Dạy học dự án sử dụng kiếm thức toán học giải tích một số quan nệm về xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số cho học sinh trường PTDTNT thuộc tỉnh điện biên

Đến mục 2, điều 28, chương 2 của Luật này tiếp tục khẳng định “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

NGUYỄN TIÊN PHONG

DẠY HỌC DỰ ÁN “SỬ DỤNG KIẾN THỨC TOÁN HỌC GIẢI THÍCH MỘT SỐ QUAN NIỆM VỀ XÂY DỰNG VÀ CANH TÁC CỦA NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ” CHO HỌC SINH TRƯỜNG PTDTNT THUỘC

TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC GIÁO DỤC

SƠN LA - 2017

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

NGUYỄN TIÊN PHONG

DẠY HỌC DỰ ÁN “SỬ DỤNG KIẾN THỨC TOÁN HỌC GIẢI THÍCH MỘT SỐ QUAN NIỆM VỀ XÂY DỰNG VÀ CANH TÁC CỦA NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ” CHO HỌC SINH TRƯỜNG PTDTNT THUỘC

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn Dạy học dự án “Sử dụng kiến thức Toán học giải thích một số quan niệm về xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số” cho học sinh trường PTDTNT thuộc tỉnh Điện Biên là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liêu, kết quả điều tra nêu trong luận văn là trung thực và chƣa đƣợc ai

công bố trong bất kỳ công trình nào khác

TÁC GIẢ

Nguyễn Tiên Phong

LỜI CẢM ƠN

Sẽ rất khó để hoàn thành tốt đề tài luận văn này nếu không có sự giúp đỡ tích cực của nhiều cá nhân, tập thể Trước hết, tác giả xin gửi lời cám ơn sâu sắc tới trường Đại học Tây Bắc, Phòng Sau đại học, Ban chủ nhiệm khoa Toán – Tin đã tạo mọi điều kiên thuận lợi để tôi có thể hoàn thành đề tài luận văn này

Tôi xin cảm ơn các thầy cô giáo trong khoa Toán – Tin đã nhiệt tình truyền đạt cho tôi những kiến thức quý báu trong suốt khóa học và đặc biệt là các chuyên

đề thuộc chuyên ngành Lí luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu cùng tất cả các thầy cô giáo, các em học sinh trường PTDTNT THPT huyện Mường Ảng, tỉnh Điện Biên đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cũng như động viên, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực nghiệm sư phạm tại trường

Xin được cảm ơn và chia sẻ niềm vui này với gia đình, bạn bè, những người

đã luôn bên cạnh, động viên và khuyến khích tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu

và hoàn thành luận văn của mình

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS Chu Cẩm Thơ, người đã tạo cảm hứng và luôn tận tình giúp đỡ tôi những lúc khó khăn và động viên tôi trong suốt quá trình tôi hình thành, nghiên cứu và hoàn chỉnh luận văn này

Mặc dù tác giả đã có nhiều cố gắng và tâm huyết trong quá trình nghiên cứu cũng như thực hiện luận văn Tuy nhiên luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Tác giả mong nhận được ý kiến góp ý của quý thầy cô giáo cùng các đồng nghiệp để luận văn được hoàn thiện hơn

Sơn La, tháng 10 năm 2017

TÁC GIẢ

Nguyễn Tiên Phong

DANH MỤC VIẾT TẮT

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phương pháp nghiên cứu 4

6 Giả thuyết khoa học 4

7 Bố cục luận văn 4

CHƯƠNG 1 : CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 5

1.1 Khái niệm dạy học dựa theo dự án 5

1.1.1 Dự án 5

1.1.2 Dự án học tập 5

1.1.3 Dạy học dự án 6

1.2 Vài trò của giáo viên và học sinh trong dạy học dựa theo dự án 11

1.2.1 Vai trò của giáo viên trong phương pháp dạy học dựa theo dự án 12

1.2.2 Vai trò của học sinh trong trong phương pháp dạy học dựa theo dự án 12

1.3 Phân loại dự án học tập 12

1.3.1 Phân loại theo chuyên môn 12

1.3.2 Phân loại theo sự tham gia của người học 13

1.3.3 Phân loại theo sự tham gia của giáo viên 13

1.3.4 Phân loại theo quỹ thời gian 13

1.3.5 Phân loại theo nhiệm vụ 13

1.4 Tiến trình dạy học của dạy học dựa theo dự án 14

1.5 Phương pháp đánh giá kết quả trong dạy học dựa theo dự án 20

1.5.1 Đánh giá việc hình thành DAHT 20

1.5.2 Đánh giá việc xây dựng kế hoạch thực hiện DAHT 21

1.5.3 Đánh giá việc thực hiện DAHT 21

1.5.4 Đánh giá tổng kết 21

1.6 Ưu điểm và hạn chế của dạy học dựa theo dự án 22

1.6.1 Ưu điểm 23

1.6.2 Nhược điểm 23

1.7 Phân tích nội dung tổ chức dạy học ngoại khóa tìm hiểu tập tục xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số cho học sinh trường PTDTNT 24

1.7.1 Tổ chức hoạt động ngoại khóa môn Toán 24

1.7.2 Yêu cầu với tăng cường nội dung thực tiễn (Ý nghĩa thực tiễn của chủ đề) 25

1.7.3 Khảo sát hiểu biết của GV về dạy học dựa theo dự án 25

1.8 Điều kiện thực hiện dạy học dựa theo dự án 26

1.8.1 Nội dung học tập 26

1.8.2 Đối tượng người học và người dạy 27

1.8.3 Phương tiện DH 27

1.8.4 Một số điều kiện khác 27

1.9 Kết luận chương 1 27

CHƯƠNG 2 : DẠY HỌC MỘT SỐ DỰ ÁN “SỬ DỤNG KIẾN THỨC TOÁN HỌC GIẢI THÍCH MỘT SỐ TẬP TỤC VỀ XÂY DỰNG VÀ CANH TÁC CỦA NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ” CHO HỌC SINH TRƯỜNG PTDTNT THPT HUYỆN MƯỜNG ẢNG 28

2.1 Dự án tìm hiểu tập tục xây dựng nhà sàn của người dân tộc Thái 28

2.1.1 Tập tục về xây dựng nhà sàn của người dân tộc Thái 28

2.1.2 Thiết kế dự án tìm hiểu tập tục xây dựng nhà sàn của người dân tộc Thái 29

2.2 Dự án tìm hiểu tập tục canh tác ruộng bậc thang của người dân tộc

H’mông… 30

2.2.1 Tập tục về canh tác ruộng bậc thang của người dân tộc H’mông 30

2.2.2 Thiết kế dự án tìm hiểu tập tục canh tác ruộng bậc thang của người dân tộc H’mông 36

2.3 Tổ chức dạy học dự án tìm hiểu tập tục xây dựng nhà sàn của người dân tộc Thái và dự án tìm hiểu tập tục canh tác ruộng bậc thang của người dân tộc H’mông 37

2.3.1 Thực hiện dạy học dự án 37

2.3.2 Yêu cầu và dự kiến về sản phẩm của các DAHT 41

2.3.3 Thời gian dự kiến thực hiện dự án 42

2.3.4 Công cụ đánh giá 43

TIỂU KẾT CHƯƠNG 2 44

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 46

3.1 Mục đích, đối tượng thực nghiệm 46

3.1.1 Mục đích thực nghiệm 46

3.1.2 Đối tượng thực nghiệm 46

3.2 Nội dung thực nghiệm 46

3.2.1 Kế hoạch chuẩn bị cho thực nghiệm sư phạm 46

3.2.2 Kế hoạch dạy học dự án “Sử dụng kiến thức Toán học giải thích một số quan niệm về xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số” 47

3.2.3 Nội dung chương trình buổi tổng kết dự án 50

3.3 Tổ chức thực nghiệm 50

3.3.1 Thời gian thực nghiệm 50

3.3.2 Phương pháp thực nghiệm 51

3.4 Kết quả thực nghiệm 51

3.4.1 Phân tích định tính 52

3.4.2 Phân tích định lượng 60

TIỂU KẾT CHƯƠNG 3 65

KẾT LUẬN CHUNG 66

TÀI LIỆU THAM KHẢO 67 PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Trong những năm gần đây, nền kinh tế tri thức đang hình thành và phát triển Trong nền kinh tế - tri thức, kiến thức và kĩ năng của con người là nhân tố quyết định sự phát triển của xã hội Nhiệm vụ quan trọng đặt ra cho nền giáo dục là ngoài việc trang bị cho học sinh những kiến thức tối thiểu, cần thiết, các môn học cần tạo

ra cho học sinh các năng lực nhất định để khi tham gia sản xuất hoặc nghiên cứu khoa học, họ có thể thích ứng được với các yêu cầu của xã hội Do đó, vấn đề đổi mới phương pháp, tổ chức đào tạo nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo đã

và đang được nhiều nhà quản lý và nhà nghiên cứu giáo dục, cán bộ và giáo viên các trường quan tâm, đặc biệt là đổi mới phương pháp dạy- Học theo hướng chủ động; Tích cực của người học, tư duy của học sinh trong quá trình nhận thức

Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW, ngày

04/11/2013 “Về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” Trong nghị quyết đã nêu quan điểm chỉ đạo “…Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học…” Đồng thời nghị quyết đề ra mục tiêu cụ thể cho giáo dục phổ thông “…Đối với giáo dục phổ thông, tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn…”

Tại mục 2, điều 27, chương 2, Luật giáo dục 2005 đã khẳng định “Mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực cá nhân, tính năng động

và sáng tạo, hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng

tư cách và trách nhiệm công dân; chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi

vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” Đến mục 2, điều

28, chương 2 của Luật này tiếp tục khẳng định “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Trường PTDTNT THPT huyện Mường Ảng được thành lập theo Quyết định

số 1007/QĐ-UBND, ngày 19/6/2009 của UBND tỉnh Điện Biên với chức năng đào tạo cán bộ cho các dân tộc và lực lượng lao động có trình độ văn hóa kỹ thuật, có sức khỏe và phẩm chất tốt để tham gia xây dựng quê hương Với đặc thù là trường trong hệ thống các trường chuyên biệt thì một nhiệm vụ hết sức cần thiết là việc tổ chức các hoạt động giáo dục với mục tiêu vừa dạy học kiến thức vừa bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc không chỉ khơi dậy niềm tự hào, phát triển ý thức giữ gìn truyền thống văn hóa mà còn nhằm mục tiêu cao hơn là xây dựng đội ngũ hiện đại về tri thức, tiên tiến về văn hóa nhưng đậm đà bản sắc dân tộc

Ở các trường THPT, môn Toán được nhiều giáo viên và học sinh coi là một môn học khó, lý thuyết khô khan, ít thấy các ứng dụng vào thực tế Học sinh thường tiếp thu kiến thức một cách bị động, giáo viên thực hiện giảng dạy theo lối truyền thụ một chiều Nội dung dạy học còn đơn điệu, nặng về truyền đạt kiến thức mà chưa gắn toán học với thực tiễn địa phương, với truyền thống của dân tộc Vì vậy, việc tìm cách thức tổ chức dạy học mới sao cho tăng cường tính tích cực, chủ động, sáng tạo trong học tập đồng thời giúp học sinh hứng thú tìm hiểu, giữ gìn, phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc qua hoạt động ngoại khóa là điều vô cùng cần thiết

Dạy học dựa theo dự án (Project-based learning), một PPDH hiện đại ra đời khoảng đầu thế kỷ thứ XX, có khả năng đáp ứng được các yêu cầu trên DHDTDA khá phổ biến ở các nước phát triển Hiện nay đã có một số nghiên cứu việc vận dụng PPDH theo dự án ở Việt Nam nhưng không có nhiều nghiên cứu cho việc dạy Toán

ở trường THPT, nhất là việc tích hợp giữa dạy học Toán, tổ chức hoạt động ngoại khóa và tìm hiểu truyền thống văn hóa của dân tộc

Trong dạy học dựa theo dự án dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (dự án) theo sát chương trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành

và tạo ra các sản phẩm cụ thể

Từ những lý do kể trên, đề tài nghiên cứu cho luận văn thạc sĩ được chọn là:

Dạy học dự án “Sử dụng kiến thức Toán học giải thích một số quan niệm về xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số” cho học sinh trường PTDTNT thuộc tỉnh Điện Biên

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu cơ sở khoa học của dạy học dựa theo dự án, vận dụng trong dạy học dựa theo dự án để tìm hiểu một số quan niệm về xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số có thể giải thích bằng kiến thức Toán học Qua đó góp phần đổi mới PPDH và tạo hứng thú học tập đối với môn Toán cho học sinh trường PTDTNT Đồng thời kích thích học sinh tích cực tìm tòi, khám phá tập tục của người dân tộc Từ đó thêm yêu quê hương, đất nước, có ý thức giữ gìn truyền thống

3 Đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu

thực tiễn của người dân tộc thiểu số

Phạm vi nghiên cứu: Trong luận văn này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên

cứu dạy học vận dụng kiến thức vào xây dựng và canh tác cho học sinh trường PTDTNT THPT huyện Mường Ảng

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của phương pháp dạy học dựa theo dự

5 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu lý luận dạy học dạy học theo

dự án nói chung và dạy học môn Toán theo dự án nói riêng Phân tích, tổng hợp sách báo, tài liệu liên quan đến DHDTDA Nghiên cứu quan niệm về xây dựng,canh tác của người dân tộc thiểu số tại địa phương

- Phương pháp điều tra, khảo sát: Điều tra thực trạng về DHDTDA, khảo sát quá trình học tập nội dung: Sử dụng kiến thức Toán học giải thích một số quan niệm

về xây dựng, canh tác của người dân tộc thiểu số

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm

6 Giả thuyết khoa học

Nếu vận dụng mô hình dạy học dựa theo dự án một cách thích hợp vào việc giải thích một số quan niệm về xây dựng,canh tác của người dân tộc thiểu số có thể giải thích bằng Toán học thì sẽ nâng cao hứng thú trong học tập môn Toán cho học sinh trong trường PTDTNT

7 Bố cục luận văn

Luận văn bao gồm: lời cảm ơn, phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và nội dung của luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

Chương 2: DẠY HỌC MỘT SỐ DỰ ÁN “SỬ DỤNG KIẾN THỨC TOÁN HỌC GIẢI THÍCH MỘT SỐ TẬP TỤC VỀ XÂY DỰNG, CANH TÁC CỦA NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ” CHO HỌC SINH TRƯỜNG PTDTNT THPT HUYỆN MƯỜNG ẢNG

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Khái niệm dạy học dựa theo dự án

1.1.1 Dự án

Thuật ngữ “dự án” trong tiếng Anh là “project” có nghĩa là “một đề án”, “một

dự thảo” hay “một kế hoạch” Khái niệm dự án ngày nay được sử dụng phổ biến trong sản xuất, doanh nghiệp, trong nghiên cứu khoa học cũng như trong quản lý xã hội Trong quản lý, “dự án là một chuỗi các hoạt động liên kết được tạo ra nhằm đạt được kết quả nhất định trong phạm vi ngân sách và thời gian xác định” hay theo tiêu chuẩn Din 69901 của cộng đồng Châu Âu “dự án là một kế hoạch, một dự tính, về cơ bản được đặc trưng bởi tính duy nhất của các điều kiện trong tính tổng thể của nó, ví

dụ có mục đích định trước, giới hạn về thời gian, nhân lực và các điều kiện khác; phân biệt với các dự án khác; có tổ chức dự án chuyên biệt” [8, tr 9]

Clements và Gido (2009) định nghĩa “dự án là một nỗ lực để hoàn thành một mục tiêu cụ thể thông qua một tập hợp các nhiệm vụ liên quan đến nhau và sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên” Do đó có thể xem dự án là một đề án, một dự thảo hay một kế hoạch cần được thực hiện nhằm đạt mục đích đề ra Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế - xã hội và trong nghiên cứu khoa học Về sau, khái niệm dự án đã đi từ lĩnh vực kinh tế, xã hội vào lĩnh vực giáo dục, đào tạo không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một hình thức hay phương pháp dạy học

Thuật ngữ “Dự án” trong tiếng Việt nghĩa là “một quá trình gồm các công tác, nhiệm vụ có liên quan với nhau, được thực hiện nhằm đạt được mục tiêu đã đề

ra trong điều kiện ràng buộc về thời gian, nguồn lực và ngân sách”

1.1.2 Dự án học tập

Ban đầu khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực kinh tế xã hội như trong sản xuất, doanh nghiệp, trong nghiên cứu khoa học cũng như quản lý xã hội Sau đó, khái niệm dự án đã chuyển từ lĩnh vực kinh tế, xã hội sang lĩnh vực giáo dục không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục nói

chung mà còn được sử dụng như một hình thức dạy học của Giáo viên Do đó, DAHT được hiểu là một dự án trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành; kết hợp kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm thực tiễn thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau[8, tr 9]

1.1.3 Dạy học dựa theo dự án

1.1.3.1 Quan niệm về dạy học dựa theo dự án

Mặc dù DHDTDA đã xuất hiện cách đây hơn hai trăm năm nhưng đến lúc này vẫn có nhiều cách định nghĩa và cách hiểu khác nhau về DHDTDA Chẳng hạn K.Frey, nhà nghiên cứu giáo dục của nước Đức về dạy học dựa theo dự án cho rằng

“phương pháp dự án là một con đường giáo dục Đó là một hình thức của hoạt động học tập và có tác dụng giáo dục Vấn đề quyết định là ở chỗ các nhóm xác định một chủ đề học tập, thống nhất về nội dung làm việc, tự lực lập kế hoạch và tiến hành công việc để dẫn đến một kết thúc có ý nghĩa, làm xuất hiện một sản phẩm” [20, tr 25] Chương trình “Đưa kỹ năng công nghệ thông tin vào dạy học” của Microsoft

có nêu ra cách học dựa trên dự án (project-based learning) là một mô hình học tập khác với hoạt động học tập truyền thống gồm các bài giảng ngắn và lấy giáo viên làm trung tâm Theo đó, học dựa trên dự án là một tổ hợp các hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận, mang tính lâu dài, liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật, lấy học sinh làm trung tâm và hoà nhập với những vấn đề thực tiễn của cuộc sống [8, tr 10]

Thomas (1998) lại đưa ra định nghĩa về DHDTDA như sau: “DHDTDA là một mô hình tổ chức học tập dựa trên dự án gồm các nhiệm vụ phức tạp, dựa trên các câu hỏi mang tính thách thức hoặc các vấn đề cho phép người học tham gia vào việc giải quyết vấn đề, ra quyết định hoặc thực hiện hoạt động điều tra để người học

có cơ hội làm việc tương đối chủ động trong một khoảng thời gian nhất định Kết quả của việc thực hiện dự án là các sản phẩm thực tế hoặc các bài thuyết trình” [24,

tr 18] Theo nghiên cứu của Sylvester (2007) “DHDTDA là một phương pháp dạy học khác biệt với các phương pháp dạy học truyền thống khác Dự án mà học sinh phải thực hiện là một vấn đề mang tính thực tế và là những loại vấn đề mà các em

có thể gặp phải trong cuộc sống hàng ngày Thông qua việc giải quyết vấn đề của

dự án, học sinh tạo sản phẩm có thể trình bày được và hình thành các kĩ năng mềm cho bản thân” [8, tr 11]

Tác giả Nguyễn Thị Diệu Thảo (2009) cho rằng “DHDTDA là một phương pháp dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn Nhiệm vụ này được thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều khiển, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Kết quả dự án là những sản phẩm có thể trình bày, giới thiệu”

Mặc dù các nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới và ở Việt Nam có những cách định nghĩa, cách hiểu khác nhau về DHDTDA nhưng có thể thấy các nhà nghiên cứu này đều thống nhất ở một số điểm sau:

- DHDTDA là hình thức tổ chức dạy học hướng vào người học, lấy người học làm trung tâm

- Trong DHDTDA, người học tự nghiên cứu và thực hiện một nhiệm vụ học tập do giáo viên yêu cầu hoặc giáo viên cùng với người học đưa ra để hình thành các kiến thức và các kỹ năng cần thiết

- Các hoạt động học tập trong DHDTDA được thiết kế cẩn thận, theo sát chương trình học, có phạm vi kiến thức liên môn

- Tạo ra được những sản phẩm thực tế

Do đó có thể khái quát “DHDTDA là một phương pháp dạy học mà ở đó người học có cơ hội thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp có sự gắn kết giữa lý thuyết và thực hành và đòi hỏi sự kết hợp kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm ở nhiều lĩnh vực khác nhau Khi đó người học phải tự lập kế hoạch, thực hiện, đánh giá kết quả, cuối cùng tạo ra được những sản phẩm phù hợp với mu ̣c đích và yêu cầu đã đề

ra Sản phẩm cuối cùng của DAHT rất đa dạng có thể là một buổi thuyết trình, một vở kịch, một bản báo cáo hay một trang web” [8, tr 11]

DHDTDA cho phép người học đóng nhiều vai trò tích cực như: là người giải quyết vấn đề, là điều tra viên hay là người viết báo cáo Các nhiệm vụ này được

người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập DHDTDA hướng người học đến việc tiếp thu các kiến thức và hình thành các kỹ năng thông qua quá trình giải quyết một vấn đề có tính chất phức hợp Các DAHT tạo ra cho người học có nhiều cơ hội học tập hơn, đa dạng hơn về chủ đề và quy mô, DHDTDA có thể được tổ chức rộng rãi ở các bậc học khác nhau

1.1.3.2 Mục tiêu của dạy học dựa theo dự án

- Nhằm phát triển kiến thức và thái độ học của học sinh

- Hướng tới các vấn đề của thực tiễn đồng thời gắn kết nội dung học tập với cuộc sống thực tế

- Phát triển cho học sinh kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề; kĩ năng tư duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá)

- Rèn luyện nhiều kĩ năng (tổ chức kiến thức, kĩ năng sống, kĩ làm việc theo nhóm, giao tiếp …)

- Cho phép học sinh làm việc “một cách độc lập” để hình thành kiến thức và cho ra những kết quả thực tế

- Nâng cao kĩ năng sử dụng CNTT vào quá trình học tập và tạo ra sản phẩm

- Phát triển các kỹ năng nghề nghiệp của giáo viên

1.1.3.3 Những đặc điểm của dạy học dựa theo dự án

Theo Bernd Meier và Nguyễn Văn Cường DHDTDA có các đặc điểm sau:

- Định hướng thực tiễn: Chủ đề của các DAHT xuất phát từ những tình

huống của thực tiễn xã hội, thực tiễn nghề nghiệp cũng như thực tiễn đời sống Nhiệm vụ của các DAHT cần chứa đựng những vấn đề phù hợp với trình độ và khả năng của người học Các DAHT góp phần gắn kết việc học tập trong nhà trường với thực tiễn đời sống và xã hội Trong những trường hợp lý tưởng, việc thực hiện các DAHT có thể mang lại những tác động tích cực cho xã hội

- Định hướng hứng thú người học: Người học được tham gia lựa chọn

những đề tài, những nội dung học tập phù hợp với khả năng và hứng thú học tập của

cá nhân Hứng thú của người học càng được tiếp tục phát huy trong quá trình thực hiện các DAHT

- Định hướng hành động: Trong quá trình thực hiện DAHT có sự kết hợp

giữa nghiên cứu lý thuyết và vận dụng lý thuyết vào trong hoạt động thực tiễn và thực hành Thông qua đó, kiểm tra, củng cố và mở rộng những hiểu biết về lý thuyết cũng như rèn luyện những kỹ năng hành động và kinh nghiệm thực tiễn cho người học

- Tính tự lực cao của người học: Trong DHDTDA, người học cần tự lực và

tham gia tích cực vào các giai đoạn của quá trình dạy học Điều đó cũng đòi hỏi và khuyến khích tinh thần trách nhiệm và sự sáng tạo của người học giáo viên chủ yếu đóng vai trò là người tư vấn, hướng dẫn và trợ giúp người học Tuy nhiên, mức độ

tự lực của học sinh cần phù hợp với năng lực của người học và mức độ khó khăn của nhiệm vụ học tập

- Môi trường học tập tương tác: Các DAHT thường được thực hiện theo

nhóm, trong đó có sự cộng tác làm việc và sự phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm DHDTDA đòi hỏi và rèn luyện tính sẵn sàng và kỹ năng làm việc hợp tác giữa các thành viên tham gia, giữa người học với giáo viên cũng như với các lực lượng xã hội khác tham gia trong DAHT Đặc điểm này còn được gọi là học tập mang tính xã hội

- Định hướng sản phẩm: Trong quá trình thực hiện các DAHT, các sản

phẩm học tập sẽ được các nhóm tạo ra Sản phẩm này không chỉ giới hạn trong phạm vi là những bài thu hoạch thiên về lý thuyết, mà trong đa số trường hợp các DAHT tạo ra những sản phẩm của hoạt động thực tiễn và thực hành Những sản phẩm của các DAHT này có thể được sử dụng, công bố, giới thiệu

- Định hướng kĩ năng mềm: DHDTDA tạo điều kiện cho người học phát

triển năng lực tư duy và các kĩ năng mềm (hay còn gọi là kĩ năng sống như các kĩ năng về giao tiếp, hợp tác, lãnh đạo, định hướng,…) thông qua quá trình thực hiện

dự án và tạo sản phẩm dự án

- Định hướng công nghệ thông tin: Trong thời đại “số hóa” như hiện nay,

việc sử dụng công nghệ thông tin trong học tập và làm việc không có gì là mới lạ và khó khăn Khi sử dụng công nghệ thông tin, người học sẽ có điều kiện thuận lợi hơn trong việc tìm kiếm thông tin, hợp tác trực tuyến và tạo sản phẩm dự án

- Không bị ràng buộc chặt chẽ về không gian, thời gian: DHDTDA có thể

được tiến hành trong phạm vi một nhóm, một lớp học nhưng cũng có thể vượt ra khỏi phạm vi một lớp học Thời gian thực hiện một DAHT có thể là một ngày, nhiều ngày hay hàng tuần tuỳ thuộc vào quy mô và mức độ của từng DAHT Cùng một nội dung nhưng mỗi thành viên trong nhóm có thể tiếp cận bằng những cách thức khác nhau sao cho phù hợp với năng lực, sở trường, điều kiện thực tế của từng thành viên trong nhóm

Có thể tổng hợp các đặc điểm của DHDTDA bằng sơ đồ sau:

Hình 1.1 Đặc điểm của dạy học dựa theo dự án

1.1.3.4 Câu hỏi định hướng trong dạy học dựa theo dự án

Câu hỏi khái quát là câu hỏi rộng, có tính mở, đề cập đến các ý tưởng lớn

và các khái niệm xuyên suốt Câu hỏi loại này thường mang tính liên môn Câu hỏi

khái quát giúp giới thiệu khái quát, đầy đủ những ý tưởng xuyên suốt của dự án Câu hỏi khái quát cung cấp cầu nối giữa các bài, phạm vi môn học, thậm chí cả khóa học trong một năm

Câu hỏi bài học: Các câu hỏi bài học được gắn trực tiếp với dự án, hỗ trợ

việc tìm kiếm lời giải cho câu hỏi khái quát Các câu hỏi bài học thể hiện mức độ hiểu những khái niệm cốt lõi về dự án của học sinh

Câu hỏi nội dung: Các câu hỏi nội dung thường mang tính thực tiễn cao,

bám sát các chuẩn và mục tiêu đề ra

1.1.3.5 Những tiêu chuẩn của dạy học dựa theo dự án

Phần này tác giả dựa theo nghiên cứu của Nguyễn Đắc Thắng [17, tr 9] (1) Dự án phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình dạy học, thông qua các hoạt động của dự án người học tiếp cận và chiếm lĩnh được các tri thức cốt lõi của nội dung học tập

(2) Xuyên suốt dự án phải có các câu hỏi định hướng, là cái sẽ hướng người học đến việc phát hiện ra các vấn đề, các nội dung cốt lõi của môn học Câu hỏi định hướng sẽ giúp dự án tập trung vào những hoạt động dạy học trọng tâm

(3) Phải thách thức người học tạo ra “cái mới”, đó là các kĩ năng mới, những hiểu biết mà người học chưa từng có trước đó và họ đã tự mình tìm ra các tri thức

đó để giải quyết các công việc của mình

(4) DHDTDA phải tăng khả năng tự chủ, khả năng tự đưa ra quyết định, tăng thời gian tự làm việc và tăng trách nhiệm của mỗi cá nhân

(5) DHDTDA phải “thực”, tức là đề tài cần gắn với đời sống thực tế xung quanh chứ không phải là các tình huống giả định

(6) DHDTDA cần có bước nghiệm thu dự án, chứng thực dự án đạt đủ các tiêu chuẩn đề ra ban đầu

1.2 Vài trò của giáo viên và học sinh trong dạy học dựa theo dự án

Trong DHDTDA, tính chất của các hoạt động giáo dục có sự thay đổi so với

những phương pháp, những hình thức học tập khác Do đó, vai trò của giáo viên và học sinh trong DHDTDA cũng có phần khác biệt

1.2.1 Vai trò của giáo viên trong phương pháp dạy học dựa theo dự án

Trong DHDTDA, giáo viên là người hướng dẫn, định hướng, tư vấn, trợ giúp

và đôi khi là người cùng học với học sinh chứ không phải là người “cầm tay chỉ việc” cho người học; Giáo viên là người tạo ra các cơ hội học tập, tiếp cận với thông tin, làm mẫu, tư vấn, trợ giúp và hướng dẫn cho người học; giáo viên cần tạo

ra môi trường học tập để thúc đẩy được sự hợp tác trong học tập giữa người học với người học, giữa người học với giáo viên, giữa người học với xã hội

1.2.2 Vai trò của học sinh trong trong phương pháp dạy học dựa theo dự án

Trong DHDTDA, học sinh được tham gia lựa chọn đề tài, nội dung học tập sao cho phù hợp với khả năng và hứng thú của từng cá nhân qua đó khuyến khích được tính tích cực, tự lực, trách nhiệm và sự sáng tạo Học sinh làm việc với các thành viên trong nhóm trong một khoảng thời gian nhất định để giải quyết những nội dung học tập phức hợp Các em hệ thống kiến thức, thiết lập mối quan hệ giữa các nội dung kiến thức của môn học và được tạo điều kiện học tập trong môi trường hợp tác Học sinh cũng phải tạo ra các sản phẩm học tập đáp ứng các yêu cầu đề ra, đảm bảo tính thẩm mỹ, khoa học, kinh tế do đó khơi gợi sự tò mò và óc sáng tạo của các em qua việc cho phép bản thân tích cực, chủ động, tự do tưởng tượng trong quá trình học tập

1.3 Phân loại dự án học tập

Phần này tác giả dựa theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Duyến [8, tr 13-15] DAHT có thể được phân loại theo nhiều phương diện khác nhau Sau đây là một số cách phân loại:

1.3.1 Phân loại theo chuyên môn

- DAHT trong một môn học: Là các DAHT mà trọng tâm nội dung nằm trong một môn học

- DAHT liên môn: Là các DAHT mà trọng tâm nội dung nằm ở nhiều môn học khác nhau

- DAHT ngoài chuyên môn: Là các DAHT không phụ thuộc trực tiếp vào các môn học

1.3.2 Phân loại theo sự tham gia của người học

DAHT cho nhóm người học và DAHT dành cho cá nhân DAHT dành cho nhóm người học là hình thức DAHT chủ yếu Ngoài ra còn có DAHT toàn trường, DAHT dành cho một khối lớp và DAHT cho một lớp học

1.3.3 Phân loại theo sự tham gia của giáo viên

DAHT dưới sự hướng dẫn của một GV hoặc DAHT với sự cộng tác hướng dẫn của nhiều GV

1.3.4 Phân loại theo quỹ thời gian

K Frey đề nghị cách phân chia như sau:

- DAHT nhỏ: Là các DAHT được thực hiện trong một số giờ học, có thể từ 2

1.3.5 Phân loại theo nhiệm vụ

Dựa theo nhiệm vụ trọng tâm của DAHT, có thể phân loại theo các dạng sau:

- DAHT tìm hiểu: Là các DAHT được thực hiện nhằm khảo sát thực trạng đối tượng

- DAHT nghiên cứu: Là các DAHT được thực hiện nhằm giải quyết các vấn

đề, giải thích các hiện tượng

- DAHT thực hành: Là các DAHT được thực hiện nhằm tạo ra các sản phẩm vật chất hoặc thực hiện một kế hoạch hành động thực tiễn, nhằm thực hiện những nhiệm vụ như trang trí, trưng bày, biểu diễn, sáng tác

- DAHT hỗn hợp: Là các DAHT có nội dung kết hợp các dạng nêu trên Các loại DAHT trên không hoàn toàn tách biệt với nhau Ở từng lĩnh vực chuyên môn có thể phân loại các dạng DAHT theo đặc thù riêng Trong môn toán, kiểu phân loại DAHT theo nhiệm vụ được ưu tiên sử dụng để học sinh thực hiện các nhiệm vụ học tập của bản thân với các mục đích sau:

- DAHT tìm hiểu: Là DAHT mà học sinh có thể thực hiện để tìm hiểu nguồn gốc của các kiến thức toán học, cuộc đời và sự nghiệp của các nhà toán học cũng như các sự kiện toán học cùng với các giải thưởng toán học và các phần mềm toán học

- DAHT nghiên cứu: Là DAHT mà học sinh cần thực hiện để “kiến thiết” nên các khái niệm và các định lí toán học

- DAHT thực hành: Là DATH được thực hiện để học sinh thấy được ứng dụng của toán học trong khoa học và trong cuộc sống

- DAHT hỗn hơn: Là DAHT mà học sinh cần phối hợp nhiều hoạt động như tìm hiểu lịch sử toán học, xây dựng các kiến thức toán học để vận dụng giải quyết các vấn đề thực tế nhằm đáp ứng yêu cầu mà dự án đặt ra

1.4 Tiến trình dạy học của dạy học dựa theo dự án

Phần này dựa trên nghiên cứu của của Nguyễn Thị Duyến [8, tr 15-20]

Hiện nay, có rất nhiều tác giả đề xuất tiến trình thực hiện DHDTDA Trong các tiến trình được đề xuất, tuy có sự khác nhau về sự phân chia cũng như mô tả các giai đoạn nhưng phần lớn không khác nhau về trình tự thực hiện các công việc và không phân biệt rạch ròi hoạt động của người dạy và người học Kilpatrick (1918)

đã đưa ra bốn giai đoạn khi tiến hành học tập theo dự án là xây dựng ý tưởng dự án, lập kế hoạch dự án, thực hiện, đánh giá dự án Frey (2005) đề xuất tiến trình học tập theo dự án gồm năm giai đoạn là đề xuất dự án, thảo luận về dự án, lập kế hoạch, thực hiện dự án, kết thúc dự án, ngoài ra còn có kiểm tra, trao đổi và điều chỉnh trong quá trình thực hiện dự án Cách phân chia các giai đoạn thực hiện dự án của hai nhà giáo dục học trên là tương tự nhau, chỉ khác là Frey đã đề cao việc đề xuất ý tưởng dự án trong giai đoạn xây dựng ý tưởng dự án của Kilpatrick

Theo tài liệu về “Dạy và học tích cực, một số phương pháp và kĩ thuật dạy học”, tiến trình DHDTDA bao gồm 6 bước là lựa chọn chủ đề DAHT, lập kế hoạch, thu thập thông tin, xử lí thông tin, trình bày kết quả, đánh giá kết quả Theo tác giả Bernd Meier

và Nguyễn Văn Cường, tiến trình DHDTDA gồm 5 bước là xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch, thực hiện dự án, trình bày sản phẩm dự án, đánh giá dự án

Nhìn chung, các tiến trình thực hiện DHDTDA được tham khảo ở trên được xây dựng trên cơ sở đứng về phía người học với 5 giai đoạn chủ yếu sau:

Hình 1.2 Tiến trình dạy học theo dự án

 Giai đoạn 1 (Xác định mục tiêu của dự án): Giáo viên và học sinh cùng

nhau đề xuất, xác định đề tài và mục tiêu của dự án Cần tạo ra một tình huống xuất phát, chứa đựng một vấn đề, hoặc đặt một nhiệm vụ cần giải quyết, trong đó chú ý đến việc liên hệ với hoàn cảnh thực tiễn xã hội và đời sống Cần chú ý đến hứng thú của người học cũng như ý nghĩa xã hội của đề tài giáo viên có thể giới thiệu một số hướng đề tài để học sinh lựa chọn và cụ thể hoá Trong trường hợp thích hợp, sáng kiến về việc xác định đề tài có thể xuất phát từ phía học sinh Giai đoạn này được K Frey mô tả thành hai giai đoạn là đề xuất sáng kiến và thảo luận sáng kiến

 Giai đoạn 2 (Xây dựng kế hoạch thực hiện): trong giai đoạn này học sinh

dưới sự hướng dẫn của giáo viên xây dựng đề cương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong khi xây dựng kế hoạch cần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu, kinh phí, phương pháp tiến hành và phân công công việc trong nhóm

 Giai đoạn 3 (Thực hiện dự án): các thành viên thực hiện công việc theo kế

hoạch đã đề ra cho nhóm và cá nhân Trong giai đoạn này học sinh thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn, thực hành, những hoạt động này xen kẽ và tác động qua lại lẫn nhau Kiến thức lý thuyết, các phương án giải quyết vấn đề được thử nghiệm qua thực tiễn Trong quá trình đó sản phẩm của dự án và thông tin mới được tạo ra

 Giai đoạn 4 (Thu thập kết quả và công bố sản phẩm): kết quả thực hiện

dự án có thể được viết dưới dạng thu hoạch, báo cáo, luận văn… Trong nhiều dự án các sản phẩm vật chất được tạo ra qua hoạt động thực hành Sản phẩm của dự án cũng có thể là những hành động phi vật chất, chẳng hạn việc biểu diễn một vở kịch, việc tổ chức một sinh hoạt nhằm tạo ra các tác động xã hội Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm học sinh, có thể được giới thiệu trong nhà trường, hay ngoài xã hội

 Giai đoạn 5 (Đánh giá dự án): Giáo viên và học sinh đánh giá quá trình

thực hiện và kết quả cũng như kinh nghiệm đạt được Từ đó rút ra những kinh nghiệm cho việc thực hiện các dự án tiếp theo Kết quả của dự án cũng có thể đuợc đánh giá từ bên ngoài Hai giai đoạn cuối này cũng có thể được mô tả chung thành giai đoạn kết thúc dự án

Việc phân chia các giai đoạn trên đây chỉ mang tính chất tương đối Trong thực tế chúng có thể xen kẽ và thâm nhập lẫn nhau Việc tự kiểm tra, điều chỉnh cần được thực hiện trong tất cả các giai đoạn của dự án Với những dạng dự án khác nhau có thể xây dựng cấu trúc chi tiết riêng phù hợp với nhiệm vụ dự án Giai đoạn

4 và 5 cũng thường được mô tả chung thành một giai đoạn (giai đoạn kết thúc)

Với mục đích giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học và sử dụng hiệu quả phương pháp DHDTDA, theo P Đ C Thủy (2014) tiến trình DHDTDA đứng trên phương diện người dạy có thể được xây dựng gồm ba giai đoạn chủ yếu sau:

 Giai đoạn 1: Thiết kế dự án

Để dạy tốt và bảo đảm học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập, cho

dù sử dụng phương pháp dạy học nào giáo viên cũng cần có kế hoạch và sự chuẩn bị thích hợp Đối với DHDTDA, để xây dựng dự án dạy học bám sát mục tiêu bài học, liên hệ thực tế tốt, hình thành và phát triển những năng lực cần thiết, tạo được hứng thú cho học sinh và có tính khả thi thì giáo viên cần chuẩn bị những nội dung sau:

 Mục tiêu dự án: Giáo viên nên bắt đầu thiết kế dự án bằng việc nghĩ đến các

sản phẩm cuối cùng Do đó giáo viên cần xác định những gì học sinh phải biết và có thể làm được khi dự án kết thúc Cụ thể, giáo viên cần xác định mục tiêu dự án từ

mục tiêu bài học về kiến thức, kỹ năng, tư duy và thái độ Đối với các dự án chỉ thực hiện ở một phần bài học, lúc ấy mục tiêu dự án chưa bao phủ hết mục tiêu bài học thì giáo viên phải tiến hành dạy học theo các phương pháp khác những phần

còn lại để đảm bảo học sinh lĩnh hội nội dung bài học một cách trọn vẹn

đáp ứng những nhu cầu hoạt động và nghiên cứu của người học đối với môn học Ý tưởng dự án cần liên hệ với các chủ đề trong môn học để giúp học sinh lĩnh hội các kiến thức và kỹ năng cần thiết của môn học theo hướng phát huy năng lực và hứng thú học tập của các em

 Bộ câu hỏi định hướng: Bộ câu hỏi định hướng giúp người học tập trung

vào những ý tưởng quan trọng và những khái niệm mấu chốt của bài học Theo tài liệu tập huấn về DHDTDA của Intel, bộ câu hỏi định hướng gồm ba loại là câu hỏi khái quát, câu hỏi bài học, câu hỏi nội dung Câu hỏi khái quát là những câu hỏi

“mở”, có phạm vi rộng, giới thiệu khái quát, đầy đủ những ý tưởng xuyên suốt môn học, thậm chí cả khóa học trong một năm Chúng thường là những câu hỏi liên quan đến thực tế, thu hút được sự quan tâm của người học với yêu cầu tư duy bậc cao, buộc học sinh phải suy nghĩ, vận dụng những kinh nghiệm của mình

Câu hỏi bài học cũng là các câu hỏi “mở” nhằm thu hút sự quan tâm, lôi cuốn các em vào việc khám phá những ý tưởng cụ thể đối với từng chủ đề, môn học hoặc bài học Các câu hỏi loại này kích thích học sinh tự kiến giải các sự kiện, dùng

để gợi ý, định hướng cho học sinh tại một số thời điểm trong khi thực hiện dự án Câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học đưa ra lí do căn bản của việc học, giúp học sinh nhận thức được “vì sao” và “như thế nào” nhằm khuyến khích hoạt động tìm hiểu, thảo luận và nghiên cứu

Câu hỏi nội dung là các câu hỏi “đóng”, giúp người học xác định “ai”, “cái gì”, “ở đâu” và “khi nào” Loại câu hỏi này hỗ trợ để trả lời câu hỏi khái quát và câu hỏi bài học bằng cách nhấn mạnh vào việc hiểu các chi tiết trong bài Các câu hỏi này giúp học sinh tập trung vào những thông tin xác thực cần phải tìm hiểu để đáp ứng các mục tiêu về nội dung của bài học

Theo Krajcik và cộng sự (1994), bộ câu hỏi định hướng đạt chất lượng phải khả thi (người học sẽ có thể trả lời); giá trị (nội dung phải liên quan đến những vấn

đề trong cuộc sống thật); phản ánh càng trung thực với thế giới thật càng tốt, có ý nghĩa (thú vị và hấp dẫn đối với người học) và gắn với các mục tiêu nội dung của chương trình học

 Kế hoạch thực hiện dự kiến: giáo viên cần hình dung, dự kiến các tình

huống học tập và các bước thực hiện dự án để tư vấn học sinh lập kế hoạch thực

hiện dự án một cách khả thi, mang lại hiệu quả cao

 Kế hoạch đánh giá và các tiêu chí đánh giá: Giáo viên lập lịch trình đánh

giá để đánh giá việc học của học sinh và tạo điều kiện cho học sinh đánh giá vào những thời điểm khác nhau trong suốt dự án Trước khi tiến hành dự án, giáo viên

có thể thiết kế một số câu hỏi hoặc sử dụng kĩ thuật KWL, 5W1H,… để đánh giá nhu cầu về kiến thức và kĩ năng của học sinh liên quan đến dự án sắp thực hiện và nội dung bài học Trong quá trình thực hiện dự án, giáo viên có thể thiết kế một số công cụ đánh giá nhằm khuyến khích học sinh tự định hướng, đánh giá sự tiến bộ của các em như phiếu quan sát nhóm, phiếu tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng, phiếu đánh giá sản phẩm dự án Sau khi kết thúc dự án, giáo viên tiến hành đánh giá tổng thể quá trình thực hiện dự án của các nhóm qua phần báo cáo sản phẩm và sản phẩm dự án mà các em làm được Kế hoạch đánh giá của giáo viên bao gồm việc đánh giá lấy người học làm trung tâm, đánh giá thường xuyên, đánh giá phản hồi và phải đảm bảo mọi đối tượng học sinh đều được tham gia quá trình đánh giá này Giáo viên có thể sử dụng công nghệ thông tin để việc đánh giá và phản hồi

được liên tục và thuận lợi như Google Drive, facebook, forum…

 Nguồn tài nguyên: Giáo viên xây dựng nguồn tài nguyên liên quan đến dự

án để giới thiệu, hướng dẫn học sinh tham khảo

 Giai đoạn 2: Thực hiện dạy học theo dự án

Dựa trên mục tiêu, ý tưởng và “kịch bản” chung, lịch trình đánh giá đã được thiết kế, giáo viên tiến hành DHDTDA theo các bước sau:

- Bước 1: Lập nhóm dự án Chia học sinh trong lớp ra thành các nhóm dự án

- Bước 2: Tổ chức thảo luận ý tưởng dự án và giúp học sinh nắm vững mục

tiêu dự án Giáo viên đặt câu hỏi khái quát cho học sinh thảo luận để kích thích

hứng thú và tìm hiểu sở thích của các em Từ đó, giáo viên gợi ý cho các em thảo luận về ý tưởng cụ thể của dự án và xây dựng “kịch bản” Hoặc giáo viên có thể giới thiệu một số hướng “kịch bản” để các em lựa chọn và cụ thể hoá Trong trường hợp thích hợp, sáng kiến về việc xác định ý tưởng dự án có thể xuất phát từ phía người học giáo viên sử dụng kĩ thuật KWL hoặc 5W1H để đánh giá kiến thức và nhu cầu của các em về các vấn đề liên quan đến dự án Từ đó, giáo viên tiến hành điều chỉnh mục tiêu dự án phù hợp

- Bước 3: Xây dựng kế hoạch thực hiện dự án Các nhóm thảo luận bằng

cách sử dụng kĩ thuật 5W1H hoặc sơ đồ tư duy để lập kế hoạch thực hiện dự án bao gồm những hoạt động là xác định những công việc cần làm, thời gian cụ thể và phương tiện hỗ trợ, phân công công việc giữa các thành viên trong nhóm, đề ra phương pháp tiến hành phù hợp, hiệu quả giáo viên theo dõi các nhóm dự án thảo luận và tư vấn, góp ý khi cần thiết

- Bước 4: Thực hiện dự án, đánh giá quá trình Học sinh thực hiện dự án

theo kế hoạch đã đề ra bằng cách tiến hành các hoạt động như tìm kiếm thông tin, thu thập dữ liệu, phân tích, giải quyết vấn đề, tạo sản phẩm Có thể nói trong giai đoạn này người học thực hiện các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực tiễn, thực hành, những hoạt động này xen kẽ và tác động qua lại lẫn nhau Kiến thức lí thuyết, các phương án giải quyết vấn đề được thử nghiệm qua thực tiễn Các sản phẩm của dự án

và thông tin mới được tạo ra Trong suốt quá trình thực hiện dự án, học sinh phải không ngừng phản hồi, chia sẻ thông tin, dựa vào các tiêu chí đánh giá do giáo viên đưa ra để tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng nhằm tự điều chỉnh và tự định hướng

Bộ câu hỏi định hướng có vai trò giúp người học định hướng các hoạt động trong giai đoạn này Giáo viên quan sát, tư vấn cho các nhóm và đánh giá sự tiến bộ học sinh Giáo viên có thể dùng trang mạng xã hội để hỗ trợ hoạt động hợp tác cho các nhóm

và theo dõi tiến độ công việc cũng như nhận phản hồi từ phía học sinh Giáo viên cần xem xét tính khả thi của các giải pháp mà nhóm đề ra để tư vấn kịp thời

 Giai đoạn 3: Kết thúc, đánh giá tổng thể dự án

Giáo viên tạo điều kiện và giúp đỡ học sinh tổ chức trình bày sản phẩm dự án trong phạm vi lớp học hoặc trong nhà trường, ngoài xã hội tùy thuộc vào quy mô của dự án Sản phẩm dự án rất đa dạng tùy thuộc vào ý tưởng và “kịch bản” dự án,

có thể là bài thuyết trình, tờ rơi, báo tường, website, vật phẩm cụ thể, phóng sự, video clip… Sản phẩm của dự án cũng có thể là những hoạt động phi vật chất Giáo viên và các học sinh còn lại đóng vai trò là khán giả và là người hưởng thụ dự án, cùng dựa vào các tiêu chí đánh giá sản phẩm để đánh giá phần trình bày và sản phẩm dự án của nhóm bạn Kết thúc phần báo cáo sản phẩm, giáo viên có thể tổ chức rút kinh nghiệm, tổng kết nội dung bài học bằng cách thảo luận, trả lời các câu hỏi định hướng

Hình 1.3 Tiến trình dạy học theo dự án (người dạy)

1.5 Phương pháp đánh giá kết quả trong dạy học dựa theo dự án

1.5.1 Đánh giá việc hình thành DAHT

Cần đánh giá khả năng lựa chọn chủ đề cũng như khả năng xác định mục tiêu, nội dung của DAHT, xác định xem DAHT có phù hợp với nội dung chương trình không, có phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện để thực hiện dự án

không Xác định những công việc cần thực hiện trong DAHT, những sản phẩm chính cần đạt đƣợc sau khi hoàn thành DAHT, dự kiến thời gian thực hiện DAHT, xác định những mốc thời gian quan trọng trong quá trình thực hiện DAHT

1.5.2 Đánh giá việc xây dựng kế hoạch thực hiện DAHT

Cần đánh giá trên các khía cạnh là khả năng dự kiến các công việc cần triển khai trong nhóm có chi tiết, logic và khả thi hay không, khả năng dự kiến các nội dung cần tìm hiểu có cụ thể hay không, phân công công việc cho từng thành viên trong nhóm có phù hợp với năng lực không, dự kiến thời gian hoàn thành từng nội dung công việc, thời gian hoàn thành dự án có hợp lý không, khả năng xác định các sản phẩm cần đạt đƣợc trong mỗi giai đoạn, trong mỗi nội dung công việc, đối với mỗi cá nhân trong nhóm có phù hợp hay không, khả năng dự kiến những khó khăn

có thể gặp phải trong quá trình thực hiện DAHT

1.5.3 Đánh giá việc thực hiện DAHT

Khi đánh giá việc thực hiện DAHT, cần đánh giá quá trình thực hiện DAHT của từng cá nhân và quá trình hoạt động của nhóm học sinh thực hiện DAHT Cần tiến hành đánh giá chất lƣợng của các sản phẩm trong việc thực hiện các công việc

đó, đánh giá tiến độ thực hiện các công việc trong nhóm, đánh giá khả năng, thái độ

và hiệu quả làm việc của từng cá nhân trong việc tự lực cũng nhƣ cộng tác với các thành viên trong nhóm để hoàn thành các công việc đƣợc giao

1.5.4 Đánh giá tổng kết

Đánh giá tổng kết là loại hình đánh giá đƣợc thực hiện vào cuối mỗi giai

đoạn học tập; trong đánh giá tổng kết, song song với việc đánh giá dựa vào kết quả điểm số của các bài kiểm tra, các bài thi hết môn, chúng ta cần đánh giá chất lƣợng,

số lƣợng của các sản phẩm của DAHT nhƣ đã đề ra trong kế hoạch thực hiện DAHT, đánh giá hoạt động hợp tác trong làm việc của các thành viên trong từng nhóm học tập (đánh giá việc tham gia đề xuất ý kiến của các cá nhân trong nhóm học tập, khả năng cộng tác, tính trách nhiệm và mức độ hiệu quả trong các công việc ) và đánh giá năng lực của từng thành viên trong nhóm học tập (đánh giá khả năng lập kế hoạch, khả năng hợp tác, khả năng tổ chức, khả năng giao tiếp )

Đánh giá dự án không chỉ đơn thuần là đánh giá sản phẩm của dự án mà còn phải đánh giá mức độ hiểu, khả năng nhận thức và kĩ năng của học sinh đồng thời theo dõi sự tiến bộ ở các em Giáo viên có thể sử dụng một số công cụ đánh giá trong quá trình DHDTDA như sau:

 Bài kiểm tra viết và kiếm tra nói: Các bài kiểm tra có thể đưa ra được chứng cứ trực tiếp về khả năng tiếp thu kiến thức và hiểu kiến thức của học sinh

 Sổ ghi chép: Sổ ghi chép là những phản ảnh về việc học và những hồi đáp với những gợi ý ở dạng viết Ngoài những phản hồi, các gợi ý giúp thể hiện rõ các

kỹ năng tư duy cụ thể ở những phần quan trọng của dự án

Phỏng vấn và quan sát dựa trên kế hoạch đã chuẩn bị Các cuộc phỏng vấn miệng chính thức, được lên lịch với các thành viên trong nhóm để thăm dò sự hiểu bài của học sinh Thể thức câu hỏi phỏng vấn là yêu cầu học sinh giải thích và đưa

ra lý do về cách hiểu vấn đề Các quan sát cũng được tiến hành tương tự nhưng dùng cho việc đánh giá kỹ năng, tiến trình và sự thể hiện năng lực và cũng có thể được thực hiện bởi học sinh

 Sự thể hiện: Là những bài trình bày, các sản phẩm và các sự kiện mà học sinh thiết kế và thực hiện để thể hiện quá trình học tập của các em

 Kế hoạch dự án: Kế hoạch dự án giúp học sinh tự chủ trong học tập Học sinh xác định mục tiêu, thiết kế chiến lược để đạt mục tiêu, đặt thời gian biểu và xác định các tiêu chí để đánh giá

 Phản hồi qua bạn học: Phản hồi của bạn học giúp cho học sinh tiếp thu được đặc điểm về chất lượng học tập qua đánh giá việc học của bạn học

Quan sát các nhóm làm việc để hỗ trợ đánh giá kỹ năng cộng tác

 Các sản phẩm: Sản phẩm là những gì học sinh sáng tạo ra hoặc xây dựng nên thể hiện việc học tập của các em

1.6 Ưu điểm và hạn chế của dạy học dựa theo dự án

DHDTDA cũng giống như bất kỳ một hình thức tổ chức dạy học nào cũng có những ưu điểm và hạn chế nhất định Vì vậy, giáo viên cần biết khai thác các ưu điểm của từng PPDH, từng hình thức tổ chức dạy học và đồng thời biết khắc phục

những hạn chế của từng PPDH, từng hình thức tổ chức dạy học đó để giúp cho giờ học đạt được hiệu quả cao DHDTDA có những ưu điểm và hạn chế sau:

- Đối với giáo viên: Góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp và sự hợp tác với

đồng nghiệp trong quá trình dạy học; tạo cơ hội xây dựng các mối quan hệ với người học; đưa ra các mô hình triển khai, cho phép hỗ trợ các đối tượng người học

đa dạng bằng việc tạo ra nhiều cơ hội học tập hơn trong dạy học

- Đối với người học: Tăng tính chuyên cần, tính tự lực và thái độ học tập cho

người học Lượng kiến thức thu được tương đương hoặc nhiều hơn so với những

mô hình dạy học khác khi tham gia vào DAHT làm cho người học có trách nhiệm hơn trong học tập so với các hoạt động trong mô hình dạy học truyền thống Người học có cơ hội phát triển những kỹ năng như giải quyết vấn đề, hợp tác, giao tiếp Người học cũng học được các kỹ năng nghiên cứu và các kỹ năng quan sát mà bản thân khó tiếp cận được từ các bài giảng theo phương pháp dạy học truyền thống Người học tham gia vào các DAHT có khả năng lĩnh hội được các kiến thức và phát triển được các kỹ năng cao hơn Họ có thể tự giải quyết vấn đề một cách đầy đủ, sáng tạo và có khả năng giao tiếp một cách hiệu quả với bạn học hoặc giáo viên để truyền tải ý tưởng và kết quả của dự án

- Đối với dạy học: Góp phần gắn lý thuyết với thực hành, tư duy và hành

động, nhà trường và xã hội, giúp việc học tập trong nhà trường giống hơn với việc học tập trong thế giới thật, cùng một nội dung những người học khác nhau sẽ học theo những cách khác nhau

1.6.2 Nhược điểm

- Về nội dung chương trình: Không phải nội dung nào trong chương trình

cũng có thể tổ chức DHDTDA một cách hiệu quả Vì vậy, giáo viên cần phải nghiên

cứu kỹ mục đích, yêu cầu và nội dung chương trình của môn học để lựa chọn, xây dựng các nội dung kiến thức phù hợp để có thể tổ chức DHDTDA đạt hiệu quả

- Về giáo viên: Giáo viên cần nhiều thời gian để chuẩn bị các vấn đề liên

quan đến DAHT khi vận dụng phương pháp DHDTDA Bên cạnh đó, giáo viên đã quen với các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học truyền thống nên ngại không muốn thay đổi trong quá trình dạy học của mình

- Về người học: Người học cần nhiều thời gian để nghiên cứu, tìm hiểu và

hoàn thành DAHT Do người học đã quen với vai trò thụ động của bản thân trong những phương pháp và hình thức tổ chức dạy học truyền thống nên những thói quen

cũ sẽ cản trở họ khi thực hiện các DAHT

1.7 Phân tích nội dung tổ chức dạy học ngoại khóa tìm hiểu tập tục xây dựng

và canh tác của người dân tộc thiểu số cho học sinh trường PTDTNT

1.7.1 Tổ chức hoạt động ngoại khóa môn Toán

Hiện nay, các hoạt động ngoại khóa môn Toán ở bậc THPT ngày càng hiếm Qua tìm hiểu tôi thấy việc tổ chức các buổi ngoại khóa, dẫu khó, nhưng là khả thi Hạn chế lớn nhất là thiếu tài liệu hướng dẫn Thông thường, các buổi ngoại khóa thường tập trung vào kể tiểu sử, những mẩu chuyện xung quanh cuộc đời của các nhà khoa học Với hướng dẫn này, dẫu giáo viên có tốn nhiều công sức tìm hiểu, sưu tầm tài liệu, cũng không hấp dẫn mấy đối với học sinh Sự khác nhau quá xa về mọi mặt giữa các em với các nhân vật vĩ đại này (lịch sử, môi trường sống, những tên gọi ngoại quốc khó nhớ, vv…) là nguyên nhân gây ra sự hờ hững của học sinh đối với các buổi ngoại khóa/ kể chuyện kiểu đó

Học sinh THPT, nhất là con em đồng bào dân tộc thiểu số, thường bị hạn chế

về khả năng tiếp nhận thông tin trừu tượng nhưng lại nắm bắt khá nhanh những hướng dẫn cụ thể, trực quan Giảng dạy theo phương pháp truyền thống lại làm cho các em gặp khó khăn trong việc lĩnh hội tri thức; từ đó dẫn đến hiện tượng ngại- chán- bỏ học Khả năng nắm bắt nhanh kiến thức thông qua thực tế của lứa tuổi học sinh THPT, kể cả con em đồng bào dân tộc ít người, ở một khía cạnh nào đó là

thuận lợi trong việc áp dụng một số PPDH tiên tiến hiện nay trên thế giới, trong đó

1.7.2 Yêu cầu với tăng cường nội dung thực tiễn (Ý nghĩa thực tiễn của chủ đề)

Luận văn đưa ra phương án tổ chức dạy học dựa theo dự án và phương pháp đánh giá cho việc DHDTDA tìm hiểu một số tập tục về xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số Học tập dự án chuyển giảng dạy từ "giáo viên nói" thành

"học sinh làm" Người học trở thành người giải quyết vấn đề, ra quyết định chứ không phải là người nghe thụ động Học sinh hợp tác theo nhóm, tổ chức hoạt động, tiến hành nghiên cứu, giải quyết vấn đề, tổng hợp thông tin, tổ chức thời gian và phản ánh về việc học của mình Qua đó khẳng định tính khả thi và hiệu quả trong việc phát triển nhận thức, kĩ năng học tập và kĩ năng nghề nghiệp cho học sinh THPT đáp ứng được yêu cầu của thời đại mới đồng thời giáo dục ý thức giữ gìn, phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc mình

1.7.3 Khảo sát hiểu biết của GV về dạy học dựa theo dự án

Mục tiêu khảo sát: Khảo sát hiểu biết của giáo viên về dạy học dựa theo dự

Kết quả thu được như sau:

Bảng 1.1 Kết quả điều tra về việc sử dụng các phương pháp, các hình thức

dạy học vào dạy học môn Toán

Tương đối thường xuyên

Thỉnh thoảng

Ít khi

sử dụng

Không

sử dụng

sử dụng nhiều trong quá trình dạy học, đặc biệt là DHDTDA được sử dụng rất ít và gần như là không được sử dụng trong dạy học môn Toán Nguyên nhân các giáo viên không áp dụng phương pháp dạy học tích cực nói chung và DHDTDA nói riêng là rất nhiều tuy nhiên nếu các PPDH, đặc biệt là các phương pháp phải thực hiện trong một khoảng thời gian, được thiết kế một cách cẩn thận và có một qui trình rõ ràng để giáo viên và học sinh thực hiện thì vẫn khả thi

1.8 Điều kiện thực hiện dạy học dựa theo dự án

Để thực hiện được DHDTDA cần phải có một số điều kiện sau:

1.8.1 Nội dung học tập

- Đặc điểm chủ đề nội dung bài học: gắn liền với thực tiễn và mang tính thời

sự, cập nhật

- Mục tiêu cơ bản nhất của bài học: tập trung rèn luyện và phát triển kĩ năng thực hành cho người học thông qua hoạt động của chính họ

1.8.2 Đối tượng người học và người dạy

- Người học: Được trang bị đầy đủ kiến thức (về môn học, liên môn và về kiểu DHDTDA), ham học hỏi và có một số kĩ năng cơ bản về CNTT

- Người dạy: Có trình độ chuyên môn và nghiệp vụ, phong cách làm việc chuyên nghiệp và có khả năng quản lí học sinh Khả năng tư duy linh hoạt và cần có bản lĩnh nghề nghiệp

1.8.3 Phương tiện DH

Có đầy đủ các phương tiện DH cơ bản và có sự hỗ trợ của các phương tiện

DH hiện đại

1.8.4 Một số điều kiện khác

- DHDTDA đòi hỏi nhiều thời gian và tài chính phù hợp

- Sự đồng thuận của cấp quản lí trường học, các Ban ngành địa phương

1.9 Kết luận chương 1

Chương 1 của luận văn, tác giả đã trình bày được những nội dung sau:

- Nghiên cứu tìm hiểu làm sáng tỏ cơ sở lí luận của DHDTDA

- Xác định được thực trạng việc sử dụng các PPDH và tổ chức DHDTDA môn Toán, đặc biệt là dạy học ngoại khóa môn Toán cho học sinh tại các trường PTDTNT THPT thuộc tỉnh Điện Biên

- Việc nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn ở chương này là căn cứ quan trọng để tác giả đề xuất các định hướng và quy trình tổ chức DHDTDA giải thích quan niệm về xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số cho học sinh trường

PTDTNT thuộc tỉnh Điện Biên

CHƯƠNG 2 DẠY HỌC MỘT SỐ DỰ ÁN “SỬ DỤNG KIẾN THỨC TOÁN HỌC GIẢI THÍCH MỘT SỐ TẬP TỤC VỀ XÂY DỰNG VÀ CANH TÁC CỦA NGƯỜI DÂN TỘC THIỂU SỐ” CHO HỌC SINH TRƯỜNG PTDTNT

THPT HUYỆN MƯỜNG ẢNG

Trong chương này, chúng tôi tập trung nghiên cứu một số dự án học tập cho học sinh tìm hiểu một số tập tục về xây dựng và canh tác của người dân tộc thiểu số thông qua các hoạt động ngoại khóa, trên kết quả nghiên cứu rút ra những kết luận liên quan đến toán học Định hướng chung của các dự án dạy học này là:

- Học sinh biết vận dụng kiến thức toán học để giải thích một số tập tục về xây dựng và canh tác của người dân tốc thiểu số Từ đó phát triển năng lực toán học, đặc biệt là năng lực vận dụng toán học vào thực tiễn

- Học sinh biết hợp tác để giải quyết vấn đề, hoàn thành dự án học tập

- Học sinh tích cực tìm tòi, khám phá tập tục của người dân tộc Từ đó thêm yêu quê hương, đất nước, có ý thức giữ gìn truyền thống

2.1 Dự án tìm hiểu tập tục xây dựng nhà sàn của người dân tộc Thái

2.1.1 Tập tục về xây dựng nhà sàn của người dân tộc Thái

Dân tộc Thái ở Việt Nam khởi nguồn tập trung ở khu vực Mường Lò (Yên Bái), từ đó phát triển sang các tỉnh Tây Bắc như Điện Biên, Lai Châu hay vào đến tận miền trung như Thanh Hóa, Nghệ An Dân tộc Thái là nhóm dân tộc thiểu số còn lưu giữ đậm bản sắc văn hóa của dân tộc cả về phong tục, ăn mặc, ẩm thực, trang phục và đặc biệt là kiến trúc nhà, với ngôi nhà sàn có vẻ đẹp về tỷ lệ, hài hòa với thiên nhiên, thích ứng với khí hậu, cấu trúc gỗ đặc sắc và là nơi gìn giữ tinh thần truyền thống của người Thái Người Thái có 2 nhóm tộc chính là Thái Đen (Táy Đăm) và Thái Trắng (Táy Khao)

Nhà ở truyền thống là dạng nhà sàn, kết cấu gỗ, mái dốc lợp tranh, nhà có

5-7 gian, sàn cao khoảng 1,3-2,4m Nhà có 2 cầu thang, một cho đàn ông (5-7 bậc), một cho phụ nữ ( 9 bậc) Nhà có các chi tiết đặc trưng, tinh tế như Khau-cút, hoa văn lan can, cửa số Nhà sàn người Thái Đen có mái đầu hồi khum khum tạo dáng cho cả tòa nhà như hình con rùa, nhà người Thái Trắng mái đầu hồi phẳng Cũng giống

như những ngôi nhà truyền thống khác của người Kinh, người Mường, ngôi nhà truyền thống của người Thái gần đây đang có những biến đổi rõ rệt, sự biến đổi mang tính quy luật của cuộc sống mới, của môi trường thiên nhiên Tuy nhiên bên cạnh sự biến đổi có tính kế thừa và thích ứng hợp lý, có rất nhiều vấn đề đang đặt ra bởi những xu hướng biến đổi tiêu cực đã rất rõ rệt và là nguy cơ làm mai một các giá trị di sản truyền thống quý giá

Việc xây dựng và tổ chức dạy học dựa theo dự án tìm hiểu tập tục xây dựng nhà sàn của người dân tộc Thái nhằm phát tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong học tập bộ môn Toán đồng thời giúp học sinh hứng thú tìm hiểu, giữ gìn, phát huy truyền thống văn hóa của người dân tộc thiểu số

2.1.2 Thiết kế dự án tìm hiểu tập tục xây dựng nhà sàn của người dân tộc Thái

+ Kĩ năng sử dụng dụng cụ, đo đạc, tính toán Kỹ năng làm việc nhóm, quan

hệ với người khác; ứng dụng công nghệ thông tin; viết và trình bày báo cáo

- Về thái độ: Rèn luyện tính kiên nhẫn; trung thực; tỉ mỉ; hợp tác và tích cực

2.1.2.2 Ý tưởng và “kịch bản” dự án

Học sinh tìm thông tin tập tục về xây dựng nhà sàn của dân tộc Thái thông qua các biện pháp như: tra cứu tài liệu, phỏng vấn trực tiếp, đo đạc, tính toán

2.1.2.3 Câu hỏi định hướng

Câu hỏi 1: Tìm các câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ của người dân tộc Thái liên quan đến nhà sàn?

Câu hỏi 2: Chỉ ra những đặc trưng riêng biệt kiến trúc nhà sàn của người dân tộc Thái?

Câu hỏi 3: Số bậc của cầu thang, chiều dài của cầu thang là bao nhiêu? Khoảng cách của từng bậc thang là bao nhiêu?

Câu hỏi 4: Giải thích bằng Toán học kết quả đo đạc?

Câu hỏi 5: Chiều dài và chiều rộng sàn nhà là bao nhiêu? Số gian nhà, chiểu rộng của mỗi gian nhà là bao nhiêu?

Câu hỏi 6: Tính toán diện tích sàn nhà? Diện tích từng gian nhà?

Câu hỏi 7: Một gia đình dự định xây dựng nhà sàn 5 gian với chiều dài 8m và chiều rộng 5m, chiều cao từ sàn nhà đến mặt đất 2m Chiều dài cầu thang bên trái 2,7m và chiều dài cầu thang bên trái là 2,1m Gia đình dự định làm nhà sàn hoàn toàn bằng gỗ với bề dày của từng tấm là 5cm

a Tính diện tích mỗi gian nhà? Tính thể tích (m3) gỗ cần có để làm sàn nhà?

b Biết mỗi bậc thang có chiều dài 0,7m và chiều rộng 0,3m Tính thể tích (m3) gỗ cần có để làm cầu thang?

2.1.2.4 Kế hoạch thực hiện dự kiến

Hướng dẫn, tư vấn học sinh lập kế hoạch thực hiện dự án một cách khả thi, mang lại hiệu quả cao

2.1.2.5 Nguồn tài nguyên

tieu-bieu-toc-nguoi.html

http://langvietonline.vn/54-Dan-Toc/140516/Nha-san-Thai -gia-tri-van-hoa-Tục ngữ dân tộc Thái tập I+II, Ty thông tin văn hóa tỉnh Lai Châu - 1977

toc-nguoi

http://danvan.vn/Home/Print/3612/Nha-san-Thai-gia-tri-van-hoa-tieu-bieu-http://www.tuyengiao.vn/Home/vanhoavannghe/nghiencuutraodoivanhoa/86112/Luu-giu-ve-dep-truyen-thong-cua-nha-san-dan-toc-Thai-Tay-Bac

2.2 Dự án tìm hiểu tập tục canh tác ruộng bậc thang của người dân tộc H’mông

2.2.1 Tập tục về canh tác ruộng bậc thang của người dân tộc H’mông

Người H’mông là một trong bảy dân tộc thiểu số tương đối đông ở miền Bắc nước ta, có trên 778 vạn người, sống ở vùng cao thuộc các tỉnh Hà Giang, Tuyên Quang, Lai Châu, Sơn La, Cao Bằng, Lạng Sơn Những khu vực tập trung đông

người Mông ở miền Bắc nước ta là: Cao nguyên Đồng Văn, Hoàng Su Phì- Bắc Hà- Mường Khương, Mù Cang Chải- Trạm Tầu- Bắc Yên, Sập- Phong Thổ- Sìn Hồ- Tủa Chùa, Điện Biên và các khu vực tiếp giáp của các huyện Thuận Châu và Tuần Giáo Các vùng cư trú của người Mông thường là những sườn núi có độ cao trung bình từ 800m đến 1500m-1700m trên mặt biển, địa hình hiểm trở, vách đá dựng đứng trên những thung lũng dạng hẻm vực Ở Tây Bắc địa hình cao hơn và sự chia cắt theo chiều đứng mạnh hơn so với Đông Bắc

Kĩ thuật canh tác là một bộ phận của phương thức sản xuất, phản ánh trình độ phát triển kinh tế xã hội của chủ thể kĩ thuật canh tác đó Với không gian cư trú khác nhau, mỗi tộc người có những đặc trưng về kĩ thuật canh tác Phân bố chủ yếu

ở vùng núi cao hiểm trở điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, để thích nghi, người H’mông có nhiều cách canh tác đặc trưng – kĩ thuật canh tác H’mông Đặc biệt được thể quá trình khai khẩn và canh tác ruộng nước (ruộng bậc thang):

2.2.1.1 Quá trình khai khẩn

- Lựa chọn vùng đất:

Mảnh đất được chọn để làm ruộng nước (ruộng bậc thang) thường là những mảnh nằm dưới chân đồi, giữa hai sườn đồi Vùng đất này phải có độ dốc không cao lắm ( tối đa 500); đặc biệt phải có nguồn nước tự nhiên do suối và mạch nước mang lại Đất bằng phẳng, ít cây to, cây cỏ mọc tươi tốt rậm rạp, ít sỏi đá, có màu đen và có độ ánh, độ bóng

- Xác lập quyền khai khẩn:

Sau khi đã chọn được mảnh đất vừa ý, đồng bào làm các dấu hiệu có tính thông tin để xác lập quyền sử dụng đất của mình Người H’mông thường xác lập bằng cách chồng các cột đá lên cao khoảng 1m

- Công việc khai khẩn

Thời gian tiến hành vào mùa xuân từ rằm tháng Giêng để có thể đưa vào sử dụng ngay trong tháng 4- 5, kịp tính thời vụ Khi một gia đình khai khẩn thì nhiều gia đình khác sẽ đến giúp - đây là hình thức khai khẩn đổi công Công việc khai khẩn trên thửa ruộng đã được xác lập gồm các bước sau: