THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (tt)

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ (LV thạc sĩ)

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NỘI VỤ ………/………… ……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

HOÀNG QUỐC HÙNG

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƯỜNG,

HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ QUA THỰC TIỄN

TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 60 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ

LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

THỪA THIÊN HUẾ - NĂM 2017

Công trình được hoàn thành tại:

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS TRẦN THỊ CÚC

Phản biện 1: TS NGUYỄN MINH SẢN

Phản biện 2: PGS TS NGUYỄN DUY PHƯƠNG

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia

Địa điểm: Phòng họp 204 Nhà B - Hội trường bảo

vệ luận văn thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia Số: 201 - Đường: Phan Bội Châu - Phường: Trường

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là một trong những vấn đề lớn của tỉnh Thừa Thiên Huế, và Tỉnh ủy, UBND tỉnh xác định là nhiệm vụ trọng tâm hàng năm Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hay quyền được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất đã được ghi nhận trong Hiến pháp năm 2013 tại khoản 3 Điều

54 Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước khi thu hồi đất của người dân không chỉ là trách nhiệm pháp lý mà còn là trách nhiệm xã hội Việc nghiên cứu một cách toàn diện, cả về cơ sở khoa học và thực tiễn về thực hiện pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; bảo đảm cho các quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện đúng pháp luật là cấp thiết, có ý nghĩa khoa học, có tính thực tiễn và có tính thời sự

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đã có một vài công trình nghiên cứu có liên quan về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Tuy nhiên, dưới góc độ chuyên ngành luật hiến pháp và luật hành chính, tính đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên

sâu về đề tài “Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định qua

thực tiễn tỉnh Thừa Thiên Huế”

3 Mục đích nghiên cứu và nhiệm vụ của luận văn

Làm rõ một số vấn đề cơ sở khoa học của thực hiện pháp luật

về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Đồng thời, thông qua thực tiễn, đánh giá thực trạng pháp luật hiện

hành để đưa ra giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế

Hoàn thành tốt các nội dung đặt ra ở mục đích nghiên cứu

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

Hệ thống quan điểm, đường lối chính sách của Đảng và Nhà nước, các văn bản quy phạm pháp luật của trung ương, của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Nghiên cứu cơ sở khoa học, tìm hiểu các quy phạm pháp luật

về thực hiện pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bản tỉnh Thừa Thiên Huế, từ khi Luật Đất đai năm 2013 có hiệu lực đến nay

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

Phương pháp phân tích, bình luận, đánh giá, đối chiếu, diễn giải, tổng hợp, quy nạp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

Làm sáng tỏ, phong phú những vấn đề cơ sở khoa học của thực hiện pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Là tài liệu tham khảo thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ở tỉnh Thừa Thiên Huế

7 Kết cấu của luận văn

Kết cấu của luận văn gồm 3 phần: Phần mở đầu, Phần nội dung gồm 3 chương và Phần kết luận

Chương 1:

CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ

1.1 Khái niệm và sự cần thiết của việc thu hồi đất

1.1.1 Khái niệm thu hồi đất

Trên cơ sở hiến định rõ ràng về thu hồi đất trong Hiến pháp năm 2013, Luật Đất đai năm 2013, tại khoản 11, Điều 4 đã quy định:

“Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụng đất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai”

Thu hồi đất sẽ dẫn đến hậu quả pháp lý chấm dứt quyền sử dụng đất của người sử dụng đất Việc thu hồi đất có thể xuất phát từ những

nguyên nhân khác nhau nhưng đều hướng đến hai mục đích: Thứ nhất,

thu hồi đất nhằm bảo vệ quyền sở hữu đất đai của Nhà nước khi người

sử dụng đất có hành vi vi phạm pháp luật đất đai có khả năng gây tổn hại

đến tài sản của Nhà nước; Thứ hai, thu hồi đất để hỗ trợ cho quá trình

điều phối đất đai khi Nhà nước cần điều chỉnh lại việc sử dụng đất về mục đích, chủ thể sử dụng theo quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Có thể đưa ra khái niệm về thu hồi đất như sau: Thu hồi đất là

sự kiện pháp lý với việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại đất và quyền sử dụng đất đã được Nhà nước trao cho các chủ thể sử dụng đất theo quy định của pháp luật

1.1.2 Sự cần thiết của việc thu hồi đất

Cùng với sự phát triển, nhu cầu sử dụng đất của các chủ thể trong xã hội là nhu cầu mang tính tất yếu Vì thế, thu hồi đất đai để phân phối, điều chỉnh đất đai theo nhu cầu của đời sống xã hội và để thực hiện quyền sở hữu nhà nước, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về đất đai với mục tiêu đảm bảo cho đất đai được sử dụng có hiệu quả cao nhất, phục vụ lợi ích chung của toàn xã hội

1.2 Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.2.1 Khái niệm bồi thường

Trong điều kiện kinh tế thị trường, quyền sử dụng đất được coi như là một tài sản, một loại hàng hóa đặc biệt Trừ những trường hợp đất được Nhà nước giao cho các tổ chức, cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân cư không thu tiền sử dụng đất thì quyền sử dụng đất không được coi là hàng hóa Việc chuyển giao đất từ Nhà nước đến người sử dụng đất thông qua các hình thức giao đất có thu tiền sử dụng đất, cho thuê đất có thể coi là một loại “giao dịch” - thực chất nó là quan

hệ của thị trường đất đai sơ cấp - mà ở đó, người sử dụng phải trả tiền cho Nhà nước mới được sử dụng đất Khi Nhà nước thu hồi đất từ người sử dụng đất thì bản chất “tài sản”, “hàng hóa” của quyền sử dụng đất cũng không thay đổi Đây là lý do tại sao mà Luật đất đai có chế định về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất

Có thể đưa ra khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi

đất như sau: Bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước

phải bồi thường những thiệt hại về đất và tài sản trên đất do hành vi thu hồi đất gây ra, cho người sử dụng đất tuân theo những quy định của pháp luật đất đai

1.2.2 Khái niệm hỗ trợ

Khoản 14 Điều 3 Luật Đất đai năm 2013 đã rút gọn khái niệm

như sau: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trợ giúp

cho người có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển”

1.2.3 Khái niệm tái định cư

Là việc bố trí chỗ ở mới ổn định cho người bị thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở

1.3 Khái niệm, đặc điểm, vai trò thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.3.1 Khái niệm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là quá trình hoạt động có mục đích của các chủ thể trong quan hệ pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, bảo đảm cho các quy định của pháp luật bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện, bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai và kịp thời

1.3.2 Đặc điểm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.3.2.1 Chủ thể tham gia thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Khi tham gia quan hệ pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định

cư khi Nhà nước thu hồi đất các chủ thể bao gồm: Cơ quan nhà nước;

Tổ chức phát triển quỹ đất; Người có đất bị thu hồi

1.3.2.2 Khách thể

Đối với Nhà nước, khách thể mà Nhà nước hướng tới chính là toàn bộ vốn đất quốc gia thuộc đối tượng sở hữu và quản lý của mình, được phân chia thành các nhóm đất sau: đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp, đất chưa sử dụng Đối với người sử dụng đất và chủ

đầu tư, khách thể mà họ hướng tới là từng thửa đất cụ thể, giá bồi

thường đối với thửa đất đó

1.3.2.3 Hình thức thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái đinh cư

Thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư cũng được thể hiện thông qua bốn hình thức: tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật Tuy nhiên, hình thức áp

dụng pháp luật có sự khác biệt với các hình thức còn lại Sự khác biệt này thể hiện ở chỗ luôn luôn có sự tham gia của Nhà nước

1.3.2.4 Cơ chế thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Nếu “thu hồi đất” mang bản chất hành chính, mệnh lệnh; thì “bồi thường” mang bản chất dân sự (quan hệ tài sản), kinh tế, thể hiện tính công bằng, ngang giá theo quy luật “chủ thể nào gây thiệt hại, chủ thể đó phải bồi thường”, “thiệt hại đến đâu, bồi thường đến đó”

1.3.3 Vai trò của thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Thứ nhất, đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh

của đất nước

Thứ hai, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật đất đai nói

chung và pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư nói riêng

Thứ ba, khắc phục những hạn chế, yếu kém trong hoạt động

của cơ quan nhà nước về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Thứ tư, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa

1.4 Một số điều kiện đảm bảo thực hiện pháp luật về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư

1.4.1 Điều kiện về pháp lý

- Bảo đảm tính hợp hiến, tính hợp pháp và tính thống nhất của văn bản quy phạm pháp luật trong hệ thống pháp luật

- Bảo đảm tính khả thi, tiết kiệm, hiệu quả, kịp thời, dễ tiếp

cận, dễ thực hiện của văn bản quy phạm pháp luật

1.4.2 Điều kiện đảm bảo phù hợp về chính trị

Thể chế hóa được chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách của Nhà nước về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước

thu hồi đất

1.4.3 Điều kiện đảm bảo cân bằng lợi ích trong hoạt động bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Cân bằng lợi ích là việc Nhà nước, thông qua pháp luật, cơ chế chính sách để giải quyết hài hoà mối quan hệ giữa lợi ích nhà nước, lợi ích nhà đầu tư và lợi ích chính đáng của những người có đất bị thu hồi Đây có thể được xem như là một nguyên tắc tối ưu cần phải được lựa chọn để bảo vệ lợi ích cho các bên

1.4.4 Điều kiện về tổ chức bộ máy; năng lực phẩm chất đội ngũ cán bộ, công chức của các cơ quan quản lý nhà nước

Tổ chức và vận hành hoạt động có hiệu quả của bộ máy quản

lý nhà nước có liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

Nâng cao năng lực, chuyên môn nghiệp vụ, phẩm chất đạo đức, tinh thần trách nhiệm v.v của đội ngũ cán bộ, công chức

1.5 Kinh nghiệm về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư

1.5.1 Kinh nghiệm quốc tế

1.5.1.1 Kinh nghiệm Hàn Quốc

1.5.1.2 Kinh nghiệm Sigapore

1.5.2 Kinh nghiệm trong nước

1.5.2.1 Kinh nghiệm Đà Nẵng

1.5.2.2 Kinh nghiệm Thành phố Hồ Chí Minh

Chương 2:

THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT

VỀ BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ

Ở TỈNH THỪA THIÊN HUẾ

2.1 Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và môi trường ở tỉnh Thừa Thiên Huế

2.1.1 Thuận lợi

Với vị trí thuận lợi, tỉnh Thừa Thiên Huế có nhiều điều kiện

để phát triển kinh tế hàng hoá, mở rộng giao lưu kinh tế với các địa phương trong nước và thế giới

sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh; thứ hai là mục đích phát triển kinh tế vì lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng; thứ ba là các trường hợp thu hồi đất do có nguy cơ đe dọa tính mạng con người, chẳng hạn đất ở trong khu vực bị ô nhiễm môi trường hoặc đất có nguy cơ sạt lở, sụt lún, bị ảnh hưởng bởi hiện tượng thiên tai khác

2.2.3 Đối tượng được áp dụng các quy định về bồi thường,

2.2.4 Trách nhiệm bồi thường, hỗ trợ và tái định cư

Nhà nước là người có trách nhiệm tổ chức thực hiện việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thu hồi đất sử dụng cho các trường hợp trên

2.2.5 Các nguyên tắc bồi thường

Nguyên tắc thứ nhất: Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi

đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường quy định tại Điều 4 Quyết định số 46/2014/QĐ-UBND ngày 05/8/2014 của UBND tỉnh Thừa Thiên Huế

Nguyên tắc thứ hai: Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao

đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do UBND tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất

Nguyên tắc thứ ba: Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài

sản hợp pháp gắn liền với đất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

Nguyên tắc thứ tư: Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ

gia đình, cá nhân, người Việt Nam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư ở nước ngoài phải ngừng sản xuất, kinh doanh

mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

Nguyên tắc thứ năm: Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi

đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật

2.2.6 Nội dung bồi thường thiệt hại

2.2.6.1 Bồi thường thiệt hại về đất

(i) Điều kiện được bồi thường

Có thể khái quát các điều kiện mà người bị thu hồi đất phải đáp ứng để được bồi thường đất như sau:

Thứ nhất, QSDĐ bị thu hồi phải được công nhận là tài sản của

người sử dụng đất và thuộc loại được phép giao dịch Những trường hợp người sử dụng có QSDĐ hợp pháp nhưng họ chỉ được phép sử dụng mà không được giao dịch thì khi bị thu hồi cũng không được bồi thường

Thứ hai, có căn cứ chứng minh QSDĐ hợp Trường hợp bị thu

hồi đất mà hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất không có giấy tờ về QSDĐ vẫn có thể được xem xét bồi thường nếu họ đáp ứng đủ điều kiện cấp GCN Cũng có trường hợp người bị thu hồi đất không có giấy tờ về QSDĐ và cũng không đủ điều kiện được cấp GCN nhưng vẫn có thể được bồi thường, đó là trường hợp hộ gia đình, cá nhân sử dụng đất nông nghiệp trước ngày 01/7/2004

Thứ ba, việc thu hồi đất không phải do vi phạm pháp luật đất đai

(ii) Giá đất để tính bồi thường

Là giá đất theo mục đích đang sử dụng tại thời điểm có quyết định thu hồi đất do UBND cấp tỉnh công bố theo quy định của Chính phủ; không bồi thường theo giá đất sẽ được chuyển mục đích sử dụng Đây là giá đất cụ thể do UBND cấp tỉnh quyết định tại thời điểm có quyết định thu hồi đất đối với từng trường hợp thu hồi đất (iii) Bồi thường chi phí đầu tư vào đất còn lại

Trong một số trường hợp nhất định, nếu người bị thu hồi đất không đủ điều kiện được bồi thường về đất thì có thể được xem xét bồi thường chi phí vào đất còn lại

Chi phí đầu tư vào đất còn lại quy định trong Luật Đất đai năm

2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật Đất đai được bổ sung đầy đủ hơn, chính xác hơn, phản ánh bản chất của “kinh tế thị trường” hơn so với quy định trong pháp luật về đất đai trước đó (iv) Bồi thường đối với đất ở

-Trường hợp không còn đất ở, nhà ở nào khác trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất thu hồi thì được bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở; trường hợp không có nhu cầu bồi thường bằng đất ở hoặc nhà ở thì Nhà nước bồi thường bằng tiền;

- Trường hợp còn đất ở, nhà ở trong địa bàn xã, phường, thị trấn nơi có đất thu hồi thì được bồi thường bằng tiền Đối với địa phương có điều kiện về quỹ đất ở thì được xem xét để bồi thường bằng đất ở

- Trường hợp khi Nhà nước thu hồi đất gắn liền với nhà ở phải

di chuyển chỗ ở mà không đủ điều kiện được bồi thường về đất ở, nếu không có chỗ ở nào khác thì được Nhà nước bán, cho thuê, cho thuê mua nhà ở hoặc giao đất ở có thu tiền sử dụng đất