Nghiên cứu phân lập các hợp chất Alkaloid từ cây Hoàng Liên Ô Rô (Mahonia Nepalensis)

Đặc điểm chung của ph•ơng pháp sắc kíSắckílàph•ơngpháptáchcácchấtdựavàosựkhácnhauvềbảnchấthấpphụvàsựphânbốkhácnhaucủa chúng giữa hai pha động và pha tĩnh... áilựckhácnhauvớiphađộngvàphat

TruờngđạihọcsưphạmHàNội2 Khóaluậntốtnghiệp

MỞĐẦU

ViệtNamnằmtrongkhuvựcnhiệtđới,cókhíhậunóng,ẩm.Độẩmcaokhoảngtrên80%,l ượngmưal ớn,nhữngđiềukiệnn h ưvậyrấtthíchh ợpchot h ựcvậtpháttriển.DovậyhệthựcvậtViệtNamvôcùngphongphú,đadạngvớikhoảng12000loài,trongđócótới4000loàiđượcnhândântadùnglàmthảod ược.Hệthựcvậtphongphútrênlàmộttiềnđềchosựpháttriểnngànhhoáhọcc á c hợpchấtthiênnhiờnởnướcta

Từngànxưachaôngtađãsửdụngnhiềuphươngthuốcdângiantừcâycỏđểchữabệnh,bồibổcơthể,haytạomùithơm…

nhưláTíatôgiảicảm,Thìl à , XảtạomùithơmvàNhânsâmtăngcườngsứcđềkháng.Cácphươngthuốcyhọccổtruyềnđãthểhiệnnhữngmặtmạnhtrongđiềutrịbệnhlàítđộctínhvàt á c dụngphụ.Dođóngàynayconngườingàycàngquantâmđếncáchợpchấtc ó hoạttínhsinhhọctrongthựcvậtvàđộngvật.Vềlâudài,đốivớisựpháttriểnc á c d ượcphẩmmới,c á c hợpchấtc ó hoạttínhsinhhọcđóngv a i tròrấtquantrọng,nólàchấtkhởiđầuchoviệctổnghợpnêncácloạithuốcmớicótácdụngtốthơn

Việcsửdụngcácphươngpháphoálýđểnghiêncứu,khảosátvềthànhphầnhoáhọccủacáchợpchấtthiênnhiêntáchchiếttừloàicâythuốccógiátrịc a o củaViệtNamngàycàngtrởnênđặcbiệtquantrọng.Nósẽgiúpchoviệcx á c địnhchínhxáccấutrúchoáhọccủacáchợpchấtvàtạocơsởkhoahọcchoviệcsửdụngchúngmộtcáchhợplívàcóhiệuquảcótầmquantrọngđặcbiệt.Theohướngnghiêncứutrên,Luậnvănnàytậptrungkhảosátthànhphầnhoáhọcvàcấutrúccủamộtsốalkaloidtáchchiếttừcâyhoàngliênôrô,mộtcâythuốccógiátrị,đượcsửdụnglàmthuốcchữabệnhtrongdângian

1 Sửdụngcácphươngphápchiếtvàsắckýđểphânlậpđượccácalkaloidsạchtừcâyhoàngliênôrô

2 Sửdụngcácphươngphápphổkếthợpđểxácđịnhcấutrúchoáhọccủac ác hợpchấtđãphânlậpđược

1.1.VàinétchungvềchihoàngliênMahonia[3], [6],[7],[10]

1.1.1.Vềthực vật

Hoàngliêncónhiềuloạikhácnhautuỳthuộcvàotừngvùngđịalýkhácnhau.Dotínhchấtcủakhíhậu,đấtđaivàđặcbiệtlàchủngloạikhácnhau.Sauđ â y làmộtsốphânloạichủyếuđãđượcbiếtđếncủaloạicâynày

1.1.1.1.Mahoniabealei(Fort.)Carr

Làcâybụicaotầm2-3m.Thânvà dễcómàuvàng,láképlôngchim,mọcsoledài15đến-35cm,có7-

15láchétkhôngcuốnghìnhbầudụchoặchìnhtrứnglệchdài3-9cm,rộng2,5-4,5cmdàyvàcứng,láchéttậncùngtohơnvàc ó cuống,gốctrònhoặchơihìnhtim,đầunhọnsắc,mépkhíarăngnôngnhủgais ắ c nhọn,gânchính3vàgânphụkếtthànhmạngnổirõ

Cụmhoamọcthànhbôngngắnhơnláởngọn;lábắcnhỏ;hoanhiềumàuvàng;láđàichínsếpthànhbavòng;cánhhoasáunhỏhơnláđàitrong;nhịsáu,baophấndàihơnchỉnhị

;bầuhìnhtrụ

Quảthịtchứa1hạt

Mùahoa:Tháng10-11;mùaquả:tháng12-2

MahoniaBealei

Cụmhoamọcđứngởngọnthànhbông ngắnhơnlá;lábắcthuôn;hoamàuvàngnhạt;láđàisếp9thành3vòng;cánhhoa6nhỏhơnláđàitrong,đầucánhhơilõm;nhịsáu,baophấndàibằnghoặcdàihơnchỉnhị,bầuhìnhtrụ.

6-10cm,rộng2-4,5cm,gốctrònhoặchơihìnhtim,đầunhọnnhưgai,mépkhíarăngtosắcnhọn,gânchính3vàgânphụthànhmạngrõ.

Cụmhoamọcởngọnthànhbôngphânnhánhcókhidàihơnlá;l á khắchìnhbầudụchoanhiềumàuvàngnhạt;láđài9sếpthành3vòng;cánhhoa6cótuyếnở gốc,nhị6 đốidiệnvớicánhh oa ,baophấndàibằngnửachỉnhị;bầuhìnhtrụ.

Quảthịthìnhcầu,khichínmàuxanhlơ,đầuquảcónúmnhọn;hạtmàunâuđen.Mùahoa:tháng2-4;mùaquả:tháng5-6

Mahonianepalensis

1.1.2.Phânbốvàsinh thái

ChiMahoniaNuttgồmcácđạidiệnlàcâybụihaygỗnhỏ,phânbốởvùngô nđớiấm

hoặccậnnhiệtđớichâuÁ,baogồmTrungQuốc,NêPan,ẤnĐộvàmộtsốnướckhácởvùngtrungÁ.ỞViệtNamcó 3loài(Nguyễntập,1996)

- Mahonia bealei(Fort.)Carr:ỞQuảnBạ(HàGiang).

- Mahonia.japonica(Thumb.)DC:ỞQuảnBạ,ĐồngVăn(HàGiang):SìnHồ(LaiChâu

);HàQuảng(CaoBằng);Sa Pa(LàoCai)

- Mahonia.nepalensisDC:ỞLạcDương(LâmĐồng)vàLaiChâu.

Nóichungcảbaloàiđềulànhữngcâyưaẩm,ưasángvàcóthểchịubóng,thườngmọcdướitánrừngkínthườngxanhhaytrongcáctrảngcâybụitrênnúiđ á vôivớiđộcao1400-

1700m.Câysinhtrưởngtốttrongđiềukiệnkhíhậuẩmmátquanhnăm,nhiệtđộtrungbình15-160C,lượngmưa1800-2800mm/

năm.Độẩ m khôngkhítrên8 0 % Ở nhữngvùngc ó hoàngliênô r ô quanhnămc ó sươngmù

Câyrahoaquảnhiềuhàngnăm;quansátloàiMahonia.japonica(thumb)DCở quả

nb ạ (HàGiangchothấy,khirừngbịmởtán(dokhaithácg ỗ )vànhữngcâymọctrongquầnhệcâybụi,bờnươngdẫydodượcchiếusángnhiềunênlượnghoaquảtrênmỗicâynhiềugấp2-

3lầnnhữngcâymọcdướitánrừngb ị 150quảtrêncây)nhưngsốcâyconmọctựnhiêntừhạtrấtít.Câycókhảnăngtáisinhcâytrồisaukhibịchặt

chebóng.Mặcdùcólượnghoaquảnhiều(100-1.1.3.Tácdụngdượclý

Mặcdùtronghoàngliênô rôcób e r b e r i n ,palmatinvàmộts ố alcaloidkhác,nhưngnhữngnghiêncứutácdụngkhángkhuẩnởẤnĐộđãkhôngthấycót á c dụng,cũngchưathấycótácdụngkhángnấm,khángvirus.Thửđộctínhcấpc ao khôchiếtcồnhoàngliênôrôđãxácđịnhđượcLD50=175mg/kgkhitiêmphúcmạcchochuộtcốngtrắng

Trongdângiancâyhoàngliênôrôđượcdùngđểchữarấtnhiềubệnh,dođ ặ c tínhmát,đắngcủanó.Nócótácdụngthanhnhiệtởphế,vị,gan,thận.Quảlợitiểu

vàlàmdịukíchthích.Cảcâyhoàngliênôrôchữakiếtlỵ,tiêuchảyviêmruột,ănkhôngtiêu,đaumắtđỏviêmda dịứng,mẩnngứamụnnhọt

Dướiđâylàmộtsốbàithuốctrongdângiancódùngcâyhoàngliênôrô:

*Chữaviêmgancấptính:Dùngthânhoặcrễhoàngliênôrô25g,rễhoàngliêng a i 15g,nhântrần15g.Sắcuống:Trườnghợphoàngđảndùngđinhlịchtử4g,longđởmthảo4g,sơnchitử6g,nhântrần6g,hoàngcầm6g.Sắcuống.

*Thườngdùngchữaholao,sốtcơn,khạcramáu,lưnggốiyếumỏi,chóngmặtùt a i , mấtngủ.Dùnglákhôhayquả8-

12gsắcuốnghayphốihợpvớicácvịthuốckhác.Chữaviêmruột,ỉachảy,viêmdadịứng,viêmganvàngda,mắtđausưngđ ỏ ,dùngrễhaycâykhô10-

20gsắcuống,dùngriênghayphốihợpvớicácvịthuốckhác.ỞẤnĐộ,ngườitadùngquảtrịkiếtlỵ.Nhândânthườngdùngchữalỵ,ănuốngkhôngtiêu,vàngda,đaumắt

*Chữasaynắng:Nếukèmtheonônmửa,tiêuchảy,timhồihộpkhátnướcdùnghươngnhutía10g,cátcăn10g,diếpcá10g,câyban10g,hoàngliênôrô10g,thạchxươngbồ6g,mộchương3g

*Chữalaophổi,horamáuhoặckhạcrađờmlẫnmáu:Mỏquạ40g,DâyRungr ú c 30g,BáchbộvàHoàngliênô rô,mỗivị20gsắcuống

*Chữakiếtlỵ,tiêuchảy,viêmruộtănkhôngtiêu:Rễ,thânhoặctoàncâyhoàngliênôrô15g,rễcốtkhícủ15g,tháinhỏsắcuốnglàm2lầntrongngày.Cóthểdùngdạngbộttrongnhiềungày

*Chữađaumắtđỏ,viêmganvàngda:Rễhoặcthânhoàngliênôrô20g,hạkhôthảo10g,sắcuống

*Chữaviêmdadịứng,mẩnngứa,mụnnhọt:Rễhoặcláhoàngliênôrô15g,lákhổsâm20g,nấunướcđặcđể rửa

1.1.4.Thành phầnhoáhọc

CácloàiM.Bealei,M.japonicachứacácAlkaloidnhómbenzylisoquinoleingồ

mb e r b e r i n ,berbamin,oxyacanthin,isotetrandrin,palmatinv à jatrorrhizin.LoàiM.nepalensisngoàicácAlkaloidtrêntrongdễcủachúngcòn

LoàiM japonicac ó isotetrandrin1,566%,palmatin0,3 5 % vàjatrorrhizin0,0

87%.Ngoàiracòncómagnoflorinvàcolumbamin(TheoTrungdượctừhảiI,262).Trongcácloạihạthoàngliênôrôcóberberinvàjatrorrhizin

Mộtsốhợpchấtđãphânlậptừcâyhoàngliênôrô[11]

Berberin

1.2.CáchợpchấtAnkaloid.[1],[2], [4],[5]

1.2.1.Kháiniệmvàđịnhnghĩa

Alkaloidđãđượcbiếtđếntừrấtlâu,nócóýnhưlàAlkali.DượcsỹW.MeissnerđãđưarathuậtngữAlkaloidnăm1819:Alkaloidlànhữnghợpchấtb a z ơ cóchưanitơcónguồngốctừthựcvật,chúngcócấutrúcphântửphứctạpv à chúngcóhoạttínhdượclý.CòntheoLandenbergAlkaloidđượcxemnhưlànhữnghợpchấttựnhiêntừthựcvậtmàcóđặctínhbazơvàchứađựngítnhấtmộtnguyêntửNtrongnhữngdịvòngtrongphântửvàcóhoạttínhsinhhọc.

Theonhữngmiêut ảđặctrưngthìAlkaloidl ànhữnghợpchấtcónguồngốcthựcvậtchứaNcóhoạttínhquanghọcrấtcaov àchứanhữngnguyêntửnằm ởcác

Nhữnghợpchấtmạchthẳngxuấthiệntrongtựnhiêncóhoạttínhsinhlýhọcnhưngkhôngđượcphânloạil à Alkaloidnhưlà:Chlonine,aminoacid,phenylethylamine.

- Piperine:Khôngcótínhbazohayhoạttínhsinhlýhọ

cnhưngnólàAlkaloid

- Nhữnghợpchấtthoảmãnnhữngđiềukiệnnêutrênnhưlàhoạttínhsinhlý,cód ị vòngNnhưngkhôngđượccoilàAlkaloidvídụ:Thiamine,caffeine,purine,theobromine,xanthenes

NhưvậyđểđịnhnghĩaAlkaloidthậtchínhxáclàmộtviệcrấtkhóthựchiện.NgườitachỉcóthểnóitổngquátvềAlaloidnhưsau:

AlkaloidlànhữnghợpchấthữucơchứaNitơcóảnhhưởngdượclýlêncơthểconngườiv àđộngvật.

1.2.2.Trạngtháithiênnhiên

Alkaloidcótrongrấtnhiềusinhvậtbaogồmvikhuẩn,thựcvậtvàđộngvậ t Trongđộngvậtn h ư loàicóvỏnhưtrai,sò , tôm,cua…

Trongthựcvậtcónhiềuởkhoaitây,càchua,chè,cafe…

Chúngthườngcómặtdướidạngnhữngmuốic ủ a acidhữuc ơ nhưlàacidacetic,oxalicacid,malic,lactic,tartaric,

ể tổnghợphoáh ọ c cácc ấ u trúcphúctạpvídụ:Morphine,papaverine,narcotin

- Dựatrênnhữngloài thựcvậthayđộngvậtmàchúngđượcphântáchra

- Cáchthôngthườngnhấtalkaloidđượcphânloạilàdựatrênnhữngtiềnphântửthôngthườngcủac h ú n g ,đượcdựatrênconđườngsinhhọcđ ể xâydựnglênphântử.Cònkhikhôngbiếtnhiềuvềsinhtổnghợpcủanhữngalkaloidchúngđượcgộpthànhnhómdướinhữngtêncủahợpchấtđãbiết.Thôngthườnglấytênmộtaminequantrọngsinhhọcnổibậttrongquátrìnhtổnghợp.Sựphânloại

nàycòngọilàphânloạihoáhọc,nóđượcchấpnhậnrộngrãivàphụthuộcvàoc ấ u trúcvòngcơbản.Theosựphânloạinàynóđượcchiathànhhainhómchính:

A Alkaloidkhôngchứanhândịvòng.

Trongnhómnàyalkaloidkhôngchứabấtkỳmộtnhândịvòngnàotrongc ấ u trúcvídụ:

Hordinine,ephedrine… Chúngcònđượcgọilàcácalkaloidphenylalkylamine.Nhữngalkaloidn à y c ó nguyêntửnitơở mạchthẳng.Chúngđượctạothànhthuốcviêndochúngcókhảnăngkíchthíchthầnkinhvàlàmtăngápsuấtmáu

3 NhómTropanne:Nhữngalkaloidnàychứavòngtropannetrongphânt ử thườngxuất

hiệntrongnhữngloạithựcv ậ t họErythroxylaceae(gồmc ả c â y c o c a ) vàSolanaceae(gồmmandrake,henbane,deadlynightshade,datura,khoaitây,càchua).Gồmmộtsốalkaloidsau:atropine,cocaine,ecgonine,scopolamine, catuabine

papaverine,narcotine,sanguinarine, narceine, hydrastine, berberine

Vàmộtsốalkaloidkhác:emetine,berbamine,oxyacanthine

Isoquinoline

6 NhómPhenethylamine:Gồmnhữngalkaloidmàtrongcấutrúcphânt ử cóchứadịvòn

gcủaphântửPhenethylamine.

Dẫnxuấtcủa Tryptamine

1.3.1 Đặc điểm chung của ph•ơng pháp sắc kí

Sắckílàph•ơngpháptáchcácchấtdựavàosựkhácnhauvềbảnchấthấpphụvàsựphânbốkhácnhaucủa chúng giữa hai pha động

và pha tĩnh

áilựckhácnhauvớiphađộngvàphatĩnh.Trongquátrìnhphađộngchuyểnđộngdọctheohệsắckíhếtlớpphatĩnhnàyđếnlớpphatĩnhkh

ác,sẽlặpđilặplạiquátrìnhhấpphụvàphảnhấpphụ.Kếtquảlàcácchấtcóáilựclớnvớiphatĩnhsẽchuyểnđộngchậmhơnquahệthốngs

ắckísovớicácchấtt•ơngtácyếuhơnvớiphanày.Nhờđặcđiểmnàymàng•ờitacóthểtáchcácchất qua quá trình sắc kí

1.3.2 Cơ sở của ph•ơng pháp sắc kí

Ph•ơngphápsắckídựavàosựphânbốkhácnhaucủacácchấtgiữahaiphađộngvàphatĩnh.Ở điềukiệnnhiệtđộkhôngđổi,địnhluậtmôtảsựphụthuộccủal•ợngchấtbịhấpphụlênphatĩnhvớinồngđộcủadungdịch(hoặcvớichấtkhílàápsuấtriêngphần)gọilàđịnhluậthấpphụđơnphântửđẳngnhiệtLangmuir:

n=n∞bC/(1+bC)n- l•ợngchấtbịhấpphụlênphatĩnhlúcđạtcân bằng

n∞-l•ợngcựcđạicủachấtcóthểbịhấpphụlênmột chất hấp phụ nào đó

b-hằng số.

C-nồng độ của chất bị hấp phụ

1.3.3 Phân loại các ph•ơng pháp sắc kí

Trongph•ơngphápsắckíphađộnglàcácl•uthể(cácchấtởtrạngtháikhíhaylỏng),cònphatĩnhcóthểlàcácchấtở trạngtháilỏnghoặcrắn.Dựavàotrạngtháitậphợpcủaphađộng,ng•ờitachiasắckíthànhhainhómlớn:Sắckíkhívàsắckílỏng.Dựavàocáchtiếnhànhsắcký,ng•ờitachiarathànhcácph•ơng phápsắc ký chủyếu sau

1.3.3.1 Sắc kí cột

Đâylàph•ơngphápsắckíphổbiếnnhất,chấthấpphụlàphatĩnhgồmcácloạisilicagel(cókíchth•ớchạtkhácnhau)phath•ờngvàphađ ả o YMC,ODS,Dianion…Chấthấpphụđ-

ợcnhồivàocột(cộtcóthểbằngthuỷtinhhoặckimloại,phổbiếnnhấtlàcộtthuỷtinh).Độmịncủachấthấpphụhếtsứcquantrọng,nóphảnánhsốđĩalýthuyếthaykhảnăngtáchcủachấthấpphụ.Độhạtcủachấthấpphụcàngnhỏthìsốđĩalýthuyếtcànglớn,khảnăngtáchcàngcao,vàng•ợclại.Tuynhiênnếuchấthấpphụcókíchth•ớchạtcàngnhỏthìtốcđộchảycànggiảm.Trongmộtsốtr•ờnghợpnếulựctrọngtr•ờngkhôngđủlớnthìgâyrahiệnt•ợngtắccột(dungmôikhôngchảyđ•ợc),khi

đóng•ờitaphảisửdụngápsuất,vớiápsuấttrungbình (MPC), ápsuất cao (HPLC).

Trongsắckícột,tỷlệđ•ờngkínhcột(D)sovớichiềucaocột(L)rấtquantrọng,nóthểhiệnkhảnăngtáchcủacột.TỷlệL/

Dphụthuộcvàoyêucầutách,tứclàphụthuộcvàohỗnhợpchấtcụthể.Trongsắckí,tỷlệgiữaquãngđ•ờngđicủachấtcầntáchsovớiquãngđ•ờngđicủadungmôigọilàR f,vớimỗimộtchấtsẽcóm ộ t Rfkhácnhau.NhờvàosựkhácnhauvềRfnàymàtacóthểtáchtừngchấtrakhỏihỗnhợp.Tỉlệchấtsovớitỉlệchấthấpphụcũngrấtquantrọngvàtuỳthuộcvàoyêucầutách.Nếutáchthôthìtỉlệnàythấp(từ1/5–

1/10),cònnếutáchtinhthìtỉlệnàycaohơnvàtuỳvàohệsốtách(tứcphụthuộcvàosựkhácnhauR fcủacácchất),màhệsốnàytrongkhoả

ng 1/20-1/30

Trongsắckícột,việcđ•achấtlêncộthếtsứcquantrọng.Tuỳthuộcvàol•ợngchấtvàdạngchấtmàng•ờitacóthểđ•achấtlêncộtbằngcácph•ơngphápkhácnhau.Nếul•ợngchấtnhiềuvàchạythô,thìphổbiếnlàtẩmchấtvàosilicagelrồilàmkhô,tơihoàntoàn,đ•alêncột.Nếutáchtinh,thìđ•atrựctiếpchấtlêncộtbằngcáchhoàtanchấtbằngdungmôichạycột với l•ợng tối thiểu

Có hai cách đ•a chất hấp phụ lên cột:

- Cách1:Nhồicộtkhô.Theocáchnày,chấthấpphụ

đ•ợcđ•atrựctiếpvàocộtkhicònkhô,sauđódùngquemềmđểgõnhẹlênthànhcộtđểchấthấpphụsắpxếpchặttrongcột.Sauđódùngdungmôichạycộtđểchạy cột đến khi cột trong suốt

- Cách2:Nhồicột•ớt,tứclàchấthấpphụđ•ợchoàtantrongdungmôichạycộttr•ớcvớil•ợngdungmôitốithiểu.Sauđóđ•adầnvàocộtđếnkhiđủl•ợngcầnthiết

Khichuẩnbịcộtphảil•uýkhôngđ•ợcđểbọtkhíbêntrong(nếucóbọtkhígâynênhiệnt•ợngchạyrốitrongcộtvàgiảmhiệuquảtách)vàcộtkhôngđ•ợcnứt, gẫy, dò

Tốcđộchảycủadungmôicũngảnhh•ởngđếnhiệuquảtách.Nếutốcđộdòngchảyquálớnsẽlàmgiảmhiệuquảtách.Cònnếutốcđộdòngchảyquáthấpthìsẽkéodàithờigiantáchvàảnhh•ởngđếntiếnđộc

ông việc

1.3.3.2 Sắc kí lớp mỏng

Sắckílớpmỏng(SKLM)th•ờngđ•ợcsửdụngđểkiểmtravàđịnhh

•ớngchosắckícột.SKLMđ•ợctiếnhànhtrênbảnmỏngtrángsẵnsilicageltrênđếnhômhayđếthuỷtinh.Ngoàira,SKLMcòndùngđểđiềuchếthuchấttrựctiếp.BằngviệcsửdụngbảnSKLMđiềuchế(bảnđ•ợctrángsilicageldàyhơn),cóthểđ•a

đặctr•ngchotừnglớpchấthoặcsửdụngdungdịchH2SO410%.

1.4 Ứng dụng một số ph•ơngpháp hoá lý đểxác định cấu trúc của các hợp chất hữu cơ

Cấutrúchoáhọccáchợpchấthữucơđ•ợcxác

địnhnhờvàocácph•ơngphápphổkếthợp.Tuỳthuộcvàocấutrúchoáhọccủatừngchấtmàng•ờitasửdụngph•ơngphápphổcụthểnào.Cấutrúccàngphứctạpthìyêucầuphốihợpcácph•ơngphápphổcàngcao.Trongmộtsốtr•ờnghợp,đểxácđịnhchínhxáccấutrúchoáhọccủacáchợpchất,ng•ờitaphảidựavàocácph•ơngphápbổxungkhácnh•chuyểnhoáhoáhọc,kếthợpvớicác ph•ơng phápsắc kíso sánh…1.4.1 Phổ hồng ngoại (Infrared spectroscopy, IR)

Phổhồngngoạiđ•ợcxâydựngdựavàosựkhácnhauvềdaođộngcủacácliênkếttrongphântửhợpchấtd•ớisựkíchthíchcủatiahồngngoại.Mỗikiểuliênkếtđ•ợcđặctr•ngbởimộtvùngb•ớcsóngkhácnhau.Dođódựavàophổhồngngoại,cóthểxácđịnhđ•ợccácnhómchứcđặctr•ngtronghợpchất,vídụnh•daođộng

đ•ợc nêu ra d•ới đây:

-

PhổEI-MS(ElectronImpactIonizationmassspectroscopy)dựavàosựph

ânmảnhiond•ớitácdụngcủachùmionbắnphánăngl•ợngkhácnhau,phổbiếnlà70eV

-

PhổESI-MS(ElectronSprayIonizationmassspectroscopy)gọilàphổphu

nmùđiệntử.Phổnàyđ•ợcthựchiệnvớinăngl•ợngbắnphathấphơnnhiềusovớiphổEI-

MS,dođóphổthuđ•ợcchủyếulàpicionphântửvàcácpícđặctr•ngchosựphávỡcácliênkếtcómức năng l•ợng thấp, dễ bị phávỡ

- PhổFAB(FastAtomBombingmassspectroscopy)làphổbắnpháng

uyêntửnhanhvớisựbắnphánguyêntửnhanhởnăngl•ợngthấp,dođóphổthuđ•ợccũngdễthuđ•ợcpic ion phân tử

- Phổkhốil•ợngphângiảicao(HighResolutionMassSpectrosco

py),chophépxácđịnhpícionphântửhoặcion mảnh với độ

chính xác cao

- Ngoàira,hiệnnayng•òitacònsửdụngkếthợpcácph•ơngphápsắckíkếthợpvớikhốiphổkhácnh•:GC-MS(sắckík h í -

khốiphổ),LC-MS(sắck í

lỏng-khốiphổ).Cácph•ơngphápkếthợpnàycònđặcbiệthữuhiệukhiphântíchthànhphầncủahỗnhợpchất(nhấtlà phân tích thuốctrong ngành d•ợc)

1.4.3 Phổ cộng h•ởng từ hạt nhân (Nuclear

MagneticResonance Spectroscopy, NMR)

Phổcộngh•ởngtừhạtnhânlàmộtph•ơngphápphổhiệnđạivàhữuhiệunhấthiệnnay.VớiviệcsửdụngkếthợpcáckỹthuậtphổNMRmộtchiềuvàhaichiều,cácnhànghiêncứucóthểxácđịnhchínhxáccấutrúccủa hợp chất, kể cả cấu trúc lập thể của phântử

Nguyênlýchungcủacácph•ơngphápphổNMR(phổprotonvàcacbon)làsựcộngh•ởngkhácnhaucủacáchạtnhântừ(1Hvà13C)d•ớitácdụngcủatừtr•ờngngoài.Sựcộngh•ởngkhácnhaunàyđ•ợcbiểudiễnbằng

độchuyểndịchhoáhọc(chemicalshift).Ngoàira,đặctr•ngcủaphântửcònđ•ợcxácđịnhdựavàot•ơngtácspin giữa các hạt

nhân từ với nhau (spin coupling).

-Phổ1H-NMR:Trongphổ1H-NMR,độchuyểndịchhoá

học(δ)củacácprotonđ•ợcxácđịnhtrongthangppm

từ0-14ppm,tuỳthuộcvàomứcđộlaihoácủanguyêntửcũngnh•đặctr•ngriêngcủatừngphần.Dựavàonhững

đặctr•ngcủađộchuyểndịchhoáhọcvàt•ơngtácspinmàtacóthểxácđịnhđ•ợccấutrúchoáhọccủahợpchất

-Phổ13C-NMR:Phổnàyc h o tínhiệuvạchphổ

cacbon.Mỗinguyêntửcacbonsẽcộngh•ởngở mộttr•ờngkhácnhauvàchotínhiệuphổkhácnhau.Thang

mộtphíavàc ủ a CH2vềmộtphíatrênp h ổ DEPT1 3 5O

TrênphổDEPT90OchỉxuấthiệntínhiệuphổcủacácCH

1.4.5 Phổ 2D-NMR

Đâylàcáckỹthuậtphổhaichiều,chophépxác

địnhcáct•ơngtáccủacáchạtnhântừcủaphântửtrongkhônggianhaichiều.Mộtsốkỹthuậtchủyếuth•ờng đ•ợc sử dụng nh• sau: