Phân tích những đặc điểm của doanh nhân việt nam trong thời kỳ đổi mới

Doanh nhân là những người làm nghề kinh doanh một cách chuyên nghiệp, là một chuyên gia về quản lý kinh doanh, là một nhà trí thức lao động trí óc và sử dụng tổng hợp kiến thức đa lĩnh v

PHÂN TÍCH NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CỦA DOANH NHÂN VIỆT NAM

TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

I GIỚI THIỆU

Không ít người hiểu chung chung Doanh nhân là “Người làm nghề kinh doanh”, “Người có nhiều tiền” hay “Người có nhiều mánh lới, thủ đoạn” Đó là

cách hiểu hết sức sai lệch về Doanh nhân

Mãi tới năm 1990, cùng với quá trình Đổi mới, sự ra đời của Luật Công ty

và Luật Doanh nghiệp tư nhân, tầng lớp Doanh nhân trong xã hội đã được công nhận như một tầng lớp xã hội mang sứ mạng quan trọng và vẻ vang Ngày 13/10/2004 đã được chính thức lựa chọn là Ngày Doanh nhân Như vậy, doanh nhân Việt Nam so với lực lượng doanh nhân của xã hội tư bản phát triển sau hàng trăm năm, mới được xã hội dần dần định vị và tin cậy khoảng 20 năm qua

Doanh nhân là những người giữ vị trí quan trọng, gây dựng nên các doanh nghiệp Doanh nhân tham gia doanh nghiệp theo hai hình thức: là chủ sở hữu, cổ

đông lớn của doanh nghiệp hay là thành viên ban Giám đốc đảm nhiệm công việc quản trị điều hành doanh nghiệp

Doanh nhân là những người làm nghề kinh doanh một cách chuyên nghiệp, là một chuyên gia về quản lý kinh doanh, là một nhà trí thức lao động trí

óc và sử dụng tổng hợp kiến thức đa lĩnh vực, đa nguồn

Doanh nhân là người biết tập hợp, kết hợp các nguồn lực khác nhau của

xã hội và điều phối các nguồn lực này vào các hoạt động sản xuất, dịch vụ của doanh nghiệp

Song song với việc làm giàu cho bản thân, với vai trò cá nhân, doanh nhân tham gia các hoạt động xã hội hoặc thông qua doanh nghiệp của mình làm cho

xã hội tốt đẹp hơn Nhờ doanh nhân chèo lái doanh nghiệp, nhân lực vật lực của

xã hội ngày một phát triển Hàng hóa, dịch vụ mới đáp ứng nhu cầu phát triển xã hội, công ăn việc làm cho người lao động, lợi nhuận, thiết bị- công nghệ mới, tri thức và thực tiễn kinh doanh mới… đó là những đóng góp cụ thể của các doanh nhân

Từ thực tiễn Việt Nam, nhiều nhà nghiên cứu đã tổng kết đặc điểm chung của doanh nhân Việt Nam thành đạt là: Tâm – Tài – Trí - Dũng Tâm là có khả năng lãnh đạo, trung thực, không vụ lợi cá nhân, có trước có sau, tạo được niềm tin của đối tác và đồng nghiệp Tài là có trách nhiệm, lòng say mê trong công việc, biết tuỳ cơ ứng biến, có thể kết hợp được các sức mạnh và nguồn lực lại với nhau Trí là có trình độ, thông minh, tự tin Dũng là biết chấp nhận rủi ro mạo hiểm, có quyết tâm và khát khao thành công, dũng cảm, dám theo đuổi đến cùng, có tính sáng tạo tiên phong về công nghệ hay sản phẩm, có nhiều ý tưởng khác lạ độc đáo đồng thời phải quyết đoán lựa chọn cơ hội

II PHÂN TÍCH

Sự thành đạt của doanh nhân chỉ có thể là sự thành công thông qua cạnh tranh gay gắt trên thương trường, qua sự nghiêp, qua sự thừa nhận của cộng

đồng trong nước và quốc tế Trên thế giới ngày nay, những doanh nhân lớn thành đạt, có tiềm lực rất mạnh về vốn, khoa học, công nghệ, được các nước mời đến đầu tư, kinh doanh đối xử như quốc khách Đó cũng là sự công nhận đóng góp của doanh nhân đối với xã hội

Đã kinh doanh thì phải mưu cầu lợi nhuận Lợi nhuận chân chính chỉ có thề đạt được trong quá trình lao động sáng tạo, làm được những gì khác người và hơn người tìm được những nhu cầu chưa được đánh thức và những mảng thị trường chưa được khai phá Ngày nay, đạt được lợi nhuận trên thương trường chủ yếu phải phát huy trí tuệ, khoa học, công nghê, trong đó có khoa học kinh tế

và quản lý

1 Mức độ dám chấp nhận rủi ro

Khả năng chấp nhận rủi ro là một bản tính quan trọng của nhà kinh doanh Trên thương trường, rủi ro gắn với lợi nhuận Rủi ro càng cao thì lợi nhuận cũng

sẽ càng cao Tại sao không ít người Việt chúng ta chỉ thích gửi tiền tiết kiệm vào ngân hàng hoặc mua vàng cất vào trong tủ hơn là tổ chức kinh doanh hoặc đầu tư? Đơn giản là vì phần lớn chúng ta không phải là các nhà kinh doanh Phần lớn chúng ta không dám chấp nhận rủi ro Tuy nhiên, cũng phải thấy rằng lực lượng doanh nhân của nước ta chỉ mới bắt đầu hình thành từ thời kỳ đổi mới đến nay

Hầu hết doanh nhân Việt Nam đều dám chấp nhận rủi ro, tuy nhiên cũng

có một bộ phận không nhỏ thiếu hẳn tính sáng tạo, đổi mới, dám nghĩ dám làm

Họ đưa ra quyết định kinh doanh dựa trên tâm lý bầy đàn: Bỏ lĩnh vực kinh doanh truyền thống của doanh nghiệp để đầu tư vào chứng khoán, bất động sản

Có thể họ lý giải rằng đó là sự chấp nhận rủi ro để chuyển đổi lĩnh vực kinh doanh, nhưng bản chất chỉ là sự liều, hành động một cách mạo hiểm, thiếu tính toán với hy vọng sẽ đem lại lợi nhuận một cách nhanh chóng

Có một số loại rủi ro trong hoạt động của doanh nghiệp có thể kể ra: Rủi

ro về chính sách, rủi ro về chính trị, rủi ro về thị trường, rủi ro về thanh khoản, rủi ro về lãi suất, rủi ro về công nghệ… Mỗi một cơ hội đầu tư luôn mang theo những rủi ro tiềm ẩn Trong một số thương vụ đầu tư, một loại rủi ro nhất định

có thể chiếm ưu thế hơn, và những rủi ro khác chỉ là thứ yếu Hiểu đầy đủ về những loại rủi ro chính yếu là cần thiết để mạo hiểm có tính toán và đưa ra những quyết định đầu tư nhanh nhạy

Trên thực tế, rất khó để tất cả các loại rủi ro kể trên xảy ra cùng lúc Tuy nhiên những doanh nhân phải đánh giá, nhận thức một cách cẩn trọng sự ảnh hưởng của mỗi loại rủi ro trong từng quyết định đầu tư Chấp nhận rủi ro là một chuyện, những doanh nhân cần phải có tính toán để giảm thiểu và phân tán rủi ro

a So sánh về tuổi tác và giới tính

- Lứa tuổi dưới 45: 5đ

Với độ tuổi dưới 45, con người có rất nhiều hoài bão, ước mơ, và họ tìm mọi cách để hiện thực hóa những điều đó Tầng lớp doanh nhân cũng vậy, đây là độ tuổi họ tràn đầy nhiệt huyết, và quan trọng hơn nếu họ mắc sai lầm, họ còn có nhiều thời gian ở phía trước để sửa sai và làm lại Bên cạnh đó đây là khoảng thời gian mới bắt đầu kinh doanh nên sự tích lũy về tài chính, các mối quan hệ, kinh nghiệm sống, quản lý… chưa nhiều nên

họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro để có thể trở thành những doanh nhân thành đạt

- Lứa tuổi trên 45: 3đ

Ở lứa tuổi này, những doanh nhân đã gặt hái được một số thành công nhất định Bắt đầu có những suy nghĩ nếu thất bại, ta có thể làm lại được không, gia đình ta sẽ như thế nào, uy tín cá nhân có bị ảnh hưởng… nên

họ sẽ thận trọng hơn hay nói một cách khác họ sẽ ít chấp nhận những dự

án đầu tư với độ rủi ro cao

- Doanh nhân là phụ nữ: 4đ

Mặc dù chưa có số liệu thống kê chính xác về tỷ lệ doanh nhân la nữ so với nam, nhưng theo tìm hiểu thực tế thì số lượng doanh nhân nữ ít hơn nhiều Mặc dù đã có sự thay đổi lớn về quan điểm trọng nam khinh nữ nhưng do truyền thống văn hóa thì người phụ nữ á đông danh nhiều thời gian cho gia đình hơn là những hoạt động xã hội Về mặt tâm lý thì phụ

nữ có sự cẩn trọng, ít bốc đồng hơn nam giới Tuy nhiên những doanh nhân nữ lại là những người có cá tính mạnh, ít bị lệ thuộc về lễ giáo nên mức độ chấp nhận rủi ro ở họ cũng tương đối cao

- Doanh nhân là nam giới: 5đ

Họ ở phái mạnh, là trụ cột của gia đình, muốn được xã hội công nhận nên mức độ chấp nhận rủi ro là rất cao

b So sánh về khu vực kinh tế

- Khu vực kinh tế tư nhân: 4đ

Thành công hay thất bại của doanh nghiệp cũng chính là thước đo thành đạt của những doanh nhân tại doanh nghiệp đó Do đó họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro cao để khẳng định mình

- Khu vực kinh tế nhà nước: 1đ

Thành công của doanh nghiệp thường có vai trò của những người quản lý, tuy nhiên họ được hưởng ít hơn rất nhiều hiệu quả mà họ mang lại và nếu

có thất bại thì họ là những người đầu tiên phải chịu trách nhiệm Do đó trong tư tưởng họ hình thành tư tưởng cố gắng làm tốt nhất trong điều kiện hiện có, được đến đâu hay đến đó nên họ sẽ hầu như không chấp nhận rủi ro

- Doanh nghiệp nước ngoài, liên doanh: 3đ

Đây là đối tượng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi chính sách nên mức độ chấp nhận rủi ro của họ ở trạng thái trung bình

c So sánh về ngành nghề hoạt động và quy mô doanh nghiệp

- Doanh nghiệp vừa và nhỏ: 3đ

Tiềm lực tài chính yếu nên họ chịu nhiều rủi ro về thanh khoản cũng như lãi suất Do đó mức độ chấp nhận rủi ro của đối tượng này ở trạng thái trung bình

- Doanh nghiệp lớn: 4đ

Họ có đủ tiềm lực để đầu tư theo cách “trứng không để chung một rỏ”, do

đó sẽ giảm thiểu được rủi ro trong kinh doanh Chính vì vậy, mức độ chấp nhận rủi ro của doanh nhân trong những doanh nghiệp lớn là khá cao

- Hoạt động thương mại: 4đ

Họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro để nhập những mặt hàng mới, hàng đặc biệt

về để phân phối Với những mặt hàng này họ có thể có lợi nhuận lớn hơn, trong trường hợp xấu nhất có thể hạ giá bán để thu hồi vốn Do đó những doanh nhân trong lĩnh vực này có mức độ chấp nhận rủi ro tương đối cao

- Hoạt động sản xuất: 2đ

Trong lĩnh vực sản xuất thì rủi ro lớn nhất là về công nghệ và thị trường Đây là những loại rủi ro ít có thể định lượng được Do đó những doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này tại Việt Nam có xu hướng đầu tư dần, nâng cấp trang thiết bị hiện có chứ ít mạo hiểm thay đổi toàn bộ công nghệ cũng như sản phẩm

2 Tính đổi mới sáng tạo

Có một thực tế cần phải nhìn nhận thẳng thắn là tính đổi mới và sáng tạo trong một bộ phận không nhỏ doanh nhân Việt còn ở mức rất thấp Chúng ta hay

tự nhận xét rằng người Việt thông minh, sáng tạo, nhưng nhiều khi các sáng tạo

đó mang nặng tính đối phó, thiếu tầm tư duy dài hạn, chủ động

Trình độ của nhiều doanh nhân còn hạn chế, kỹ năng kinh doanh thấp Đó

là lỗ hổng rất lớn, hạn chế khả năng và tầm nhìn của doanh nhân trong thời đại kinh doanh hiện đại ngày nay và do đó giảm hiệu quả và tính sáng tạo của doanh

nghiệp Ngày nay chúng ta thường nghe và được tiếp xúc tương đối nhiều đến những lý thuyết trong quản trị doanh nghiệp: quản trị sản xuất, quản trị nhân sự, quản trị chiến lược, quản trị marketing… Doanh nghiệp cần phải đưa ra thị trường những sản phẩm tốt nhất, giá cạnh tranh nhất, phải xây dựng một đội ngũ công nhân lành nghề, đầu tư trang thiết bị hiện đại, công nghệ tiên tiến

Các doanh nghiệp cần chú trọng đến đến bộ phận nghiên cứu và phát triển sản phẩm, đây là điểm quan trọng trong việc thiết kế và tạo ra một sản phẩm mới Tuy nhiên hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam chưa chú trọng hay nói cách khác là chưa có bộ phận nghiên cứu phát triển Những sản phẩm mang thương hiệu Việt Nam (không phải những sản phẩm gia công hoặc sản xuất theo đơn đặt hàng của nước ngoài) vẫn còn đơn điệu, chưa có sự đột phá Các sản phẩm ít có

sự khác biệt, hàm lượng chất xám và công nghệ trong đó không cao

Hệ thống phân phối

Không phải đơn giản để chuyển đổi từ một nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang kinh tế thị trường và cũng không dễ dàng chuyển từ khâu phân phối theo kiểu “xin cho” sang kênh phân phối cạnh tranh hiện đại

Thiết lập một hệ thống theo chuẩn mực, quản lý kênh phân phối và quản

lý lực lượng bán hàng hiệu quả là mấu chốt để cạnh tranh và giành thị phần Đây

là mảnh đất mầu mỡ cho những ý tưởng sáng tạo trong việc: thiết lập kênh phân phối theo dạng trực tiếp hay gián tiếp, đơn kênh hay đa kênh, độ dài của kênh và các giải pháp khuyên khích bán hàng cũng như giảm thiểu các xung đột lợi ích trong kênh

Thương hiệu

Định vị được thương hiệu và xây dựng một thương hiệu mang tính nhất quán và chuyên nghiệp là vấn đề không phải doanh nghiệp Việt nào cũng đã làm được Nhiều doanh nghiệp trong quá trình phát triển đã xa rời những giá trị cốt

lõi mà mình định ra rồi phát triển dần theo hướng “đa ngành, đa nghề” để rồi đánh mất chính bản sắc của mình

Đổi mới sáng tạo trong thời khủng hoảng kinh tế

Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và cuộc khủng hoảng kinh tế của Việt nam đang bước vào giai đoạn thử thách gay go nhất cho Chính phủ cũng như giới doanh nghiệp Khả năng dự báo, sự linh hoạt trong chiến lược kinh doanh là những nhân tố mang tính sáng tạo cao của doanh nhân trong việc đưa doanh nghiệp của mình vượt khó khăn

Cuộc khoảng hoảng tài chính toàn cầu đang diễn ra kéo theo một loạt các định chế tài chính, các tập đoàn khổng lồ sụp đổ hoặc trên bờ vực phá sản Những lý thuyết kinh tế, tài chính, những chuẩn mực kinh doanh tưởng chừng bền vững nhất, tiên tiến nhất thì nay lung lay dữ dội và gây ra sự hoài nghi cho các nhà kinh tế Và cùng lúc đó, thành công của các doanh nghiệp khi thực thi công việc ngược lại với các chuẩn mực lại đem lại những thành công bất ngờ

Warren Buffet rất thành công trên thị trường chứng khoán với phương châm “hãy đầu tư khi thị trường run sợ …” Tại Việt Nam, với tâm lý bầy đàn, mọi người đổ xô đầu tư vào lĩnh vực bất động sản, chứng khoán khi chúng tăng giá, còn khi chúng xuống giá thì bán tháo và không tham gia vào thị trường Vậy chúng ta sao không làm ngược lại?

Từ đầu năm 2008, khi kinh tế đất nước bước vào giai đoạn lạm phát nghiêm trọng thì Nhà nước đã đúng khi tăng lãi suất cơ bản lên và đã phần nào kìm hãm được lạm phát Nhưng có điều là đáng tăng lãi suất với mức vừa phải, vừa tăng vừa “lựa” thì họ lại tăng với một tốc độ chóng mặt Một hệ lụy xảy ra

là chỉ vài tháng sau hàng loạt doanh nghiệp Việt nam đứng trên bờ phá sản vì không chịu được mức lãi suất lên tới 21%/ năm (thực trạng hiện nay lãi suất cho vay còn cao hơn, mức cho vay tối đa đã lên tới 25%/năm) Chi phí sản xuất tăng cao, hàng hóa không bán được, xuất khẩu suy giảm nghiêm trọng, hàng trăm

nghìn người mất việc làm Đôi khi phải biết chấp nhận hy sinh một thứ để đạt được thứ khác tốt hơn, không thể cái gì cũng muốn được Chính phủ Việt Nam vừa muốn kìm chế lạm phát, vừa muốn tăng trưởng kinh tế cao, bền vững dường như mâu thuẫn với nhau Chính sách hỗ trợ lãi suất đã tiêu tốn rất nhiều tiền của nhưng hiệu quả thì thực sự không cao Chính phủ tăng lãi suất cơ bản, hạn chế tín dụng để kiềm chế lạm phát trong khi lại phải bơm ra một lượng tiền rất lớn (khoảng 500.000 tỷ đồng) để cho vay hỗ trợ lãi xuất, điều này dường như không

có sự nhất quán về điều hành vĩ mô của chính phủ

Trong việc điều hành, các doanh nhân nhất thiết phải có sự linh hoạt để ứng phó với mọi tình huống, không nhất thiết phải theo những chuẩn mực để tránh đưa ra những quyết định một cách cứng nhắc Đôi khi chúng ta phải biết

hy sinh cái lợi trước mắt để đạt được mục tiêu tổng thể trong tương lai

a So sánh về tuổi tác và giới tính

- Lứa tuổi dưới 45: 4đ

Đây là giai đoạn mà bộ não con người tiếp thu được nhiều thông tin và xử

lý những thông tin đó hiệu quả nhất Do đó khả năng tư duy, sáng tạo trong độ tuổi này là tương đối cao

- Lứa tuổi trên 45: 2đ

Ở độ tuổi này, con người trở nên cứng nhắc, bảo thủ hơn Họ hành động theo kinh nghiệm là chủ yếu nên mức độ sáng tạo là tương đối thấp

- Doanh nhân là phụ nữ: 3đ

Chỉ số thông minh, sự năng động của nữ doanh nhân không thua kém so với nam giới Tuy nhiên do hạn chế hơn về mặt quan hệ xã hội, do tham

gia vào lĩnh vực kinh doanh châm hơn nam giới nên khả năng sáng tạo ở mức độ trung bình

- Doanh nhân là nam giới: 3đ

Tham gia kinh doanh sớm hơn, quan hệ xã hội nhiều hơn nhưng chính vì thế lại hay bị ảnh hưởng bởi hành vi số đông mà mất đi sự sáng tạo đổi mới

b So sánh về khu vực kinh tế

- Khu vực kinh tế tư nhân: 3đ

Ở khu vực kinh tế tư nhân, do hạn chế về năng lực quản lý cũng như tiềm lực tài chính nên họ không có nhiều sự đột phá về sản phẩm Do khó khăn

về tài chính nên hầu hết đều ít sử dụng đòn bẩy tài chính trong kinh doanh

vì tính rủi ro trong thanh khoản nên dẫn tới hạn chế việc mở rộng kênh phân phối Việc nhiều nhà quản lý chưa được đào tạo bài bản về quản lý kinh tế nên cũng chưa nhìn nhận ra tầm quan trọng của hoạt động khuếch trương Do đó khả năng sáng tạo đổi mới của doanh nhân trong khu vực này ở mức độ trung bình

- Khu vực kinh tế nhà nước: 2đ

Như đã phân tích ở phần trên, đây là khu vực kinh tế ít năng động Tuy nhiên ở khu vực này có một số tập đoàn, tổng công ty lớn đã bắt đầu quan tâm tới đổi mới sản phẩm, mở rộng kênh phân phối cũng như tăng cường các hoạt động khuếch trương