Xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “thiên thần” (angel capital) cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo (start up) tại ngân hàng BIDV

Thực tế hiện nay các ngân hàng thương mại chưa có một quỹ đầu tư mạo hiểm thực sự cho các doanh nghiệp khởi nghiệp Việc đề xuất xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” tại Ngân hàng cụ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THU HẰNG

XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM

“THIÊN THẦN‟ (ANGEL CAPITAL) CHO

HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO

(START-UP) TẠI NGÂN HÀNG BIDV

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THU HẰNG

XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM

“THIÊN THẦN‟ (ANGEL CAPITAL) CHO

HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO

(START-UP) TẠI NGÂN HÀNG BIDV

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

Mã số : 60 34 04 12

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS ĐÀO THANH TRƯỜNG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chƣa từng đƣợc ai công bố trong bất

kỳ công trình nào khác

Tôi xin chịu trách nhiệm về đề tài nghiên cứu của mình

Tác giả luận văn

Nguyễn Thu Hằng

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn thạc sĩ này, lời đầu tiên tôi xin cảm ơn chân

thành đến toàn thể thầy cô trong TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ

HỘI VÀ NHÂN VĂN - ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI nói chung và các

dẫn, dạy dỗ và trang bị cho tôi những kiến thức bổ ích trong năm vừa qua

Xin chân thành cảm ơn lãnh đạo Ban Lãnh đạo Ngân hàng TMCP Đầu

tư Phát triển Việt Nam đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình làm luận văn; Xin cảm ơn các anh, chị, bạn đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện thu thập thông tin phục vụ luận văn và động viên tôi trong quá trình viết luận văn

Đặc biệt tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS TS ĐÀO THANH

TRƯỜNG, người đã tận tình hướng dẫn, trực tiếp chỉ bảo và tạo mọi điều

kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận văn tốt nghiệp

Sau cùng tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới gia đình, bố mẹ, bạn bè

đã động viên, cổ vũ và giúp đỡ tôi trong suốt thời gian viết luận văn

Do thời gian và năng lực bản thân có hạn, luận văn không tránh khỏi nhiều thiếu sót, tác giả luận văn rất mong nhận được sự thông cảm và chia sẻ Xin chân thành cảm ơn!

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Nghiên cứu và Triển khai

IPO Initial Public Offerings

Phát hành cổ phiếu ra công chúng lần đầu

Mua bán và sáp nhập

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Một số thông tin về 6 quỹ ĐTMH hoạt động tại Việt Nam 36 giai đoạn 1991-2000 36 Bảng 2.2 Tổng hợp các cơ sở pháp lý hoạt động quỹ Đầu tƣ mạo hiểm tại Việt Nam 52 Bảng biểu 2.3: Tổng hợp tóm tắt phiếu đánh giá tính cấp thiết của việc đề xuất thành lập Quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Ngân hàng BIDV 56 Bảng 3.1 Cơ cấu đầu tƣ theo lĩnh vực của IDGVV 79 Bảng 3 2 Tổng hợp một số kết quả đầu tƣ của quỹ IDGVV 79 Bảng 3.3 Tổng hợp một số kết quả đầu tƣ của quỹ CyberAgent Ventures tại Việt Nam 81

Sơ đồ 3.1: Các giai đoạn khi nghiệp phân loại theo nhu cầu vốn 82

Sơ đồ 3.2: Trong giai đoạn 2010-2016, số lƣợng các khoản đầu tƣ thiên thần giai đoạn ƣơm mầm chiếm đa số 84

Sơ đồ 3.3 Mô hình quỹ đầu tƣ đóng: 89

1

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

MỤC LỤC 1

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1 Lý do nghiên cứu 4

2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu: 6

3 Ý nghĩa lý thuyết của nghiên cứu: 11

4 Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu: 12

5 Mục tiêu nghiên cứu: 13

6 Đối tượng và khách thể nghiên cứu: 14

7 Câu hỏi nghiên cứu: 14

8 Giả thuyết nghiên cứu: 15

9 Phương pháp nghiên cứu: 15

10 Cấu trúc của luận văn: 16

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG MÔ HÌNH 17

QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM “THIÊN THẦN” (ANGEL CAPITAL) CHO HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV 17

1.1 Một số khái niệm có liên quan 17

1.1.1 Đầu tư mạo hiểm: 17

1.1.2 Nhà đầu tư Thiên thần (Angel Investor): 18

1.1.3 Quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần: 18

1.2 Khái niệm về hoạt động khởi nghiệp sáng tạo 22

1.3 Vai trò của mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” đối với hoạt động khởi nghiệp sáng tạo (start-up) 23

1.4 Cơ cấu và qui trình hình thành của tổ chức quỹ đầu tư mạo hiểm 26

1.5 Vị trí của quỹ đầu tư mạo hiểm thiền thần trong hệ sinh thái khởi nghiệp 29

2

Tiểu kết chương 1 31

CHƯƠNG 2 HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ MẠO HIỂM “THIÊN THẦN” CHO KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV 32

2.1 Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam cho các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo 32

2.1.1 Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam: 32

2.1.2 Đặc điểm của quỹ đầu tư mạo hiểm hoạt động tại Việt Nam 45

2.1.3 Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam: 45

2.1.4 Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” tại các Ngân hàng cho các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo 53

2.1.5 Thực tế các chương trình hành động hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) 64

Tiểu kết chương 2 66

CHƯƠNG 3 XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM „THIÊN THẦN‟ NHẰM THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV 67

3.1 Những biện pháp thúc đẩy hoạt động đầu tư mạo hiểm 67

3.1.1 Hoàn thiện môi trường pháp lý để khuyến khích hoạt động Đầu tư mạo hiểm 67

3.1.2 Các biện pháp khuyến khích về tài chính dành cho các nhà Đầu tư mạo hiểm 69

3.2 Biện pháp vi mô đối với nhà quản lý và doanh nghiệp 74

3.2.1 Đối với các nhà quản lý quỹ Đầu tư mạo hiểm 74

3.2.2 Đối với các Doanh nghiệp nhận vốn Đầu tư mạo hiểm 76

3.3 Kinh nghiệm xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” của một số quỹ đầu tư mạo hiểm 77

3.3.1 Kinh nghiệm xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm tại một số quỹ ở Việt Nam 77

3.4 Hành lang pháp lý nào cho mô hình đầu tư “Thiên thần”: 84

3

3.4.1 Một số đề xuất xây dựng khung pháp lý cho nhà đầu tư “Thiên thần”

ở Việt Nam 87

3.4.2 Đề xuất xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” tại Ngân hàng BIDV 89

3.5 Đề xuất các điều kiện để triển khai mô hình quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” tại BIDV 90

KẾT LUẬN 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98

PHỤ LỤC 100

4

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

nghiệp là một trong những thước đo thành công của Chính phủ kiến tạo

Chưa bao giờ khởi nghiệp được sự quan tâm của Chính phủ và toàn bộ hệ

thống chính trị như lúc này Chưa bao giờ khởi nghiệp có những điều kiện

thuận lợi như lúc này”

Trong năm này cũng đánh dấu một giai đoạn hội nhập sâu rộng của Việt

Nam trên thị trường Quốc tế khi chính thức tham gia Hiệp định đối tác xuyên

Thái Bình Dương (TPP) và Cộng đồng chung ASEAN

Hoạt động khởi nghiệp (start –up) đã và đang khẳng định tiềm năng phát

triển với vai trò quan trọng trong thời gian gần đây đây trên thế giới như

Apple, Facebook hay Uber đã chứng minh start-up đang thay đổi thế giới và

tạo ra giá trị kinh tế khổng lồ Xu hướng toàn cầu cũng như yêu cầu thực tiễn

về phát triển kinh tế xã hội của nước ta cho thấy tăng trưởng kinh tế không thể

dựa vào những lợi thế cũ như tài nguyên thiên nhiên và lao động vốn có đang bị

mai một dần mà cần phải dựa trên đổi mới sáng tạo Chính lực lượng các start-up là

một trong những động lực mới của quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng, tái cơ

cấu nền kinh tế, thúc đẩy nền kinh tế quốc gia phát triển tự chủ và bền vững

Trong thực tiễn, nếu Quốc gia nào hay địa phương nào phát huy được tinh

thần khởi nghiệp trong toàn dân; xây dựng được văn hóa khởi nghiệp trong

cộng đồng thì nền kinh tế - xã hội của quốc gia đó, địa phương đó sẽ không

ngừng phát triển mãnh mẽ và dẫn đầu, thực tế đã chứng minh tại các nước

phát triển như: Mỹ, Singapore, Israel,…

Hệ thống các Ngân hàng hiện đại ngày nay với vị trí là “xương sống, mạch

máu của nền kinh tế quốc dân” Không phải ngẫu nhiên mà Ngân hàng lại ở

1 Tháng 10/2016, trong bài phát biểu tại Lễ phát động Chương trình "Thanh niên khởi nghiệp" giai đoạn

2016 – 2021 và Ngày hội Thanh niên Khởi nghiệp * Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã phát biểu

5

vào vị trí trụ cột quyết định sự tồn vong của nền kinh tế đất nước Hoạt động của ngân hàng thương mại đa dạng, phức tạp và luôn thay đổi để bắt kịp sự đổi thay đến chóng mặt của nền kinh tế đối với các ngân hàng thương mại nói chung và Ngân hàng BIDV nói riêng

Năm 2016 lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam có trên 110.000 doanh nghiệp thành lập mới trong một năm với số vốn đạt hơn 800.000 tỷ đồng

(Ngày 28/7, Cục Quản lý đăng ký kinh doanh cho biết, trong tháng 7 năm 2017,

có 11.677 doanh nghiệp (DN) thành lập mới với số vốn đăng ký là 94.543 tỷ đồng Như vậy, trung bình mỗi ngày có 389 DN ra đời) Làn sóng khởi nghiệp đã nhanh chóng lớn mạnh, phủ khắp các lĩnh vực và lan tỏa trên cả nước

Để bắt kịp với nhịp độ phát triển chung của Quốc gia cũng như tận dụng được những ý tưởng sáng tạo phục vụ cho ngành Ngân hàng và phát triển kinh tế Ngoài mục đích hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp ra thì còn rất nhiều các ý tưởng sáng tạo khác cần được hỗ trợ để hiện thực hóa ý tưởng Thực tế hiện nay các ngân hàng thương mại chưa có một quỹ đầu tư mạo hiểm thực sự cho các doanh nghiệp khởi nghiệp

Việc đề xuất xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” tại Ngân hàng

cụ thể tại Ngân hàng BIDV là việc cần thiết trong bối cảnh “Quốc gia khởi nghiệp” nắm bắt những ý tưởng chấp nhận có độ rủ ro nhất định để hiện hóa ý tưởng kinh doanh trong hoạt động của ngành Ngân hàng Do đó, tác giả đề xuất xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Ngân hàng BIDV được đánh giá sẽ mang lại các lợi ích cho Ngân hàng gồm:

(1): Hỗ trợ vốn cho các ý tưởng kinh doanh sáng tạo, ý tưởng mới về khoa học công nghệ nhằm biến các ý tưởng kinh doanh sáng tạo, những đề án khởi nghiệp có điều kiện để triển khai thành hiện thực để mang lại lợi ích về kinh

tế cho Ngân hàng;

6

(2): Tạo được động thái và giải pháp tài chính nguồn vốn để phát triển khởi nghiệp trong thanh niên đam mê ý tưởng kinh doanh sáng tạo, các phát minh sáng chế, các sáng kiến kinh doanh lập nghiệp từ đó sẽ giải quyết được bài toán “lãng phí” nhân lực, thu hút được các ý tưởng kinh doanh sáng tạo phục vụ ngành ngân hàng đã được hội đồng tại các trường đại học, các Hội đồng doanh nhân đánh giá cao, được chấm chọn và khen thưởng nhưng không

có vốn để triển khai nên bỏ lỡ cơ hội đóng góp lợi ích, giá trị gia tăng lợi nhuận cho ngành Ngân hàng

(3): Việc hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” của Ngân hàng sẽ tạo được danh tiếng, một địa chỉ tin cậy trong việc kết nối giữa nhà đầu tư và người có dự án khởi nghiệp có tính khả thi và hiệu quả để cùng nhau hợp tác

và phát triển

2 Tổng quan về tình hình nghiên cứu:

Đầu tư mạo hiểm là một hình thức đầu tư đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự thành công của các doanh nghiệp khởi nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp dựa vào công nghệ cao, công nghệ mới ở nhiều quốc gia trên thế giới Đây cũng là vấn đề được các nhà quản lý, các nhà nghiên cứu chính sách ở nước ta rất quan tâm

Tuy nhiên, thực tế Việt Nam chỉ ra rằng, không nhiều các doanh nghiệp khởi nghiệp dựa vào công nghệ cao, công nghệ mới nhận được sự đầu tư của các quỹ đầu tư mạo hiểm, mặc dù nước ta đang sở hữu một lực lượng cán bộ trình độ cao ngày càng đông đảo với nhiều ý tưởng đổi mới sáng tạo độc đáo cũng như hoài bão cống hiến cho xã hội rất lớn lao Thêm vào đó, dòng vốn đầu tư mạo hiểm ở Việt Nam hiện nay chủ yếu xuất phát từ các quỹ đầu tư có nguồn gốc nước ngoài và chưa có các quỹ đầu tư mạo hiểm chính danh được thành lập từ nguồn vốn trong nước

Ngoài ra, bên cạnh việc các cơ quan chức năng đang rất nỗ lực để hình thành một loại quỹ đầu tư của Nhà nước nhằm trực tiếp tham gia khắc phục

7

khiếm khuyết của thị trường vốn trong hoạt động khởi nghiệp công nghệ cao, công nghệ mới và tạo ra một dòng vốn có vai trò xúc tác trong việc thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước tham gia tích cực hơn vào hoạt động đầu tư mạo hiểm thì cũng luôn xuất hiện những ý kiến không đồng thuận, phản đối những nỗ lực này với quan ngại về tính rủi ro quá cao của đầu tư khởi nghiệp

Dựa trên những phân tích về tính chất đặc thù của đầu tư mạo hiểm, xét từ khía cạnh quan hệ kinh tế giữa chủ sở hữu (nhà đầu tư vốn) và doanh nhân khởi nghiệp (người trực tiếp sử dụng đồng vốn của nhà đầu tư), tác giả mong muốn cung cấp một cách nhìn sâu sắc hơn về bản chất kinh tế của mối quan

hệ chủ sở hữu - người sử dụng vốn Qua đó, cung cấp thêm một cách nhìn mới, giúp các nhà quản lý, nhà nghiên cứu chính sách có thêm thông tin hữu ích trong quá trình ra chuẩn bị ra các quyết sách liên quan đến việc khuyến khích hoạt động đầu tư mạo hiểm tham gia đầu tư phát triển doanh nghiệp khởi nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ mới ở nước ta.[2] Quan tâm đến đầu tư mạo hiểm, có nhiều tác giả đã thực hiện các công trình nghiên cứu, báo cáo khoa học phân tích và trình bày một cách có hệ thống các kiến thức lý thuyết liên quan đến đầu tư mạo hiểm Đề cập đến vấn

đề này nhiều tác giả đã trình bày những phần cơ bản về lý thuyết cũng như nghiên cứu thực tế của mình qua các cuốn sách như: “Vốn mạo hiểm: chiến lược đầu tư, cấu trúc và các chính sách” năm 2010 của Douglas Cumming,

“Sổ tay Oxford về vốn mạo hiểm” năm 2012 cũng của Douglas Cumming Các cuốn sách này cung cấp cho người đọc cái nhìn khái quát nhất về ĐTMH như hình thức vốn mạo hiểm, cấu trúc đầu tư vốn mạo hiểm, cách thoát vốn Đứng trên góc nhìn của một nhà đầu tư Jeffrey Bussgang – tác giả cuốn

“Cuộc chơi đầu tư mạo hiểm: từ khởi nghiệp đến IPO” năm 2010 đã mang đến cho người đọc một khía cạnh mới mẻ dưới cái nhìn của một nhà đầu tư mạo hiểm Trong hai chương đầu cuốn sách, tác giả khám phá tinh thần của hai người giữ vai trò chủ đạo trong cuộc chơi mạo hiểm là nhà đầu tư và

8

doanh nghiệp Trong chương 3 và 4, tác giả bàn về quy trình thuyết phục và thỏa thuận đi đến quyết định đầu tư Chương 5 và 6 tập trung bàn về cách nhà ĐTMH thu về lợi nhuận bằng việc bán công ty (thoái vốn) Kết thúc cuốn sách, tác giả Jeffrey Bussgang cũng đưa một vài tiên đoán về hướng đi tương lai của ngành công nghiệp mạo hiểm

Một cuốn sách khác cũng rất hữu ích cho những ai nghiên cứu về ĐTMH

là cuốn “Những thỏa thuận mạo hiểm” năm 2012 của Brad Feld và Jason Medelson Cuốn sách có tính thực tiễn cao khi được đúc rút kinh nghiệm thực tiễn

về cơ cấu hoạt động, quá trình kêu gọi đầu tư và làm việc với Quỹ đầu tư mạo hiểm, các điều khoản trong một thỏa thuận đầu tư trong hoạt động đầu tư mạo hiểm

Các bài nghiên cứu về ĐTMH có thể kể đến như “ĐTMH hoạt động như thế nào” của tác giả Bob Zider đăng trên Tạp chí kinh doanh Harvard năm

1998, nghiên cứu “Tài chính cho các doanh nghiệp đổi mới thông qua vốn

mạo hiểm” của Ngân hàng đầu tư Châu Âu (European Investment Bank) năm

2001 hay bài “Vốn mạo hiểm và đổi mới: Kinh nghiệm của Ấn Độ” của B

Bowonder và Sunil Mani năm 2002 Đáng chú ý trong kết quả nghiên cứu của Ngân hàng đầu tư Châu Âu đã dành toàn bộ phần đầu tiên của báo cáo để bàn

về quỹ đầu tư mạo hiểm Các nội dung như vài trò của vốn mạo hiểm, cấu trúc và hoạt động của quỹ ĐTMH đều được tác giả đưa ra phân tích Ngoài ra trong phần 5, các tác giả còn bàn luận về các điều kiện định trước phát triển thị trường vốn mạo hiểm Các nghiên cứu này đã ít nhiều cho ra được cái nhìn tổng quan về ĐTMH và những thực tế tại các nước Châu Âu và Hoa Kỳ Tại Việt Nam, chưa có một cuốn sách chuyên khảo chính thức nào viết về đầu tư mạo hiểm Hiện các nghiên cứu về ĐTMH thể hiện dưới hình thức các

bài viết đăng trên tạp chí như bài “Đầu tư mạo hiểm” của hai tác giả Vũ Cao

Đàm và Nguyễn Thanh Hà đăng trên Tạp chí Hoạt động khoa học số 1 năm

2008 Hai tác giả đã trình bày khái quát vai trò, đặc điểm, các giai đoạn của ĐTMH và những cơ hội hình thành quỹ ĐTMH ở Việt Nam Kế đến năm

9

2015, trong cuốn “Doanh nghiệp khoa học và công nghệ” của nhóm tác giả

Mai Hà, Đào Thanh Trường và Hoàng Văn Tuyên cũng có đề cập một phần nhỏ về ĐTMH trong chương viết về đầu tư tài chính cho doanh nghiệp KH&CN Có thể nói rằng, tài liệu sách và bài báo nghiên cứu về ĐTMH ở Việt Nam còn quá ít ỏi và sơ khai

Các đề tài ở các bậc học sau đại học cũng đã có những nghiên cứu về quỹ đầu tư mạo hiểm Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Khoa học và Công

nghệ của Ngô Thị Kim Oanh năm 2006 với nghiên cứu về “Những khó khăn trong việc hình thành quỹ ĐTMH công nghệ cao tại TP Hồ Chí Minh” đã đi

sâu vào phân tích những khó khăn của việc hình thành quỹ mạo hiểm cho hoạt động công nghệ cao ở TP Hồ Chí Minh

Theo tác giả của luận văn này, điều kiện cần thiết của việc hình thành quỹ ĐTMH nội địa nhằm phát triển công nghệ cao tại Tp Hồ Chí Minh là chủ trương của Nhà nước, chiến lược phát triển công nghệ cao của Thành phố và

từ sự phát triển của TTCK Tác giả nhận định những điều kiện này là thuận lợi trong bối cảnh Việt Nam lúc bấy giờ nhưng vẫn chưa có dấu hiệu ra đời của quỹ tại Tp Hồ Chí Minh Tác giả chỉ ra khó khăn lớn nhất là chưa có một văn bản pháp luật nào quy định về quỹ ĐTMH công nghệ cao, không có hành lang pháp lý rõ ràng, không có quy định về nguồn vốn, quy chế hoạt động sẽ không ai dám bỏ tiền vào quỹ này cho dù lợi nhuận có cao đến mấy

Tuy nhiên nếu chỉ cản trở về mặt văn bản pháp lý thì chưa đủ khó khăn dẫn đến chưa hình thành được quỹ ĐTMH công nghệ cao tại thành phố Hồ Chí Minh Liệu khi đủ điều kiện về chủ chương, văn bản pháp quy cụ thể rồi thì những khó khăn đến từ chính nhà đầu tư và bản thân doanh nghiệp có dễ dàng vượt qua để đi tới sự hình thành quỹ? Câu trả lời là chưa chắc chắn Vậy thì những khó khăn mà tác giả đưa ra là chưa đầy đủ

Năm 2015, tác giả Nguyễn Thu Nhã với luận văn: “Hình thành quỹ ĐTMH góp phần vào hoạt động đổi mới công nghệ doanh nghiệp (Nghiên

10

cứu trường hợp tỉnh Hải Dương)” đã chỉ ra hiện nay vẫn chưa có một quỹ

ĐTMH nào tập trung để đổi mới công nghệ Tác giả nhận định nhu cầu vốn cho ĐTMH của các doanh nghiệp là rất lớn và các doanh nghiệp đều gặp khó khăn lớn khi thực hiện đổi mới công nghệ là do vướng mắc về vốn – thiếu vốn Tác giả cũng mạnh dạn đưa ra một số giải pháp chính để các doanh nghiệp ở Hải Dương thu hút được vốn đầu tư từ quỹ ĐTMH thực hiện đổi mới công nghệ

- Đối với Nhà nước: hoàn thiện cơ sở pháp lý và hệ thống chính sách nhằm tạo môi trường kinh doanh công bằng, minh bạch cho các doanh nghiệp Đẩy mạnh phát triển thiển TTCK bằng việc hoàn thiện khung pháp lý, quản lý chặt chẽ TTCK tự do…

- Đối với tỉnh Hải Dương: tạo môi trường đầu tư, khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, tạo môi trường tiếp xúc giữa cung và cầu vốn, giữa quỹ ĐTMH và các doanh nghiệp có nhu cầu nhận vốn mạo hiểm…

- Đối với bản thân doanh nghiệp: Xây dựng một mô hình kinh doanh vững chắc, được kiểm chứng bởi một hướng đi rõ ràng cho những khoản lợi dài hạn Công nghệ đổi mới phải mang tính độc đáo, tiên tiến, sản phẩm đáp ứng được yêu cầu của thị trường…

Nhìn chung hầu hết những nghiên cứu kể trên đều có nói đến những nội dung sau: Một là, chỉ ra những khó khăn, vướng mắc về vốn trong hoạt động đổi mới công nghệ của các doanh nghiệp hiện nay; Hai là, chỉ ra vai trò của ĐTMH cho hoạt động đổi mới công nghệ; Ba là, chỉ ra những khó khăn trong việc hình thành quỹ đầu tư mạo hiểm Từ đó, dưới góc độ nghiên cứu và trường hợp nghiên cứu của mình mà mỗi tác giả đã đưa ra một giải pháp cho mẫu mà mình nghiên cứu Tuy nhiên, những khó khăn và các điều kiện hình thành quỹ ĐTMH chưa được các tác giả nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ Những nghiên cứu này mới dừng lại ở việc chỉ ra một vài điều kiện

11

cần, nêu ra được một số khó khăn thực tế, nhưng bức tranh toàn cảnh về các khó khăn và điều kiện để hình thành được quỹ ĐTMH thì chưa luận văn nào cho thấy rõ

Ngoài ra, cũng có một số bài báo khác và các tham luận tại hội thảo khoa học: “Hiệu quả thu hút vốn ĐTMH cho đổi mới công nghệ cho các doanh nghiệp tại Việt Nam” do Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển hội nhập khoa học và công nghệ quốc tế (VISTIP)- Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức

3 Ý nghĩa lý thuyết của nghiên cứu:

Hiện nay, số lượng các quỹ đầu tư trong và ngoài nước cho khởi nghiệp sáng tạo ở Việt Nam rất ít Các quỹ nước ngoài như CyberAgent, 500 startups, Golden Gate Ventures, hiện chỉ mở văn phòng đại diện tại Việt Nam Một số đầu tư của các Ngân hàng như Vietcombank, VP Bank, Viet A Bank theo khảo sát được biết, các Ngân hàng này không thực hiện đầu tư từ giai đoạn đầu và không đầu tư nhỏ mà chỉ đầu tư vào những dự án có quy mô lớn (khoảng vài trăm ngàn đô la Mỹ) Ví dụ: Công ty Liên doanh quản lý quỹ đầu tư chứng khoán Vietcombank (VCBF) là công ty liên doanh giữa Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (VCB) và tập đoàn đầu tư đa quốc gia Franklin Templeton Investments (FTI) Công ty đang quản lý hai quỹ mở là quỹ đầu tư cân bằng chiến lược VCBF (VCBF-TBF) và quỹ đầu tư cổ phiếu hàng đầu VCBF Các quỹ đầu tư vào một danh mục đa dạng các cổ phiếu niêm yết có giá trị vốn hóa thị trường lớn và các trái phiếu chính phủ Việt Nam Do đó hầu như tại các Ngân hàng hiện nay tại Việt Nam đang không có quỹ đầu tư độc lập cho các hoạt động khởi nghiệp sáng tạo

Với những lý do trên, tác giả đã lựa chọn nghiên cứu “Xây dựng mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” (Angel Capital) cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo (start-up) tại Ngân hàng BIDV” làm đề tài luận văn thạc sĩ

12

4 Ý nghĩa thực tiễn của nghiên cứu:

Số lượng các công ty khởi nghiệp trên thế giới đang gia tăng với tốc độ chóng mặt Các thành phố lớn, từ Berlin, London tới Singapore… đã trở thành đế chế của các công ty khởi nghiệp Những thành phố này có hàng trăm trường học khởi nghiệp cùng hàng nghìn không gian làm việc chung Nhiều quốc gia đã coi doanh nghiệp khởi nghiệp là chìa khóa để dẫn tới sự phát triển vượt bậc của kinh tế Việt Nam cũng không nằm ngoài xu hướng phát triển chung này Theo số liệu thống kê, trong 6 tháng đầu năm 2016, cả nước có thêm 54.501 doanh nghiệp đăng ký thành lập mới với số vốn đăng ký 427.762

tỷ đồng, tăng 20% về số doanh nghiệp và tăng 51,5% về số vốn đăng ký so

công ty cổ phần là 9.026 Đây là loại hình mà các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo thường lựa chọn khi thành lập Với số lượng doanh nghiệp thành lập mới tăng nhanh như vậy cần có một thị trường vốn đủ lớn để duy trì Khó khăn về tài chính là nguyên nhân chính dẫn đến việc khoảng 12.203 doanh nghiệp khởi nghiệp Việt Nam đã rơi vào tình trạng “chết lâm sàng” Số doanh nghiệp đăng ký tạm ngừng kinh doanh có thời hạn của cả nước trong 6 tháng đầu năm là 12.200 doanh nghiệp Số doanh nghiệp hoàn tất thủ tục giải thể hoặc tạm ngừng hoạt động, chờ giải thể là 24.423 doanh nghiệp Như vậy, các doanh nghiệp phá sản, tạm ngừng đăng ký kinh doanh, chờ giải thể có số lượng nhiều hơn một nửa so với số doanh nghiệp được thành lập

Bên cạnh những thế mạnh như giàu ý tưởng sáng tạo, nhiệt huyết…, các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam còn bộc lộ nhiều điểm yếu Tâm lý muốn tự mình làm chủ đã khiến các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo có xu hướng gia đình hóa các công ty của mình Điều đó vô tình làm hạn chế tầm nhìn chiến lược cũng như đổi mới sản phẩm, khiến các công ty thực

sự gặp khó khăn trong giai đoạn phát triển thứ hai Trên thế giới, một doanh

2 http://saigoninsolvency.com/chi-tiet-tin-tuc/thong-ke-so-luong-doanh-nghiep-pha-san-tai-viet-nam-53.html

13

nghiệp khởi nghiệp lý tưởng thường bao gồm 4 sáng lập viên chuyên trách cho các mảng quan trọng: sản phẩm, marketing, quản lý thì ở Việt Nam việc quản lý doanh nghiệp, nghiên cứu phát triển sản phẩm, quảng bá thường được thực hiện bởi một sáng lập viên duy nhất

Các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo của Việt Nam cũng chưa đầu tư nghiên cứu thị trường, phân khúc khách hàng đúng mức, nếu có thì các nghiên cứu này còn rất cảm tính, chủ quan Bên cạnh đó, hầu hết đều gặp vấn

đề về thuyết trình sản phẩm - công việc quan trọng bậc nhất mà các doanh nghiệp khởi nghiệp phải làm nếu muốn nhận được vốn đầu tư Đa số các giám đốc của doanh nghiệp khởi nghiệp tại Việt Nam xuất thân từ “dân kỹ thuật” nên khi trình bày ý tưởng của mình, họ quá tập trung giới thiệu các yếu tố kỹ thuật mà quên đi những giá trị khác Chính vì vậy, đã có rất nhiều sản phẩm tốt nhưng không nhận được sự đầu tư đúng mức

Như phân tích ở trên, có thể thấy, các nhu cầu quan trọng hiện tại của một doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo là được đảm bảo về vốn để phát triển sản phẩm; có sự cố vấn về việc nghiên cứu phát triển sản phẩm, marketing và quản trị công ty QĐTMH rất phù hợp với các yêu cầu này Ngoài ra, QĐTMH còn là cái nôi nuôi dưỡng các tài năng trẻ; giúp kết nối phần đông các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo đang ở giai đoạn non nớt (seeding fund) với vườn ươm và tổ chức thúc đẩy doanh nghiệp Chính vì vậy, việc phát triển mạng lưới QĐTMH để hỗ trợ các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo phát triển là hết sức cần thiết

5 Mục tiêu nghiên cứu:

14

độ mạo hiểm cao nhƣng tiềm năng hiệu quả cao của các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp mới thành lập

5.2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Phân tích và làm rõ cơ sở lý luận của việc đề xuất xây dựng mô hình quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Ngân hàng BIDV

- Khảo sát, thực hiện phỏng vấn sâu đối với (i): Tổ chức/cá nhân trực tiếp làm về khởi nghiệp sáng tạo, (ii): Chuyên gia về khởi nghiệp sáng tạo, (iii): Lãnh đạo cấp cao của BIDV

- Đề xuất xây dựng mô hình quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Ngân hàng BIDV

6 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu:

Đối tƣợng nghiên cứu: Xây dựng mô hình quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần” tại Ngân hàng BIDV để hỗ trợ đƣợc hoạt động khởi nghiệp sáng tạo Khách thể nghiên cứu:

- Tại Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam (BIDV)

- Tại các doanh nghiệp đã khởi nghiệp và đang hoạt động thành công

- Một số Bộ, Ban ngành chính sách liên quan đến sự hình thành doanh nghiệp

Thời gian nghiên cứu: bắt đầu từ năm 1990 đến nay (vào thời điểm Việt Nam bắt đầu mở của đón làn sóng đầu tư nước ngoài)

7 Câu hỏi nghiên cứu:

- Câu hỏi chính: Xây dựng mô hình quỹ đầu tƣ mạo hiểm “Thiên thần”

tại Ngân hàng BIDV nhƣ thế nào để thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp sáng tạo cũng nhƣ gia tăng lợi ích kinh doanh của Ngân hàng ?

- Câu hỏi phụ:

+ Thực trạng hoạt động đầu tƣ thiên thần cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam nhƣ thế nào?

15

+ Thực trạng hoạt động đầu tư thiên thần cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại ngân hàng BIDV như thế nào?

+ Cần các điều kiện nào để triển khai mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm

“Thiên thần” tại Ngân hàng BIDV?

8 Giả thuyết nghiên cứu:

Giả thuyết nghiên cứu chính:

Mô hình quỹ đầu tư tại Ngân hàng BIDV sẽ được xây dựng theo mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần có vốn góp của các nhà đầu tư, tài trợ, nhận

ủy thác từ các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước

Giả thuyết nghiên cứu phụ:

+ Thị trường ĐTMH Việt Nam hấp dẫn, nhưng vẫn chưa đủ lớn để các nhà đầu tư mạnh dạn đầu tư Các quỹ hoạt động tại Việt Nam vẫn chưa đủ mạnh về nguồn vốn Đa phần các quỹ đầu tư này chỉ đầu tư vào các doanh nghiệp đã khởi nghiệp được một thời gian

+ Hoạt động đầu tư Thiên thần cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại ngân hàng BIDV chưa được chú trọng và chưa có mô hình hoạt động rõ ràng

+ Cần các điều kiện sau để triển khai mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm

“Thiên thần” tại Ngân hàng BIDV: Có sự chỉ đạo và định hướng của Chính phủ và sự phối hợp tích cực giữa các bộ, ngành liên quan,các địa phương và doanh nghiệp/ Xây dựng hành lang pháp lý riêng cho mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” theo hướng riêng để có thể hỗ trợ tốt nhất cho các cá nhân/tổ chức hoặc doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo/Đề xuất lựa chọn nhân

sự quản lý quỹ và hình thức hoạt động

9 Phương pháp nghiên cứu:

9.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu: luận văn sử dụng phương pháp

nghiên cứu tài liệu từ:

nội dung của đề tài để nắm được các kiến thức chuẩn và cơ bản;

16

(ii) Nguồn tài liệu có tính kế thừa bao gồm các luận văn thạc sỹ,

nghiên cứu sinh, các công trình nghiên cứu khoa học của sinh viên đạt giải cao, các đề tài nghiên cứu khoa học cấp viện, cấp trường, cấp bộ có liên quan đến tên đề tài;

(iii) Nguồn tài liệu có tính thời sự và thực tiễn bao gồm các bài báo

khoa học đăng trên các tạp chí chuyên ngành và các tạp chí chuyên ngành về lĩnh vực tài chính, ngân hàng, tạp chí Khoa học

và Đào tạo Ngân hàng, tạp chí Kinh tế phát triển, …

9.2 Phương pháp phỏng vấn:

Tác giả áp dụng phương pháp đi thực tế điều tra, lấy thông tin trực tiếp

từ các đối tương có liên quan Để phân tích, đánh giá, bình luận… tác giả sử dụng phương pháp tổng hợp, thống kê, so sánh Tác giả đã tiến hành điều tra 15 phiếu đối với 3 nhóm đối tượng liên quan đến nội dung của đề tài luận văn gồm:

- Phỏng vấn đối với đối tượng gồm Tổ chức/cá nhân trực tiếp làm

về khởi nghiệp sáng tạo:

- Phỏng vấn đối với các đối tượng là các Chuyên gia về khởi nghiệp sáng tạo

- Phỏng vấn đối với Lãnh đạo cấp cao của BIDV trong việc đề xuất xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tại BIDV

10 Cấu trúc của luận văn:

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM “THIÊN THẦN” (ANGEL CAPITAL) CHO HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV

CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ MẠO HIỂM “THIÊN THẦN” CHO KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV

CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG MÔ HÌNH QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM

“THIÊN THẦN” NHẰM THÚC ĐẨY CÁC HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI NGÂN HÀNG BIDV

17

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC XÂY DỰNG MÔ HÌNH

QUỸ ĐẦU TƯ MẠO HIỂM “THIÊN THẦN”

(ANGEL CAPITAL) CHO HOẠT ĐỘNG KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO

TẠI NGÂN HÀNG BIDV

1.1 Một số khái niệm có liên quan

1.1.1 Đầu tư mạo hiểm:

Đầu tư mạo hiểm được sử dụng với thuật ngữ “Venture Capital” trong tiếng Anh Venture có nghĩa là hành vi dám chấp nhận rủi ro, được gọi là mạo hiểm Như vậy, Venture Captial được hiểu là một phương thức đầu tư mang tính rủi ro cao hơn phương thức đầu tư thông thường khác Tuy ra đời từ lâu nhưng đầu tư mạo hiểm (ĐTMH) vẫn chưa có một định nghĩa thật chính xác

Và ở các khu vực khác nhau thì ĐTMH lại có một nét khác biệt nào đấy Hiểu theo nghĩa rộng , ĐTMH là đầu tư vào các công ty tư nhân dưới hình thức vốn cổ phần hoặc gần giống như là vốn cổ phần với thời hạn trên trung bình (từ 3-5 năm) Đầu tư với mục tiêu tìm được khoản thu nhập vốn cao hơn trung bình Hoạt động đầu tư có thể được tiến hành không chỉ vào giai đoạn khởi nghiệp hay đang phát triển của doanh nghiệp mà còn gồm các khoản đầu

tư mua quyền quản lý công ty Ngoài ra, ĐTMH không chỉ là đầu tư vào lĩnh vực công nghê ̣ cao mà có thể đầu tư vào tất cả các lĩnh vực

Hiểu theo nghĩa hẹp , ĐTMH là đầu tư vốn vào các doanh nghiệp mới khởi nghiệp, chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán (TTCK), có tiềm năng tăng trưởng cao từ lúc khởi đầu đến lúc trưởng thành, có tính sáng tạo và dựa vào công nghệ Nói cách khác, công ty được đầu tư đang trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển sản phẩm, phát triển năng lực sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ Do vậy, các công ty đang trong giai đoạn này có lịch sử phát triển ngắn hơn và quy mô nhỏ hơn so với đa số các khoản đầu tư nêu trong định nghĩa rộng Cụ thể, ĐTMH không bao gồm việc đầu tư vào các doanh nghiệp

18

đã tăng trưởng và lĩnh vực đầu tư chủ yếu chỉ là các hoạt động trong lĩnh vực

công nghệ cao (công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng mới…)

1.1.2 Nhà đầu tư Thiên thần (Angel Investor):

“Angel Investor” là những người có khối tài sản lớn, có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh doanh Những nhà đầu tư thiên thần tham gia vào khởi nghiệp thường đầu tư vốn và coi khoản vốn này là đầu tư mạo hiểm Họ chấp nhận rủi ro khi startup thất bại

Angel Investor ở Việt Nam chỉ mới xuất hiện gần đây nên phần lớn những nhà đầu tư thiên thần chủ yếu đã khởi nghiệp hoặc lãnh đạo tại các công ty

Họ đặc biệt quan tâm tới giai đoạn phát triển ban đầu của các mô hình kinh doanh và muốn đầu tư một phần vì họ mong chúng thành công hơn là kì vọng vào lợi nhuận sẽ mang lại sau này Trong một số trường hợp khác, họ bị ấn tượng bởi đam mê và nhiệt huyết của những nhà khởi nghiệp và quyết định hỗ trợ một phần kinh phí để giúp công ty hoạt động

1.1.3 Quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần:

1.1.3.1 Sự khác nhau giữa đầu tư thiên thần và đầu tư mạo hiểm:

Bắt đầu với định nghĩa: Một nhà đầu tư thiên thần là một cá nhân giàu có, họ

có tài sản từ 1 triệu đô la trở lên hoặc có thu nhập 200.000 đô la một năm (hoặc 300.000 đô la cho một đôi vợ chồng) chưa tính nhà cửa Họ mong muốn thu nhập này sẽ duy trì trong tương lai Các thiên thần khác với bạn bè và gia đình, những người này họ thường đầu tư rất sớm khi mới là một ý tưởng và họ đầu tư vào đối tượng có ý tưởng chứ không phải đầu tư vào trong công ty của đối tượng đang làm việc Các nhà đầu tư mạo hiểm thường được hình thành như các Công ty TNHH, trong đó Các Đối tác Hữu hạn đầu tư vào Quỹ Đầu tư mạo hiểm Người quản lý quỹ đôi khi được gọi là Đối tác Tổng hợp và công việc của Đối tác Tổng hợp là tạo ra các giao dịch tốt và đầu tư vào những khoản mà

họ nghĩ sẽ mang lại nhiều tiền nhất cho các Đối tác Hữu hạn.[16]

19

Quy mô đầu tư: Những thiên thần đầu tư như cá nhân thường đầu tư khoảng

25,000 đô la tới 100,000 đô la là tiền riêng của họ Bên cạnh đó cũng có những giao dịch có giá trị trên 100 ngàn đô la và đôi khi ít hơn 25 nghìn đô la Các nhóm Thiên thần làm việc cùng nhau để gộp với nhau thành một khoản đầu tư duy nhất có thể đạt mức trung bình từ 750.000 đô la trở lên Các nhóm thiên thần ngày càng trở nên phổ biến và là một cách tuyệt vời để đầu tư nhanh hơn và tất cả cùng chung các điều khoản quy định Các nhà đầu tư mạo hiểm đầu tư trung bình 7 triệu đô la vào một công ty

Giai đoạn đầu tư: Các nhà đầu tư “Thiên thần” thường đầu tư vào các giao

dịch sớm hơn các nhà đầu tư mạo hiểm Họ không muốn đầu tư vào bất cứ thứ gì mới mang tính ý tưởng, vì vậy doanh nhân khởi nghiệp bắt đầu với bạn

bè và người thân để tài trợ cho giai đoạn đầu của công ty đến khi có thể có một mẫu thử nghiệm hoặc các phiên bản Beta của sản phẩm Các nhà đầu tư

“Thiên thần” thường đầu tư vào giai đoạn cuối của sự phát triển kỹ thuật hoặc giai đoạn đầu của thâm nhập thị trường Các nhà đầu tư mạo hiểm sau đó sẽ tham gia đầu tư "Dòng A" để đưa công ty thông qua tăng trưởng nhanh và nhanh chóng phát triển thị phần Các nhà đầu tư sẽ giúp một công ty phát triển cho tới khi nào họ sẵn sàng lên sàn hoặc mua lại, do đó, lượng tiền đầu

tư của họ ngày càng lớn sau mỗi giai đoạn phát triền

Sự thận trọng: Các thiên thần có thể ngồi cà phê hoặc bữa trưa với một doanh

nhân để thực hiện kiểm tra nền tảng kỹ năng và thậm trí tư vấn các chuyên gia Khi các thiên thần đầu tư vào các nhóm, họ có khuynh hướng làm công việc siêng năng hơn so với các cá nhân Các nhà đầu tư mạo hiểm phải làm rất cẩn thận hơn bởi vì họ có nghĩa vụ ủy thác đối với các Đối tác Hạn chế của

họ Các nhà đầu tư mạo hiểm có thể chi tiêu tới 50.000 đô la hoặc nhiều hơn

để tiến hành nghiên cứu kỹ lưỡng về triển vọng đầu tư của họ

Quyết định: Các thiên thần thường đưa ra các quyết định riêng theo nhận định

của họ về các ý tưởng và gần như không ai có thể gây ảnh hưởng đến quyết

20

định của họ Các nhà đầu tư sẽ có một ủy ban đầu tư sẽ làm việc cùng nhau để đưa ra các quyết định sao cho khách hàng càng khách quan càng tốt và sẽ không bị ảnh hưởng bởi sự phấn khích của một thành viên trong giao dịch

Là một nhà đầu tư thiên thần không phải là một công việc dễ dàng Các nhà đầu tư này phải dành rất nhiều thời gian và công sức để tìm kiếm các cơ hội đầu tư mới, đánh giá vô số kế hoạch kinh doanh, kiểm tra đội ngũ quản lý và kiểm chứng các công nghệ mới cho thị trường Vai trò của họ khi là một nhà đầu tư độc lập thường đòi hỏi sự linh hoạt để đáp ứng những thách thức nhất định Đó là lí do vì sao nhiều nhà đầu tư thiên thần muốn kết hợp với các nguồn khác (quỹ đầu tư mạo hiểm) thay vì là nguồn tài trợ duy nhất Họ cũng muốn có thể chia sẻ nhiều công việc khác nhau và có thêm ý kiến để có thể đưa ra những quyết định lớn nhất.[16]

Do đó, tác giả xây dựng mối quan hệ “bắt tay” hay nói một cách khác là gộp giữa nhà đầu tư Thiên thần và quỹ đầu tư mạo hiểm để chúng ta sẽ có mô hình “Quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần” đúng với ý nghĩa và mục tiêu của tác giả

1.1.3.2 Loại hình đầu tư:

Nền kinh tế muốn tăng trưởng nhanh, nhất thiết phải có nhiều vốn đầu tư Vấn

đề đặt ra là làm thế nào để các tổ chức, cá nhân có vốn nhàn rỗi và các nhà doanh nghiệp có ý tưởng kinh doanh, có các dự án kinh doanh nhưng thiếu vốn đầu tư gặp nhau được, cùng hợp tác với nhau, cùng nhau tìm kiếm các cơ hội kinh doanh có lợi nhất Để làm "cầu nối " giữa bên cần vốn với bên có vốn nhàn rỗi, nhiều loại hình định chế tài chính trung gian đã ra đời Một trong những định chế tài chính trung gian có ảnh hưởng nhiều đến các hoạt động đầu tư trong nền kinh tế, đó là "quỹ đầu tư"

Quỹ đầu tư là một tổ chức dạng doanh nghiệp được hình thành từ vốn góp của người đầu tư bằng cách phát hành và bán chứng chỉ quỹ Là một dạng doanh nghiệp đặc biệt, quỹ đầu tư không dùng vốn của mình để mua máy móc thiết

bị, các yếu tố sản xuất để tiến hành các hoạt động sản xuất kinh doanh, mà

21

dùng vốn để đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp

Hiện nay có rất nhiều loại hình quỹ đầu tư như: quỹ đầu tư chứng khoán, quỹ đầu tư hỗn hợp, quỹ hỗ trợ đầu tư, quỹ đầu tư mạo hiểm Nhưng trong luận văn này tác giả chỉ xin nghiên cứu về quỹ đầu tư mạo hiểm Vậy để hiểu rõ từng khía cạnh của quỹ đầu tư mạo hiểm thì trước tiên chúng ta phải hiểu quỹ đầu tư mạo hiểm là gì và bản chất của nó

Để huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội, nhiều nước đã áp dụng hình thức huy động vốn đầu tư mạo hiểm để cung cấp cho các dự án, chương trình Điển hình trong hoạt động này là người Mỹ, họ đã phát triển mạnh hình thức vốn mạo hiểm (Venture capital), đáp ứng một cách nhanh chóng và hiệu quả cho các dự án của mình Hiện nay tại Mỹ đã hình thành một thị trường vốn mạo hiểm khổng lồ, có khả năng tài trợ cho nhiều dự án, đặc biệt là những nghiên cứu công nghệ cao Vậy vốn mạo hiểm là gì và vai trò của chúng như thế nào trong hệ thống tài chính của các quốc gia trên thế giới hiện nay?

Theo một nghiên cứu gần đây của “Chương trình dự án phát triển sông Mê Kông” (năm 1998) thì có hai định nghĩa về vốn mạo hiểm, một theo nghĩa rộng

và một theo nghĩa hẹp." Theo nghĩa rộng thì vốn mạo hiểm là nguồn tài chính

cung cấp cho các công ty tư nhân dưới hình thức vốn cổ phần hoặc các khoản

đầu tư gần giống như vốn cổ phần có thời hạn trung bình (3 - 5 năm)" Số cổ

phần giành được trong các công ty nhận được vốn đầu tư loại này có thể chiếm

tỷ phần ít ỏi hoặc chiếm đa số áp đảo Như chúng ta đã biết, đầu tư là hoạt động

bỏ vốn ra tập trung vào một mục đích nào đó nhằm mưu cầu một khoản thu về lớn hơn trong tương lai, nhưng khác với đầu tư thông thường, mục tiêu của đầu

tư mạo hiểm là kiếm được khoản thu nhập vốn cao hơn mức trung bình Khoản thu này trở thành hiện thực sau khi khoản đầu tư đó được bán cho một nhà kinh doanh chứng khoán hoặc bán cho công chúng (bán cho công chúng là hiện tượng phổ biến xảy ra ở các nước châu Á) Bên cạnh việc cung cấp vốn, các chuyên gia quản lý vốn mạo hiểm còn tư vấn ở tầm chiến lược, cho các công ty

mô nhỏ hơn so với đa số các khoản đầu tư được nêu trong định nghĩa rộng, rủi ro cũng có xu hướng cao hơn Vì thế, các chuyên gia quản lý vốn mạo hiểm sẽ tìm kiếm các khoản thu nhập vốn tiềm năng cao hơn Sự khác biệt giữa hai định nghĩa trên ở một góc độ nào đó là mức độ trưởng thành của các công ty nhận vốn đầu tư.[13]

Chúng ta cũng có thể hiểu quỹ đầu tư mạo hiểm duới góc độ khác và theo tôi cách định nghĩa này dễ hiểu và thể hiện rõ chức năng của quỹ đầu tư mạo hiểm hơn cả Quỹ đầu tư mạo hiểm là hình thức huy động vốn để đầu tư tiền

và kỹ năng vào các công ty mới khởi sự có tiềm năng phát triển cao hoặc các

công ty đang ở giai đoạn tăng trưởng cao (Thông thường các công ty này là những công ty chưa được niêm yết và cổ phiếu chưa được mua bán trên các sàn giao dịch chứng khoán) Theo định nghĩa này thì ngoài việc đầu tư tiền,

công ty quản lý quỹ còn đầu tư kỹ năng quản lý vào các công ty thuộc danh mục để đảm bảo tính hiệu quả của hoạt động các công ty này

1.2 Khái niệm về hoạt động khởi nghiệp sáng tạo

Theo quy định trong bản dự thảo Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được Chính Phủ trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp thứ 2 Quốc Hội khoá 14 đã đưa

ra định nghĩa:

Khởi nghiệp: là quá trình thực hiện ý tưởng kinh doanh, bao gồm quá trình

thành lập và vận hành doanh nghiệp trong vòng 05 năm kề từ ngày được cấp

23

Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp lần đầu, chưa niêm yết trên thị trường chứng khoán

Startup: được dự thảo định nghĩa là “khởi nghiệp sáng tạo” mà không phải

đơn thuần là khởi nghiệp Khởi nghiệp sáng tạo (start-up) là quá trình khởi nghiệp dựa trên việc tạo ra hoặc ứng dụng kết quả nghiên cứu, giải pháp kỹ thuật, công nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, hàng hóa và có khả năng tăng trưởng nhanh

Còn theo tác giả hiểu “Khởi nghiệp sáng tạo” là Khởi nghiệp dựa trên sự đam

mê tột độ, trải nghiệm tột cùng, công nghệ tột cao, tạo ra các mô hình, sản phẩm sáng tạo, giúp đột phá trong tăng trưởng, vượt trội trong cạnh tranh nhằm giải quyết một/nhiều nhu cầu nào đó của thị trường

1.3 Vai trò của mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” đối với hoạt động khởi nghiệp sáng tạo (start-up)

Các đối tượng khởi nghiệp sáng tạo để huy động được vốn từ các NĐTTT là công việc khó khăn Việc tìm cách tăng vốn luôn khiến doanh nghiệp sao lãng các công việc chính của họ như xây dựng sản phẩm và đưa sản phẩm tới khách hàng Các doanh nghiệp nên cố gắng hoãn lại việc tăng vốn càng lâu càng tốt để có thể tạo ra các giá trị và sự định giá cao hơn cho công ty trước khi huy động vốn và giảm tỷ lệ cổ phần nắm giữ của họ Đôi khi đầu tư thiên thần là một cách tuyệt vời để có đủ sức thu hút sự chú ý của một nhà đầu tư mạo hiểm Ở nhiều trường hợp các NĐTTT sẽ tiếp tục đầu tư và doanh nghiệp khởi nghiệp có thể không cần tới bất kỳ ai khác nữa

Chiến lược của đối tượng khởi nghiệp sáng tạo (ĐTKNST) cho đầu tư thiên thần hay đầu tư mạo hiểm thường bao gồm các yếu tố như:

(1) Khả năng ĐTKNST làm việc trong khoảng thời gian dài với rất ít hoặc không có thu nhập;

(2) Sự sẵn có của các Nhóm NĐTTT trong khu vực của ĐTKNST ;

(3) Số lượng và loại hình các NĐTMH ở khu vực của ĐTKNST (Ví dụ: họ

24

có đầu tư vào công ty ở giai đoạn sớm hay không, vv);

(4) Và cuối cùng, bởi vì tiền là một yếu tố thúc đẩy cho doanh nghiệp, ĐTKNST sẽ cần phải xác định nhu cầu cho sự phát triển nhanh chóng của sản phẩm và thị trường Nếu dự án của ĐTKNST cần nhiều vốn trong khi các đối thủ đang bám đuổi phía sau, ĐTKNST có thể không có sự lựa chọn nào khác ngoài tăng vốn càng sớm càng tốt Nếu chiến lược của ĐTKNST bắt đầu với các NĐTTT và sau đó là các NĐTMH ở vòng tiếp theo, cần phải chú

ý những điều sau đây:

(i) NĐTTT thường sẽ muốn có 20-30% số cổ phần của ĐTKNST cho nên hãy chắc chắn vẫn còn cổ phần cho các khoản đầu tư tiếp sau

(ii) Đảm bảo tài liệu của ĐTKNST phù hợp với NĐTMH Có thể sử dụng hợp đồng với các điều khoản thông dụng Thương vụ của ĐTKNST nên càng giống với các thương vụ khác về các điều khoản như thành lập công ty, các điều khoản, cấu trúc hội đồng quản trị, vv để càng hấp dẫn nhà đầu tư;

(iii)Cố gắng loại bỏ hoặc giảm thiểu sự tham gia của các nhà đầu tư chưa được xác nhận (non-accredited investors) trong thương vụ gọi đầu tư của ĐTKNST Mặc dù ĐTKNST có thể gọi một số lượng nhất định các nhà đầu

tư chưa được xác nhận trong một số loại thương vụ gọi đầu tư nhất định, tuy nhiên, tốt nhất hãy loại họ ra nếu ĐTKNST chắc chắn sẽ vào vòng gọi vốn ĐTMH (Nhóm Hỗ trợ đổi mới sáng tạo, Cục Phát triển doanh nghiệp)

Quỹ đóng huy động vốn thông qua phát hành chứng chỉ từng lần một Nhà

đầu tư không mua được chứng chỉ Quỹ ở các lần phát hành tập trung thì chỉ

có thể mua lại ở thị trường chứng khoán thứ cấp từ những cổ đông hiện tại giống như giao dịch các cổ phiếu Quỹ không có liên quan gì tới những giao dịch này Vì vậy, Quỹ đóng còn có tên là Quỹ giao dịch công cộng (publicly-traded fund) Nhằm tạo tính thanh khoản cho loại quỹ này, sau khi kết thúc việc huy động vốn (hay đóng quỹ), các chứng chỉ quỹ sẽ được niêm yết trên trên Sở giao dịch chứng khoán hoặc chỉ được giao dịch trên thị trường chứng

25

khoán phi tập trung OTC (Over The Counter) và được giao dịch giống như cổ phiếu thường Các NĐT có thể mua hoặc bán để thu hồi vốn đầu tư của mình thông qua thị trường thứ cấp Chứng chỉ quỹ có thể được giao dịch thấp hoặc cao hơn giá trị tài sản ròng của quỹ (NAV) Quỹ đóng có cơ cấu vốn ổn định nên có lợi thế trong việc đầu tư vào các dự án dài hạn và các chứng khoán có tính thanh khoản thấp Tuy vậy, chứng chỉ Qũy đóng không có tính thanh khoản cao nên thị giá thường thấp và thời gian thu hồi vốn lâu

Ưu điểm của quỹ đầu tư dạng “đóng”:

- Tăng thêm lợi nhuận cho nhà đầu tư

- Quỹ đầu tư dạng đóng có thể đem lại cho nhà đầu tư mức lợi nhuận tối ưu hơn so với quỹ đầu tư dạng mở

- Nhà đầu tư có thể mua hoặc bán quỹ đầu tư dạng đóng trong suốt ngày giao dịch

- Giảm thiểu các chi phí đầu tư do quy mô đầu tư của các quỹ thường lớn

- Vốn của các nhà đầu tư được quản lý bởi các chuyên gia đầu tư có chuyên môn và giàu kinh nghiệm của một công ty quản lý quỹ

26

1.4 Cơ cấu và qui trình hình thành của tổ chức quỹ đầu tư mạo hiểm

Sơ đồ 1: Sơ đồ hoạt động quỹ đầu tư mạo hiểm (Nguồn: tác giả tự xây dựng)

Đóng góp công sức và quản lý quỹ vốn

Thành lập công

ty quản trị TNHH Phí quản lý

2-3% mỗi năm

Chia 20-30% lợi nhuận (do tăng vốn)

Quỹ vốn mạo hiểm

Đóng góp vào

quỹ vốn

Chia 70%-80% lợi nhuận (do tăng vốn) Cung cấp vốn công

sức (quản trị )

Thu nhập tài chính

Thành viên trách nhiệm hữu hạn

 Quỹ hưu trí

 Công ty bảo hiểm nhân thọ

 Tài trợ của các tổ chức phi chính phủ

27

Khởi nghiệp Sáng tạo

lý, giám sát, đa dạng hóa danh mục đầu tư, quản trị điều hành thông qua Công

ty quản lý quỹ

mà “Thành viên tổng quát” đã thống nhất Đây có thể coi là Công ty quản lý quỹ, Cty được sử dụng công cụ phân tích cơ bản, nhằm tập trung giải quyết những vấn đề vĩ mô như: phân tích sự tác động của lãi suất, tỷ giá, chính sách kinh tế - xã hội, các quan hệ kinh tế quốc tế… tác động tới hoạt động đầu tư - kinh doanh thuộc các ngành nghề đã được lựa chọn đầu từ; phát hiện, dự đoán khuynh hướng phát triển và những biến động có thể sảy ra đối với toàn bộ nền kinh tế - đặc biệt là đối với thị trường tài chính và triển vọng phát triển của từng ngành, từng lĩnh vực cụ thể Đồng thời, để tính toán khả năng sinh lời, triển vọng tăng trưởng, phân tích rủi ro đối với từng loại ngành nghề cụ thể;

để hành thành lên Quỹ vốn mạo hiểm và là nhóm đối tượng được chia lợi nhuận sau khi nhưng hạng mục đầu tư kết thúc thành công và có lợi nhuận

điều hành cho công ty quản lý danh mục đầu tư khác

Gần 50 năm nay các nhà đầu tư mạo hiểm đã góp phần vào sự phát triển của các ngành công nghiệp kỹ thuật cao của Mỹ Rất nhiều công ty thành đạt nhất của Mỹ đã lớn mạnh bằng sự trợ giúp của các quỹ đầu tư mạo hiểm như: Intel, Apple, Microsoft, Fedex, Sun Microsystem, Netscape Vai trò của quỹ đầu tư mạo hiểm được thể hiện như thế nào

Khác với ngân hàng đầu tư hoặc quỹ tương hỗ chỉ giữ mối quan hệ giao dịch với doanh nghiệp nhận đầu tư, các công ty vốn mạo hiểm luôn luôn đóng vai trò quyết định đối với doanh nghiệp nhận đầu tư, nếu không đồng vốn bỏ ra sẽ

Song song với quá trình tài trợ vốn mạo hiểm, nhà đầu tƣ còn cung cấp các kỹ năng quản lý cho các doanh nghiệp trẻ Phần lớn các doanh nghiệp thành công

ở thung lũng Silicon không phải là doanh nghiệp do các thành viên sáng lập điều hành mà do các nhà quản lý xuất sắc có kinh nghiệm đƣợc các nhà đầu

tƣ vốn mạo hiểm bổ nhiệm Hơn nữa, các nhà đầu tƣ vốn mạo hiểm quản lý

và hạn chế rủi ro của bạn bằng cách đa dạng hoá đầu tƣ vào nhiều doanh nghiệp có mức rủi ro khác nhau, do đó các nhà đầu tƣ vốn mạo hiểm bù các khoản lỗ đầu tƣ khi tài trợ cho một số doanh nghiệp bằng một vài dự án đầu

tƣ có tỉ lệ hoàn vốn rất cao, lợi tức vốn lớn.[10]

Nếu đứng trên một khía cạnh khác thì quỹ đầu tƣ mạo hiểm còn là cơ hội để các tài năng phát huy tính sáng tạo vì cac quỹ này chủ yếu đầu tƣ vào các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ thông tin Mục đích của

29

quỹ cũng là triển khai đầu tư nhằm tài trợ cho các nhà nghiên cứu, cá nhân, hoặc nhóm doanh nghiệp hoặc doanh nghiệp có ý tưởng sáng tạo xuất sắc về các lĩnh vực công nghệ cao, có khả năng triển khai được các sản phẩm có tính độc đáo và hữu dụng Đứng trên góc độ này thì quỹ đầu tư mạo hiểm vừa mang tính chất sản xuất kinh doanh vừa mang tính chất nghiên cứu do đó nó đánh giá cao các dự án có tính sáng tạo, có tính khả thi Với vai trò này, quỹ đầu tư mạo hiểm không phải chỉ là quỹ đầu tư thông thường đi tìm kiếm lợi nhuận mà nó còn là tổ chức đi tìm kiếm và phát huy tài năng, chất xám, nó là

cơ hội cho những ai muốn thủ sức mình trên thương trường, nó góp phần nuôi dưỡng và khuyến khích các tài năng trẻ phát huy tính sáng tạo, tận dụng nguồn tri thức vốn có để phục vụ cho công cuộc phát triển đất nước cả về chất và lượng

1.5 Vị trí của quỹ đầu tư mạo hiểm thiền thần trong hệ sinh thái khởi nghiệp

Theo đề án 844 đặt mục tiêu đến năm 2020 có 500.000 doanh nghiệp (DN) hoạt động, chính quyền các tỉnh thành phố tập trung cải thiện môi trường đầu

tư kinh doanh, hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp (startup), hỗ trợ chuyển đổi

hộ kinh doanh lên DN, ứng dụng tiến bộ khoa học - công nghệ (KH-CN) vào sản xuất… Chưa bao giờ các nhà khởi nghiệp nhận được sự quan tâm hỗ trợ nhiều như hiện nay

Tuy nhiên, hệ sinh thái khởi nghiệp của TP HCM vẫn đang ở giai đoạn phong trào, khuyến khích chứ chưa thật sự được tổ chức bài bản và đi vào trọng tâm

Về vốn, TP HCM có chương trình SpeedUp hỗ trợ các dự án startup đổi mới sáng tạo sử dụng ngân sách sự nghiệp KH-CN với mức tối đa 2 tỉ đồng/dự án (trường hợp đặc biệt trên 2 tỉ đồng do UBND TP quyết định) Hội Doanh nhân trẻ TP (YBA) cũng tham gia một số chỉ tiêu trong chương trình "sáng tạo khởi nghiệp" giai đoạn 2016-2020, gồm: hỗ trợ 1.000 dự án khởi nghiệp sáng tạo, phát triển đồng hành 300 DN khởi nghiệp và kêu gọi vốn đầu tư cho

100 startup với tổng mức đầu tư 500 tỉ đồng

30

Tháng 5-2016, Chính phủ đã phê duyệt đề án "Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025" Sở KH-CN TP HCM đã xây dựng chương trình hành động 5 năm về lĩnh vực khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo Chương trình đã nhận được sự hỗ trợ của Ngân hàng Phát triển châu Á

Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt rõ giữa khởi nghiệp sản xuất - kinh doanh chung với khởi nghiệp trong lĩnh vực KH-CN Riêng về khởi nghiệp công nghệ, đổi mới sáng tạo cần được hỗ trợ đào tạo, tư vấn giúp nâng cao năng suất, chất lượng; thúc đẩy tư duy, kỹ năng thực hiện mô hình đổi mới sáng tạo trong DN hiện hữu và kết nối họ với các nguồn hỗ trợ tín dụng của chính phủ, các quỹ đầu tư mạo hiểm…Từ đó, cải tiến, đầu tư KH-CN để tạo ra sản phẩm mới, cải tiến sản phẩm công nghệ cũ

Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo liên kết các thành phần gồm DN, trường/viện,

cơ quan, tổ chức nghiên cứu, phòng thí nghiệm, vườn ươm, quỹ đầu tư mạo hiểm và những tổ chức hỗ trợ khác như các tổ chức tư vấn… Từ hệ sinh thái này, DN, cá nhân có thể mang ý tưởng của mình đến cộng đồng khởi nghiệp

để được kết nối, hỗ trợ

Hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo tại Việt Nam nói chung được đánh giá là còn ở mức sơ khai Các tổ chức đầu tư mạo hiểm, các quỹ thường tổ chức những cuộc thi để bỏ tiền vào các dự án khả thi, trong khi DN Việt Nam vẫn đang đứng ngoài cuộc

Do đó có thể nói vị trí của quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần ở hệ sinh

thái khởi nghiệp là “tâm điểm” của công cuộc khởi nghiệp sáng tạo Bên

cạnh đề án “Hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo quốc gia đến năm 2025” (gọi tắt là Đề án 844) là hành lang pháp lý để các Các Bộ, ngành, địa phương, tổ chức chính trị xã hội - nghề nghiệp, cơ sở nghiên cứu, cơ sở đào tạo có căn cứ để tạo một hệ sinh thái khởi nghiệp ổn định cho các khởi nghiệp đổi mới sáng tạo Thì đang rất cần một Quỹ đầu tư mạo hiểm thiên thần đồng hành cùng doanh nghiệp và hiện thực hóa đề án 844 là rất quan trọng

31

Tiểu kết chương 1

Chương 1 đã trình bày các cơ sở lý luận của việc xây dựng mô hình quỹ đầu

tư mạo hiểm “Thiên thần” cho hoạt động khởi nghiệp sáng tạo Tác giả trình bày nhưng khái niệm cơ bản về: Đầu tư mạo hiểm, Thiên thần (Angel Investor), thế nào là Quỹ đầu tư mạo hiểm Thiên thần, Khái niệm về hoạt động khởi nghiệp sáng tạo, mô hình quỹ đầu tư “Thiên thần” đối với hoạt

động khởi nghiệp sáng tạo

Từ nhưng khái niệm trên, tác giả đã nêu tính cần thiết của việc thành lập mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm “Thiên thần” để hỗ trợ các doanh nghiệp, các doanh nghiệp khởi nghiệp, các cá nhân, tổ chức nhỏ có những ý tưởng sáng tạo táo bạo nhưng khó khăn về vốn đầu tư, khả năng quản lý và các thủ tục pháp lý

Ngoài mục đích đầu tư, quỹ đầu tư ra đời còn hướng đến việc tìm kiếm các ý tưởng sáng tạo mới phục vụ cho công việc nâng cao hiệu quả kinh doanh của ngân hàng cũng như nâng cao hiệu quả kinh tế cho toàn xã hội

32

CHƯƠNG 2 HIỆN TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐẦU TƯ MẠO HIỂM

“THIÊN THẦN” CHO KHỞI NGHIỆP SÁNG TẠO TẠI

NGÂN HÀNG BIDV

2.1 Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam cho các

hoạt động khởi nghiệp sáng tạo

2.1.1 Thực trạng hoạt động của các quỹ đầu tư tại Việt Nam:

phân loại theo hình thức đầu tư như sau: đầu tư chủ yếu vào cổ phần tư nhân:

3 quỹ; đầu tư công nghệ cao và đầu tư mạo hiểm: 4 quỹ (Capital, IDGVV- IDG Venture VietNam, VinaCapital, FPT Venture); đầu tư vào bất động sản:

7 quỹ; đầu tư vào cổ phiếu niêm yết, các công ty cổ phần và các khoản đầu tư

cơ hội: 43 quỹ Như vậy, mặc dù khá nhiều quỹ đầu tư đang hoạt động tại Việt Nam nhưng các quỹ mang tính chất đầu tư vốn mạo hiểm thì chiếm tỷ trọng rất thấp (4/57 quỹ) Cụ thể như biểu đồ dưới đây: [15]

Biểu đồ: Quỹ đầu tư mạo hiểm đang hoạt động tại Việt Nam tính đến

thời điểm 12/2016

Nguồn: Tạp chí khoa học và công nghệ Việt Nam số 12/2016

3 cho-doanh-nghiep-khoi-nghiep-sang-tao.html ,ThS Thạch Lê Anh, 07/12/2016

http://khoahocvacongnghevietnam.com.vn/khcn-trung-uong/14158-quy-dau-tu-mao-hiem-giai-phap-von-33

Những năm gần đây, thị phần về đầu tư mạo hiểm của Việt Nam giảm rất đáng kể, thay thế vào đó là sự trỗi dậy của Singapo, Malaixia, Thái Lan, Inđônêxia Các doanh nghiệp khởi nghiệp đã đi sang những đất nước này bởi

cơ chế thuận lợi hơn về gọi vốn, thoái vốn, về phát triển mở rộng thị trường của mình Trước thực trạng này, Nguyên Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đã giao cho Bộ Khoa học và Công nghệ (KH&CN) chủ trì và phối hợp với các Bộ/ngành đề xuất xây dựng chính sách khuyến khích thành lập quỹ đầu tư phát triển công nghệ mới, công nghệ cao, trình Thủ tướng Chính phủ trong tháng 3/2016 Đúng với kế hoạch, mới đây Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã công bố “Dự thảo Thông tư hướng dẫn về việc thành lập, tổ chức quản lý và hoạt động của Quỹ Đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp sáng tạo tại Việt Nam (start-up)” hợp thức hóa khung pháp lý để đón đầu làn sóng đầu tư mạo hiểm

vốn góp của các thành viên nhằm thực hiện đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp sáng tạo Quỹ này không phải tuân thủ các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt

động đầu tư của quỹ đầu tư chứng khoán Việc đầu tư vào quỹ này chỉ phù hợp đối với cá nhân, tổ chức sẵn sàng chấp nhận mức rủi ro cao từ việc đầu tư của quỹ Cá nhân, tổ chức đầu tư vào quỹ này cần cân nhắc kỹ trước khi tham gia góp vốn, quyết định đầu tư Sau khi thành lập Quỹ đầu tư mạo hiểm, các thành viên sẽ bầu ra một vị đại diện gọi là Giám đốc Quỹ Các thành viên ủy quyền cho Giám đốc quỹ mở tài khoản tại ngân hàng thương mại để quản lý nguồn vốn đầu tư, các thành viên phải góp đủ và đúng số tền đã cam kết đăng

ký thành lập Quỹ Tuy nhiên, các thành viên không được dùng vốn ủy thác, vốn vay dưới bất kỳ hình thức nào để góp vốn vào Quỹ và phải chịu trách nhiệm về tính hợp pháp của nguồn vốn góp Quỹ có thể tăng vốn thông qua việc huy động thêm từ thành viên hiện hữu hoặc từ thành viên mới, tuy nhiên

4 t%C6%B0-v%E1%BB%81-qu%E1%BB%B9-%C4%91%E1%BA%A7u-t%C6%B0-m%E1%BA%A1o- hi%E1%BB%83m-cho-kh%E1%BB%9Fi-nghi%E1%BB%87p-s%C3%A1ng-t%E1%BA%A1o.aspx

http://business.gov.vn/tabid/60/catid/10/item/14365/d%E1%BB%B1-th%E1%BA%A3o-th%C3%B4ng-34

không được phép đi vay để thực hiện hoạt động đầu tư Và việc phân chia lợi nhuận sẽ được tính trên lượng vốn góp của từng thành viên Các thủ tục thành lập Quỹ được tối thiểu hóa chỉ mất 3 ngày để thành lập một quỹ đầu tư mạo hiểm tại Việt Nam Có thể nói, dự thảo của Bộ Kế hoạch và Đầu tư được đưa

ra trong bối cảnh hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam đang bùng nổ về cả chất

và lượng Tuy nhiên, đối với các Start-up, khó khăn về vốn là một bài toán nan giải nhất Thực tế cho thấy, hiện nay hoạt động khởi nghiệp ở Việt Nam

chủ yếu huy động vốn từ các "Nhà đầu tư Thiên thần" Hầu hết là các cá

nhân, tổ chức chuyên đi đầu tư vào doanh nghiệp khởi nghiệp sớm, khi chưa

có lợi nhuận, thậm chí mới chỉ là ý tưởng và chưa có sản phẩm

ĐTMH là một khái niệm quen thuộc với các nhà ĐTMH trên thế giới Theo hình thức này, các nhà đầu tư hay những tổ chức chuyên môn hóa rót vốn vào những DN mới thành lập, chưa niêm yết trên TTCK, có tốc độ tăng trưởng cao và thường sử dụng các công nghệ mới, hiện đại…đang cần tài trợ để phát triển sản phẩm hoặc quá trình tăng trưởng Các quỹ ĐTMH trên thị trường Việt Nam cũng không nằm ngoài quy luật chung đó Tuy nhiên, do đặc điểm

về chính sách pháp luật, môi trường kinh tế….,nên hoạt động của các ĐTMH

ở Việt Nam không hoàn toàn giống hoạt động ĐTMH trên thế giới mà còn có

1 số đặc điểm riêng sau:

 Hoạt động ĐTMH Việt Nam nở rộ song chỉ tập trung vào một số quỹ chủ yếu

Quỹ ĐTMH đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam vào khoảng đầu những năm

1990 Trong nửa đầu những thập kỷ 90, có 6 quỹ đầu tư tiến hành hoạt động tại Việt Nam với tổng lượng vốn huy động khoảng 700 triệu USD Cùng với những biến đổi tích cực và mạnh mẽ của TTCK, từ giữa năm 2006, hệ thống tài chính Việt Nam ghi nhận giai đoạn bùng nổ các quỹ ĐTMH Số lượng các quỹ ĐTMH tăng lên nhanh chóng Đến nay, Việt Nam đã có hơn 57 quỹ ĐTMH Tuy nhiên, một thực tế có thể nhận thấy rằng, hoạt động ĐTMH tại