Nghệ thuật xây dựng ngôn ngữ nhân vật trong truyện ngắn Lỗ Tấn

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN********** PHẠM THỊ THƠM NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NGÔN NGỮ NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA LỖ TẤN KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC Chuyên ngành: Văn học

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2 KHOA NGỮ VĂN

**********

PHẠM THỊ THƠM

NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NGÔN NGỮ NHÂN VẬT TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA LỖ TẤN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học nước ngoài

HÀ NỘI - 2009

1 Lýdochọnđềtài

“QuắcmắtcoikhinhnghìnlựcsĩC ú i đầulàmngựachúnhiđồng”

ờiđ ặ t nềnmóngchotòanhàv ă n họchiệnđạiTrungQuốcmàbóngdángcủaôngcònbaotrùmlêncảthếkỉXX

ơitập,mỗitậpgầnnghìntrangmàvìmỗitruyện,mỗibàitạpvăn,mỗibàithơđềunh-lấplánhmộtâmthanhvàmàusắcriêng.Cáivĩ

đạicủaLỗTấnchínhlàởsựđadạngcủaphongcách.ĐiềunàychothấyLỗTấnlàmộtcâybúttạpvănsắcsảo,mộtngòibúttruyệnngắncựphách,mộthồnthơý vịđậmđà,mộtnhàviếtkịchsángtạo,mộtnhàphêbìnhnổitiếng

c ả i tạov à nângc a o đ ờ i s ố n g t i n h thầnc o n

ng-ờil à nhiệmvụcấpbáchcủasựnghiệpgiảiphóngdântộc,giảiphóngxãhội:“Ôngđãhátc h

o đồngb à o mìnhngheb à i h á t lạcđiệuc ủ a bảnthânh ọ , chỉc h o h ọ

thấynhữngb-ớcđisainhịptrênconđờnghànhquântiếnvềtơnglai”[14.15]

Hait ậ p Gàot h é t (1918 1 9 2 2 ) v à Bànghoàng( 1 9 2 4

-1926)l à hait ậ p truy ện ngắnt i ê u b i ể u nhấtc ủ a n h à v ă n Hait ậ p truyệnn à y đ ã phản

á n h n h ữ n g vấnđềtrọngđạic ủ a x ã hộiT r u n g Q u ố c trongg i a i đoạnc h u y ể n mìnht

ừ

cáchmạngdânchủcũsangcáchmạngdânchủmớicụthểlànhữngnămtr-ớcvàsaucáchmạngTânHợi(1911)đếncaotràocáchmạng(1925-1926).Cáctácphẩm

đãtáihiệnnỗiđaukhổcùngcựccủangờinhândânTrungQuốcmộtcáchsâus ắ c ớckhiđợcsựgiácngộcủagiaicấpvôsản,vạchratiềnđềcáchmạngvớimộtniềmtint-ởngởtơnglai

tr-Đặcbiệtquanhữngđoảnt h i ê n tiểuthuyếtnày,L ỗ T ấ n đ ã nêul ê n mộtchânlý:giátrịcủamộtnhàvănkhôngphảiởchỗđềcậpđếnnhữngchủđềtr-

ớcmắth a y l â u d à i V ấ n đ ề c ơ bảnv ẫ n l à sựthốngnhấtgiữanộidungs â u s ắ c v à nghệthuậtđ i ê u luyện.Đ ọ c truyệnngắnL ỗ Tấn,chúngt a bắtg ặ p m ột t à i n ă n g nghệthuậtđộcđáokế t tinhgiữachiềusâ ucủanhàt tởng,nhiệttìnhcủanhàyêun-

ớcvàsựchắtlọccủanhữngcâybútcổvănTrungHoa

Vìvậy,cóthểnóiLỗTấnđãcónhữngđónggóprấtlớnvềmặtthiphápvàthểloạichonềnvănhọckhôngchỉn-

ớcTrungHoa.Đólànhữngđónggópnângt ạ p v ă n thànhmộtthểloạiv ă n họcv à v ề đặcsắ

cở bútphápnghệt h u ậ t truyệnngắntrongđócónghệthuậtxâydựngngônngữnhânvậtrấttinhtếvàsắcsảo SựđónggópấychothấyLỗTấnđãtrởthànhmộtvịdũngt-ớngtiênphongmở

đờngnhôngtừngtuyênbố“nếukhôngcómộtvịdũngtớngcókhảnăngđột

phĨmảitt-ẽngvÌthĐphĨptruyồnthèngthÈTrungQuèckhỡngthốcãmétnồnvÙnhảcmắiợÝchthùcỂ.BởncÓnhợã,Phaợởep(nhÌvÙnXỡViỏt)ợỈợĨnhgiĨtÌinÙngnghơthuẹtcĐanhÌvÙnhảChu:ỀLçTÊnlÌnhÌvÙnTrungQuècméttrÙmphđntrÙm

ng-ẽngcĐavÙnhÌovượÓithỏkừXXLçTÊn,ợạngthêithùctỏhŨnsỹt Ó o ợiồukiơnthuẹnlîichoviơcgiộngdÓyvÙnhảcnắcngoÌisaunÌyẽtrêngphăthỡng

2 LẺchsönghiởncụuvÊnợồ

LçTÊnlÌdanhnhờnvÙnhãathỏgiắi,lÌỀkưstờmhạncĐanhờndờn,thêi

ợÓimÈnhỂ(LŨngDuyThụ).ẵngợỈtiỏpthusÌnglảcợĐmảithụtt-ẽngtriỏthảcvÌvÙnhảcxuÊthiơnẽTrungQuècvÌoợđuthỏkừXXợốcãthốhÈnhthÌnhmétttẽngvÙnnghơvÌmétphongcĨchvÙnch-

ŨngcĐariởngmÈnh.DảctheochiồudÌicĐ a thỏk ừXXợỏnnay,t

t-ẽngvÙnnghơv Ì phongcĨchvÙn

ch-ŨngÊ y cĐaLçTÊncßninợẹmdÊuÊntronghÌngloÓttĨcphẻmvÌsùnghiơpcĐacĨcthỏhơnhÌvÙnTrungHoa.Doợã,LçTÊnvÌsĨngtĨccĐaỡngdêngnh-

ợỈtrẽthÌnhnamchờmthuhótsùchóýcĐacĨcnhÌnghiởncụu,nhÌphởbÈnhvÙnhảctrongnắccòngnhtrởnthỏgiắi

đềkhôngmới.Ngờiviếtcóthểdẫnramộtsốcôngtrìnhnghiêncứuvềvấnđềnày:

LịchsửvănhọcTrungQuốc(NguyễnKhắcPhi,L-uĐứcTrung,TrầnLêBảo)đãkhẳngđịnhtínhhàmsúctrongkhisửdụngngônngữcủaLỗTấn:“NgòibútL ỗ T ấ n đ i ê u l u y ệ n t i n h tế,biếtthâut ó m nhữngđặct r -

n g s ự v ậ t , l ờ i í t , ý nhiều,pháchọavàibanétmàthànhbứctranh,mộtđoạnvănngắnmàchứađựngnhiềuýnghĩa”

Đồngthời,cáctácgiảcũngđánhgiácaot ài năngnghệthuậtcủaLỗTấnvớiđềtàiphongphú,xâydựnghìnht-

ợngđiểnhình,tínhchấtchâmbiếmvàumuakhánổibật,tácphẩmđậmchấttrữtình.Tấtc

ảnhữngđiềunàyluônđikèmvớiv i ệ c : “Ôngtiếpthut i n h h o a c ủa vănngônphal ẫ n v ớ ibạchthoại,t h ứ bạchthoạiôngdùngcũngkhôngphảithứkhẩungữchungchungmàlàngônngữnghệthuậtgiàuphongcáchđộcđáo,vừadồidàovừagiảndị,vừakháiquátvừacụthể,ngắngọnnhngkhônggiảnđơn,sinhđộngchứkhônggiảtạo”[9.214]

Mặtkhác,cáctácgiảcònnêulêndụngýnghệthuậtcủaLỗTấnkhixâydựngngônngữnhânvậttrongtácphẩmcủamình:

“TrongtruyệnLỗTấnth-ờnglặpđilặplạilờinóicủanhânvậtđểxoáyđixoáylạivếtthơnglòngcủahọ”[9.215]

TrongLỗTấnphântíchtácphẩmcủatácgiảL-ơngDuyThứnhậnđịnh:“Quađốithoạigiữacácnhânvật,quahànhđộngvàngônngữtừngnhânvậtdầndầngiớithiệurõtínhcáchnhânvậtpháthiệnđầyđủchủđềvàtt-

ởngchủđềcủatácphẩm”.Và“đốithoạigiữacácnhânvậtthờngngắngọn,đúngnh-ngônngữgiaotiếpđầumiệng”[14.68]

TrongMấyvấnđềthiphápLỗTấnvàviệcgiảngdạyLỗTấntrongtr-

ờngphổthôngcủaGSLơngDuyThứđãđềcậpđếnngônngữcủang-ờikểchuyệnrấts ắ c nét:“khis ử

dụngngônngững-ờik ể chuyệnchodùc h ỉ m ộ t nhậnx é t ợnggợilênmộthìnhảnh,pháthiệnmộttínhcáchchứkhôngphảilàmộtnhậnxétđơnthuần

ngắngọn,sơsàicũngphảilàngônngữcóhìnht-”[12.50].Bêncạnh

đó,tácgiảđãcónhữngđánhgiárấtsâusắcvềngônngữđốithoạicủanhânvật:“Quađốithoạigiữacácnhânvật,quahànhđộngcủanhânvậtdầndầngiớithiệu

rõtínhcáchcủanhânvật,pháttriểnchủđềcủatácphẩm”.Vànhấnmạnhrõsựlặ p đilặplạitrongngônngữnhânvật,quavàidòngđốithoạiđộcđáomàphản

ờit r í thức.Đ ó c ó thểcoil à nhữngl ờ i t ự b ạ c h , nhữngmảnhkíứccủanhàvăn

Ngoàira,còncómộtđộingũcácdịchgiả,cácnhà nghiêncứu,phêbìnhc á c t á c p h

ẩ m c ủ a L ỗ T ấ n vớinhữngt ê n t u ổ i nh:P h a n

Khôi,Tr-ơngChính,P h ạ m T ú Châu,LêNguyênCẩn,L ý H à Lâm trongc á c c ô n g trìnhnghiêncứucủamìnhc á c t á c g i ả nhìnn h ậ n v ấ n đềnghệthuậtđặcb i ệ t l à nghệt h u ậ t xâydựngngônngữnghệt h u ậ t trongt r u y ệ n ngắnc ủ a L ỗ T ấ n ở n h i ề u g ó c đ ộ khácnhau:ngônn g ữ đốithoạicủanhânv ậ t ngờit r í thức,ngônngữđốithoạicủanhânvậtng-

ờinôngdân,ngônngữngờikểchuyện

Tuyvậychođếnnay,vẫnch-acócôngtrìnhnàođisâuvàonghiêncứuvàl à m rõvấnđềnàymộtcáchtáchbạch,cụthểnhmộtph-

ơngdiệngópphầnthểhiệngiátrịnộidungt ácphẩm.trongVìsaotôiviếttiểuthuyếtLỗTấnđãtừngnói:“yêucầuđểchottởngmộtđịabànrộng,chongônngữmộtđịabànhẹp”bởiôngnói“Tôitránhlốihànhvăndàidòng,chỉcầncảmthấytruyềnđợcđủý

chongờikhácthìnhấtthiếtkhôngt h ê m bớtgìnữa”.N ó i

nh-v ậ y k h ô n g c ó nghĩalành-việctìmhiểungônngữcủatácphẩmlàkhôngquantrọng.VấnđềNghệthuật x â y dựngngônn g ữ nhânv ậ t t r o n g t r u y ệ n ngắnc ủ a L ỗ Tấnc ó

m ộ t ý nghĩarấ tquantrọngtrongviệcn g h i ê n c ứ u tácphẩmcủanhàv ă n bởib ê n cạ nhmộtnộidungsâusắclàmộtnghệthuậtđiêuluyệnmàngônngữnhânvậtlàmộtyếut ố rấtcầnt h i ế t T r ê n c ơ sởn h ữ n g n h ậ n định,đánhg i á c ó tínhc h ấ t m ở

đ-ờng,thiếtnghĩviệcnghiêncứuvấnđềnàytrongtácphẩmcủaLỗTấnlàmộtv i ệ c làmhếtsứcbổíchvàđánglutâmnhấtlàchoviệcgiảngdạytácphẩmcủanhàvăntrongtr-

ờngphổthông

3 Mụcđíchnghiêncứu

Vớikhoál u ậ n này,mụcđíchnghiênc ứ u

củang-ờiviếtl à mongmuốngópmộtphầnnàođóvàoviệctìmhiểukhámphánghệthuậtxâydựngngônngữnhânv ậ t trongtruyệnngắnc ủ a L ỗ T ấ n mộtc á c h cụthểhơn,s â u s ắ c hơn.Q ua

(ngờinôngdânvàng-ờikểchuyện.M ỗ i nhânv ậ t c ó mộtngônngữriêngt ù y t h e o t h à n h phầnxãhộiởđiềukiệnlịchsửxãhộicụthể,quađóthểhiệntínhcáchtâmhồncủanhânvậttrongxãhộiTrungQuốcvàogiaiđoạnchuyểnmình

5 Đốitợngvàphạmvinghiêncứu

5.1 Đốitợngnghiêncứu

Trongkhóaluậnnày,đốitợngmàng-ờiviếttậptrungtìmhiểulànghệthuậtxâydựngngônngữnhânvậttrongtruyệnngắncủaLỗTấn

5.2 Phạmvinghiêncứu

Trongphạmvinghiêncứucủađềtài,ngờiviếtkhóaluận

chỉdừnglạiởv i ệ c

nghiêncứumộtsốtácphẩmtừtrớcđếnnayvẫnđ-ợccoilàtiêubiểutrongt r u y ệ n ngắncủaLỗTấnđểlàmrõmộtkhíacạnhcủanghệthuậtđólàngônngữnhânvật:

2 AQchínhtruyện 7.Tiếcthơngnhữngngàyđãmất

4 Lễcầuphúc 9.Nhậtkýngờiđiên

lênyêudấunh-ệt hu ật điêuluyện,đặcbilênyêudấunh-ệtlàngônng ữnhânvậtsắcsảo,tinhtế,nhàvănhọChuđãmổxẻ,phanhphuimọithóih-

ờiviếtchỉđềcậpđếnkháiniệmnhânvậttheonghĩathứnhất

TiếngHiL ạ p cổl ú c đầuchorằ n g nhânv ậ t mangý nghĩachỉc á i mặtnạcủadiễnviêntrênsânkhấu.Theothờigianchúngtasửdụngnghệthuậtnàyvớit ầ n sốnhiềunhất,thờngxuyênnhấtđểchỉđốitợngmàvănhọcmiêutảvàthểhiện

CòntronggiáotrìnhLýluậnvănhọc,NxbGiáoDục,1993(HàMinhĐứcchủbiên)viết:nhânvậtvănhọclàmộthìnhtợngnghệthuậtmangtínhớclệ

Đókhôngphảilàsựsaochépđầyđủmọichitiếtbiểuhiệncủaconng-ờimàchỉl à sựthểhiệnconngờiquanhữngđặcđiểmđiểnhìnhvềtiểusử,nghềnghiệp,

…Nhthựcra,kháiniệmnhânvậtthờngđ-ợcquanniệmvớimộtphạmv i rộnglớnhơnn h i ề u Đ ó khôngc h ỉ l à c o n

ng-ời,nhữngconngờic ó t ê n

hoặckhôngtên,đ-ợckhắchọasâuđậmhoặcchỉxuấthiệnthoángquatrongtácphẩmmàcònlàsựvật,loàivậtkhácítnhiềumangbóngdáng,tínhcáchconngời…Nh

Cũngc ó khikhôngp h ả i l à nhữngconngời,s ự v ậ t c ụ t h ể m à chỉl à

mộthiệnt-ợngvềconngờihoặcliênquanđếnconngờiđợcthểhiệntrongt á c phẩm

TrongT ừ đ i ể n thuậtngữv ă n họcN x b Giáodục,2006,L ê B á H á n , Trần

ĐìnhSử,NguyễnKhắcPh i (đồngchủbiên)đãđịnhnghĩa:n h â n vật v ă n ờicụthểđ-

ợngmanglinhhồnconngời,làhìnhảnhcủaconngời.Thứba:nhânvậtvănhọclàđốit-ợckhúcxạqualăngkínhchủquancủanhàvăn

Đốiv ớ i mỗinhânv ậ t v ă n họct h ì

tínhcáchđ-ợcc o i l à đặcđiểmquantrọn g nhất,làhạtnhânvàlà“nộidungcủamọinhânvậtvănhọc”.Bêncạnhđó,chứcnăngđ ầ u t i ê n trọngyếucủanhânvậtlàlàmph-

ơngt i ệ n đ ể nhàv ă n kháiquátđợchiệnthực:“ N h â n v ậ t chínhl à

ngờidẫndắtng-ờiđọcv à o m ộ t t h ế giớiriêngcủađờisốngtrongmộtthờikỳnhấtđịnh”

ợccácyếutốcótínhhìnhthứctậptrungkhắchọa.Vìthế,khixâydựngnhânvật,LỗTấnđặcbiệtchúý đếnnghệt h u ậ t xâydựngngônn g ữ c ủ a nhânv ậ t trongt á c phẩmcủamình.Ngônngữnhânvậtđợcnhàvănsửdụngnhmộtcôngcụđểgửigắmtt-

đợcnhàvănchútrọngxâydựng

Chẳnghạn : trongt r u y ệ n AQ chínht ru y ệ n ,L ỗ T ấ n đã xâydựngnhânv ậ t AQrấtsốngđộng.Ngônn g ữ c ủ a A Q chânthật,l à ngônngữh ằ n g ngàym a n g tínhkhẩungữ,quađónhàvănđãkháiquáttínhcáchcủanhânvậtAQ:mộtconng-

ờil ạ c hậu,m ê m u ộ i dớic h ế đ ộ c ũ

nh-ngl u ô n chom ì n h l à v ă n minh,lànhấtth iê nhạ.Đ ó cũngchínhlàtìnhtrạn gcủan h â

n dân TrungQuốctronggi ai

đoạnchuyểnm ì n h

“Ng-ờiTrungQuốckhôngdámnhìnthẳngv à o mọim ặ t , dùngdốitrávàlừaphỉnhđểtạochomìnhmộtlốithoátkỳdiệuvàtựchođólàconđờngđúng”(Trơngmắtnhìn-tạpvăn57).1.1.2 Kháiniệmngônngữnhânvậtvănhọc

TheoTừđiểnthuậtngữvănhọc,2006,LêBáHán,TrầnĐìnhSử,NguyễnKhắcPhi(đồngchủbiên):

Ngônn g ữ nhânv ậ t v ă n họcl à l ờ i nóicủanhânv ậ t trongc á c t á c phẩmthuộcl

o ạ i hìnhtựs ự vàkịch.N g ô n ngữn h â n vậ t l à mộttrongcá c phơngt i ệ n ợcnhàvănsửdụngnhằmthểhiệncuộcsốngvàcátínhnhânvật.Mỗinhânvậtcómộtng

1.1.2.1 Ngônngữnhânvậttrongtácphẩmkịch

Tácphẩmkịchsửdụngngônngữcácnhânvậtđợccấutrúcquahệthống

đốithoạiv à độcthoạitrongđóđ ố i t h o ạ i làc h ủ yếu.N ó g ầ n gũivớit i ế n g ờngcủanhândân,khôngmangtínhcáchđiệu.Bêncạnhđó,ngônngữkịchcòngắnliềnvớicửchỉ,độngtáccủanhânvậtthểhiệnrõcátính,tínhcáchcủanhânvật

nóithôngth-1.1.2.2 Ngônngữnhânvậttrongtácphẩmtrữtình

Đâylàngônngữđ-ợctổchứctrêncơsởnhịpđiệu,hếtsứccôđọng,hàmsúcvàgợicảm.Ngônngữtrongcáctácphẩmtrữ tìnhgắnliềnvớicá tính,tínhcáchsángtáccủatácgiả,đồngthờingônngữnh

ởngsựđánhgiácủatácgiảđốivớicuộcsốngthựctế.Thôngquangônngữtacóthểhiểuợcp h ả n ánhkhácnhaubởih i ệ n t h ự c ấ y

đ-ợctr iết

quangkhúcxạqualăngkínhchủquancủang-ờinghệsĩ,bằngnhữngngônngữsắcsảo,tinhtế

Ngônngữtrongtácphẩmtựsựlàngônngữđadạng,ngônngữcủanhiềutínhcách.Sựkhácbiệtgiữangônngữkịchvớingônngữtácphẩmtựsựlàởchỗ,trongt á c phẩmt ự s ựngônngữngờikểchuyệng i ữ v a i t r ò quyếtđịnhđốiv ớ i toànbộcấu

trúcngônngữcủatácphẩm

Nếutrongt á c phẩmt r ữ tình,ngônngữt r ữ t ì n h l à tiếngh á t tâmhồn,l à cáchtrữtìnhcủang-

ờinghệsĩ.Đóchínhlàthứngônngữdiễntảnhữnggìphứct ạ p c ủ a t h ế giớinộitâm,ngônngữgiàun h ạ c đ i ệ u c ó tínht ạ o h ì n h c a o , c ó khảnăngcụthểhóanhữngtrạngtháimơhồnhấtmàkhôngtuântheolôgictựnhiêncủađờisống.Thìngônngữtrongt á c phẩmt ự sựgầngiốngvớingônngữđ ờ i

đồngt h ờ i n h à v ă n đãsửdụngngônngữnhânvậtrấtsinhđộngvàtinhtế.Bằngngônngữ,LỗTấnđãchobạnđ ọ c t h ấ y đợcthànhp h ầ n xãhội,dấuh i ệ u chủngloại,lớpng-ờic ủ a cácnhânvậttrongtác phẩm:giaicấpnôngdânhaytầnglớptrí thức.M ỗ i nhânv ậ

avàotácphẩmcủamìnhnhữngmảngđờisốnghiệnthựccủathờiđạimàmìnhđangsống.Bởicá iđ ẹ p vốnnảys i n h từcuộcsốngmàconng-

cònđeođẳng,cáimớixuấthiệnnh-ngcònnonyếu,cuộcđấutranhgiữacáicũv à c á i m ớ i t r ở n ê n căngthẳng.C ả d â n tộcTrungH o a đ a n g v ậ t v ã trongh à n h trìnhtìmđ-

ờng.Khiđócácsựkiệnlịchsửtrọngđạiliêntiếpdiễnra:cáchmạngT â n H ợ i (1911),cáchmạngt h á n g M-

ờiN g a (1917),khôngkhísụcsôicủaphongtràoNgũTứ (1919),s ự rađờicủ a ĐảngcộngsảnTrungQuốc(1921)đã

ờiđ ể đánhthứchọdậys a u nhữngngàychìmtrongu tối,mê muội

Tængsèlêitho¹i trongtruyÖn

1.2.1 Nghệt h u ậ t xâydựngn g ô n ngữđốithoạic ủ a nhânv ậ t ngờinôngdânTrungQuốclàmộtn-

ớccónềnvănhóalâuđời,tồntạivàpháttriểnhơn4000năm.Nôngdânlàtầnglớpchiếmsốlợngđôngvàlạixuấthiệnsớmnhất.Trongs á n g t á c c ủ a mình,L ỗ T ấ n -

nhàhiệnt h ự c xuấtsắccủav ă n ợngchínhtrịquantrọngnày.Tr-

họcTrungQuốcđãrấtchúýquansát,phântíchlựcl-ớckia,trongl ị c h s ử vănhọcTrungQuốcđãt ừ n g c ó n h ữ n g t á c p h ẩ m t h ể h i ệ n s ự

v-

ơnmìnhcủanôngdân(tácphẩmThủyhử-ThiNạiAm).ĐếnLỗTấn,ônglàng-ờiđầut i ê n đứngt r ê n l ậ p

tr-ờngt r i ệ t đểphủn h ậ n c h ế độphongkiến,xuấtpháttừquanđiểmdânchủcáchmạngđểquansátvàmôtảngờinôngdânbìnhthờng

Nhàv ă n đ ã khắch ọ a ngoạihìnhnhânvậtđ ể l à m nổibậttínhcách,tâmhồnnhânvậtgiúpchohìnhtợngngờinôngdânhiệnlêncósứcsốngnhconngờithật.Điềuđócóđ-ợclànhờrấtlớnviệcsửdụngngônngữđốithoạicủanhàvăn

g cũ cùngg i a đ ìn hthuxếpchuyểnđ ế n nơiở mới,trongn h ữ n g ngàyn à y a n h gặpl ạ i NhuậnThổ,ngờibạnthủax-

agiờđãthayđổirấtnhiềudocuộcsốngkhốnkhó,chậtvậtvàbịđènénápbức.SựthayđổinhanhchóngcủaNhuậnThổ-nhânvậttrungtâmcủat á c p h ẩ m v à l à mộtng-

ờinôngdânđ-ợcL ỗ T ấ n t h ể h i ệ n quan g o ạ i hìnhnhấtlàquangônngữđốithoạimộtcáchchínhxác,độcđáo

NhânvậtNhuậnThổđ-ợcnhàvănLỗTấnmiêutảởtronghaithờiđiểm:quákhứvàhiệntại.KhixâydựngnhânvậtNhuậnThổ,tácgiảđãdùnglốiđồnghiệnvềthờigian.Trìnhtựthờigiankhôngtuântheotr

ìnhtựthôngthờngtừquá

khứđếnhiệntại,t-ơnglaimàtừhiệntạiđếnquákhứ,từquákhứtrởvềhiệntại,từh i ệ n t ạ i t r ở vềquák h ứ rồiđếnt-

ơnglai.Trongthờigianđó,ngônn g ữ đốithoạicủanhânvậtNhuậnThổcósựkhácbiệt.Trongquákhứ,bamơinăm vềt r ớ c NhuậnThổlàmộtchúbélênmờiđ-

ợcbốgửiđếncùnggiúpviệcchonhànhânvật“tôi”“khuônmặttròntrĩnh,n-ớcdabánhmật,đầuđộimũlôngchiênbétítẹo,cổđeovòngbạcsángloáng”.NhuậnThổgọinhânvật“tôi”là“anh”,tựx-

ngl à e m rấtt h â n m ậ t khôngh ề c ó s ự cáchbậcm à sốngc h a n hoàvớinhau.NhuậnThổkhoevớ inhânvật“t ôi” nhữngđặcsả ncủamình:cónhiềuvỏsòvàlôngchimrấtđẹp,khoetròbẫychimvànhữngđêmđicanhdadớiánhtrăng:

- “Đếnmùahè,anhxuốngnhàemchơi.Banngày,chúngmìnhrabiểnnhặtvỏsò,màuđỏcó,màuxanhcó,đủcả.Cócảsò“mặttrăng”,sò“tayphật”.Tốiđến,emvớithầyemđicanhdathìanhcũngđi…Nh[4.104]

chứngminhchosựtrongtrắng,thuỷchungtrongtâmhồncủaNhuậnThổ.Khixanhânvật“tôi”,NhuậnThổcònkhócmàkhôngchịuvề,rấtluluyến,bịn

rịngắnbóvớinhânvật“tôi”càngthểhiệnđiềuđó

ĐólàNhuậnThổcủabamơinămvềtr-ớc.NhuậnThổtronghiệntạilạihoàntoànkhác.Tácg i ả đãs ử dụngngônngữmiêut ả ngoạihình.“ N h u ậ n Thổc ao gấphail ần trớc,n-

ớcdav à n g sạm,trênkhuônmặtđãcónhiềunế pnhănsâuhoắm,dángcorocúmrúmđầuđộimộtchiếcmũlôngchimráchbơm,dabàntaynứtnẻnh-

vỏcâythông”.Ngoạihìnhtiềutuỳvàtàntạ,NhuậnThổgặpl ạ i nhânvật“tôi”đãchàorấtrànhmạch,cungkính:

-

Tha,đâylàcháuthứnămđấyạ!Ch-ađiđâubaogiờcứthấyailàlẩnt r á n h…Nh”[4.109]

ng“em”thìgiờđâylà“ông”xng“cháu”bởitheoanh“hồiđócònnhỏdại,chahiểu…Nh”

NgônngữcủaNhuậnThổrấtcungkính.Trớckiagọinhânvật“tôi”là“anh”x-RồiNhuậnThổnóibằnggiọngthanthở,siếclóckhikểvềcảnhnghèocủamìnhvớinhânvật“tôi”vàmẹcủa“tôi”:

Bêncạnhđó,nhàvăncònxâydựngnhânvậtthímHaiDơng-nàngTâyThiđậuphụ,c o n ngờic ó

dánghìnhnhmộtchiếccom-p a trongbộđ ồ v ẽ càngl à m nổibậtnhânv ậ t NhuậnThổ.S a u b a mơinăm,thímH a i

Xinkhôngđợc,thímtứcgiậnlẩmbẩmquaygótđivề,“tiệntaygiậtluôn

đôibíttấtcủamẹtôigiắtvàolngquần,cútthẳng”

Qualờiđốit h o ạ i giữanhânvật “ t ô i ” vàmẹ nhâ n vật“tôi”nhânv ậ t thímH a i

ớcmơca oxa,t â m hồnanhtrởnênchailì,t h a hoá.Sốphậnc ủ a NhuậnThổđ ã ch ỉ r a m

ố i quanhệp h ứ c t ạ p ở n ô n g thônv à s ự t h a

hoácủang-ờinôngdântrongxãhộicũ,đặcbiệtqualờinóicủahainhânvậttacàngthấyrõhơnđ i ề u đó.L i ệ u rằngsốngtrongxãh ộ i ấy, t ì n h cảmgiữangờivớingờicódầnbịm ất đi?Ng-ờitap hải làmgìđểgiữchotìnhbạncủamìnhluônđợctrongsángvàtốtđẹp?

AQchínhtruyệnlàmộttruyệnvừa,viếtrấtcôđúc,đềcậpđếnnhiềuvấn

đềlớncủaxãhộiTrungQuốcvàcáchmạngTrungQuốcthờicậnđại.NhânvậtchínhAQlàmộtnhânvậtsốngđộngcụthể,đãbớcrakhỏitácphẩmvàđivào

đờisống.Tácgiảđãxâydựngnhânvậtbằngngôntừđốithoạihấpdẫn.AQđ-ợcs i n h

ratừmộtngờimẹkhốnkhổnàođónh-ngvìhoàncảnhđặcbiệtmàphảibỏcon.AQkhôngbiếtmìnhlàai,quêquán,tên,họđềumậpmờ.Nhngkhicãilộnvớiai,cólúchắnđãtrừngmắtlênmàtuyênbố:

- “Nhàtaoxakiacóbềcóthếbằngmấynhàmàykia!Thứmàyt h ấ m vào

đâu”[4.119]

Trongm ọ i chuyện,A Q l u ô n c h o mìnhđúng,hắnc ó t í n h t ự cao.Cảbấynhiêum

ặ t trongdânl à n g M ù i , y tuyệtnhiênkhôngđếmx ỉ a đ ế n a i c ả , y

xemth-ờngtấtcả.LúcnàoAQcũnghớnhởvẻđắcthắng:

- “Nóđánhm ì n h thìkhácg ì n ó đánhb ố nó.Thậtt h ờ i buổin à y hếtc h ỗ nói.”[4.122]

ờikhác.Khibiếtmìnhsắpbịgiết,bấtgiácAQhoảngsợ,songchỉmộtýnghĩ:đờing-m â u thuẫnvớiýnghĩcủaAQ.NhânvậtAQđốithoạiítờikhác.Khibiếtmìnhsắpbịgiết,bấtgiácAQhoảngsợ,songchỉmộtýnghĩ:đờing-màchủyếuđ-

thuẫnvớiýnghĩcủaAQ.NhânvậtAQđốithoạiítmàchủyếuđ-

ợcthểhiệnquangônngữcủang-ờikểchuyện.Tronglờinóicủanhânvậtcónhữngmâuthuẫnlúcthìrấtmựcphongkiến,nh-

nglạirấtphóngtúng(trêughẹovúNgò,côTiểungayg i ữ a b a n ngày),rấtb ả o thủ,l ạ c h ậ u(l ê n huyệnt h ấ y c á i g ì c ũ n g t rá i mắt)nh-

ngc ũ n g r ấ t t â n thời(biếtnhữngc h u y ệ n c ả l à n g Mùikhôngbiết),rấtt ự ti(nhậnlàmconsâutr-

bảothủ.V ậ y nên,nhàvănấnĐ ộ Pa na c h i đãđánhgiár ấ t c a o vềt á c p hẩm AQ chínhtruyệntronglễkỉniệm20nămngàymấtcủaLỗTấnởBắcKinh:“AQ,cáitê n chỉlàTrungQuốcthôi,nhngtínhcách,tâmlícủaAQ,sựlừadốimình,lừang-

ờiđểquênđinhữngđaukhổcủamình,việcdùngph-ơngphápthắnglợitinhthầnđểtựanủimìnhnhữnglúcthấtbạiđềulàtínhcáchchungcủanh

ândâncácn-ớcđãt r ả i quacuộcđờin ô lệ.Nhânvậtn à y ở ấnĐ ộ chúngtôicũngđãt ừ n g thấy”

Trongx ã h ộ i TrungQuốcr ố i ren,đầyrẫyn h ữ n g b ấ t công,nhữngngời

phụnữnôngdânítđợcthểhiệntâmttìnhcảm,suynghĩcủamình.Ng-ờiđờikhôngnghetiếngnóicủahọ.Họsinhralàđểnghe,đểthựchiệnchứkhôngphảil à đểnói.TrongtruyệnngắncủaLỗTấn,ngờiphụnữcũngnóirấtítnh-

nghĩanh-

KhácvớithímTờngLâm,chịTThiền-ngônngữcủahọđềulànhữnglờinóinhẫnnhịn,c h ị u đựngt h ì c ô áitrongL i hônl ờinôngdânđầ u tiêntrongtruyệnngắnLỗTấnđãđứnglêntrựcdiệnchốnglạiápbứccủalễgiáochủyếul à n a m quyềnphongkiến.Côkhôngc h ị u đ ể c h o chồngmìnhđitheomộtngờiđànbàkhác.Cônói:

Ngônn g ữ củac ô á imạnhm ẽ thểh i ệ n s ự phảnkhángcủac ô vớil ễ giáophongkiếnmàít nhữngngờip h ụ nữnàocót hể nóir a đ-

ợc.Cô đãnóir a suynghĩc ủ a chínhb ả n thân,tronglờinóichứađựngsựt ứ c g i ậ n , bấtbình.Chếđ ộ phongk i ế n đãb ấ t côngt à n nhẫnvớingờip h ụ nữ.Nhngrốtcuộcs ự phảnkhángấycủacôáiđãthấtbạivìcônuôiảotởngđốivớiphápluậtphongkiến

vànhữngk ẻ đ ạ i d i ệ n chon ó “Thằngc h ó già”,“Chóđ ể u ”

-c ô á iđ ã gọib ố -chồngvà-chồngnh-

chồngvàchồngnh-thế.Bọnchúngđãđútlótquantrênkhiếnvụkiệncủacôáikhôngthànhcông.Thấtbạinàybắtnguồntừconmắtthiểncậncủanhữngngời

sảnxuấtnhỏ.S ự đấut r a n h củac ô áicònquám ới mẻ,c h a

đ-ợcthờiđ ạ i chấpnhậnbởigiaicấpthốngtrịcònmạnh,chếđộnamquyềncòntồntại.Hạnhphúcgiađìnhtùythuộcvàongờicha,ng-

c h ủ lựcquâncách mạngdântộc dânchủTrungQuốcnhấtlàviệcxâydựngngônngữđốithoạicủahọ.Ngờin ô n g dânítbộclộ tâmt,tìnhcảmcủamình.Nh-ngquanhữnglờinóiítỏic ủ a họtathấy

đợcphầnnàocuộcsốngkhổcựccủang-nghủtụcquákhứvàhiệntạicònđủmạnhđểđèbẹpmọikhátvọng,ớcmơvàtơnglaicủahọ.1.2.2 Nghệthuậtxâydựngngônngữđốithoạicủanhânvậtngờitríthức