chất lượng thực hiện dự án và Giám sát đánh giá (M&E)

5-1 Xây dựng các đơn vị thực hiện dự án, chuẩn bị kế

hoạch thực hiện dự án và kế hoạch Giám sát đánh giá

(M&E)

✔

5-2 Đào tạo ngắn hạn về thực hiện dự án và Giám sát đánh

giá (M&E) ✔ Các khóa tập huấn đào tạo cụ thể cho từng nước về Quản lý dự án của JICA sẽ được tiến hành cho các thành viên Ban quản lý dự án của tất cả các dự án sử dụng khoản vay JICA

tại Việt Nam

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

4 Nội dung thực hiện dự án (sử dụng khoản vay của JICA)

4.1 Phát triển nguồn nhân lực

Hướng tới phát triển nguồn nhân lực trong hoạt động nghiên cứu, dự án sẽ hỗ trợ đào tạo dài hạn cấp bằng (nghiên cứu Tiến sĩ tại Nhật Bản, nghiên cứu Thạc sĩ tại Nhật Bản) và đào tạo nghiên cứu ngắn hạn Tổng cộng có 107 cán bộ sẽ được đào tạo bằng dài hạn tại Nhật Bản, và

135 cán bộ khác sẽ được đào tạo nghiên cứu ngắn hạn tại Nhật Bản trong ba lĩnh vực như thể hiện trong Bảng 2

Bảng 2: Số lượng cán bộ được tham gia đào tạo dài hạn lấy bằng

và đào tạo nghiên cứu ngắn hạn

Nông nghiệp

Thủy sản và ngư nghiệp

Môi trường

Quản lý hành chính

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

Ngoài ra, Nhóm nghiên cứu JICA cũng xem xét các điểm trong việc thực hiện dự án chẳng hạn như sử dụng các Chương trình 911, hỗ trợ toàn diện cho việc đào tạo tại Nhật Bản, bồi hoàn học bổng và cơ chế tài chính trong nước và các vấn đề liên quan khác

4.2 Các chương trình nghiên cứu

Nhằm phát triển nguồn nhân lực trong hoạt động nghiên cứu, dự án cũng sẽ hỗ trợ các hoạt động nghiên cứu của Đại học Cần Thơ trong ba lĩnh vực Cụ thể, dự án sẽ hy vọng rằng nguồn nhân lực của Đại học Cần Thơ sẽ được tăng cường thông qua nghiên cứu chung với các trường đại học Nhật Bản

Việc thực hiện dự án sẽ ưu tiên mười sáu (16) đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực nông nghiệp, tám (8) đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực thủy sản và ngư nghiệp, và mười hai chủ đề (12) nghiên cứu Ngoài ra, thủ tục quản lý hoạt động nghiên cứu và cơ chế giải ngân cũng được đề xuất

4.3 Phát triển cơ sở vật chất

Nhằm cải thiện môi trường nghiên cứu và học tập, Dự án hỗ trợ thi công xây dựng phát triển cơ

sở vật chất như trình bày tại Bảng 3

Bảng 3: Danh mục cơ sở vật chất đề xuất

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

4.4 Thiết bị nghiên cứu

Nhằm cải thiện môi trường học tập và nghiên cứu, Dự án hỗ trợ đấu thầu các thiết bị nghiên cứu Bảng 4 trình bày số lượng thiết bị đấu thầu theo hạng mục giá trị

Bảng 4: Phân loại thiết bị đấu thầu theo mức giá trị

4 Mục thiết bị khác (phục vụ IT, Quản lý hành chính, và

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

Thiết bị nghiên cứu cơ bản được định nghĩa là thiết bị thí nghiệm đơn giản như máy nước, máy khuấy, kính hiển vi và dự toán chi phí sẽ nhỏ hơn một triệu Yên Về cơ bản, thiết bị nghiên cứu

có những đặc tính như: điều khiển bằng điện, cần kiểm tra định kỳ, và chi phí hơn một triệu Yên Trong số các thiết bị nghiên cứu các mục chi phí cao hơn so với 5.000.000 Yên được coi là thiết

bị nghiên cứu tiên tiến

5 Các gói thầu và dịch vụ tư vấn

5.1 Kế hoạch đấu thầu

Bảng 5 dưới đây trình bày kế hoạch đấu thầu do Nhóm nghiên cứu JICA đề xuất

500 3/5

Diện tích (m2) Tổng diện tích mặt sàn (m2)

26.884

Bảng 5: Kế hoạch đấu thầu đề xuất

Gói thầu 1: Thi công cơ sở

vật chất 5.321 Tháng 06/2016 đến tháng 12/2017 Tháng 01/2018 đến tháng 08/2020 ICB có sơ tuyển P/Q Gói thầu 2-1: Thiết bị 1

(IT và các thiết bị cơ bản) 1.930 Tháng 06/2016 đến tháng 12/2017 Tháng 02/2018 đến Tháng 07/2020 ICB có sơ tuyển P/Q Gói thầu 2-2: Thiết bị 3

(Thiết bị nghiên cứu) 2.005 Tháng 07/2018 đến Tháng 10/2019 Tháng 12/2019 đến Tháng 08/2020 ICB có sơ tuyển P/Q

tháng 09/2015 Tháng 10/2015 đến Tháng 12/2021 QCBS (80:20) Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

5.2 Dịch vụ tư vấn

Để đảm bảo yêu cầu thực hiện dự án kịp thời đúng thời hạn và có chất lượng, Dự án huy động

22 tư vấn quốc tế với tổng 259 tháng công và 32 tư vấn trong nước với tổng 602 tháng công, tính cả cán bộ hỗ trợ Dịch vụ tư vấn sẽ hỗ trợ thực hiện trong các lĩnh vực như: quản lý dự án tổng thể, điều phối nghiên cứu và học tập giữa ĐHCT và các trường đối tác Nhật Bản, thiết kế

cơ sở vật chất, tư vấn giám sát thi công, thiết kế thiết bị và giám sát lắp đặt thiết bị

6 Tổng chi phí dự án

Tổng chi phí dự án được dự toán dựa trên các điều kiện tiên quyết của Tiêu chuẩn chung về các

dự án khoản vay JICA năm 2014 được trình bày tại Bảng 6

Bảng 6: Dự toán tổng chi phí dự án

Phân tích chi phí

Tỉ lệ ngoại tệ (triệu Yên) Tỉ lệ nội tệ (Việt Nam Đồng) (triệu Yên) Tổng

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

7 Nội dung các dự án hợp tác kỹ thuật

Dự án hợp tác kỹ thuật được thiết kế nhằm thực hiện Dự án hiệu quả

Mục tiêu tổng thể của dự án hợp tác kỹ thuật tăng cường là năng lực năng lực Đại học Cần Thơ

để cung cấp các công trình nghiên cứu và đào tạo chất lượng cao trong ba lĩnh vực (nông nghiệp, thủy sản và ngư nghiệp, và môi trường) và các lĩnh vực liên ngành, từ đó đóng góp vào các vấn

đề biến đổi khí hậu và gia tăng giá trị nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản của ĐBSCL

Mục đích của dự án hợp tác kỹ thuật là xây dựng cơ chế tăng cường giáo dục và nghiên cứu khả năng của Đại học Cần Thơ được thành lập trong các ngành nông nghiệp, thủy sản và ngư nghiệp, môi trường, và các lĩnh vực liên ngành, để được công nhận quốc tế

Để đạt được mục đích dự án, ba đầu ra được xác định Đầu ra thức nhất là tăng cường năng lực nghiên cứu trong 3 lĩnh vực của Đại học Cần Thơ Đầu ra thứ hai là nâng cao khả năng giáo dục trong 3 lĩnh vực của Đại học Cần Thơ Kết quả đầu ra thứ ba là nâng cao năng lực quản lý hành chính của Đại học Cần Thơ cần thiết cho việc tăng cường nghiên cứu và giáo dục Các thông tin khác bao gồm cả các hoạt động, các chỉ số, đầu vào từ phía Nhật Bản và Việt Nam và các giả định quan trọng được xem xét và đưa vào ma trận thiết kế dự án (PDM) với Kế hoạch hoạt động PDM với Kế hoạch hoạt động được đính kèm trong các văn bản chính của báo cáo

8 Lịch trình tiến độ thực hiện dự án

Lịch trình tiến độ thực hiện dự án được trình bày tại Hình 1

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

Hình 1: Lịch trình tiến độ chung trong thực hiện dự án

Phát triển nguồn nhân lực

Đào tạo Tiến sỹ tại Nhật Bản

Đào tạo/tập huấn ngắn hạn tại Nhật Bản

Các chương trình nghiên cứu

Nghiên cứu liên kết mô hình (do dự án

hợp tác kỹ thuật tài trợ)

Khóa 1

Khóa 3

Thi công 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 18

Quy trình đấu thầu

Đơn vị chủ quản/Bộ GD&ĐT

Hội đồng đánh giá thầu

Chủ đầu tư/ĐHCT

JICA

Tư vấn

Thi công Giai đoạn-1

Tổ hợp Phòng TN nghiên cứu, IETC, Khuôn vi

ên Hòa An

Thi công Giai đoạn-2

Phòng thí nghiệm công nghệ cao

Hồ sơ đấu thầu

Thiết bị

Quy trình đấu thầu

Đơn vị chủ quản/Bộ GD&ĐT

Hội đồng đánh giá thầu

Chủ đầu tư/ĐHCT

JICA

Tư vấn

Thiết bị - Giai đoạn 1

Thiết bị cơ bản và thiết bị tin học cho các tòa

nhà hiện có

Thiết bị - Giai đoạn 2

Thiết bị cơ bản cho các tòa nhà đề xuất (Tổ

hợp Phòng TN nghiên cứu, IETC, Khuôn viên

Hòa An

Thiết bị - Giai đoạn 3

Thiết bị cơ bản cho các tòa nhà đề xuất (Phò

ng TN công nghệ cao)

Thiết bị - Giai đoạn 4

Thiết bị nghiên cứu

Dịch vụ tư vấn 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12

Quy trình đấu thầu

Đơn vị chủ quản/Bộ GD&ĐT

Hội đồng đánh giá thầu

Tư vấn giám sát thi công

Hỗ trợ mời thầu/đấu thầu

Giám sát đấu thầu thiết bị

Khởi động thực hiện

Đánh giá thầu Thông báo 

Negotiation TOR

Đánh giá sơ tuyển Thẩm định của chủ dự án Xem xét kế hoạch đấu thầu

JICA đồng thuận Phê duyệt kế hoạch đầu tư

Chấp thuận dịch vụ tư vấn Evaluation of Proposal

Chấp thuận khoản vay

Chủ đầu tư chấp thuận

Thiết kế chi tiết Thiết kế sơ bộ

Giai đoạn 1 – Đấu thầu và trao thầu thiết bị Giai đoạn 2/3 – Đấu thầu và trao thầu thiết bị

Hỗ trợ thầu Tài liệu thầu

Chấp thuận khoản

Chú thích bằng ngôn ngữ Khảo sát chi tiết

Khóa 1 Tiến sỹ tại Nhật Bản Tuyển sinh và Nhận học

Nhập học

Khóa 2 Tiến sỹ tại Nhật Bản

Định hướng trước khi bay

Khóa 3 Tiến sỹ tại Nhật Bản Tốt nghiệp

Hoàn thành

Tài liệu thầu

Tuyển sinh và Nhận học

Nhập học Định hướng  trước khi bay

Tốt nghiệp Tuyển sinh và Nhận học

Nhập học Định hướng  trước khi bay

Tốt nghiệp

JICA Approval Xây dựng đề xuất

Sơ tuyển P/Q Thông báo sơ tuyển

Xây dựng tài liệu 

Chủ đầu tư chuẩn bị

Chuẩn bị Nghiên cứu khả thi Chấp thuận nghiên cứu khả thi

Hồ sơ đấu thầu Chuẩn bị kế hoạch đấu thầu

Thông báo thầu Đánh giá sơ tuyển Thẩm định của chủ dự án Xem xét kế hoạch đấu thầu

JICA đồng thuận Phê duyệt kế hoạch đầu tư

Thầu

Sơ tuyển P/Q Thông báo sơ 

Nhập học

Khóa 1 Thạc sỹ tại Nhật Bản

Định hướng  trước khi bay

Khóa 1 Thạc sỹ tại Nhật Bản

Tốt nghiệp Tuyển sinh và Nhận học

Nhập học Định hướng  trước khi bay Tốt nghiệpTuyển sinh và Nhận học

Nhập học Định hướng  trước khi bay

Tốt nghiệp

Giai đoạn giãn không thi 

9 Quản lý dự án và tổ chức thực hiện, cũng như cơ chế vận hành và bảo trì

9.1 Quản lý dự án và tổ chức thực hiện

Để chọn được khung thực hiện khả thi nhất, các loại hình tổ chức thực hiện dự án sẽ được so sánh và xem xét lựa chọn Việc phân tích sẽ được thực hiện dựa trên những điểm sau đây: (i) bài học kinh nghiệm từ các vấn đề phải đối mặt trong các dự án hỗ trợ phát triển giáo dục đại học

về CNTT6; (ii) phải đối mặt với những thách thức mới của các mô hình dự án Đại học7, (iii) đánh giá thực hiện dự án và năng lực quản lý của Đại học Cần Thơ (CTU); và (iv) quy định và thực hành thực tế liên quan đến quản lý dự án ODA8 của Việt Nam Dựa trên những so sánh và phân tích, Nhóm nghiên cứu JICA đã đề xuất cơ cấu tổ chức Dự án, vai trò và trách nhiệm của từng bộ phận, sơ đồ tổ chức Ban Quản lý Dự án (Ban QLDA) và Ban Quản lý nhân sự Hình 2

và Hình 3 thể hiện cơ cấu tổ chức dự án và Ban QLDA

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

Cơ quan Hợp tác Quốc

tế Nhật Bản (JICA)

Đại học Cần Thơ (Chủ dự án)

Ban QLDA

Ủy ban điều phối nội bộ

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

Hình 3: Sơ đồ tổ chức Ban Quản lý dự án (PMU) 9.2 Hệ thống vận hành và bảo trì các thiết bị nghiên cứu tiên tiến

Nhóm nghiên cứu JICA đã đề xuất một hệ thống sử dụng chung cho các thiết bị nghiên cứu tiên tiến Các giá trị của sử dụng chung là: (1) để cho phép tăng tỷ lệ hoạt động, và (2) để cho phép chia sẻ các chi phí vận hành đắt nhất trong số người sử dụng Một loại là cài đặt thiết bị tiên tiến trong phòng thí nghiệm nghiên cứu tiên tiến trong phòng thí nghiệm Công nghệ xây dựng tiên tiến để sử dụng chung của nó, theo cách như vậy cho phép nghiên cứu chung hoạt động sẽ được tiến hành cùng với các nhà nghiên cứu bên trong và bên ngoài của Đại học Cần Thơ Một loại khác là một hệ thống cho phép sử dụng chung của các thiết bị trong một thiết bị Trung tâm hoạt động chung (CEOC) được thành lập tại Phòng thí nghiệm Công nghệ xây dựng chi tiết Nếu thiết bị tiên tiến được sử dụng ít thường xuyên hơn bởi các giảng viên một mình, các mục như vậy cần được cài đặt trong CEOC do đó chi phí hoạt động có thể được chia sẻ giữa các Đại học Cần Thơ

01 Trưởng đơn vị (FT) 03-05 cán bộ

Bộ phận Phát triển cán bộ

01 Trưởng đơn vị (FT) 03-05 cán bộ

Bộ phận Quản lý nghiên cứu

01 Trưởng đơn vị (FT) 03-05 cán bộ

Bộ phận Thầu

01 Trưởng đơn vị (FT) 03-05 cán bộ

Bộ phận Quản lý xây dựng

01 Trưởng đơn vị (FT) 03-05 cán bộ

Bộ phận Giám sát và Đánh giá

01 Trưởng đơn vị (FT) 03-05 cán bộ

01 Giám đốc Dự án (FT)

01 Phó giám đốc (PT)

01 Quản lý dự án (FT)

Bảng 7: Các chỉ số M&E: Chỉ số vận hành

3) Số lượng nghiên cứu xuất bản (khoảng 30% nghiên cứu

200 Webometrics website10

2) Tỉ lệ cán bộ có bằng tiến sĩ thuộc 3 lĩnh vực ưu tiên của

3) Tỉ lệ cán bộ có bằng Thạc sĩ thuộc 3 lĩnh vực ưu tiên

*3) Tuy dự án không tập trung vào hỗ trợ tăng tỉ lệ thạc sĩ, nhưng cũng góp phân xây dựng nguồn tham khảo để so sánh tỉ lệ cán bộ có bằng Thạc sĩ và Tiến sĩ

Nguồn: Đại học Cần Thơ

Bảng 9: Các chỉ số định lượng

Chất lượng nghiên cứu được cải

thiện tại ĐHCT - Phỏng vấn các đối tác nghiên cứu chung và các bên liên quan - Phỏng vấn các đơn vị/công ty có sinh viên tốt nghiệp đang làm việc (*) Chất lượng nghiên cứu được cải

thiện tại ĐHCT - Ý kiến từ các đối tượng được chuyển giao và sử dụng công nghệ - Ý kiến từ chính quyền địa phương tới ĐHCT(*)

(*) Thông tin này được thu thập qua đánh giá chứng nhận của AUN

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

11 Xem xét đánh giá tác động môi trường xã hội

11.1 Các thủ tục xem xét môi trường và xã hội

Theo quy định về Môi trường của Việt Nam (Phụ lục II, Nghị định số 29/2011/ND-CP, về Đánh giá Môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và cam kết bảo vệ môi trường), việc thực hiện đánh giá môi trường tại các điểm thực hiện xây dựng theo dự án, kể cả đối với khối diện tích xây dựng phòng thí nghiệm, là rất cần thiết

án trước đây tại ĐHCT, quá trình thủ tục xin giấy phép EIA sẽ kéo dài khoảng một tháng Do đó, Đại học Cần Thơ cần có kế hoạch trình một vài tháng trước khi bắt đầu công trình xây dựng

11.2 Thủ tục xin giấy phép xây dựng

Việc xây dựng các công trình tòa nhà mới ở mỗi cơ sở sẽ cần những bước thực hiện xin giấy phép sau

Cơ sở 2

ĐHCT được Sở xây dựng TP Cần Thơ phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển chi tiết tỷ lệ 1/500 vào năm 2009 Dựa theo thiết kế của công trình đề xuất, có hai cách lựa chọn xin giấy phép xây dựng như sau:

• Nếu công trình đề xuất tuân thủ đúng quy chuẩn xây dựng đô thị (về chức năng, số tầng, vv.) trong Kế hoạch tổng thể thì không cần thiết phải xin thêm giấy phép xây dựng

• Nếu công trình đề xuất có những đặc điểm mới ngoài quy chuẩn xây dựng đô thị trong

Kế hoạch tổng thể, cần tiến hành xin lại giấy phép xây dựng ĐHCT cần ban hành công văn giải thích tại sao có sự khác biệt giữa thiết kế mới so với Kế hoạch tổng thể trình nộp trước cho Sở Xây dựng và UBND TP Cần Thơ để được cấp giấy phép

Tòa nhà đề xuất có số tầng theo đúng Kế hoạch đề ra, tuy nhiên tầng trệt lại có thiết kế mới, do

đó cần trao đổi với Sở Xây dựng và UBND TP Cần Thơ về các bước in cấp giấy phép xây dựng ngay từ giai đoạn tiến hành thiết kế chi tiết

Cơ sở Hòa An

Tuy ĐHCT đã được UBND tỉnh Hậu Giang phê duyệt Kế hoạch tổng thể vùng chi tiết tỷ lệ 1/2000, nhưng chưa được phê duyệt Kế hoạch tổng thể chi tiết tỷ lệ 1/500

1 Giới thiệu

Chính phủ Việt Nam (sau đây gọi tắt là Chính phủ) đặt mục tiêu tới năm 2020 trở thành nước công nghiệp và duy trì tăng trưởng kinh tế qua Chiến lược Phát triển kinh tế - xã hội 2011–2020 Không còn phụ thuộc quá nhiều vào mô hình kinh tế dựa trên nguồn lao động rẻ được chuyển giao từng bậc từ cấp học tiểu học lên trung học, những năm gần đây Chính phủ tập trung đầu tư phát triển nhân lực cho các ngành, bằng cách cải thiện chất lượng và số lượng các cơ sở đào tạo, cũng như tăng cường năng lực nghiên cứu của các cơ sở này, nhằm giúp họ đạt những kỹ năng cần thiết để có thể phục vụ nhu cầu cho những ngành công nghiệp mới Trong bối cảnh đó, năm

2006, Chính phủ đã triển khai Khung chương trình thành lập các trường đại học theo kiểu mẫu quốc tế, thành lập 4 trường đại học ở Việt Nam làm trường kiểu mẫu cho công tác giáo dục đào tạo và nghiên cứu Trong số 4 trường được chọn có Đại học Cần Thơ (ĐHCT) Đề xuất hỗ trợ

đã được gửi tới Chính phủ Nhật Bản để phê duyệt

ĐHCT nằm ở vùng đồng bằng sông Mê-kông (ĐBSCL), thuộc miền Nam Việt Nam Đây là khu vực có hoạt động nông - ngư nghiệp sôi động chiếm tới 25% tổng GDP của Việt Nam, có nguồn nhân lực lao động thuộc các ngành công nghiệp cơ bản, nhưng đang đối mặt với một số vấn đề nghiêm trọng như ô nhiễm nước do biến đổi khí hậu, hay mực nước biển tăng, ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất nông nghiệp Khu vực ĐBSCL cũng có triển vọng về chế xuất thực phẩm và máy móc thiết bị nông nghiệp Đây là hai trong số sáu lĩnh vực ưu tiên trong chiến lược công nghiệp hóa, vốn là một phần của chính sách công nghiệp được Chính phủ đẩy mạnh ĐHCT được kỳ vọng là nơi sẽ tiến hành các hoạt đông giáo dục đào tạo và hướng đến các thành tựu nghiên cứu nhằm giải quyết các vấn đề trên ở khu vực đồng bằng này, với muc tiêu củng cố cạnh tranh quốc tế, được công nhận là trường đại học nghiên cứu và cải thiện khả năng nghiên cứu đào tạo cũng như quản lý của trường

1.2.1 Mục tiêu nghiên cứu

Khảo sát chuẩn bị dự án “Thúc đẩy ĐHCT thành cơ sở nghiên cứu khoa học đào tạo và chuyển giao công nghệ hàng đầu” (sau đây gọi tắt là “Nghiên cứu”) đặt mục tiêu tăng cường đào tạo và năng lực đào tạo của ĐHCT, thông qua đào tạo nhân lực công nghiệp và các nhà nghiên cứu, nâng cấp các ngành nông-ngư nghiệp và thủy sản, và giải quyết các vấn đề môi trường ở khu vực ĐBSCL Để đạt được những mục tiêu này, nghiên cứu đã khảo sát: 1) xây dựng năng lực giáo dục đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, cũng như đóng góp từ vùng và xã hội trong các lĩnh vực nông-ngư nghiệp, thủy sản và môi trường, 2) tăng cường quản lý của chính phủ, và 3) tính thống nhất trong chính sách và kế hoạch nghiên cứu đào tạo của cơ sở, cùng thiết

bị sẵn có và các hoạt động bảo trì Nghiên cứu cũng đánh giá mục đích của khoản vay dự án bằng đồng Yên, thông qua nghiên cứu khảo sát khung dự thảo dự án, cơ cấu thực hiện, cấu trúc vận hành bảo trì và đánh giá các tác động về môi trường - xã hội Nghiên cứu cũng hướng tới đánh giá tính hiệu quả trong đề xuất khoản vay bằng đồng Yên và cơ chế sàng lọc để được phê duyệt

1.2.2 Các bước nghiên cứu

Biểu đồ 1-1 dưới đây cho thấy các bước nghiên cứu được thực hiện trong quá trình nghiên cứu

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

Hình 1-1: Các bước nghiên cứu

1.2.3 Các báo cáo liên quan

Nhóm nghiên cứu JICA đã chuẩn bị những báo cáo có liên quan và trình bày các vấn đề trong báo cáo Chi tiết được giới thiệu trong Bảng 1-1 dưới đây

Bảng 1-1: Các báo cáo và thời hạn trình nộp Báo cáo/

Báo cáo khởi động

(Báo cáo ban đầu) Thảo luận về ICR (Tiếng Anh/Tiếng Nhật) gồm có: i) phác thảo nghiên cứu, ii) phương pháp và các mục nghiên

cứu chủ yếu, iii) mục lục các báo cáo nghiên cứu (bản thô), iv) yêu cầu MPI và Bộ GD&ĐT hỗ trợ nhóm tư vấn JICA

Cuối tháng 03/2014

Báo cáo sơ bộ Báo cáo sơ bộ (Tiếng Anh/Tiếng Nhật) bao gồm các mục

nghiên cứu từ ii) tới iv) như trên Đầu tháng 06/2014

Dự thảo Báo cáo cuối

cùng Dự thảo Báo cáo cuối cùng (Tiếng Anh/Tiếng Nhật) bao gồm dự thảo các kết quả nghiên cứu, đề xuất và khuyến nghị Cuối tháng 07/2014 Báo cáo cuối cùng Báo cáo cuối cùng (Tiếng Việt/Tiếng Anh/Tiếng Nhật) trong

đó bao gồm tất cả các kết quả nghiên cứu, đề xuất và khuyến nghị, cũng như góp ý từ hai phía Việt Nam và Nhật Bản

5/9/2014

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

1.2.4 Thành viên nhóm

Nghiên cứu do 13 tư vấn quốc tế và 5 cán bộ/điều phối trong nước thực hiện Bảng 1-2 trình bày

rõ hơn thông tin về nhóm thực hiện

Bảng 1-2: Thành viên nhóm

Hiroyuki Kanzaki Tư vấn trưởng/Giáo dục đại học và lập kế hoạch dự án

Hiromi Takagi Chuyên gia Quản lý đại học/quản lý đánh giá

Masako Kishimoto Chuyên gia Phát triển nguồn nhân lực

Kojiro Yoshioka Trợ lý phát triển nguồn nhân lực

Kyoko Nakano Chuyên gia nghiên cứu đào tạo (Nông nghiệp)

Junko Toyoshima Chuyên gia nghiên cứu đào tạo (Thủy sản)

Noriko Kono Chuyên gia nghiên cứu đào tạo (Môi trường)

Ryoji Harada Chuyên gia lập kế hoạch thiết bị/Vận hành bảo trì

Yo Takahashi Chuyên gia đấu thầu thiết bị/Dự toán

Satoshi Okamoto Chuyên gia lập kế hoạch cơ sở vật chất/Vận hành bảo trì/Dự toán Seichi Nakamura Chuyên gia lập kế hoạch cơ sở vật chất/kế hoạch giám sát đánh giá

M&E/đánh giá tác động môi trường/vận hành bảo trì Ryoki Nishimoto Chuyên gia lập kế hoạch thiết bị/kế hoạch thi công

Ryo Saito Điều phối viên/tham quan nghiên cứu tại Nhật Bản

Nguyễn Thị Lê Hương Chuyên gia quản lý/chính sách cơ sở đào tạo

Nguyễn Thị Hồng Yến Chuyên gia giám sát đánh giá/Quản lý tài chính

Nguyễn Bá Căn Chuyên gia đấu thầu/Dự toán chi phí thiết bị

Nguyễn Duy Phúc Điều phối thiết bị

Lê Việt Dũng Điều phối môi trường

Nguồn: Nhóm nghiên cứu JICA

Trong quá trình thực hiện nghiên cứu chuẩn bị này, từ ĐHCT đã có 7 cán bộ được tham gia khảo sát tham quan thực tế ở Nhật Bản trong một tuần tại 4 cơ sở đào tạo (Đại học Kyushu, Đại

học Nagasaki, Đại học Khoa học công nghệ Thủy sản Tokyo và Đại học nông nghiệp Tokyo) và một nhà máy thiết bị (SHIMADZU)

Danh sách thành phần tham dự được đính kèm tại Phụ lục 1-1, kèm theo lịch trình chi tiết của chương trình tham quan thực tế Mục tiêu của chuyến thăm là giới thiệu các kế hoạch và cấu phần của dự án sử dụng khoản vay bằng đồng Yên, thông qua tham quan các phòng thì nghiệm nghiên cứu ở 3 lĩnh vực kể trên, trang thiết bị tiên tiến, công tác quản lý trường đại học cũng như vai trò của các đơn vị liên quan, hay sự phối hợp hợp tác giữa nghiên cứu và thực hành công nghiệp trong các trường đại học ở Nhật Bản và trang thiết bị cơ sở hạ tầng Trước khi kết thúc tại mỗi điểm tham quan đều có phần tổng kết và dành thời gian dành cho giải đáp thắc mắc

Do đó, cán bộ tham gia từ phía ĐHCT đã có cơ hội thảo luận các vấn để khác nhau như làm sao

để đi đầu trong phòng trào xây dựng trường đại học chuẩn quốc tế về cả công tác quản lý, giáo dục đào tạo, nghiên cứu và quản lý nghiên cứu, vận hành và xây dựng khung bảo trì thiết bị nghiên cứu, cũng như kinh phí, xây dựng ngân quỹ, giới thiệu khoa học CNTT, v.v…

Mỗi trường đại học Nhật Bản nói trên đều chuẩn bị đón tiếp các cán bộ tham gia từ ĐHCT rất

kỹ lưỡng Tuy nhiên, do thời gian có hạn, vẫn còn một số điểm đoàn tham quan chưa tới thăm được hết, nhưng các cán bộ của ĐHCT rất tích cực đặt câu hỏi và học hỏi được rất nhiều kinh nghiệm

Trong ngày cuối cùng của chương trình tham quan thực tế, nhóm cán bộ tham gia từ ĐHCT đã trình bày các kinh nghiệm học tập được cho phía JICA và nhóm tư vấn về công tác quản lý trường đại học và các vấn đề liên quan tới ba lĩnh vực nêu trên

Sau phần giới thiệu, báo cáo trình bày toàn cảnh tình hình công nghiệp hóa và nguồn nhân lực Việt Nam hiện nay, sau đó thu hẹp lại trong phạm vi nhu cầu của dự án bằng cách cung cấp thong tin về chính sách quốc gia và tình hình giáo dục đào tạo bậc đại học của Việt Nam ở thời điểm hiện tại Dựa trên khảo sát sơ bộ thực địa, báo cáo sẽ giải thích các vấn đề và tình hình thực tế tại ĐHCT như ưu tiên nghiên cứu, công tác quản lý, các hợp tác với các nhà tài trợ khác,

cơ sở vật chất thiết bị Ngoài ra, báo cáo cũng làm rõ các vấn đề quan trọng và giải quyết chúng, hay các phương hướng giải quyết trực tiếp thuộc pham vi quyền hạn của dự án này Báo cáo cũng trình bày tìm hiểu phạm vi dự án theo từng cấu phần theo các chiến lược phù hợp với nguồn vốn ODA từ JICA cho các hoạt động liên quan đến Phát triển nhân lực, dự án nghiên cứu, phát triển cơ sở vật chất và thiết bị nghiên cứu Dựa trên các nghiên cứu của Tư vấn, Báo cáo này cũng trình bày dịch vụ tư vấn cùng tổng chi phí dự án Ngoài ra, Báo cáo cũng tìm hiểu nội dung các dự án hợp tác kỹ thuật, đề xuất quản lý dự án cũng như hệ thống vận hành và bảo trì, cùng với những đánh giá giám sát đánh giá và cân nhắc tác động môi trường xã hội ở phần cuối

2 Bối cảnh dự án và tính cấp bách của thực hiện dự án

chiến lược phát triển quốc gia, và giáo dục đào tạo bậc đại học 2.1.1 Kế hoạch chiến lược phát triển quốc gia của Việt Nam

Khung kế hoạch và phát triển kinh tế - xã hội (PTKTXH) của Việt Nam được thiết kế dưới Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 2011–2020 và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2011–

2015 Chiến lược PTKTXH được Đảng Cộng sản Việt Nam phê duyệt cho thấy cái nhìn tổng thể bên cạnh các mục tiêu cụ thể và các phương hướng hành động nhằm đạt được mục tiêu ấy

Kế hoạch PTKTXH ra đời nhằm thực hiện được chiến lược ấy, mang những đặc điểm định hướng hành động rõ ràng hơn

Chiến lược PTKTXH được Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua vào tháng 01 năm 2011, cho thấy tính cần thiết của việc triển khai các mô hình kinh tế mới, chứ không phải mô hình kinh tế hiện tại có chi phí lao động thấp và đầu tư vốn lớn Chiến lược hướng đến một nền kinh tế có trọng tâm tăng trưởng là hiệu quả hoạt động, năng suất cũng như tính cạnh tranh

Chiến lược cũng đưa ra tầm nhìn về việc đưa đất nước trở thành nước công nghiệp hiện đại và đặt ra một trong số các mục tiêu chính là “Giáo dục đào tạo, cũng như khoa học kỹ thuật cần đạt được yêu cầu của công cuộc công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước” Chiến lược cũng đưa ra những chỉ số thể hiện mức độ phát triển kinh tế - xã hội cần đạt được tính đến năm 2020, như chỉ số tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hay phần trăm lực lượng lao động được đào tạo trong tổng số lực lượng lao động quốc dân

Để đạt được những mục tiêu này, Chiến lược đưa ra những phương hướng thúc đẩy phát triển, cải tiến mô hình tăng trưởng và tái cơ cấu kinh tế, cũng như lựa chọn đưa ra 3 hành động chính: (i) đẩy mạnh các cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, (ii) phát triển nhanh nguồn nhân lực chất lượng cao, và (iii) phát triển hệ thống cơ sở hạ tầng đồng bộ và hiện đại

Kế hoạch PTKTXH được Chính phủ phê duyệt vào năm 2011, đưa ra các mục tiêu PTKTXH và môi trường theo lộ trình 5 năm (tới năm 2015) và hướng dẫn chi tiết thực hiện 3 định hướng mà Chiến lược PTKTXH đã nêu Nhằm nhanh chóng phát nguồn triển nhân lực chất lượng cao, Kế hoạch nhấn mạnh công tác thúc đẩy chất lượng giáo dục đào tạo và phát triển khoa học công nghệ cũng như nền kinh tế tri thức Liên quan đến giáo dục đào tạo, Kế hoạch tập trung vào tính cần thiết của việc tái cơ cấu và cải cách hệ thống giáo dục Liên quan đến phát triển khoa học công nghệ và kinh tế tri thức, Kế hoạch đưa ra một số thách thức như: (i) đẩy mạnh đầu tư vào khoa học công nghệ nhằm tăng năng suất lao động, (ii) tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu cơ sở về khoa học tự nhiên và các nghiên cứu thực tiễn, (iii) tăng cường vị thế của khoa học tại các lĩnh vực mà Việt Nam có thế mạnh, (iv) tăng cường năng lực nghiên cứu, (v) tăng cường ứng dụng công nghê và đổi mới trong công nghiệp, và (vi) phát triển kỹ năng lựa chọn các ngành công nghiệp dịch vụ có công nghệ cao Kế hoạch cũng nhấn mạnh rằng Chiến lược phát triển Nhân lực quốc gia 2011–2020 (PTNLQG) và Kế hoạch tổng thể Phát triển nhân lực 2011–2022 cần được thực hiện hiệu quả nhằm nhanh chóng cho ra đời những nguồn nhân lực chất lượng cao Chiến lược PTNLQG được Thủ tướng Việt Nam thông qua vào tháng 04 năm 2011, nhằm xây dựng các nguồn nhân lực nền tảng và trở thành nhân tố tác động tích cực tới phát triển đất nước bền vững, hội nhập quốc tế và ổn định xã hội, nhằm tăng tính cạnh tranh của nhân lực Việt Nam với các nước phát triển Trong bối cảnh đó, Chiến lược đã chỉ ra những thách thức và rào cản của phát triển nhân lực, đồng thời đưa ra các hành động giải quyết những hạn chế đó, cùng với những mục tiêu chi tiết cả về số lượng và chất lượng cho công tác phát triển nhân lực

Chiến lược đưa ra 9 mục tiêu theo mốc thời gian đạt được tới năm 2015 và năm 2020, trong đó

6 mục tiêu nằm trong mục “nâng cao năng lực trí tuệ và kỹ năng làm việc” và 3 mục tiêu còn lại nằm trong mục “nâng cao thế mạnh thể chất của nguồn lực” như được trình bày trong Bảng 2-1 dưới đây

Bảng 2-1: Mục tiêu cụ thể của Chiến lược Phát triển nhân lực quốc gia

2011–2020

I Nâng cao năng lực trí tuệ và kỹ năng làm việc

3 Số lượng trường đại học và cao đẳng trên mỗi 10.000

6 Nhân sự chất lượng cao trong các lĩnh vực đột phá (số người)

II Nâng cao thế mạnh thể chất của nguồn lực

Nguồn: Chiến lược phát triển nhân lực Việt Nam 2011–2020 (Quyết định 579/QĐ-TTg, 19/04/2011), Hà Nội

Kế hoạch quản lý PTNLQG chứa đựng những thông tin như: (i) thống kê tổng số lao động trong từng ngành nghề năm 2011 và phần trăm lao động được đào tạo chuyên nghiệp, (ii) nhu cầu lao động ước tính trong mỗi ngành nghề tới năm 2015 và 2020, (iii) phần trăm mục tiêu đạt được tới năm 2015 và 2020 về số lao động cá nhân được đào tạo, và (iv) đầu tư dự kiến vào phát triển nguồn nhân lực tới năm 2015 và 2020

Theo Bảng 2-2, Kế hoạch lên phương án tăng tỉ lệ lao động được đào tạo trong các ngành nghề nông-lâm-ngư nghiệp lên tới 50% vào năm 2020, so với 15% vào năm 2010 Thực tế cho thấy

hỗ trợ từ các nhà đầu tư đóng vai trò quan trọng bên cạnh việc sử dụng được hết các nguồn lực hiện có để đạt được mục tiêu

Bảng 2-2: Tỉ lệ lao động được đào tạo trên tổng số lực lượng lao động theo khu

vực kinh tế vào năm 2010, 2015 và 2020

Ghi chú: Số liệu cho năm 2015 và 2002 đã được tính toán trong Chiến lược

Nguồn: Kế hoạch tổng thể phát triển nhân lực Việt nam During 2011–2020 (Quyết định 1212/QĐ-TTG, 22/07/011)

Hà Nội, trừ danh mục những ngành kinh tế đã nếu trong Chiến lược PTNLQG 2011–2020

Kế hoạch tập trung vào cơ chế giáo dục đào tạo chuyên nghiệp sau khi kết thúc trung học phổ thông do đây là nhân tố đóng góp trực tiếp vào quá trình PTKTXH Trong bối cảnh hiện nay,

Kế hoạch nhấn mạnh rằng, chất lượng giáo viên ảnh hưởng đáng kể tới chất lượng đào tạo, đòi

hỏi các giáo viên giảng dạy trong các cơ sở giáo dục đào tạo cần có bằng cấp cao hơn Chi tiết được trình bày dưới đây

Bảng 2-3: Số lượng và Tỉ lệ Giáo viên có bằng cấp cao theo bậc học vào năm

Ghi chú: “bằng cấp cao” nghĩa là số lượng người có bằng thạc sĩ và tiến sĩ giảng dạy ở các trường trung học chuyên nghiệp/cao đẳng/đại học

Nguồn: Kế hoạch tổng thể phát triển nhân lực Việt nam giai đoạn 2011–2020 (Quyết định 1212/QĐ-TTG, 22/07/011)

Hà Nội

2.1.2 Tình hình thực tế và thách thức trong giáo dục đại học tại Việt Nam

Theo định hướng kinh tế kế hoạch, các cơ sở giáo dục đại học ở Việt Nam có chức năng chính

là xây dựng đội ngũ nhân lực cần thiết làm việc cho các cơ quan trung ương và địa phương sau khi tốt nghiệp Liên quan đến vấn đề này, nhiều trường đại học tại vùng, đặc biệt là các trường tại các tỉnh, được thành lập từ nền tảng là Trường đào tạo cán bộ/giáo viên, hay Viện nghiên cứu nông nghiệp Với sự mở rộng của các trường tiểu học và trung học kể cả ở các vùng nông thôn, giờ đây nhiều học sinh sau khi kết thúc phổ thông cũng mong muốn được tiếp tục học lên,

và do đó, các trường đại học tỉnh được thành lập và mở rộng quy mô thành các trường có đào tạo sau đại học và các trung tâm nghiên cứu Ngoài ra, hệ thống chính trị xã hội hiện nay cũng nhấn mạnh tập trung ưu tiên đầu tư vào giáo dục bên cạnh những dịch vụ xã hội Văn hóa Khổng Tử thấm sâu vào tư tưởng của người Việt, họ tin vào giá trị của việc học hành Từ đó, chi phí bỏ ra cho giáo dục công tính trên mỗi học sinh ở Việt Nam đều cao hơn một số nước đang phát triển cùng nhịp độ khác (tính theo GDP trên đầu người) Đặc biệt, con số này ở giáo dục tiểu học và trung học cơ sở cao ngang bằng với mức độ toàn thế giới.11 Một trong những mục tiêu chính sách quan trọng thuộc ngành giáo dục ở Việt Nam là công tác phổ cập giáo dục trung học và tăng cường chất lượng cũng như tiếp cận giáo dục đại học

Về giáo dục đại học ở Việt Nam, trong khuôn khổ Phát triển chiến lược ngành giáo dục 2011–

202012, Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam (Bộ GD&ĐT) đã triển khai “Kế hoạch tổng thể về giáo dục đại học 2002–2010 (GDĐH) dưới sự hỗ trợ của Ngân hàng Thế giới (WB).13 Khác với

“Kế hoạch tổng thể về giáo dục trung học” do Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB)14 hỗ trợ và cập nhật cứ 5 năm một lần, tiến độ và thành tựu của Kế hoạch tổng thể GDĐH vào năm 2005 chưa được cập nhật và sửa đổi dưới dạng báo cáo sơ bộ Thay vào đó, Bộ GD&ĐT đã triển khai Luật giáo dục đại học lần đầu tiên, được WB hỗ trợ Đây là khung điều chỉnh đầu tiên các hoạt động giáo dục đại học vốn chưa từng có quy định cụ thể, giờ là nền tảng cho công tác hoạch định và quản lý ngành Một chính sách nền tảng cho GDĐH khác là Đổi mới giáo dục toàn diện được Quốc hội thông qua vào tháng 11/201315 Phương hướng và mục tiêu đặt ra cho GDĐH, như trong chương trình Đổi mới giáo dục toàn diện này, là các lĩnh vực mà đầu tư giáo dục ưu tiên

11 Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2011 Phát triển chiến lược ngành giáo dục 2011–2020 Hà Nội

12 Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2011 Phát triển chiến lược ngành giáo dục 2011–2020 Hà Nội

13 Bộ Giáo dục và Đào tạo 2002 Kế hoạch tổng thể ngành Giáo dục trong các trường đại học 2002–2010 Hà Nội

14 Bộ Giáo dục và Đào tạo 2012 Kế hoạch tổng thể ngành Giáo dục trung học 2011–2015 Hà Nội

15 Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2013 Đổi mới giáo dục toàn diện Hà Nội

Theo số liệu thống kê hàng năm vào năm 2012 của Tổng cục thống kê16, hiện nay Việt Nam có tổng số 75 cơ sở giáo dục đại học, tuyển sinh khoảng 2,180,000 sinh viên Trước đây, tiếp cận GDĐH còn hạn chế, sinh viên tốt nghiệp các trường đại học được coi là tầng lớp tinh hoa của xã hội với tương lai sáng lạn Tuy nhiên, giờ đây, số lượng các trường ĐH tư mọc lên đáng kể và tỉ

lệ tuyển sinh hàng năm đã tăng 24,6% Như vậy, GDĐH ở Việt Nam đang trong giai đoạn chuyển tiếp từ giáo dục kiểu phương Tây (với mục tiêu phục vụ qua nghiên cứu bậc cao) sang giáo dục kiểu Mỹ với số lượng sinh viên được đào tạo cần phải lớn hơn nhiều Mặt khác, nhiều trường đại học của Việt Nam cũng chưa được như các tổ chức quốc tế (như Mạng lưới các trường Đại học Châu Á – AUN) Thêm vào đó, phần lớn các trường tư mới thành lập cũng gặp phải các điểm yếu về nền tảng tài chính cũng như chất lượng đào tạo Ngoài ra, số liệu từ Thống

kê giáo dục hàng năm 2014 do Viện thống kê của tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) thực hiện17, cho thấy thực tế là học sinh tốt nghiệp trung học thường có mong muốn vào học tài các trường luật và kinh doanh hơn các trường kỹ thuật hay nông nghiệp vốn có tỉ trọng đóng góp lớn trong nền kinh tế Chính phủ cho rằng việc triển khai chiến lược phát triển nhân lực chất lượng cao cho các ngành nghề này là cần thiết Các trường ĐH địa phương cũng cần đáp ứng được nhu cầu lao động của họ và giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội như nghèo đói ở khu vực nông thôn có hoạt động nông - ngư nghiệp, hay các vấn đề toàn cầu như ứng phó với biến đổi khí hậu và môi trường Tuy nhiên, chỉ tính riêng năm 2014, chỉ có 24,0% tổng số sinh viên đại học theo học các ngành kỹ thuật với 6,2% theo học chuyên ngành nông nghiệp Do đó, việc mở rộng chương trình học 3 ngành nghề trọng điểm này, cùng với việc nâng cao chất lượng đào tạo là vô cùng cần thiết

Một trong những triển vọng giải quyết cho các vấn đề này là “phát triển các trường đại học kiểu mới” bắt đầu thực hiện từ năm 200618 Đây là một dự án ưu tiên cho khu vực GDĐH Bộ GD&ĐT đã lựa chọn 4 trường đại học lớn trên các vùng trong cả nước và hỗ trợ tài chính cũng như giáo dục từ ngân sách nhà nước và các khoản vay hỗ trợ nước ngoài, giúp các trường phát triển theo mô hình các trường đại học được công nhận quốc tế, có chức năng như các mô hình kiểu mẫu để các trường khác học tập sau năm 2020 Theo Quyết định của Thủ tưởng chính phủ vào năm 2006, bốn trường đại học kiểu mới được chọn sẽ phải đáp ứng được các yêu cầu sau:

• Dẫn đầu về giáo dục bậc cao, có triển khai các chương trình đào tạo đại học, sau đại học

và tiến sĩ, có nghiên cứu khoa học công nghệ chất lượng cao và đạt được các tiêu chuẩn

về trường tiên tiến của khu vực và của thế giới

• Có quy mô trung bình và tập trung vào các ngành dẫn đầu và là tiêu điểm đóng góp trực tiếp vào sự phát triển cạnh tranh của nền kinh tế quốc dân

• Có thử nghiệm các mô hình kiểu mới của các trường đại học khác, ứng dụng các phương pháp hiện đại, cũng như các lý thuyết và phương pháp sử dụng trong đào tạo và nghiên cứu, tổ chức, quản lý và nguồn lực của cơ sở giáo dục dựa trên nguyên tắc cạnh tranh, nhằm đánh giá sự phát triển xã hội và không dựa trên nguyên tắc vì lợi nhuận Các trường đại học được tự chủ và chịu trách nhiệm cao trong công tác quản lý, đào tạo, nghiên cứu khoa học cũng như tổ chức cán bộ hay tài chính

• Các trường có quan hệ đối tác thân thiết và tận dụng tối đa các thế mạnh về cơ sở vật chất, cán bộ khoa học đứng đầu cũng như quản lý cán bộ của các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, các phòng thí nghiệm hay các doanh nghiệp trong và ngoài nước Các trường là điểm đến thu hút người Việt ở nước ngoài, các giáo sư nước ngoài và các nghiên cứu viên tới làm việc

16 Tổng cục thống kê Việt Nam http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=474&idmid=3&ItemID=14018

17 Viện thống kê thuộc Tổ chức Văn hóa giáo dục khoa học Liên Hợp Quốc 2014

http://www unis.unesco.org/Pages/default.aspx Montreal

18 Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2006 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 145/2006/QĐ-TTg về Hướng dẫn tổng thể và định hướng xây dựng chuẩn đại học quốc tế Việt Nam phê duyệt ngày 20/06/2006 Hanoi

• Các trường có liên kết nghiên cứu và đào tạo với các viện nghiên cứu lớn trên thế giới Nội dung đào tạo tại các trường này có thể được liên kết với các trường đại học chuẩn quốc tế Các trường này cũng có tham gia cơ chế đánh giá và công nhận chuẩn đại học quốc tế

Quyết định cũng đưa ra hai lựa chọn thành lập “trường đại học mẫu mới” là xây dựng cơ sở mới hoàn toàn, hoặc khai thác cơ sở sẵn có

Ban đầu, do hạn hẹp về ngân sách và tài chính khiến cho việc triển khai chưa thực sự thành công Tuy nhiên, sau khi Bộ GD&ĐT đã xác định được các đối tác tài trợ chính có kinh nghiệm

và chuyên môn phát triển GDĐH để hỗ trợ từng trường trong số 4 trường đại học, các dự án bắt đầu được triển khai Mặc dù ở mỗi trường đều có những đặc thù khác nhau, Bộ GD&ĐT đã đưa được các nguyên tắc hướng dẫn thực hiện căn bản về “trường đại học kiểu mới” vào năm 2011 thông qua Ban chỉ đạo thực hiện đề án19 Thành viên của Ban chỉ đạo gồm có Phó thủ tướng Chính phủ, Bộ trưởng GD&ĐT và các thứ trưởng cùng đại diện các cơ quan hữu quan với mục tiêu hỗ trợ Thủ tướng chỉ đạo thành lập “các trường đại học đạt chuẩn cao” Mô hình dự án đầu tiên được thực hiện tại Thành phố Hồ Chí Minh vào năm 2010, dưới sự giúp đỡ của Chính phủ Đức và Ngân hàng Thế giới20, mô hình thứ hai được Chính phủ Pháp và ADB hỗ trợ vào năm

201121 Theo kịp xu hướng đó, ĐHCT đang từng bước chuẩn bị để được nhận sự hỗ trợ thực hiện tương tự từ Chính phủ Nhật

vùng Đồng bằng sông Cửu Long

2.2.1 Tình hình thực tế và triển vọng nhân lực ở vùng ĐBSCL

ĐBSCL có tổng dân số 17,4 triệu người22, đưa khu vực này trở thành khu vực có thị trường lao động lớn nhất nước Tuy nhiên, khu vực này lại thiếu những điều kiện phát triển KT-XH xét về nhân lực, cụ thể:

(i) Nhân lực lao động có kỹ năng thấp, chỉ tham gia vào các ngành nghề như trồng lúa, nuôi trồng thủy sản và đánh bắt thủy sản

(ii) Có số dân thuộc các dân tộc thiểu số cao chưa theo kịp tốc độ phát triển kinh tế - xã hội

(iii) Tụt hậu trong việc phát triển các ngành nghề tư nhân sử dụng nhân lực đào tạo nghề hay đào tạo bậc cao

Về mặt này, khu vực đã được Chính phủ Việt Nam coi là vùng được ưu tiên hỗ trợ phát triển và đầu tư Chính phủ đã đưa ra khung phát triển nhân lực vùng trong Kế hoạch PTNLQG như đề cập ở Phần 2.1.1 Bảng 2-4 dưới đây thể hiện mục tiêu tăng số lượng lao động được đào tạo trong 3 ngành nghề trọng tâm trên cũng như các ngành khác tính đến năm 2015 và 2020

19 Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 2011 Quyết định của Thủ tướng Chính phủ số 891/QĐ-TTg về xây dựng và quy định chức năng, quyền hạn trách nhiệm và cơ cấu tổ chức của Ban chỉ đạo xây dựng các trường đại học xuất sắc, phê duyệt ngày 08/06/2011 Hà Nội

20 Ngân hàng Thế giới 2010 Tài liệu chương trình khoản vay đề xuất cho Chính Phủ Việt Nam xây dựng dự án đại học kiểu mẫu Washington D.C

21 ADB 2010 Báo cáo và đề xuất trình hội đồng thống đốc: Khoản vay đề xuất cho chính phủ Việt Nam đầu tư vào Đại học Bách Khoa Hà Nội Manila

22 Tổng cục thống kê Việt Nam http://www.gso.gov.vn/default_en.aspx?tabid=474&idmid=3&ItemID=1401

Bảng 2-4: Nhu cầu dự báo về lao động được đào tạo theo ngành kinh tế theo

Vùng quốc gia vào năm 2015 và 2020

Dựa trên Kế hoạch tổng thể PTNLQG, Chính phủ đã yêu cầu Ủy ban nhân dân các tỉnh và các

cơ quan liên quan chuẩn bị kế hoạch phát triển nhân lực cho từng vùng và theo từng ngành nghề Đối với khu vực ĐBSCL, phát triển giáo dục đào tạo nói chung và đào tạo nghề chuyên nghiệp nói riêng giai đoạn 2011–201523 được thông qua vào tháng 06 năm 2011 cho thấy mục tiêu PTNL vùng Cụ thể những giải pháp ưu tiên giáo dục đại học như sau:

(i) Tăng cường cơ sở vật chất và trang thiết bị để cải thiện công tác đào tạo của vùng (ii) Tăng cường mạng lưới các trường đại học thông qua thành lập các cơ sở trường mới (iii) Coi ĐHCT là đại học đi đầu và hỗ trợ ĐHCT hiện đại hóa cơ sở vật chất và phát triển giảng viên cùng chương trình học theo chuẩn của các nước phát triển

(iv) Xây dựng ký túc xá cho sinh viên và sinh viên vùng dân tộc thiểu số

(v) Hỗ trợ chương trình ngôn ngữ tại Đại học Nha Trang và Đại học Trà Vinh bảo tồn văn hóa và ngôn ngữ dân tộc thiểu số

Kế hoạch tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội vùng ĐBSCL tới năm 202024 đề cập các chiến lược cung cấp nhân lực, chủ yếu về các giải pháp nhân lực hay giải pháp khoa học kỹ thuật nhằm đáp ứng nhu cầu được đưa ra trong chương trình phát triển giáo dục đào tạo nói chung và giáo dục nghề chuyên nghiệp nói riêng của ĐBSCL giai đoạn 2011–2015 Về mặt nguyên tắc,

kế hoạch này hướng tới nâng cao chất lượng nhân lực vùng thông qua tăng cường đầu tư vào giáo dục và đào tạo nghề Thêm vào đó, kế hoạch cũng cho thấy tính cần thiết thu hút nhân lực

có năng lực bên ngoài thông qua cải thiện điều kiện sống và môi trường nghiên cứu – đào tạo Hơn nữa, kế hoạch cũng nhấn mạnh tăng cường năng lực nghiên cứu khoa học, phát triển khoa học công nghệ nhằm tăng năng suất lao động nông nghiệp và các ngành nghề khác, cũng như hiệu quả hoạt động kinh doanh và khu vực nhà nước, cũng như khuyến khích các nghiên cứu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững

2.2.2 Chiến lược công nghiệp hóa đất nước

Được Chính phủ Nhật Bản hỗ trợ, Chính phủ Việt Nam đang từng bước triển khai chiến lược đưa đất nước thành quốc gia công nghiệp hóa vào năm 2020 Tới nay, các ngành công nghiệp được ưu tiên gồm có: (i) Điện/Điện tử, (ii) Đóng tàu, (iii) Cơ khí nông nghiệp, (iv) Chế xuất

23 Chính phủ Việt Nam 2011 Quyết định của Thủ tướng chính phủ số 1033/QĐ-TTg phê duyệt ngày 30/06/2011 về Phát triển giáo dục, đào tạo và dạy nghề vùng ĐBSCL giai đoạn 2011-2015 Hà Nội

24 Chính phủ Việt Nam 2012 Quyết định của Thủ tướng chính phủ số.939/QĐ-TTg phê duyệt ngày 19/07/2012 Kế hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội ĐBSCL đến năm 2020 Hà Nội

thực phẩm, nông sản và ngư sản, (v) Tự động hóa, và (vi) Môi trường/Năng lượng Kế hoạch hành động triển khai cho những ngành này vào năm 2020 đang được chuẩn bị

Khu vực ĐBSCL là một trong những vùng nông nghiệp quan trọng của Việt Nam Chiếm 27,2% diện tích đất nông nghiệp toàn quốc, sản xuất 53,4% tổng lượng gạo toàn quốc và 90% tổng lượng gạo xuất khẩu Khu vực này cũng đóng vai trò quan trọng trong đánh bắt thủy hải sản, chiếm 70% tổng diện tích đánh bắt hải sản tại vùng nước nội địa, sản xuất 58,7% tổng lượng thủy hải sản toàn quốc và chiếm 80% lượng xuất khẩu tôm

Tính đến những vai trò này của ĐBSCL đối với nền kinh tế quốc dân, khu vực này có tiềm năng phát triển công nghiệp, nông nghiệp và chế xuất thực phẩm nông - ngư nghiệp theo công cuộc hiện đại hóa đất nước như đã đề cập ở trên Bảng 2-5 dưới đây cho thấy những tác động cả về chất lượng và số lượng thông qua phát triển những ngành nghề này

Bảng 2-5: Tác động chất lượng và số lượng của phát triển máy móc thiết bị nông

nghiệp và chế xuất thực phẩm nông - ngư nghiệp Tên ngành ưu tiên Tác động

Máy móc thiết bị nông

nghiệp • Tuy không có tác động nào lớn lên số lượng, máy móc thiết bị nông nghiệp vẫn sẽ đóng góp trực tiếp vào sản lượng nếu được phổ biến cho

nông dân – nguồn lao động chiếm tới 70% dân số cả nước

• Nếu sản lượng tăng, nhiều người sẽ chuyển từ nông nghiệp sang các khu công nghiệp

Nguồn: JICA

2.2.3 Quan hệ đối tác hợp tác nghiên cứu khu vực tư nhân và khu vực công ở

ĐBSCL

Trong số ít các cơ sở giáo dục đại học ở khu vực ĐBSCL, ĐHCT được coi là trường duy nhất

có uy tín về chất lượng đào tạo Chương sau sẽ giải thích kỹ hơn về trường ĐHCT với 15 trường thành viên, 88 chương trình đào tạo và hơn 31.000 sinh viên, là trường đại học lớn nhất của vùng Nhiều sinh viên tốt nghiệp ĐHCT làm việc cho các cơ quan cấp tỉnh, huyện, các cơ quan nhà nước và phần lớn các doanh nghiệp tư nhân ở vùng ĐBSCL

Quan hệ đối tác hợp tác nghiên cứu với khu vực nhà nước và tư nhân từ lâu đã là mô hình quen thuộc ở Nhật Bản, đặc biệt là ở khu vực tư nhân, các tỉnh và các trường đại học kỹ thuật địa phương Quan hệ này được xây dựng với mục tiêu mang lại một mối quan hệ hợp tác đôi bên cùng có lợi giữa các bên tham gia, có thể mang lại những giải pháp mới cho những vấn đề mà chính quyền địa phương và các doanh nghiệp tư nhân đang gặp phải Những biện pháp giảm thiểu được đề xuất cũng giải quyết được ngay lập tức nhu cầu bức thiết trong bối cảnh địa phương; mặt khác khi các trường có thể áp dụng những kiến thức có được vào các vấn đề thực tiễn trong xã hội mà vẫn cải thiện tiếp cận nguồn vốn tài trợ nghiên cứu và cơ hội việc làm cho sinh viên từ các cơ quan nhà nước hay tư nhân

Quan hệ này cũng có thể được xây dựng giữa ĐHCT và khu vực ĐBSCL Một số thử nghiệm tương tự cũng đã được tiến hành Ví dụ, Yammer Holdings Co đã mở văn phòng tại Cơ sở 2 của ĐHCT và dự kiến sẽ mở phòng trưng bày tại khu cơ sở 4, trưng bày các máy móc và sản phẩm nông nghiệp của tập đoàn này Honda Motors Co Ltd cũng thành lập văn phòng nằm trong ĐHCT và chuẩn bị đưa ra những chương trình đào tạo kỹ thuật thực tế cho sinh viên

Ngoài ra, một số doanh nghiệp Nhật Bản khác như Hitachi, Ltd., KOBELCO, và một số công ty rượu cũng bày tỏ mong muốn thiết lập quan hệ đối tác với ĐHCT25 Một số hoạt động đối tác hiện nay giữa ĐHCT và khối tư nhân được trình bày tại Phụ lục 2-1

2.2.4 Nhu cầu nhân lực cho các nhà đầu tư trực tiếp Nhật Bản tại Việt Nam

Việt Nam là một đất nước mới nổi với 50% dân số dưới 33 tuổi, là một trong những thị trường lao động hấp dẫn trên thế giới do có lao động rẻ, chính trị ổn định, con người thân thuộc với văn hóa Nhật Bản và nhìn chung rất cần cù Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) từ các doanh nghiệp Nhật Bản đã tăng từ sau khi Việt Nam triển khai chính sách đổi mới (“Renewal”) vào đầu những năm 90

Theo các phân tích26 do nhóm nghiên cứu Nhật Bản thực hiện dựa trên Số liệu thống kê quốc gia hàng năm 2014 từ Tổng cục thống kê Việt Nam, FDI từ các doanh nghiệp Nhật Bản năm

2013 được tóm tắt như sau: tổng đầu tư đạt khoảng 142 triệu đô-la Mỹ; tổng khoản đầu tư bổ sung đạt 73 triệu đô-la Mỹ, làm cho tổng số tăng lên 216 triệu đô-la Mỹ, tăng 54,5% so với năm

2012 Mặt khác, số tiền thực tế đầu tư là 115 triệu đô so với năm 2012 đã tăng 9,9% Số đầu tư mới là 208 trong năm 2011, 317 trong năm 2012 và 291 trong năm 2013 Theo phòng công nghiệp và thương mại các doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam, tổng số doanh nghiệp Nhật Bản đang hoạt động tại Việt Nam tính đến tháng 12/2013 là 1.200, chỉ đứng sau Thái Lan

Trong các tỉnh nhận đầu tư, tỉnh Thái Nguyên đứng thứ nhất với 34 triệu đô-la Mỹ, Thanh Hóa đứng thứ hai với 29 triệu, theo sau là Hải Phòng với 26 triệu đô-la Mỹ Trong vùng ĐBSCL, số lượng nhà đầu tư Nhật Bản đang tăng dần và một số doanh nghiệp đã bắt đầu hoạt động ở các tỉnh Long An, Bạc Liêu nơi đã triển khai các khu công nghiệp Vào tháng 04/2014, Ủy ban kinh

tế ĐBSCL, cùng Cơ quan thương mại Nhật Bản và Phòng thương mại Tokyo đã đưa đoàn đại biểu tới Việt Nam và đánh giá ĐBSCL là khu vực dồi dào về an ninh lương thực Châu Á27 Tuy ĐBSCL là khu vực giàu tài nguyên thiên nhiên và liền kề với thành phố Hồ Chí Minh, khu vực này lại tụt hậu về kinh tế – xã hội do chậm phát triển nhân lực Chính quyền trung ương và địa phương mong muốn thu hút nhiều hơn nữa các nhà đầu tư Nhật Bản thông qua phát triển lao động có kỹ năng và trình độ cao Dự án đề xuất sẽ đáp ứng nhu cầu của các doanh nghiệp Nhật Bản thông qua: (1) phát triển nông - ngư sản có giá trị cao và ít bị ảnh hưởng bởi thiên tai; và (2) phát triển nguồn nhân lực chuyên nghiệp có kiến thức kỹ thuật chuyên môn và kỹ năng quản

lý (đây là nguồn lực mà khu vực đang thiếu)

Nam

2.3.1 Chính sách ODA của Nhật Bản đối với Việt Nam và các dự án đã và đang

thực hiện về giáo dục đại học ở Việt Nam

Kế hoạch hỗ trợ quốc gia đối với Việt Nam của Nhật Bản được chuẩn bị vào tháng 12/201228, hướng tới hỗ trợ Việt Nam đạt được các mục tiêu trở thành nước công nghiệp vào năm 2020 Trên nguyên tắc đó, Kế hoạch chỉ rõ ba lĩnh vực ưu tiên căn bản cho hỗ trợ ODA từ Nhật Bản, bao gồm: (i) thúc đẩy tăng trưởng và tăng cường cạnh tranh; (ii) các biện pháp giảm thiểu khả năng dễ bị tổn thương, và (iii) củng cố các cơ chế quản lý

25 Qua phỏng vấn với ĐHCT

26 Vina BiZ http://www.vina-finance.com/jpsp/

27 Ủy ban hợp tác kinh tế Mê kông - Nhật Bản, Báo cáo tóm tắt kết quả kiểm tra đầu tư môi trường tại ĐBSCL, 08/05/2014

28 http://www.mofa.go.jp/mofaj/gaiko/oda/seisaku/houshin/pdfs/vietnam-1.pdf