SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.

SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.SKKN Đổi mới phương pháp dạy học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10.

MỤC LỤC

Trang

Danh mục chữ viết tắt 1

Phần I MỞ ĐẦU 2

1 Lý do chọn đề tài 2

2 Mục tiêu của đề tài 3

3 Đối tượng nghiên cứu 3

4 Giới hạn đề tài 3

5 Phương pháp nghiên cứu 3

Phần II NỘI DUNG 5

1 Cơ sở lý luận của vấn đề 5

2 Thực trạng của vấn đề 14

3 Các biện pháp giải quyết vấn đề 16

4 Kết quả đạt được 22

Phần IV KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 24

1 Kết luận 24

2 Kiến nghị 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT DÙNG TRONG TÀI LIỆU

Giáo viên Học sinh Phiếu học tậpPhương pháp dạy họcSách giáo khoa

Sách giáo viên Trung học phổ thông

và tinh thần của con người Nội dung trong sách giáo khoa (SGK) Công nghệ 10

là tập trung vào những kiến thức cơ bản về nông, lâm và ngư nghiệp Đây là mộtđiều khó khăn trong giảng dạy môn Công nghệ 10 ở các trường học thuộc thànhphố trong đó có trường THPT Chuyên Tiền Giang, đây là những nơi chủ yếuphát triển lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ Do đó nếu người dạy không đổi mớiphương pháp dạy học (PPDH) theo hướng cho học sinh (HS) tìm tòi khám phá,

từ đó tìm ra tri thức và tiếp nhận tri thức một cách chủ động mà cứ giảng dạytheo phương pháp truyền thống sẽ gây nhàm chán cho học sinh

Trong dạy học nói chung và dạy học Công Nghệ lớp 10 nói riêng, vấn đề đặt

ra là cần phải đổi mới chiến lược đào tạo con người Đặc biệt cần đổi mớiphương pháp dạy học theo hướng phát triển thế hệ mới năng động, sáng tạonhằm tạo ra nguồn lực nội sinh cho mỗi con người đồng thời tạo nên động lựccho sự phát triển kinh tế - xã hội

Luật giáo dục điều 24.2 đã ghi rõ: “phương pháp dạy học phổ thông phảiphát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hợp vớitừng đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rènluyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lạiniềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”

Ở nước ta, việc đổi mới PPDH đã diễn ra, nhất là trong thời gian gần đây.Tuy nhiên vẫn còn tình trạng dạy học theo lối thầy đọc, trò chép, … người giáoviên ít chú trọng đến vấn đề phát huy tính tự học của HS, ít khi đặt ra vấn đềmang tính chất tìm tòi cho HS phát triển năng lực tư duy, tự học và tư nghiên

cứu Thực trạng dạy học Công nghệ 10 ở trung học phổ thông (THPT) phần lớnvẫn còn trong tình trạng chung như trên Vì thế, việc đổi mới PPDH Công nghệ

10 nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, sáng tạo, chủ động của HS là cấp bách

và cần thiết

Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Đổi mới phương pháp dạy

học phần nông, lâm và ngư nghiệp môn Công nghệ 10”.

2 Mục tiêu của đề tài

Thiết kế, xây dựng và sử dụng một số phương pháp dạy học có hiệu quảtrong phần nông, lâm và ngư nghiệp - Công nghệ 10, nhằm phát huy tính tíchcực của học sinh, đổi mới phương pháp dạy học và nâng cao hiệu quả dạy họcCông nghệ 10

3 Đối tượng nghiên cứu

Học sinh khối 10 bậc trung học phổ thông

4 Giới hạn của đề tài

Vì thời gian có hạn đề tài mới chỉ tập trung thiết kế, xây dựng và sử dụngmột số phương pháp dạy học tích cực trong chương I - Trồng trọt, lâm nghiệpđại cương – Công nghệ 10

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

- Nghiên cứu tài liệu và các công trình nghiên cứu đổi mới PPDH theo hướngtích cực hóa việc học của học sinh

- Nghiên cứu về cấu trúc và nội dung chương trình Công nghệ 10 phần nông,lâm, ngư nghiệp

- Nghiên cứu cơ sở lý luận về các phương pháp, biện pháp thiết kế và đổi mới và

sử dụng các phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực học tập củahọc sinh

5.2 Phương pháp chuyên gia

Gặp gỡ, trao đổi, tiếp thu ý kiến của các đồng nghiệp để tham khảo ý kiến làm

cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài

5.3 Phương pháp thực tập sư phạm

Thực nghiệm sư phạm ở trường THPT, tiến hành theo quy trình của đề tàinghiên cứu khoa học giáo dục để đánh giá hiệu quả của đề tài nghiên cứu

5.4 Phương pháp thống kê toán học

Sử dụng phương pháp này để thống kê, xử lý, đánh giá kết quả thu được quacác tiết dạy trên lớp

Phần II NỘI DUNG

1 Cơ sở lý luận của vấn đề

1.1 Đổi mới phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là những hình thức, cách thức hành động của GV và HSnhằm thực hiện những mục tiêu dạy học xác định, phù hợp với những nội dung

và những điều kiện dạy học cụ thể

Trong giáo dục, quy trình đào tạo được xem như là một hệ thống bao gồm cácyếu tố: mục tiêu, chương trình đào tạo, nội dung, hình thức tổ chức dạy học,phương pháp dạy học Phương pháp dạy học là khâu rất quan trọng bởi lẽphương pháp dạy học có hợp lý thì hiệu quả của việc dạy học mới cao, phươngpháp có phù hợp thì mới có thể phát huy được khả năng tư duy, sáng tạo củangười học Bởi vậy, việc đổi mới giáo dục trước hết là việc đổi mới phươngpháp dạy học

Thực chất của đổi mới PPDH là "lấy học sinh làm trung tâm" và khi đó ngườidạy phải hiểu được yêu cầu của người học để cung cấp thông tin, định hướngmục tiêu học tập, tổ chức, hướng dẫn người học chủ động tư duy, nhận thức,thực hành, sáng tạo trong quá trình tiếp nhận tri thức Do đó, để đổi mới PPDHmỗi giáo viên phải tìm kiếm, lựa chọn các phương thức hoạt động chung chophù hợp với học sinh nhằm thực hiện ba chức năng của PPDH gồm: nắm vững,giáo dục và phát triển Phương pháp giảng dạy phù hợp sẽ phát huy hiệu quả,trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng giờ dạy Một giờ dạy tốt của một người thầygiỏi có khi in đậm trong trí nhớ của học sinh hàng mấy chục năm

Sơ đồ 1 Đổi mới phương pháp dạy học 1.2 Phương pháp dạy học tích cực

1.2.1 Khái niệm

Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, được dùng ở nhiềunước để chỉ những phương pháp giáo dục, dạy học theo hướng phát huy tính tíchcực, chủ động, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạt độnghóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào pháthuy tính tích cực của người học Tuy nhiên, để dạy học theo phương pháp tíchcực thì giáo viên phải nổ lực nhiều so với dạy theo phương pháp thụ động

Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách dạy Cách dạy chỉ đạo cách học,nhưng ngược lại thói quen học tập của trò cũng ảnh hưởng tới cách dạy củathầy Chẳng hạn, có trường hợp HS đòi hỏi cách dạy tích cực hoạt động nhưnggiáo viên chưa đáp ứng được, hoặc có trường hợp GV hăng hái áp dụng PPDHtích cực nhưng không thành công vì HS chưa thích ứng, vẫn quen với lối học tậpthụ động Vì vậy, GV phải kiên trì dùng cách dạy hoạt động để dần dần xâydựng cho HS phương pháp học tập chủ động một cách vừa sức, từ thấp lên cao

Trong đổi mới PPDH phải có sự hợp tác của cả thầy và trò, sự phối hợp nhịpnhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới thành công

Dạy học cổ truyền Các mô hình dạy học mới

Truyền thụ tri thức, truyền thụ

và chứng minh chân lí của

giáo viên

Tổ chức hoạt động nhận thức cho họcsinh Dạy học sinh cách tìm ra chân lí

Mục tiêu

Chú trọng cung cấp tri thức,

kĩ năng, kĩ xảo Học để đối

phó với thi cử Sau khi thi

xong những điều đã học

thường bị bỏ quên hoặc ít

dùng đến

Chú trọng hình thành các năng lực(sáng tạo, hợp tác,…) dạy phươngpháp và kĩ thuật lao động khoa học,dạy cách học Học để đáp ứng nhữngyêu cầu của cuộc sống hiện tại vàtương lai Những điều đã học cần thiết,

bổ ích cho bản thân học sinh và cho sựphát triển xã hội

Nội dung Từ sách giáo khoa + giáo viên

Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK, GV,các tài liệu khoa học phù hợp, thínghiệm, bảng tàng, thực tế,…

- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhucầu của HS

- Tình huống thực tế, bối cảnh và môitrường địa phương

- Những vấn đề học sinh quan tâm

tổ chức tường của lớp học, giáo viên

đối diện với cả lớp

thí nghiệm, ở hiện trường, trong thựctế…, học cá nhân, học đôi bạn, họctheo cả nhóm, cả lớp đối diện với giáoviên

Bảng 1 Sự khác nhau giữa hình thức dạy học cổ truyền và dạy học

theo mô hình mới 1.2.2 Một số phương pháp dạy học tích cực cần phát triển ở trường THPT

Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành “làm thử” một số

cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định

Thực tế giảng dạy môn Công nghệ 10 ở trường THPT cho thấy phần lớn docác giáo viên ở các bộ môn khác đảm nhận nên sự “đầu tư” giảng dạy chưa cao.Việc sử dụng các PPDH truyền thống càng làm cho HS có cách nhìn tiêu cực vềmôn học này, và nhiều HS ngày càng “ngán” môn Công nghệ Để tránh hiệntượng nhàm chán cho HS, việc mạnh dạn sử dụng phương pháp đóng vai vàodạy học Công nghệ 10 là rất cần thiết, đặc biệt trong những năm gần đây vớichương trình thay sách, đóng vai là phương pháp được áp dụng khá phổ biến

 Ưu điểm của phương pháp đóng vai

- HS được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trongmôi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn

- Gây hứng thú và chú ý cho học sinh.

- Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh

- Khích lệ sự thay đổi, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức vàchính trị xã hội

- Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói, việc làm của các vai diễn

- Phát huy được những kinh nghiệm thực tế và tư duy sáng tạo của từng cá nhâncũng như sự phối hợp chặt chẽ của cá nhân với tập thể nhóm

- Lớp học sinh động, người học tiếp thu kiến thức thông qua những hoạt độngtích cực trong "vai diễn" của họ

 Hạn chế của phương pháp đóng vai

- Mất nhiều thời gian

- Phải suy nghĩ "kịch bản", "diễn viên"

- Đối tượng học sinh có tỷ lệ khá, giỏi phải nhiều

- Nếu số lượng học sinh nhiều thì hiệu quả không cao

 Phương pháp tổ chức phương pháp đóng vai

Sơ đồ 2 Các bước tiến hành phương pháp đóng vai 1.3.2 Phương pháp dạy học nhóm

 Bản chất

Các nhóm đóng vaiCác nhóm thảo luận, xây dựng kịch bản

GV chia nhóm, giao nhiệm vụ

Các nhóm khác theo dõi, nhận xét…

Giáo viên kết luận, nhận xét

Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên khác nhau như: Dạy học hợp tác,dạy học theo nhóm nhỏ Trong đó HS của một lớp học được chia thành cácnhóm nhỏ, trong khoảng thời gian giới hạn, mỗi nhóm tự lực hoàn thành cácnhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc Kết quả làm việccủa nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp.

Dạy học nhóm nếu được tổ chức tốt sẽ phát huy được tính tích cực, tính tráchnhiệm; phát triển năng lực cộng tác làm việc và năng lực giao tiếp của HS

 Quy trình thực hiện

Tiến trình dạy học nhóm có thể được chia thành 3 giai đoạn cơ bản:

a Làm việc toàn lớp : Nhập đề và giao nhiệm vụ

- Thoả thuận quy tắc làm việc

- Tiến hành giải quyết các nhiệm vụ

- Chuẩn bị báo cáo kết quả

c Làm việc toàn lớp: Trình bày kết quả, đánh giá

- Nhiệm vụ của các nhóm có thể giống nhau, hoặc mỗi nhóm nhận một nhiệm

vụ khác nhau, là các phần trong một chủ đề chung

- Dạy học nhóm thường được áp dụng để đi sâu, luyện tập, củng cố một chủ đề

đã học hoặc cũng có thể tìm hiểu một chủ đề mới

- Các câu hỏi kiểm tra dùng cho việc chuẩn bị dạy học nhóm:

+ Chủ đề có hợp với dạy học nhóm không?

+ Các nhóm làm việc với nhiệm vụ giống hay khác nhau?

+ HS đã có đủ kiến thức điều kiện cho công việc nhóm chưa?

+ Cần trình bày nhiệm vụ làm việc nhóm như thế nào?

+ Cần chia nhóm theo tiêu chí nào?

+ Cần tổ chức phòng làm việc, kê bàn ghế như thế nào?

1.3.3 Phương pháp vấn đáp

Vấn đáp (đàm thoại) là phương pháp trong đó giáo viên đặt ra câu hỏi để họcsinh trả lời hoặc học sinh có thể tranh luận với nhau và với cả giáo viên; qua đóhọc sinh lĩnh hội được nội dung bài học Căn cứ vào tính chất hoạt động nhậnthức, người ta phân biệt các loại phương pháp vấn đáp:

- Vấn đáp tái hiện: giáo viên đặt câu hỏi chỉ yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức

đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ, không cần suy luận Vấn đáp tái hiện khôngđược xem là phương pháp có giá trị sư phạm Đó là biện pháp được dùng khicần đặt mối liên hệ giữa các kiến thức vừa mới học

- Vấn đáp giải thích – minh hoạ: Nhằm mục đích làm sáng tỏ một đề tài nào đó,

giáo viên lần lượt nêu ra những câu hỏi kèm theo những ví dụ minh họa để họcsinh dễ hiểu, dễ nhớ Phương pháp này đặc biệt có hiệu quả khi có sự hỗ trợ củacác phương tiện nghe – nhìn

- Vấn đáp tìm tòi (đàm thoại Ơxrixtic): giáo viên dùng một hệ thống câu hỏi

được sắp xếp hợp lý để hướng học sinh từng bước phát hiện ra bản chất của sựvật, tính quy luật của hiện tượng đang tìm hiểu, kích thích sự ham muốn hiểubiết Giáo viên tổ chức sự trao đổi ý kiến, kể cả tranh luận giữa thầy với cả lớp,

có khi giữa trò với trò, nhằm giải quyết một vấn đề xác định Trong vấn đáp tìmtòi, giáo viên giống như người tổ chức tìm tòi, còn học sinh giống như người tự

lực phát hiện kiến thức mới Vì vậy, khi kết thúc cuộc đàm thoại, học sinh cóđược niềm vui của sự khám phá trưởng thành thêm một bước về trình độ tư duy.

1.3.4 Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề

Trong một xã hội đang phát triển nhanh theo cơ chế thị trường, cạnh tranhgay gắt thì phát hiện sớm và giải quyết hợp lý những vấn đề nảy sinh trong thựctiễn là một năng lực đảm bảo sự thành công trong cuộc sống, đặc biệt trong kinhdoanh Vì vậy, tập luyện cho học sinh biết phát hiện, đặt ra và giải quyết nhữngvấn đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sống của cá nhân, gia đình và cộngđồng không chỉ có ý nghĩa ở tầm phương pháp dạy học mà phải được đặt nhưmột mục tiêu giáo dục và đào tạo

Cấu trúc một bài học (hoặc một phần bài học) theo phương pháp đặt và giảiquyết vấn đề thường như sau:

- Đặt vấn đề, xây dựng bài toán nhận thức:

+ Tạo tình huống có vấn đề

+ Phát hiện, nhận dạng vấn đề nảy sinh

+ Phát hiện vấn đề cần giải quyết

- Giải quyết vấn đề đặt ra:

+ Đề xuất cách giải quyết

+ Lập kế hoạch giải quyết

+ Thực hiện kế hoạch giải quyết

- Kết luận:

+ Thảo luận kết quả và đánh giá

+ Khẳng định hay bác bỏ giả thuyết nêu ra

+ Phát biểu kết luận

+ Đề xuất vấn đề mới

Có thể phân biệt bốn mức trình độ đặt và giải quyết vấn đề:

Mức 1: Giáo viên đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề Học sinh thực hiện

cách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên GV đánh giá kết quả làmviệc của học sinh

Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm ra cách giải quyết vấn đề.

HS thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo viên khi cần GV và

HS cùng đánh giá

Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề HS phát hiện và

xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết và lựa chọn giải pháp HSthực hiện cách giải quyết vấn đề Giáo viên và học sinh cùng đánh giá

Mức 4: Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của mình

hoặc cộng đồng, lựa chọn vấn đề giải quyết HS giải quyết vấn đề, tự đánh giáchất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của GV khi kết thúc

1.3.5 Phương pháp giải quyết vấn đề từ các kiến thức liên môn

- Mục đích của phương pháp:

+ Khuyến khích học sinh vận dụng kiến thức của các môn học khác nhau để giảiquyết các tình huống thực tiễn; tăng cường khả năng vận dụng tổng hợp, khảnăng tự học, tự nghiên cứu của học sinh

+ Thúc đẩy việc gắn kiến thức lý thuyết và thực hành trong nhà trường với thựctiễn đời sống; đẩy mạnh thực hiện dạy học theo phương châm "học đi đôi vớihành"

+ Góp phần đổi mới hình thức, phương pháp dạy học và đổi mới kiểm tra, đánhgiá kết quả học tập; thúc đẩy sự tham gia của gia đình, cộng đồng vào công tácgiáo dục

- Ưu điểm với học sinh:

Trước hết, các chủ đề liên môn có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn đốivới học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập cho học sinh.Học các chủ đề liên môn, học sinh được tăng cường vận dụng kiến thức tổng