Từ thực trạng thu thuế tiêu thụ đặc biệt hiện nay, cho biết các đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định về thuế tiêu thụ đặc biệt ở Việt Nam

Thuế tiêu thụ đặc biệt là công cụ rất quan trọng của nhà nước dùng để hướng dẫn sản xuất và điều tiết tiêu dùng xã hội. Để phát huy tốt tác dụng đó, các nội dung của chính sách thuế thường xuyên được thay đổi cho phù hợp với diễn biến của đời sống kinh tế xã hội và phù hợp với yêu cầu quản lý tài chính. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một vài bất cập của các quy định về thuế tiêu thụ đặc biệt ở Việt Nam. Vì vậy, nhóm em xin được chọn đề bài số 09 : “Từ thực trạng thu thuế tiêu thụ đặc biệt hiện nay, cho biết các đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định về thuế tiêu thụ đặc biệt ở Việt Nam” làm đề bài cho bài tập nhóm của mình.1.Tính cấp thiết của đề tàiHệ thống chính sách thuế của một nước dù có hoàn hảo đến đâu thì cũng vẫn sẽ phát sinh những vấn đề bất cập. Đặc biệt, vấn đề cải tiến thực trạng luôn thu hút sự quan tâm của nhiều đối tượng. Hơn nữa, thuế tiêu thụ đặc biệt còn là một trong những công cụ giúp Nhà nước thực hiện chính sách quản lý đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh và nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ; góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh đối với hàng hóa, dịch vụ cùng loại sản xuất trong nước. Chính vì vậy, nhóm chúng em đã chọn đề bài số 09 để nghiên cứu đối với bài tập nhóm của môn Luật

MỞ ĐẦU

Thuế tiêu thụ đặc biệt là công cụ rất quan trọng của nhà nước dùng để hướng dẫn sản xuất và điều tiết tiêu dùng xã hội Để phát huy tốt tác dụng đó, các nội dung của chính sách thuế thường xuyên được thay đổi cho phù hợp với diễn biến của đời sống kinh tế xã hội và phù hợp với yêu cầu quản lý tài chính Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn tồn tại một vài bất cập của các quy định về thuế tiêu thụ đặc

biệt ở Việt Nam Vì vậy, nhóm em xin được chọn đề bài số 09 : “Từ thực trạng thu

thuế tiêu thụ đặc biệt hiện nay, cho biết các đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định về thuế tiêu thụ đặc biệt ở Việt Nam” làm đề bài cho bài tập nhóm của

mình

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hệ thống chính sách thuế của một nước dù có hoàn hảo đến đâu thì cũng vẫn

sẽ phát sinh những vấn đề bất cập Đặc biệt, vấn đề cải tiến thực trạng luôn thu hút

sự quan tâm của nhiều đối tượng Hơn nữa, thuế tiêu thụ đặc biệt còn là một trong những công cụ giúp Nhà nước thực hiện chính sách quản lý đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh và nhập khẩu hàng hóa, dịch vụ; góp phần thúc đẩy sản xuất, kinh doanh đối với hàng hóa, dịch vụ cùng loại sản xuất trong nước Chính vì vậy, nhóm chúng em đã chọn đề bài số 09 để nghiên cứu đối với bài tập nhóm của môn Luật Tài chính lần này

2 Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện

Hiện nay, cùng với các nguồn tài liệu từ sách, báo, internet, thì với sự phát triển của công nghệ thông tin, việc tìm kiếm các nguồn tài liệu từ các máy tính ngày càng trở nên dễ dàng hơn với số lượng tài liệu ngày càng phong phú Bên cạnh đó, sự đóng góp ý kiến và cách làm việc nghiêm túc của các thành viên trong nhóm cũng giúp nhóm chúng em có một bài làm đầy đủ và toàn diện nhất Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một số khó khăn trong quá trình thực hiện, ví dụ như :

thiếu số lượng thống kê cụ thể, sinh viên chưa có nhiều kinh nghiễm dẫn đến những thiếu sót trong bài làm, …

NỘI DUNG

I Khái quát chung về thuế tiêu thụ đặc biệt

1 Khái niệm

Thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) là loại thuế tiêu dùng được áp dụng phổ biến

ở các nước trên thế giới với những tên gọi khác nhau: Pháp gọi là thuế tiêu dùng đặc biệt, Thụy Ðiển gọi là thuế đặc biệt Ở Việt Nam, Luật Thuế TTĐB ban hành lần đầu tiên vào năm 1990, ban đầu chỉ nhằm vào 6 mặt hàng: thuốc lá, rượu, bia, pháo, bài lá và vàng mã Kể từ khi ban hành đến nay, Luật thuế TTĐB đã qua nhiều lần bổ sung sửa đổi cho phù hợp với chính sách kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước trong mỗi giai đoạn phát triển

Thuế tiêu thụ đặc biệt có thể được hiểu là thuế đánh vào một số hàng hoá và

dịch vụ, nhằm điều tiết hướng dẫn sản xuất, điều tiết tiêu dùng của mỗi quốc gia trong từng thời kỳ.

2 Đặc điểm

Thứ nhất, thuế tiêu thụ đặc biệt có tính chất gián thu.Tính chất gián thu của loại thuế này thể hiện: thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào thu nhập của người tiêu dùng hàng hoá và dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt một cách gián tiếp thông qua giá cả của hàng hoá, dịch vụ mà người đó tiêu dùng và người sản xuất và kinh doanh hàng hoá, dịch vụ chịu thuế tiêu thụ đặc biệt là người nộp thuế cho nhà nước thay cho người tiêu dùng

Thứ hai, thuế tiêu thụ đặc biệt là thuế tiêu dùng nhưng khác với thuế Thu nhập doanh nghiệp và thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt có đối tượng chịu thuế hẹp, chỉ bao gồm một số hàng hóa, dịch vụ mà Nhà nước cần điều tiết

Thứ ba, thuế tiêu thụ đặc biệt thường có mức thuế suất cao nhằm điều tiết sản xuất và hướng dẫn tiêu dùng hợp lý, thông qua đó nhằm điều tiết một phần thu nhập của những người tiêu dùng các hàng hóa, dịch vụ này

Thứ tư, thuế tiêu thụ đặc biệt chỉ thu ở khâu sản xuất hoặc khâu nhập khẩu, cung ứng hàng hoá dịch vụ Khi hàng hoá và dịch vụ này chuyển qua khâu lưu thông thì không phải chịu thuế tiêu thụ đặc biệt

3 Nội dung pháp luật thuế tiêu thụ đặc biệt

3.1 Đối tượng chịu thuế TTĐB

 Thuốc lá, xì gà, rượu, bia; bài lá, vàng mã;

 Điều hòa nhiệt độ công suất dưới 9.000 BTU trở xuống; Xe ôtô dưới 24 chỗ ngồi; tàu bay; du thuyền; mô tô hai bánh, ba bánh có dung tích trên 125cm3

 Dịch vụ kinh doanh vũ trường, karaoke, mát xa, casino, đặt cược, xổ số, golf

Người nộp thuế tiêu thụ đặc biệt là tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu

hàng hóa và kinh doanh dịch vụ thuộc đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt.

3.2 Căn cứ tính thuế tiêu thụ đặc biệt

Thuế tiêu thụ đặc biệt= Giá tính thuế x Thuế suất

· Trong đó, Giá tính thuế được xác định theo bảng dưới đây

STT Các trường hợp Giá tính thuế

1 Đối với hàng hóa sản xuất

TTĐB

= Giá bán chưa có

thuế GTGT

1 + Thuế suất thuế TTĐB

2 Đối với hàng nhập khẩu Giá tính thuế TTĐB = Giá tính thuế nhập khẩu

+ Thuế nhập khẩu

3 Đối với hàng hóa chịu

thuế TTĐB

Giá tính thuế TTĐB = Giá bán chưa có thuế GTGT | (1+Thuế suất thuế TTĐB)+Giá trị vỏ bao bì

4 Đối với hàng hóa gia công Giá tính thuế TTĐB = Giá bán của cơ sở gia

công chưa có thuế GTGT và chưa có thuế TTĐB

5 Đối với hàng hóa sản xuất

dưới hình thức hợp tác

kinh doanh giữa cơ sở sản

xuất và cơ sở sở hữu

thương hiệu

Giá tính thuế TTĐB = Giá bán ra chưa có thuế GTGT của cơ sở sở hữu thương hiệu

6 Đối với hàng hóa bán theo

phương thức trả góp, trả

chậm

Giá tính thuế TTĐB = Giá bán chưa có thuế GTGT và chưa có thuế TTĐB của hàng hóa bán theo phương thức trả tiền một lần, không bao gồm khoản lãi trả góp, lãi trả chậm

7 Đối với hàng hóa, dịch vụ

dùng để trao đổi, tiêu dùng

nội bộ, biếu, tặng, cho,

khuyến mại

Giá tính thuế TTĐB = Giá tính thuế tiêu thụ đặc biệt của hàng hóa, dịch vụ cùng loại hoặc tương đương tại thời điểm phát sinh các hoạt động này

8 Đối với cơ sở kinh doanh

xuất khẩu mua hàng chịu Giá tính = Giá bán trong nước của cơ

thuế TTĐB của cơ sở sản

xuất để xuất khẩu nhưng

không xuất khẩu mà bán

trong nước thì giá tính

thuế TTĐB

thuế TTĐB sở xuất khẩu chưa có thuế

GTGT

1 + Thuế suất thuế TTĐB

9 Đối với dịch vụ

Giá tính thuế TTĐB

= Giá dịch vụ chưa có thuế GTGT

1 + Thuế suất thuế TTĐB

· Thuế suất: Thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt đối với hàng hóa, dịch vụ được

quy định tại Biểu thuế tiêu thụ đặc biệt quy dịnh tại Điều 7, Luật thuế tiêu thụ đặc biệt 2008 Thuế suất TTĐB giao động từ 70 % đến 10%

3.3 Chế độ hoàn thuế, giảm thuế, khấu trừ thuế TTĐB

Hoàn lại thuế và khấu trừ thuế và giảm thuế được quy định tại Điều 8, 9 Luật Thuế Tiêu thụ đặc biệt 2008

II Thực trạng thu thuế TTĐB hiện nay

1 Số liệu thu thuế tiêu thụ đặc biệt trong những năm gần đây

Trong 6 tháng đầu năm 2016 số thu thuế tiêu thụ đặc biệt tăng 28,23% so với cùng kỳ năm ngoái Trong khi trước đó, 6 tháng đầu năm 2015 mức thu loại thuế này chỉ tăng 7,91% so với cùng kỳ năm 2014; 6 tháng đầu năm 2014 tăng 1,24% so với cùng kỳ năm 2013

69,65% số thu thuế tiêu thụ đặc biệt tập trung vào các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, kinh doanh các mặt hàng bia, rượu, thuốc lá.Theo Cục Thuế TPHCM, mặt hàng bia tiêu thụ mạnh trong dịp Tết Nguyên đán, và cũng là mặt hàng có thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt tăng thêm 5% từ ngày 1-1-2016, góp phần làm tăng mạnh số thu thuế tiêu thụ đặc biệt so với cùng kỳ

Một số doanh nghiệp có mức nộp thuế tiêu thụ đặc biệt tăng so với cùng kỳ năm trước là Công ty TNHH Nhà máy bia Việt Nam với 3.317 tỉ đồng (tăng 38,76%), Tổng công ty cổ phần Bia - Rượu - Nước giải khát Sài Gòn 1.556 tỉ đồng (tăng 16,01%), Công ty TNHH MTV Thuốc lá Sài Gòn 894 tỉ đồng (tăng 31,40%)…

2 Những bất cập trong thu thuế TTĐB

Mặc dù đã đạt được những số liệu nhất định nhưng việc thu thuế vẫn có những bất cập cần phải được nghiên cứu sửa đổi, bổ sung về pháp luật cho phù hợp với thực tế cuộc sống, phù hợp với yêu cầu phát triển của nền kinh tế- xã hội và hội nhập kinh tế quốc tế, cụ thể:

2.1 Về pháp luật

Về đối tượng chịu thuế

Nhìn chung, đối tượng chịu thuế thuế TTĐB hiện nay ở nước ta còn khá hẹp,đó là có nhiều loại hàng hóa, dịch vụ lẽ ra phải được điều chỉnh bởi thuế TTĐB nhưng chưa được đưa vào diện chịu thuế như các loại thiết bị điện, điện tử gia dụng cao cấp…; ngược lại, có trường hợp có loại hàng hóa đáng lý ra phải được khuyến khích tiêu dùng do yêu cầu sức khỏe, văn minh đô thị thì lại chưa được xem xét đưa ra khỏi diện chịu thuế TTĐB như xe ôtô từ 16-24 chỗ ngồi Mặt khác, chưa quy định rõ trường hợp không thuộc diện chịu thuế như một số loại ô tô phục vụ cho mục đích công cộng Một số dịch vụ cũng rất nên được đánh thuế TTĐB, ví dụ như hoạt động kinh doanh thẩm mỹ viện, chăm sóc sắc đẹp, dạy thêm,…

Về thuế suất

Thuế suất thuế TTĐB hiện khá phức tạp Đối với mỗi loại hàng hóa, dịch vụ khác nhau có mức thuế suất tương ứng khác nhau, trong một số trường hợp đối với cùng một loại hàng hóa nhưng lại chia theo các tiêu chí khác nhau để áp dụng các mức thuế suất rất chênh lệch nhau, nên biểu thuế càng thêm phức tạp, làm cho việc xác định mức thuế suất áp dụng chính xác rất khó khăn và dễ bị vận dụng tùy tiện

Ví dụ đối với mặt hàng rượu, nếu rượu từ 20 độ trở lên thì áp dụng thuế suất 60%,còn rượu dưới 20 độ thì thuế suất là 30%

Về giá tính thuế

Trên thực tế thì giá tính thuế TTĐB lại áp dụng không thống nhất, không đúng theo qui định của Luật thuế TTĐB, có loại hàng hóa áp dụng trên cơ sở giá bán có bao bì, có trường hợp áp dụng giá bán không có bao bì nên không đảm bảo công bằng giữa các doanh nghiệp cũng như giữa các hàng hóa cùng loại với nhau

Ví dụ, đối với mặt hàng bia, giá tính thuế đối với bia các loại (trừ bia hộp) thì giá tính thuế TTĐB có tính cả chi phí bao bì trong đó, nhưng đối với bia hộp sản xuất trong nước lại được cho loại trừ chi phí bao bì vỏ hộp là 3.000đ/lít ra khỏi giá bán

để làm căn cứ tính thuế thuế TTĐB Mặt khác, do quy định hiện hành không khống chế về mức giá tính thuế đối với hàng hóa chịu thuế TTĐB nên một số cơ sở sản xuất hàng hóa thuộc diện chịu thuế TTĐB đã lách thuế bằng cách thành lập các cơ

sở kinh doanh thương mại hạch toán độc lập với cơ sở sản xuất để từ đó hạ giá bán của cơ sở sản xuất bán cho cơ sở kinh doanh nhằm làm giảm số thuế TTĐB phải nộp vào ngân sách nhà nước Ngoài ra, tình trạng trốn lậu thuế ngày càng nhiều và nghiêm trọng Một trong những nguyên nhân không nhỏ là do một số doanh nghiệp chịu ảnh hưởng tiêu cực từ các qui định về thuế TTĐB Ví dụ mức thuế bia hơi lên 55%, thì hàng nghìn cơ sở sản xuất bia tại các địa phương sẽ phá sản, hàng vạn lao động tại cơ sở sản xuất và dịch vụ tiêu thụ bia có nguy cơ mất việc làm

2.2 Khó khăn trong thực thi pháp luật

Tồn tại lớn nhất của việc thực thi thuế TTĐB đó là hành vi trốn thuế của các đơn vị sản xuất, kinh doanh hàng hóa, dịch vụ là đối tượng bị áp dụng thuế TTĐB Các đơn vị tìm cách trốn thuế Nếu tồn tại sự “hợp tác ngầm” giữa cán bộ thu thuế

và người nộp thuế sẽ làm thất thoát số thuế TTĐB phải nộp mà không bị xử lý Việc trốn thuế có thể thực hiện thông qua hành vi chuyển giá, tức là hành vi do các

cơ sở kinh doanh thực hiện nhằm thay đổi giá hàng hóa, dịch vụ trong các giao dịch mua, bán giữa các cơ sở kinh doanh có mối quan hệ đặc biệt, với mục đích giảm thiểu tới mức có thể nghĩa vụ thuế của các bên trong giao dịch đối với nhà nước

Công tác kê khai của các doanh nghiệp chưa được tốt theo quy định của Nhà nước, hơn nữa việc kê khai hiện nay cũng chưa đảm bảo chặt chẽ Việc quản lý thu thuế TTĐB với rượu, vàng mã do tư nhân sản xuất gặp nhiều khó khăn vì sản xuất nhỏ, phân tán, lén lút không đăng kí kinh doanh, không đăng kí nộp thuế Một vấn

đề nữa là hóa đơn TTĐB rất khó kiểm soát Tình trạng nộp thuế TTĐB hiện nay vẫn còn chưa tốt, nợ đọng thuế khá phổ biến diễn ra ở nhiều doanh nghiệp với số lượng đọng thuế khá lớn

Đội ngũ cán bộ quản lý thuế- đây là đội ngũ thay mặt cho Nhà nước thực thi pháp luật thuế TTĐB ở thu, kiểm tra việc thi hành của người nộp thuế TTĐB Tuy nhiên vẫn có trường hợp cán bộ thuế tiếp tay cho hoạt động trốn thuế, hoặc chính bản thân cán bộ sẽ gợi ý cho đối tượng nộp thuế có quen biết cách trốn thuế

3 Thực trạng gian lận thuế TTĐB

3.1 Khái niệm, các hình thức trốn thuế, tránh thuế

Trốn thuế là hành vi vi phạm pháp luật thì “tránh thuế” có thể giúp người nộp thuế giảm thiểu số tiền phải đóng mà không trái với quy định pháp luật

Việc trốn thuế ở Việt Nam thường diễn ra dưới nhiều hình thức và ở nhiều loại thuế khác nhau Chẳng hạn, trường hợp doanh nghiệp trong nước bắt tay với đối tác bán hàng nước ngoài hạ giá hàng hóa nhập khẩu nhằm trốn thuế nhập khẩu; tổ chức, cá nhân mua bán hóa đơn đầu vào khống (thuế giá trị gia tăng); doanh nghiệp không

khai báo đầy đủ doanh thu hay khai khống chi phí (thuế thu nhập doanh nghiệp); cá nhân không kê khai thu nhập chịu thuế (thuế thu nhập cá nhân), hạ giá của hàng hóa mua bán chịu thuế trước bạ (như xe hơi hay nhà ở) để giảm thiểu số thuế trước

bạ phải đóng…

Mặc dù luật pháp rất nghiêm khắc đối với việc trốn thuế, nhưng thực tế cho thấy, hành vi này diễn ra khá phổ biến, phức tạp và khó kiểm soát do nhiều nguyên nhân khác nhau, cả chủ quan lẫn khách quan Đó là lý do khiến mọi người thường lầm tưởng rằng, khi có một cá nhân hay tổ chức nào đó tìm cách không đóng thuế thì đó là biểu hiện của việc trốn thuế và phải bị xử phạt nghiêm khắc Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng đúng như vậy Trong một số trường hợp, đó là tránh thuế hợp pháp

Trong khi khái niệm “trốn thuế” đã quá quen thuộc thì khái niệm “tránh thuế” còn khá mới mẻ tại Việt Nam Nó chỉ mới xuất hiện từ khoảng năm 1994, khi các công ty luật và kiểm toán nước ngoài bắt đầu cung cấp dịch vụ tư vấn thuế tại Việt Nam

- Trốn thuế đó là việc thực hiện các phương thức mà pháp luật không cho phép để giảm số thuế phải nộp Có hai động thái chính là:

+ Giấu thông tin mà lẽ ra phải cung cấp cho cơ quan nhà nước ví dụ như bán hàng nhưng không xuất hoá đơn để giảm doanh thu

+ Tạo ra thông tin không có thật ví dụ như mua hoá đơn để tăng chi phí được khấu trừ thuế, tạo hồ sơ giả để hoàn thuế GTGT đối với hàng nhập khẩu Hiển nhiên việc trốn thuế là phi pháp và có thể bị kết án

- Tránh thuế khó định nghĩa hơn một chút Ở một khía cạnh nào đó, đó là việc sử dụng các phương thức trong khuôn khổ của pháp luật để giảm thiểu chi phí thuế ví

dụ việc vận dụng các chính sách ưu đãi thuế hoặc áp dụng các khoảng trống mà pháp luật chưa quy định tới để thực hiện các giao dịch Ở đây chúng ta phải rất thận

trọng vì nếu sa sẩy một bước chân có thể từ tránh thuế hợp pháp sang trốn thuế bất hợp pháp

3.2 Nguyên nhân

Pháp luật:

- Chính sách thuế TTĐB hiện hành còn nhiều khe hở, nhiều bất cập, không phù hợp với thực tại và yêu cầu phát triển của nền kinh tế

- Công nghệ quản lý thu thuế chưa thể hiện đầy đủ tính tiên tiến, hiện đại

- Chưa chuẩn bị đầy đủ các điều kiện cần thiết để triển khai thực hiện thuế TTĐB có hiệu quả Cơ chế đảm bảo việc thực hiện nộp thuế, thu thế còn nhiều lỗ hổng

Từ phía doanh nghiệp:

Thuế tiêu thụ đặc biệt là thuế có thuế suất cao nên nhiều doanh nghiệp luôn nghĩ cách có thể tránh thuế, trốn thuế thông qua hoạt động chuyển giá? Bởi lẽ, nếu

họ kinh doanh chân chính thì họ sẽ bị thua thiệt, lợi nhuận thấp hoặc không thể tồn tại trong môi trường cạnh tranh của nền kinh tế thị trường

Muốn trốn tránh thuế để thu lợi nhuận cao cho doanh nghiệp, và muốn giảm bớt thuế để giảm giá thành để tạo sức cạnh tranh trên thị trường Lượng tiền có được nhờ việc trốn, tránh thế thường rất lớn, đặc biệt một số mặt hàng chịu thuế TTĐB với thuế suất cao

Ví dụ: Điển hình của hành vi tránh thuế của công ty nước giải khát Sài Gòn

Sabeco, năm 2016 do hành vi trốn thuế tiêu thụ đặc biệt từ năm 2010 đến 2015, Sabeco đã bị truy thu 2900 tỷ đồng

Tại Sabeco, việc tính thuế TTĐB được thực hiện khá vòng vèo Theo đó, Sabeco đã thành lập và bán bia của mình qua Công ty TNHH MTV Thương mại Sabeco (công ty con) với giá khá thấp Sabeco tính, kê khai và nộp thuế TTĐB theo giá bán ra tại công ty con này.Nhưng Công ty TNHH MTV Thương mại Sabeco lại chưa bán ra cho người tiêu dùng mà bán tiếp qua các công ty cổ phần thương mại