Thực tế cho thấy còn rất nhiều vấn đề hạn chế trong công tác quản lý các dự án BOT, đặc biệt là trong công tác quản lý chi phí các dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại các Ban QLDA t
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Hạ tầng giao thông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bảo đảm sự thông suốt toàn bộ nền kinh tế quốc gia Sẽ không thể phát triển được KTXH của mỗi vùng và mỗi địa phương nếu như không có CSHTGT đồng bộ, hiện đại và có tính kết nối cao GTVTĐB là một bộ phận quan trọng trong hạ tầng KTXH nói chung và CSHTGT nói riêng ở Việt Nam cần được ưu tiên đầu tư nhằm tạo tiền đề phát triển KTXH, đáp ứng tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế…
Vấn đề xã hội hóa các nguồn lực để phát triển CSHTGTVT là hết sức cần thiết, các dự án ĐTXD CTGTĐB theo mô hình đối tác công tư (Public Private Partnership - PPP), trong đó có hình thức hợp đồng BOT (Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao) là giải pháp hiệu quả và trở thành một xu hướng tất yếu
Thực tế cho thấy còn rất nhiều vấn đề hạn chế trong công tác quản lý các dự án BOT, đặc biệt là trong công tác quản lý chi phí các
dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại các Ban QLDA thuộc
Bộ GTVT Với tư cách là đại diện CQNNCTQ được Bộ GTVT giao nhiệm vụ để tổ chức triển khai thực hiện quản lý các dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT, các Ban QLDA đã có nhiều nỗ lực trong công tác quản lý chi phí dự án và đã đạt được những kết quả đáng
kể Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân, quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại các Ban QLDA hiện nay vẫn thiếu chặt chẽ, chưa toàn diện; hiện tượng lãng phí, thất thoát vốn, hiệu quả đầu tư thấp là những biểu hiện khá phổ biến
Nhận thức được tầm quan trọng đó trong quá trình trải nghiệm thực tiễn quản lý dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT, với mong muốn góp phần giải quyết các vấn đề mà thực tiễn đặt ra, tác giả
lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý chi phí dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ theo hình thức BOT tại các Ban Quản lý dự án thuộc Bộ Giao thông Vận tải”
Trang 22 Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu tổng quát: Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý chi phí
dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ theo hình thức BOT tại các Ban QLDA thuộc Bộ GTVT
Nhằm mục tiêu đó, các nhiệm vụ cụ thể sẽ được thực hiện:
- Hệ thống hóa các vấn đề lý luận cơ bản về quản lý chi phí dự
án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT;
- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại các Ban QLDA thuộc Bộ GTVT trong thời gian qua;
- Đề xuất giải pháp tăng cường quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại các Ban QLDA thuộc Bộ GTVT trong thời gian tới
3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là
quản lý chi phí các dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT
- Phạm vi nghiên cứu
+ Nghiên cứu thực trạng quản lý chi phí các dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại các Ban QLDA thuộc Bộ GTVT; + Đề tài được nghiên cứu trên giác độ chủ thể quản lý là các Ban QLDA thuộc Bộ GTVT (đại diện cơ quan nhà nước có thẩm quyền); + Nghiên cứu thực trạng và thu thập số liệu về quản lý chi phí các dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT từ năm 2013 - 2015 + Giải pháp được đề xuất cho giai đoạn 2017 - 2025
4 Câu hỏi nghiên cứu
- Đặc điểm của dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT?
Trang 3- Nội dung quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT?
- Thực trạng quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT của các Ban QLDA thuộc Bộ GTVT với vai trò là đại diện CQNNCTQ? Nguyên nhân dẫn đến yếu kém trong quản lý chi phí dự
án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại các Ban QLDA?
- Các giải pháp tăng cường quản lý chi phí các dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại Ban QLDA thuộc Bộ GTVT?
5 Phương pháp nghiên cứu
5.1 Phương pháp nghiên cứu tại bàn: Nghiên cứu tài liệu, thu thập thông tin
Ngoài ra, tác giả có sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác như: (i) phương pháp thống kê; (ii) phương pháp phân tích tổng hợp; (iii) phương pháp so sánh đối chiếu kết hợp với việc vận dụng các chủ trương đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước trong công tác quản lý dự án đầu tư phát triển CSHT GTVT
5.2 Phương pháp xử lý số liệu: Việc xử lý số liệu thực hiện dựa trên phần mềm Excel
NỘI DUNG
Kết cấu của luận văn bao gồm 3 chương, cụ thể như sau:
Chương 1 Cơ sở lý luận về quản lý chi phí dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ theo hình thức BOT
Chương 2 Thực trạng quản lý chi phí dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ theo hình thức BOT tại các Ban Quản
lý dự án thuộc Bộ Giao thông vận tải
Chương 3 Giải pháp tăng cường quản lý chi phí dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông đường bộ theo hình thức BOT tại các Ban Quản lý dự án thuộc Bộ Giao thông vận tải
Trang 4CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI PHÍ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GTĐB THEO HÌNH THỨC BOT 1.1 DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GTĐB
1.1.1 Khái quát về công trình giao thông đường bộ (CTGTĐB)
1.1.1.1 Khái niệm CTGTĐB
Công trình giao thông đường bộ (CTGTĐB) bao gồm hệ thống các công trình đường ô tô, đường phố, đường ô tô cao tốc, đường ô tô chuyên dùng, đường giao thông nông thôn và hệ thống các loại cầu, cống (cầu vượt, cầu chui ) cùng những cơ sở vật chất khác phục vụ cho việc vận chuyển trên bộ như: bến bãi đỗ xe, đèn tín hiệu, biển báo giao thông, đèn đường chiếu sáng, vạch kẻ đường, cọc tiêu, rào chắn, đảo giao thông, dải phân cách, cột cây số, tường, kè, hệ thống thoát nước, trạm kiểm tra tải trọng xe, trạm thu phí và các công trình, thiết bị phụ trợ đường bộ khác phục vụ vận tải và đi lại trên mặt đất cho người đi bộ, ôtô, xe máy và các phương tiện vận chuyển khác được thuận tiện, thông suốt, nhanh chóng, an toàn và đạt hiệu quả cao
1.1.1.2 Đặc điểm CTGTĐB
CTGTĐB có những đặc điểm cơ bản như sau: Tính hệ thống; Tính đồng bộ; Tính tiên phong, định hướng; Tính vùng; Tính cố định, lâu dài, chi phí lớn
1.1.1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến CTGTĐB
- Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên;
- Điều kiện kinh tế xã hội;
- Cơ chế chính sách liên quan đến phát triển GTĐB
1.1.2 Dự án đầu tư xây dựng CTGTĐB
1.1.2.1 Khái niệm dự án đầu tư xây dựng CTGTĐB
Trang 5Dự án ĐTXD CTGTĐB là tập hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để tiến hành hoạt động xây dựng để xây dựng mới, sửa chữa, cải tạo công trình xây dựng nhằm phát triển, duy trì, nâng cao chất lượng công trình hoặc sản phẩm, dịch vụ trong thời hạn
và chi phí xác định Ở giai đoạn chuẩn bị dự án đầu tư xây dựng, dự án được thể hiện thông qua Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi đầu tư xây dựng, Báo cáo nghiên cứu khả thi đầu tư xây dựng hoặc Báo cáo kinh
tế - kỹ thuật đầu tư xây dựng
1.1.2.2 Đặc điểm của dự án đầu tư xây dựng CTGTĐB
- Quy mô về vốn, vật tư, lao động rất lớn;
- Thời gian thực hiện hoạt động ĐTXD thường kéo dài;
- Trải dài qua nhiều địa bàn hành chính khác nhau, qua nhiều khu vực có địa hình phức tạp nên khó khăn trong công tác phối hợp quản lý
và bị tác động trực tiếp bởi thời tiết;
- Có độ rủi ro cao;
- Chịu ảnh hưởng lớn của quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng đô thị
1.1.2.3 Phân loại
- Phân theo quy mô, tính chất, loại công trình xây dựng;
- Phân theo thời gian thực hiện đầu tư;
- Phân theo nguồn vốn
1.2 DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ THEO HÌNH THỨC BOT
1.2.1 Khái niệm và đặc trưng dự án đầu tư xây dựng CTGTĐB theo hình thức BOT
1.2.1.1 Khái niệm
Dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT là một trong những
dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư Theo đó, hợp đồng BOT
Trang 6được ký giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Bộ, ngành, UBND cấp tỉnh) và nhà đầu tư để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ; sau khi hoàn thành công trình, nhà đầu tư được quyền kinh doanh công trình trong một thời hạn nhất định nhằm mục đích thu phí hoàn vốn; hết thời hạn, nhà đầu tư chuyển giao công trình đó cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền
1.2.1.2 Đặc trưng dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT
- Cơ sở pháp lý: Hoạt động đầu tư được tiến hành trên cơ sở hợp đồng ký kết giữa CQNNCTQ và Nhà đầu tư Nhà đầu tư trực tiếp tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh phù hợp với nội dung thỏa thuận trong hợp đồng trên cơ sở tuân theo quy định pháp luật về đầu tư theo hình thức BOT và các văn bản pháp luật khác có liên quan
- Chủ thể ký kết hợp đồng: Một bên là cơ quan nhà nước có thẩm quyền (Bộ, ngành, UBND cấp tỉnh…) và một bên Nhà đầu tư
- Đối tượng của Hợp đồng: Là các công trình kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ
- Hình thức của hợp đồng: Được lập thành văn bản và gọi là Hợp đồng dự án
- Nội dung của hợp đồng dự án quy định các quyền và nghĩa vụ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền và nhà đầu tư liên quan đến việc xây dựng, kinh doanh và chuyển giao công trình
- Phương thức thực hiện hợp đồng: Nhà đầu tư phải thành lập doanh nghiệp dự án BOT để tổ chức, quản lý, kinh doanh dự án hoặc thuê tổ chức quản lý, với điều kiện doanh nghiệp chịu toàn bộ trách nhiệm của tổ chức quản lý
- Lợi ích nhà đầu tư được hưởng là việc tiến hành quản lý và kinh doanh công trình trong một thời gian nhất định để thu hồi vốn đầu tư và
có được lợi nhuận hợp lý Hết thời hạn kinh doanh, nhà đầu tư chuyển giao không bồi hoàn công trình cho Nhà nước Việt Nam
Trang 71.2.2 Các giai đoạn của dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT
1.2.2.1 Giai đoạn chuẩn bị đầu tư
1.2.2.2 Giai đoạn thực hiện đầu tư xây dựng dự án
1.2.2.3 Giai đoạn kết thúc xây dựng đưa công trình vào vận hành khai thác
1.3 QUẢN LÝ CHI PHÍ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ THEO HÌNH THỨC BOT 1.3.1 Khái niệm quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT
Quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT là quá trình quản lý các chi phí phát sinh từ khâu: chuẩn bị đầu tư, thực hiện đầu tư đến khâu kết thúc đầu tư đưa dự án vào vận hành khai thác Theo đó, quá trình thực hiện quản lý chi phí thực chất là kiểm soát xây dựng công trình theo đúng thiết kế, TMĐT được duyệt, theo đúng hợp đồng dự án đã ký đảm bảo mục tiêu đầu tư và hiệu quả của dự án đầu
tư trên cơ sở không vượt TMĐT đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt
1.3.2 Nội dung quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT
1.3.2.1 Xác định chi phí đầu tư giai đoạn chuẩn bị dự án
1.3.2.2 Xác định chi phí đầu tư giai đoạn thực hiện đầu tư dự án 1.3.2.3 Xác định chi phí giai đoạn kết thúc đầu tư và đưa dự án vào khai thác vận hành
1.3.2.4 Kiểm tra, giám sát chi phí
- Giai đoạn chuẩn bị dự án:
- Giai đoạn thực hiện dự án:
Trang 81.3.3.2 Kiểm soát chi phí theo từng giai đoạn của dự án tránh gây thất thoát, lãng phí, đảm bảo không vượt tổng mức đầu tư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt
1.4 NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÝ CHI PHÍ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH ĐƯỜNG BỘ THEO HÌNH THỨC BOT
1.4.1 Nhân tố thuộc thuộc chủ thể quản lý
1.4.1.5 Chất lượng của công tác lựa chọn nhà thầu tư vấn lập
dự án và lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án
1.4.1.6 Quy định mức chi phí dự phòng trong tổng mức đầu tư 1.4.1.7 Chất lượng kiểm soát công tác giải phóng mặt bằng 1.4.1.8 Chất lượng kiểm soát dự toán chi phí, khối lượng, chất lượng các giai đoạn thi công dự án
1.4.1.9 Kiểm soát hồ sơ thanh, quyết toán các gói thầu của dự án 1.4.1.10 Sự phối hợp với nhà đầu tư dự án và chính quyền địa phương có dự án
Trang 91.4.2.4 Nguồn lực tài chính và năng lực của nhà đầu tư dự án
a, Nguồn lực tài chính
Hầu hết các dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT đều thực hiện phương thức huy động nguồn vốn để thực hiện dự án là 15-
85 hoặc 20-80 Tức là, Nhà đầu tư huy động 15-20% giá trị TMĐT dự
án để góp vào doanh nghiệp dự án tạo thành vốn chủ sở hữu, phần còn lại từ 80-85% giá trị TMĐT là vốn huy động tín dụng ngân hàng
b, Năng lực của các Nhà đầu tư
1.4.2.5 Tính phức tạp của dự án và các yếu tố bất khả kháng khi triển khai thực hiện
1.4.2.6 Sự phối hợp của chính quyền địa phương nơi có dự án
và nhà đầu tư thực hiện dự án
Kết luận chương
Chương 1 đã khái quát được tổng quan về dự án, nội dung quản lý chi phí dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT và chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý chi phí ĐTXD CTGTĐB Tiếp theo ở chương 2, Luận văn sẽ nêu thực trạng công tác quản lý chi phí các dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT tại các Ban QLDA
thuộc Bộ GTVT trong giai đoạn từ 2013-2015
Trang 10CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHI PHÍ DỰ ÁN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG CÔNG TRÌNH GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ THEO HÌNH THỨC BOT TẠI CÁC BAN QLDA THUỘC BỘ GTVT 2.1 KHÁI QUÁT VỀ CÁC BAN QLDA THUỘC BỘ GTVT
2.1.1 Giới thiệu chung
Bảng 2.1: Giới thiệu về các Ban QLDA thuộc Bộ GTVT
Stt Tên các Ban Thông tin liên hệ
1 Ban QLDA Đường
6 Ban QLDA 7 Địa chỉ: Số 63, Nguyễn Xí, Quận Bình Thạnh, TP
Hồ Chí Minh Điện thoại: 083.8040 735
7 Ban QLDA 85 Địa chỉ: 184 Nguyễn Sỹ Sách, TP Vinh, tỉnh Nghệ
An Điện thoại: 0383844782
8 Ban QLDA An toàn
Trang 11dựng kết cấu hạ tầng giao thông; thay mặt, đại diện Bộ GTVT để triển khai thực hiện các quyền, nghĩa vụ của CQNNCTQ trong các dự án đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông trong đó có dự án ĐTXD CTGTĐB theo hình thức BOT
2.1.3 Nhiệm vụ và quyền hạn
2.1.3.1 Nhiệm vụ và quyền hạn chính
Đại diện Bộ GTVT thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chủ đầu tư về quản lý thực hiện dự án kể từ giai đoạn chuẩn bị dự án, lập và trình thẩm định dự án, thực hiện dự án đến khi nghiệm thu bàn giao đưa công trình vào khai thác sử dụng bảo đảm tính hiệu quả, tính khả thi của dự án và tuân thủ các quy định của pháp luật
2.1.3.2 Nhiệm vụ và quyền hạn cụ thể của các Ban QLDA đối với các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư do Bộ GTVT quản lý
a, Trong giai đoạn chuẩn bị dự án
- Đề xuất dự án
- Chủ trì lập Báo cáo nghiên cứu khả thi
- Theo dõi, đôn đốc, hướng dẫn và phối hợp với Nhà đầu tư tập hợp đầy đủ hồ sơ liên quan để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt điều chỉnh Báo cáo nghiên cứu khả thi, tổng mức đầu tư (nếu có) trong quá trình thực hiện dự án
b, Thực hiện công tác lựa chọn nhà thầu tham gia thực hiện dự án
c, Thẩm định, phê duyệt thiết kế xây dựng triển khai sau thiết kế
cơ sở và dự toán xây dựng
d, Chủ trì công tác giải phóng mặt bằng: Thực hiện phối hợp với Nhà đầu tư, Doanh nghiệp dự án, Chủ đầu tư dự án thành phần giải phóng mặt bằng và các cơ quan liên quan trong công tác giải phóng mặt bằng
e, Quản lý, giám sát thực hiện hợp đồng dự án
Trang 12f, Quản lý nguồn vốn của dự án
g, Quản lý, giám sát chất lượng công trình
h, Nghiệm thu giai đoạn thi công xây dựng hoặc bộ phận công trình xây dựng
j, Nghiệm thu hoàn thành hạng mục công trình, công trình xây dựng đưa vào sử dụng
k, Lập và lưu trữ hồ sơ hoàn thành công trình xây dựng
l, Bàn giao, chuyển giao hạng mục công trình, công trình xây dựng
dự án: Kiểm tra, giám sát, hướng dẫn Nhà đầu tư, Doanh nghiệp dự án thực hiện các thủ tục đảm bảo hạng mục công trình hoặc công trình xây dựng đáp ứng các điều kiện bàn giao quy định tại hợp đồng dự án và các quy định tại Luật Xây dựng
m, Công tác bảo hành, bảo trì công trình: Kiểm tra, giám sát việc thực hiện trách nhiệm bảo hành công trình xây dựng của Nhà đầu tư, nhà thầu theo quy định tại Nghị định số 46/2015/NĐ-CP, Nghị định số 15/2015/NĐ-CP, các quy định của Bộ GTVT và quy định tại Hợp đồng
dự án
n, Công tác quyết toán công trình dự án: Kiểm tra, giám sát, hướng dẫn Nhà đầu tư, Doanh nghiệp dự án thực hiện quyết toán vốn đầu tư xây dựng công trình hoàn thành đảm bảo để trình CQNNCTQ trong thời hạn 06 tháng, kể từ ngày hoàn thành công trình dự án theo quy định tại khoản 1 Điều 53 Nghị định số 15/2015/NĐ-CP
o, Báo cáo, giám sát, đánh giá đầu tư, công khai tài chính