Phân tích và đánh giá về đặc điểm của doanh nhân việt nam hiện nay

PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ VỀ ĐẶC ĐIỂM CỦA DOANH NHÂNVIỆT NAM HIỆN NAY Cho tới nay ở Việt Nam chưa có tổ chức nào tiến hành điều tra tổng thể và nghiên cứu một cách toàn diện, để có thể cung

PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ VỀ ĐẶC ĐIỂM CỦA DOANH NHÂN

VIỆT NAM HIỆN NAY

Cho tới nay ở Việt Nam chưa có tổ chức nào tiến hành điều tra tổng thể

và nghiên cứu một cách toàn diện, để có thể cung cấp cho xã hội một bức tranh đầy đủ rõ nét về thế hệ doanh nhân mới của Việt Nam - người đang được cho là: “đóng vai trò xung kích trong sự nghiệp xây dựng phát triển nền kinh tế nước nhà”

Doanh nhân Việt Nam hiện nay là một cộng đồng rất đa dạng, hình thành từ nhiều giai cấp, tầng lớp khác nhau trong xã hội nhưng họ có một đặc điểm chung là làm công việc kinh doanh với mục tiêu đạt được sự giàu có và thành đạt Họ không chỉ là các ông chủ tư nhân mà còn bao gồm cả bộ phận cán bộ, lãnh đạo, quản lý và nghiệp vụ kinh doanh của các doanh nghiệp Nhà nước; không chỉ là một bộ phận của trí thức mà còn có trong giai cấp nông dân, đội ngũ cán bộ, công chức ; không chỉ là những người có hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng mà có cả những người mới lập nghiệp nghèo nhưng có chí làm giàu

Những lý do chính để các doanh nhân Việt Nam lập nghiệp bằng con đường kinh doanh là:

- Muốn phát huy tối đa năng lực cá nhân;

- Có điều kiện thuận lợi để làm kinh doanh;

- Để kiếm sống hoặc tăng thu nhập;

- Thích thử thách, sáng tạo;

- Theo truyền thống gia đình hoặc có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh

- Muốn theo đuổi giá trị đạo đức hoặc phong cách sống riêng

Do đặc điểm chính trị và lịch sử, doanh nhân Việt Nam có một số đặc điểm riêng, khác với doanh nhân ở các nước khác, đồng thời cũng có một số nét tương đồng với các đồng nghiệp nước ngoài Doanh nhân Việt Nam bao gồm các đặc điểm cơ bản sau:

- Ra đời và phát triển gắn liền với công cuộc đổi mới và phát triển nền kinh tế thị trường của đất nước;

- Đa số tuổi đời khá trẻ, được đào tạo và rèn luyện trong quá trình đổi mới, có tinh thần yêu nước và tự tôn dân tộc Tuy nhiên, vẫn tồn tại một số không ít doanh nhân có trình độ học vấn hạn chế, kỹ năng quản trị, kinh doanh thấp;

- Có tinh thần doanh nghiệp ý chí lập nghiệp, làm giàu, dám chấp nhận rủi ro, thách thức;

- Làm việc rất cần cù, năng động chịu khó học và vươn tới cái mới, có tính tiên phong trong một số lĩnh vực;

- Sống có nhân bản, có ý thức trách nhiệm cao với cộng đồng, có mong muốn được gắn bó trong hội đoàn;

- Sống có văn hoá, giữ gìn những truyền thống, giá trị tốt đẹp của gia đình, xã hội và dân tộc Tuy vậy, tất nhiên vẫn còn những thiểu số doanh nhân thiếu trách nhiệm, thiếu đạo đức, văn hoá trong kinh doanh và trong cuộc sống, nên có những hành vi xấu làm phương hại đến lợi ích của Doanh nghiệp, của xã hội và của cộng đồng Doanh nghiệp

* Xét về mức độ dám chấp nhận rủi ro:

Theo các kết quả điều tra, khoảng 70% doanh nhân lãnh đạo các doanh nghiệp dân doanh ở độ tuổi dưới 45 Tuổi đời trẻ, ảnh hưởng nhiều tới tính năng động, ý chí dám chấp nhận rủi ro, thách thức, khả năng học hỏi và sức làm việc của doanh nhân

Tuy vậy, cũng có thể nói có một bộ phận không nhỏ doanh nhân Việt Nam là không dám chấp nhận rủi ro Họ thiếu hẳn sự sáng tạo , đổi mới, dám nghĩ dám làm và tính tiên phong Điều này thể hiện rõ nhất ở “tâm lý bầy đàn” trong hoạt động doanh nghiệp thời gian qua Những bài học đau lòng về

“bầy đàn trong chứng khoán”, “bầy đàn trong bất động sản”, “bầy đàn trong

mô hình tập đoàn đa ngành, đa nghề”,… đã đẩy không biết bao doanh nhân, doanh nghiệp đến bờ vực phá sản và đẩy kinh tế đất nước vào cơn khủng hoảng trầm trọng

Ở một góc nhìn khác, việc dám đối mặt với rủi ro trong quyết định của một bộ phận doanh nghiệp Việt Nam vẫn mang nặng tính “liều” và quyết định mang tính thiếu nhận thức và hiểu biết Có thể nhận thức những “rủi ro trong những quyết định dám chấp nhận rủi ro” của doanh nghiệp Viêt Nam như sau:

- Thiếu những qui tắc khôn ngoan trong việc chấp nhận rủi ro;

- Thiếu kỷ luật trong việc tuân thủ nguyên tắc này;

- Đơn giản hóa những qui trình kinh doanh;

- Chưa đo lường và lượng hóa được những rủi ro

Nói cách khác, bí quyết đầu tư là phải mạo hiểm với những rủi ro được tính toán trước Mỗi một cơ hội đầu tư luôn mang theo những rủi ro tiềm ẩn Trong một số thương vụ đầu tư, một loại rủi ro nhất định có thể chiếm ưu thế hơn, và những rủi ro khác chỉ là thứ yếu Hiểu đầy đủ về những loại rủi ro chính yếu là cần thiết để mạo hiểm có tính toán và đưa ra những quyết định đầu tư nhanh nhạy

Có một câu nói rất hay là: “Không rủi ro có nghĩa là không lợi nhuận Nơi rủi ro cao thì cũng kỳ vọng lợi nhuận cao”, vấn đề chỉ là quản lý rủi ro đó như thế nào Không phải tất cả các loại rủi ro trong kinh doanh có thể đồng thời xảy ra tại một thời điểm và với cùng một vụ đầu tư Mặt khác, các loại rủi ro khác nhau có mối liên hệ với nhau Điều quan trọng là phải đánh giá một cách cẩn trọng sự tồn tại của mỗi loại rủi ro và mức độ của nó trong mỗi

cơ hội đầu tư

Có thể thấy rõ điều đó trong sự kiện Việt Nam ra nhập WTO Sự kiện này thường được các nhà lãnh đạo và giới doanh nghiệp Việt thường gọi là

“ra biển lớn” Ra biển lớn là chấp nhận rủi ro Trong cái gọi là “biển lớn” ấy chứa đựng cả những cơ hội "cá về đầy khoang" cũng như những rủi ro của những cơn bão lớn Chỉ những Doanh nghiệp và doanh nhân dám chấp nhận

sự thách thức của biến cả mới xứng đáng thu nhận về mình sức mạnh của đại dương Ra biển lớn cần thuyền trưởng vững vàng và đội ngũ thuỷ thủ dạn dày sóng gió "Sóng cả nhưng không ngã tay chèo" là nhờ vào người “thuyền trưởng” - tức là ban giám đốc và hội đồng quản trị của Doanh nghiệp, và

"thủy thủ đoàn" - tức là nhân viên của Doanh nghiệp Ra biển lớn cần “hoa tiêu” giỏi, cần có la bàn và hệ thống định vị, dẫn đường tốt Ra biển lớn cần tàu lớn, và quan trọng hơn, cần tàu tốt

Hơn 90% doanh nghiệp hiện nay của Việt Nam là nhỏ và vừa, trong đó phần lớn trong số đó lại là nhỏ và rất nhỏ Để cạnh tranh trên thị trường Quốc

tế, không thể không có Doanh nghiệp lớn Có một nghịch lý hiện nay là chúng ta vừa thiếu vừa thừa Doanh nghiệp lớn: thiếu những Doanh nghiệp lớn

có khả năng cạnh tranh quốc tế, trong khi lại thừa Doanh nghiệp lớn kém hiệu quả Ngay cả khi các Doanh nghiệp dám chấp nhận rủi ro thì họ cũng cần tìm những biện pháp để giảm bớt và phân tán rủi ro Ở đây, vai trò của Nhà nước

là hết sức quan trọng Ra biển lớn cần hiểu biết và tôn trọng "luật hàng hải" quốc tế, luật biển quốc tế khác luật sông nội địa Đã một thời gian dài các Doanh nghiệp Việt quen với việc xé rào và lách luật hơn là tuân thủ luật Hiểu biết luật và các tập quán thương mại quốc tế không chỉ giúp các Doanh nghiệp thành công hơn, mà còn giúp họ giảm rủi ro và bớt tổn thất trong những tranh chấp thương mại khi chúng xảy ra

* Xét về tính đổi mới sáng tạo:

Có một thực tế cần phải nhìn nhận thẳng thắn là tính đổi mới và sáng tạo trong một bộ phân không nhỏ doanh nhân Việt còn ở mức rất thấp Chúng ta hay tự nhận xét rằng người Việt thông minh, sáng tạo, nhưng nhiều khi các sáng tạo đó mang nặng tính chất manh mún, đối phó, thiếu tầm tư duy dài hạn, chủ động

Vấn đề là, một số không ít doanh nhân có trình độ học vấn hạn chế, kỹ năng kinh doanh thấp Đó là lỗ hổng rất lớn, hạn chế khả năng và tầm nhìn của doanh nhân trong thế giới kinh doanh hiện đại ngày nay và do đó giảm hiệu quả và tính sáng tạo của doanh nghiệp

Ngày nay chúng ta thường nghe đến những lý thuyết trong quản trị doanh nghiệp như: quản trị sản xuất, quản trị nhân sự, quản trị chiến lược, quản trị marketing,… và doanh nghiệp cần phải “nhắm vào thị trường, hướng tới khách hàng”, phải đưa ra thị trường những sản phẩm tốt nhất, giá cạnh tranh nhất, phải xây dựng một đội ngũ công nhân lành nghề, đầu tư trang thiết

bị hiện đại, công nghệ tiên tiến, Và giờ đây hình như đó đang là đích trong

tư duy chiến lược của các nhà doanh nhân Việt

Cần phải có cái nhìn toàn diện hơn, trong bối cảnh một “thế giới phẳng”, một chiến lược “đại dương xanh” và một nền “kinh tế tri thức” thì ta “giật mình” nhận thấy rằng: tập đoàn Nike, Reebook không có một nhà máy nào cả, Nokia đa phần sản phẩm Made in China, … Cả một tòa nhà khổng lồ của Nike ở giữa trung tâm New York chỉ quản lý 3 mảng chính: Hệ thống nghiên cứu và Phát triển (R&D); Hệ thống phân phối và Quản lý thương hiệu

Bộ phận Nghiên cứu và Phát triển (R&D): Đây là một khâu then chốt trong việc tạo ra một sản phẩm mới Gần đây người ta nói nhiều tới chiến lược “Tập trung để khác biệt” và coi đó như là chìa khóa thành công của doanh nghiệp Rất tiếc rằng điều đó ở doanh nghiệp Việt nam chưa được coi trọng Họ đa phần chỉ tập trung những sản phẩm mà thị trường đã làm và chỉ

lo để “copy”

Việt Nam không chỉ đơn giản để chuyển đổi từ một nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường và cũng không dễ dàng chuyển từ khâu phân phối theo kiểu “xin - cho” sang kênh phân phối cạnh tranh hiện đại

Thiết lập một hệ thống theo chuẩn mực, quản lý kênh phân phối và quản

lý lực lượng bán hàng hiệu quả là mấu chốt để cạnh tranh và dành thị phần Đây là mảnh đất mầu mỡ cho những ý tưởng sáng tạo trong việc: thiết lập kênh phân phối theo dạng trực tiếp hay gián tiếp, đơn kênh hay đa kênh, độ dài của kênh và các giải pháp khuyên khích bán hàng cũng như giảm thiểu các xung đột lợi ích trong kênh

Ngoài ra, định vị được thương hiệu và xây dựng một thương hiệu mang tính nhất quán và chuyên nghiệp là vấn đề không phải doanh nghiệp Việt nào cũng đã làm được Nhiều doanh nghiệp trong quá trình phát triển đã xa rời những giá trị cốt lõi mà mình định ra rồi phát triển dần theo hướng “đa ngành,

đa nghề” để rồi đánh mất chính bản sắc của mình

Đổi mới sáng tạo trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và cuộc khủng hoảng kinh tế của Việt Nam đang bước vào giai đoạn thử thách gay go nhất cho Chính phủ cũng như giới doanh nghiệp

Theo góc nhìn cá nhân thì khả năng dự báo, sự linh hoạt trong chiến lược kinh doanh và khả năng tư duy không chuẩn mực là những nhân tố mang tính sáng tạo cao của doanh nhân trong việc đưa doanh nghiệp của mình vượt khó khăn

Ở đây tôi muốn đi sâu vào phân tích tố chất mang tính đổi mới của doanh nhân đó là khả năng tư duy không chuẩn mực Cuộc khoảng hoảng tài chính toàn cầu đang diễn ra kéo theo một loạt các định chế tài chính, các tập đoàn khổng lồ sụp đổ hoặc trên bờ vực phá sản Những lý thuyết kinh tế, tài chính, những chuẩn mực kinh doanh tưởng chừng bền vững nhất, tiên tiến nhất thì nay lung lay dữ dội và gây ra sự hoài nghi cho các nhà kinh tế Và cùng lúc đó, thành công của các doanh nghiệp khi thực thi công việc ngược lại với các chuẩn mực lại đem lại những thành công bất ngờ Cuối năm 2008 khi thị trường tài chính Mỹ lung lay dữ dội thì theo logic chuẩn mực chung đồng Dollar Mỹ nhất thiết phải mất giá, vậy mà thực tế cho thấy một điều kỳ

lạ là đồng Dollar Mỹ lại lên giá một cách mạnh mẽ và có tính bền vũng với tất

cả các đồng tiền khác Nếu lý giải vấn đề theo hướng không chuẩn mực thì sự việc này lại mang tính logic của nó và nếu doanh nghiệp cũng “hành xử “theo một kiểu không chuẩn mực tương tự thì đây lại là cơ hội lớn với họ

Ở tầm vĩ mô, ta nhận thấy những thiệt hại khôn lường nếu người điều hành nền kinh tế đất nước “thiếu” những tư duy không chuẩn mực thì hậu quả như thế nào Như từ đầu năm 2008, khi kinh tế đất nước bước vào giai đoạn lạm phát nghiêm trọng thì Nhà nước đã tăng lãi suất cơ bản lên và đã phần nào kìm hãm được lạm phát Nhưng có điều là đáng tăng lãi suất với mức vừa phải, vừa tăng vừa “lựa” thì họ lại tăng với một tốc độ chóng mặt Một hệ lụy xảy ra là chỉ vài tháng sau hàng loạt doanh nghiệp Việt Nam đứng trên bờ phá sản vì không chịu được “nhiệt” của lãi suất Hàng hóa giá thành cao, không bán được, xuất khẩu suy giảm nghiêm trọng, hàng trăm nghìn người mất việc làm Tới lúc đó, Nhà nước lại đưa ra ngay một loạt chính sách hỗ trợ lãi suất ngắn hạn và lãi suất cho hàng xuất khẩu để “kích cầu” và “kích cung” Chưa biết có “kích” được gì không nhưng một hệ lụy mà không biết Nhà nước có nghĩ tới không đó chính là việc làm này lại phạm luật cạnh tranh của WTO ! Nói tới câu chuyện này để thấy các nhà điều hành đất nước nếu vận hành chính sách “đúng bài” mà thiếu đi sự linh hoạt không nhất thiết theo chuẩn mực thì chỉ giảm đau chứ không chữa lành bệnh

* Xét về tính tiên phong:

Khi nói về sứ mệnh doanh nghiệp, chúng ta thường nhấn mạnh đến vai trò đầu tàu trong tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm, đáp ứng nhu cầu xã hội… Về mặt bề nổi thì đúng là như vậy nhưng nhìn nhận ở góc độ sâu hơn, thấm đẫm trong mỗi hoạt động của doanh nhân là tính tiên phong, mở đường

cho những ý tưởng mới, nhận thức mới và ở mức độ nào đó, tác động tích cực đến tầm nhìn trong tổ chức đời sống xã hội

Tính tiên phong trong hoạt động doanh nghiệp Việt nam được thể hiện ở:

- Tiên phong về sản phẩm mới, dịch vụ mới;

- Tiên phong về công nghệ;

- Tiên phong trong phương pháp quản trị doanh nghiệp;

- Tiên phong về văn hóa và tri thức

Khi Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường, chúng ta có cái nhìn logic hơn về mối quan hệ cung - cầu, giá - cầu; nhưng chỉ khi các siêu thị Metro, Vincom, BigC, Nguyễn Kim, Parkson,… tung những “đòn” siêu khuyến mãi, chúng ta mới nhận thức một cách trực quan, đầy đủ sự vận động của giá lên cầu, cũng như quyền năng, giới hạn của người tiêu dùng trong 3 trụ cột quyết định đến nhịp độ phát triển đất nước, bao gồm: xuất khẩu - tiêu dùng trong nước - đầu tư toàn xã hội

Cùng với động lực mở rộng thị trường, doanh nhân có nhu cầu sử dụng những biểu tượng văn hóa dân tộc Họ là sứ giả đưa những tinh hoa Việt Nam

ra thế giới Như Cafe Trung Nguyên, đôi dép Bitis, bánh kẹo Kinh Đô, tà áo dài của nhà thiết kế thời trang Minh Hạnh, gạch ngói Secoin, … xuất hiện ở nhiều châu lục, khiến Việt Nam gần gũi hơn trong con mắt bạn bè thế giới

Hoạt động của doanh nhân còn mở rộng ra thị trường nhân lực, buộc các trường đại học, viện nghiên cứu phải đổi mới phương pháp giáo dục,

nghiên cứu khoa học theo hướng coi trọng thực hành hơn Sỡ dĩ doanh nhân giữ vai trò tiên phong trong sáng tạo, đổi mới nhận thức, cách nhìn như vậy là

do họ là đối tượng sử dụng tài nguyên (đất, mặt nước, rừng, dải tần số, nhân lực, thông tin,…) nhiều nhất; họ cũng là đối tượng sử dụng công nghệ nhiều nhất

Tính tiên phong cũng là nhân tố quan trọng bậc nhất trong chiến lược cạnh tranh vượt lên đối thủ Trong doanh nghiệp nên lấy tiêu chí “luôn tạo ra

sự mới lạ” như kim chỉ nam cho hoạt động R&D để phát triển sản phẩm mới

Cứ 1 tháng chúng ta cho ra 1 model sản phẩm mới và mỗi năm lại tung ra thị trường 1-2 chủng loại sản phẩm mới Điều đó sẽ đẩy các đối thủ cạnh tranh của mình luôn ở thế người đi sau Mỗi khi họ copy xong 1 model sản phẩm của doanh nghiệp mình thì cũng là lúc doanh nghiệp kịp tung ra model mới được bán với giá cao, còn model cũ thì hạ giá để cạnh tranh với đối thủ Với chiến lược này, người doanh nhân luôn là người tiên phong chiếm lĩnh và dẫn dắt thị trường trong lĩnh vực của mình

Trên đây là một số phân tích về những tố chất chính mà giới doanh nhân Việt cần có trong nền kinh tế thị trường và đặc biệt hữu ích trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế hiện nay