Vận dụng qui luật lực lượng sản xuất phù hợp với quan hệ sản xuất trong phát triển kinh tế ở Việt Nam hiện nay

MỞ BÀISự phát triển của lực lượng sản xuất,sự mở rộng của thị trường trong thế kỷ XX, sự tiến bộ mạnh mẽ của khoa học – kĩ thuật và từng bước hội hập sâu vào quá trình toàn cầu hóa của V

MỞ BÀI

Sự phát triển của lực lượng sản xuất,sự mở rộng của thị trường trong thế kỷ

XX, sự tiến bộ mạnh mẽ của khoa học – kĩ thuật và từng bước hội hập sâu vào quá trình toàn cầu hóa của Việt Nam hiện nay đã tạo ra lực lượng sản xuất hiện đại và đồ sộ hơn nhiều, đó là minh chứng rõ rệt nhất làm sáng tỏ nhận thức và đánh giá của Mác – Lenin về lực lượng sản xuất và quan hệ sản

xuất Để tìm hiểu sâu hơn về nội dung này em xin bàn về vấn đề: Vận dụng nội dung quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong việc phát triển kinh tế của Việt Nam hiện nay.

NỘI DUNG

I.Cơ sở lí luận

1.Khái niệm lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất

Mỗi hình thái kinh tế xã hội có một phương thức sản xuất riêng Đó là cách thức con người thực hiện quá trình sản xuất vật chất ở mỗi giai đoạn lịch

sử nhất định Phương thức sản xuất vật chất là sự thống nhất biện chứng của lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

- Lực lượng sản xuât là sự kết hợp giữa người lao động ( người lao động là yếu tố quyết định) với tư liệu sản xuất ( là công cụ lao động và đối tượng lao động, trong đó công cụ lao động là yếu tố năng động nhất) Lực lượng sản xuất biểu hiện mối quan hệ giữa con người với tự nhiên Trình độ lực lượng sản xuất thể hiện trình độ chinh phục tự nhiên của con người trong một giai đoạn lịch sử nhất định

Trong thời đại ngày nay, khoa học đã trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, nó vừa là ngành sản xuât riêng vừa thâm nhập vào cac yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất, đem lại sụ thay đổi về chất của lực lượng sản xuất Các yếu tố cấu thành lực lượng sản xuất tác động lẫn nhau một cách khách quan làm cho lực lượng sản xuất trở thành yếu tố động nhất

Trình độ phát triển của lực lượng sản xuất biểu hiện ở:

+ Trình độ phát triển của công cụ lao động

+ Trình độ tổ chức lao động xã hội

+ Trình độ ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuât

+ Trình độ phân công lao động xã hội

+ Kinh nghiệm và kĩ năng của người lao động

- Quan hệ sản xuất là quan hệ giữa người với người trong sản xuất vật chất, thể hiện ở quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất, quan hệ trong tổ chức quản lí và trao đổi hoạt động với nhau và quan hệ phân phối sản phẩm Trong quan hệ sản xuất,quan hệ sở hữu về tư liệu sản xuất giữ vị trí quy định các quan hệ khác

Quan hệ sản xuất do con người tạo ra song nó được hình thành một cach khách quan không phụ thuộc vào ý muốn chủ quan của con người

Quan hệ sản xuất mang tính ổn định tương đối trong bản chất xã hội và tính đa dạng của hình thức biểu hiện

Kết cấu của quan hệ sản xuất bao gồm:

+ Quan hệ sở hữu đối với tư liệu sản xuất: là quan hệ giữa người với người đôi với tư liệu sản xuất Nó xác định chủ thể sở hữu, chế độ sở hữu là là đặc trưng cơ bản của một phương thức sản xuất Chủ thể sở hữu có quyền chiế hữu, định đoạt và hưởng lợi ích do việc sử dụng tư liệu sản xuất đem lại Quan hệ sở hữu là quan hệ xuất phát, cơ bản trung tâm Quy định địa vị của con người trong hệ thống sản xuất, quy định cách thức tổ chức quản lí, phân phối sản phẩm làm ra

+ Quan hệ tổ chức, quản lí sản xuất: là quan hệ giữa người với người trong quá trình tổ chức phân công lao động Nó xác định địa vị của người lao động trong quá trình sản xuất Quan hệ này quy định quy mô, tốc độ, hiệu quả của quá trình sản xuất

+ Quan hệ phân phối sản phẩm lao động: là quan hệ giữa người với người trong phân phôi sản phẩm làm ra để hình thành thu nhập của các tầng lớp dân cư trong xã hội Quan hệ này kích thích trực tiếp vào lợi ích của con người, là chất xúc tác của quá trình kinh tế có thể thúc đẩy hoặc kìm hãm sự phát triển của sản xuât và xã hội

2 Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất

- Mối quan hệ giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất là mối quan

hệ thống nhất biện chứng, trong đó lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất và quan hệ sản xuất tác động lại lực lượng sản xuất

+Vai trò quyết định của LLSX đối với sự hình thành và biến đổi của QHSX:

 Tương ứng với một trình độ phát triển nhất định của LLSX tất yếu đòi hỏi phải có một QHSX phù hợp với nó trên cả ba mặt của QHSX đó

 Xu hướng của sản xuất vật chất là không ngừng biến đổi và phát triển

Sự biến đổi đó bao giờ cũng bắt đầu bằng sự biến đổi và phát triển của LLSX

mà trước hết là công cụ lao động Từ sự biến đổi của LLSX này mà QHSX phải biến đổi cho phù hợp

 LLSX thường biến đổi nhanh hơn ( yếu tố người lao động luôn thúc đẩy sự phát triển của nó), còn QHSX thường biến đổi chậm hơn (vì QHSX bị quy định bởi quan hệ về sở hữu TLSX bị níu giữ bởi yêu cầu phải bảo đảm lợi ích của giai cấp thống trị hiện đang nắm giữ quyền sở hữu TLSX

Do đó, sự phát triển của LLSX khi đạt đến một trình độ nhất định sẽ mâu thuẫn gay gắt với QHSX hiện có, đòi hỏi tất yếu phải phá bỏ QHSX lỗi thời và thay thế bằng QHSX mới phù hợp

+ Tác động ngược lại của QHSX đối với LLSX

 QHSX quy định mục đích, cách thức sản xuất và cách thức phân phối những lợi ích từ quá trình sản xuất do đó nó trực tiếp tác động tới thái độ của người lao động, tới năng suất, chất lượng, hiệu quả của quá trình sản xuất và cải tiến công cụ lao động

 Sự tác động của QHSX với LLSX diễn ra theo hai xu hướng:

Một là, Nếu QHSX phù hợp với trình độ của LLSX thì sẽ thúc đẩy LLSX phát triển

Hai là, Nếu QHSX không phù hợp với trình độ của LLSX thì sẽ kìm hãm sự phát triển của LLSX

Quy luật này là quy luật cơ bản , quan trọng tác động tới toàn bộ quá trình lịch sử nhân loại, ở đó LLSX không ngừng phát triển phá vỡ sự phù hợp

về mặt trình độ của QHSX đối với nó dẫn tới việc phá bỏ QHSX đã lỗi thời thay thế bằng QHSX tiến bộ hơn Quá trình đó lặp đi lặp lại làm cho xã hội

loài người trải qua những phương thức sản xuất từ thấp đến cao của các hình thái kinh tế - xã hội

II Vận dụng quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay

Trước thời kì đổi mới nước ta nước ta có nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung quan liêu bao cấp và sự thể hiện quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX biểu hiện: Nước ta đã thiết lập một chế độ công hữu về

tư liệu sản xuất; trong quá trình cải tạo nền sản xuất tập trung cải tạo QHSX, chủ trương xây dựng QHSX tiến bộ mở đường cho LLSX phát triển Nhưng trên thực tế việc vận dụng quan niệm ấy đã dẫn đễn những sai lầm nghiêm trọng do nguyên nhân nóng vội, chủ quan duy ý chí, QHSX được duy trì ở trình độ cao trong khi LLSX vẫn còn ở trình độ thấp, do đó dẫn đến tình trạng khủng hoảng kinh tế trầm trọng Mâu thuẫn tất yếu đó là biểu hiện rõ nhất của QHSX không phù hợp với trình độ LLSX sẽ kìm hãm sự phát triển của

LLSX

Dựa trên kinh nghiệm thực tế và quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI,VII và VIII của Đảng đã thống nhất một chủ trương đúng đắn : phát triển nền kinh tế nhiều thành phần

Đại hội VI của Đảng (12-1986) cho rằng: “Kinh nghiệm thực tế chỉ rõ: lực lượng sản xuất bị kìm hãm không chỉ trong trường hợp quan hệ sản xuất lạc hậu, mà cả khi quan hệ sản xuất phát triển không đồng bộ, có những yếu

tố đi quá xa so với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất Tình hình thực

tế của nước ta đòi hỏi phải coi trọng những hình thức kinh tế trung gian, quá

độ từ thấp lên cao, từ quy mô nhỏ lên quy mô lớn” Đó là cơ sở đề ra đường lối mới lấy phát triển kinh tế làm trọng tâm, đổi mới cơ cấu kinh tế với chính sách phát triển nhiều thành phần kinh tế gắn với nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất; đổi mới cơ chế quản lý và chế độ phân phối, chuyển dần từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trường

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa VII (7-1994) nêu rõ: “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ và quản lý kinh tế, xã hội từ sử dụng lao động thủ công là chính sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động cùng với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển của công nghiệp và tiến bộ khoa học - công nghệ, tạo ra năng suất

lao động xã hội cao” Đó là một quá trình lâu dài, “Mục tiêu lâu dài của công nghiệp hóa, hiện đại hóa là cải biến nước ta thành một nước công nghiệp có

cơ sở vật chất-kỹ thuật hiện đại, có cơ cấu kinh tế hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ, phù hợp với trình độ phát triển của sức sản xuất, mức sống vật chất và tinh thần cao, quốc phòng - an ninh vững chắc, dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, văn minh”

Đại hội VIII của Đảng (6-1996) cho phép chuyển sang thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, xác định giáo dục, đào tạo cùng với khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu nhằm phát triển lực lượng sản xuất, phát triển đất nước

Đường lối mới này xuất phát từ trình độ và tính chất của lực lượng sản xuất ở nước ta vừa thấp, vừa không đồng đều nên không thể nóng vội và nhất loạt xây dựng các quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất như trước kia Làm như vậy là đẩy quan hệ sản xuất đi quá cao so với trình độ của lực lượng sản xuất Việc thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần theo đường lối mới của Đảng đã và đang khơi dậy tiềm năng của sản xuất, khơi dậy năng lực sáng tạo, chủ động của các chủ thể lao động trong snar xuất kinh doanh, thúc đẩy sản xuất phát triển, thể hiện ở: Thứ nhất,trình độ phát triển của LLSX ở Việt Nam hiện nay tác động đến QHSX:

- Trình độ của người lao động được nâng cao rõ rệt: tỉ lệ người lao động đã qua đào tạo có xu hướng tăng nhanh từ 9.357.532 người năm 2003 ( chiếm 22,5% tổng số lao động của cả nước) lên 10.770.688 người năm 2005 ( chiếm 25% tổng số lao động của cả nước) trong đó, số lao động có trình độ cao đẳng, đại học là 5.708.465 người ( chiếm 5,3 %) Người lao động năng động, sáng tạo, cần cù, chịu khó, giàu kinh nghiệm và kĩ năng lao động của người lao động cơ khí, máy móc, hiện đại, tự động hóa,… Từ đó, trình độ tổ chức và phân công lao động, trình độ ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất ở Việt nam hiện nay đã có nhiều tiến bộ Qua đó, cho thấy trình độ chuyên môn tay nghề của lao động nước ta đang có những chuyển biến tích cực đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu cũng như đòi hỏi thực tế của nền kinh

tế đất nước ta trong giai đoạn hiện nay

- Trình độ của tư liệu sản xuất tiến bộ hơn so với thời kì trước đổi mới

cụ thể:

+ Công cụ lao động hiện đại hơn với sự đầu tư, mua mới nhiều máy móc, công cụ hiện đại vào trong quá trình sản xuất góp phần làm cho năng suất lao động tăng cao, giảm bớt được chi phí sức lao động.Viejc sử dụng sức trâu, bò để cày đã được thay bằng máy cày, được nhập khẩu từ nước ngoài,

sử dụng máy móc hiện đại tự động hóa góp phần làm cho nền kinh tế đất nước phát triển nhanh Như Các – Mác nói: “Các cối xay quay bằng tay đưa lại xã hội có lãnh chúa, cái cối xay chạy bằng hơi nước đưa lại xã hội có nhà

tư bản công nghiệp”

+ Đối tượng lao động hiện nay cũng hiện đại hơn rất nhiều: với nền văn minh nông nghiệp thì đối tượng lao động chủ yếu là ruộng đất còn hiện nay, với nền văn minh cơ khí thì đối tượng lao động được mở rộng với các nguyên nhiên liệu như: than đá, dầu khí, băng cháy, boxit, apatit…

Với những thay đổi đó, nền kinh tế tăng trưởng liên tục, chế độ bao cấp bị xóa

bỏ, đưa nước ta thoát khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân được cải thiện rõ rệt Nông nghiệp phát triển toàn diện cả trồng trọt và chăn nuôi, sản lượng lương thực tăng, Việt nam từ một nước thiếu lương thực đến nay đã trở thành đứng thứ hai trên thế giới về xuất khẩu gạo Công nghiệp tăng liên tục do có sự đầu tư lớn ở cả trong và ngoài nước, nhưng quan trọng là có sự đổi mới về cơ chế, chính sách quản lí của Nhà nước, xóa bỏ bao cấp, nhận vốn đầu tư nước ngoài Dịch vụ ngày càng được chú trọng, thị trường nước ngoài ngày càng rộng mở,…

Thứ hai, QHSX đang được xây dựng và hoàn thiện đã thúc đẩy sự phát triển của LLSX

QHSX tiến bộ mà chúng ta thiết lập và xây dựng hiện nay là QHSX trong nền kinh tế thị trường và định hướng xã hội chủ nghĩa với mục đích cao

cả tiến tới xóa bỏ áp bức bóc lột và đưa mọi thành viên trong bộ máy sản xuất và cả xã hội đến ấm no, hạnh phúc Biểu hiện:

+ Đa dạng hóa các hình thức sở hữu: Do trình độ của LLSX ở nước ta hiện nay đa dạng, không đồng đều, nhiều trình độ do đó nước ta phải xây dựng một QHSX phù hợp với nhiều hình thức sở hữu khác nhau không đơn thuần là công hữu hay tư hữu Các hình thức sở hữu hiện nay bao gồm: sở hữu Nhà nước, sở hữu tập thể và sở hữu tư nhân, trong đó sở hữu nhà nước tuy chiếm tỉ lệ nhỏ trong cơ cấu thành phần kinh tế nhưng vẫn giữ vị trí chủ đạo và then chốt trong nền kinh tế quốc dân Điều này hoàn toàn phù hợp với LLSX ở nước ta hiện nay, nó thể hiện sự tiến bộ ở chỗ hạn chế đến mức tối

thiểu những tiêu cực trong quá trình sản xuất và phấn đấu đi đến xóa bỏ áp bức bóc lột đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho toàn xã hội

+ Xây dựng cơ cấu kinh tế nhiều thành phần: Trước Đổi mới tồn tại hai thành phần kinh tế: thành phần kinh tế quốc doanh thuộc sở hữu toàn dân

và thành phần kinh tế hợp tác xã thuộc sở hữu tập thể của nhân dân lao

động.Mà mô hình hợp tác xã mang tính chất ép buộc, tính công theo ngày không quan tâm tới năng suất, hiệu quả, tinh thần trách nhiệm của mọi thành viên trong hợp tác hay lợi ích của người lao động, công cụ lao động thủ công nên có người chăm chỉ người thì lười biếng Từ thực trạng tiêu cực đó nước ta không thể tiếp tục duy trì hai thành phần kinh tế đó nữa mà cần có sự đa dạng,

mở rộng thêm các thành phần kinh tế khác: thành phần kinh tế nhà nước; kinh

tế tập thể; kinh tế cá thể, tư nhân; kinh tế tư bản nhà nước; kinh tế có vốn đầu

tư nước ngoài Trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo Kinh tế tập thể không ngừng được củng cố và phát triển Kinh tế nhà nước cùng với kinh

tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng vững chắc của nền kinh tế quốc dân Kinh tế tư nhân là một trong những động lực của nền kinh tế Kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài được khuyến khích phát triển Các thành phần kinh tế đều

là bộ phận hợp thành quan trọng của nền kinh tế, bình đẳng trước pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lí của nhà nước nhằm tạo ra sự tăng trưởng mạnh mẽ về kinh tế và giữ được sự ổn định về chính trị, gắn với công bằng xã hội

Kết quả: QHSX xã hội chủ nghĩa là QHSX ở trình độ cao có tác động

mở đường cho sự phát triển của LLSX: lao động có việc làm tăng nhanh, mỗi năm tạo ra hàng trăm việc làm mới, đời sống avjat chất người lao động tăng cao thể hiện ở GDP bình quân đầu người ước đạt khoảng 2.400 USD (theo số liệu của Tổng cục Thống kê 27/12/2017)

KẾT LUẬN

Những thành tựu đạt được của nền kinh tế Việt Nam trong thời gian qua

là kết quả của nhận thức đúng đắn quy luật QHSX phù hợp với trình độ phát triển của LLSX Qua đó chúng ta cần tiếp tục xây dựng và hoàn thiện thêm nhiều quan hệ sản xuất thúc đẩy LLSX phát triển để đảm bảo sự thành công của con đường mới – nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Giáo trình Những nguyên lí cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lenin, nxb

Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2009

2 Hỏi đáp về Triết học, tập thể tác giả, nxb.Lý luận chinh trị, Hà Nội,

2007, tr.107,108,109,110

3 ĐCSVN: Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2006, t.47, tr.348, 390

4 ĐCSVN: Văn kiện Đảng Toàn tập, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2007, t.53, tr.554, 558

MỤC LỤC

1.Khái niệm lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất 1

2 Mối quan hệ biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan

II Vận dụng quy luật quan hệ sản xuất phù hợp với trình độ phát

triển của lực lượng sản xuất ở Việt Nam hiện nay 4