SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.

SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.SKKN Phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học.

PHẦN I

MỞ ĐẦU

PHẦN I: MỞ ĐẦU

LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Hiện nay, nước ta đang từng bước đổi mới ở nhiều lĩnh vực với mục đíchtheo kịp các nước tiến tiến trên thế giới và điều quan tâm nhất là lĩnh vực giáo dụcbởi vì nó liên quan đến nhiều thế hệ Trong lĩnh vực giáo dục điểm nổi bậc hiện naychính là quyền lợi của học sinh thi đạt giải quốc gia [TPO - Quy chế tuyển sinh ĐH,

CĐ năm 2015 vừa được Bộ GD&ĐT công bố 26/2 đã đưa ra các quy định về các đốitượng được xét tuyển thẳng vào các trường ĐH, CĐ năm 2015(http://www.tienphong.vn/giao-duc/ai-se-duoc-tuyen-thang-vao-dhcd-nam-2015-826935.tpo)] Qua thực tế cho thấy hiện nay đã có rất nhiều học sinh đạt giải họcsinh giỏi quốc gia của tỉnh ta được tuyển thẳng vào đại học Trong các môn học đặcbiệt là môn sinh vì đặc thù của môn học này từ xưa đến nay liên quan rất nhiều đếnsinh giới và con người nên theo chủ chương của Bộ GD – ĐT đối với học sinh thiđạt giải trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia được tuyển thẳng vào các trường Đại học

Y dược trên toàn quốc ngoài ra các em có thể nộp đơn vào các trường đại học danhtiến với chuyên ngành liên quan đến môn sinh, đây là đặc quyền khá hấp dẫn đối vớimôn học này

Tuy đặc quyền Bộ giáo dục tặng cho khá hấp dẫn nhưng chạy theo con đườngquốc gia không phải là chuyện đơn giản vì nó bị chi phối bởi nhiều yếu tố Vậy làmthế nào để nâng cao hiệu quả trong dạy đội tuyển, thiết nghĩ đây là vấn đề rất lớn đòihỏi chúng ta phải tập trung mọi nguồn lực, từ sự chỉ đạo của Ban giám đốc Sở GD –

ĐT, BGH trường, các giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm và đặc biệt là giáoviên chuyên môn sinh học Năm năm học qua tôi được BGH phân công dạy đổituyển học sinh giỏi môn sinh của trường và đã tích lũy được một số kinh nghiệmđồng thời tôi nhận thấy rằng muốn nâng cao được hiệu quả dạy đội tuyển học sinhgiỏi thì giáo viên môn sinh cần phải xây dựng riêng cho mình những kế hoạch vànhững biện pháp tích cực nhất định Bên cạnh việc tìm hiểu và hiểu rõ hoàn cảnh,tình hình thực tế của từng em thì ta sẽ có những phương pháp thích hợp vận động vàuốn nắn và đưa ra phương pháp học cho phù hợp Bên cạnh đó, sự phát triển công

là năm năm liên tiếp tôi đều đào tạo được học sinh giỏi quốc gia Chính vì thế, tôi đã

chọn đề tài sáng kiến kinh nghiệm “phương pháp xây dựng đội tuyển học sinh giỏi

và một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy môn sinh học” để quý đồng nghiệp tham khảo, đóng góp để cùng chung sức “vì sự nghiệp giáo dục, vì tương lai của học sinh thân yêu”.

PHẦN II KHÓ KHĂN VÀ THUẬN LỢI

PHẦN II: KHÓ KHĂN VÀ THUẬN LỢI

1 KHÓ KHĂN

1.1 Khó khăn trong xây dựng đội tuyển

Xuất phát từ thực trạng tình hình hiện nay ở các trường THPT nói chung vàtrường THPT Chuyên Tiền Giang nói riêng Việc đào tạo học sinh giỏi ngày cànggặp rất nhiều khó khăn, bên cạnh đó ý thức vào đội tuyển ngày càng thấp đa số các

em thường đi theo con đường thi Đại học vì một số nguyên nhân sau:

+ Các em cho rằng thi quốc gia sẽ không bao giờ đậu, đi theo con đường nàyrất mất thời gian đặc biệt đối với học sinh lớp 12

+ Một số phụ huynh khuyến khích con em không thi quốc gia vì thi quốc giađầu tư công sức nhiều mà có thể không đạt được gì

+ Một số em tuy đã vào đội tuyển nhưng học không hết mình

+ Nguồn tài liệu khan hiếm

1.2 Khó khăn trong ứng dụng công nghệ thông tin

Môn sinh học có rất nhiều hình ảnh sinh động và sơ đồ tóm tắt cần trình chiếunên việc áp dụng công nghệ thông tin là không thể thiếu trong quá trình giảng dạyhiện nay Để có thể phát huy tối đa ưu thế của các phương tiện mới, người giáo viênphải có những kĩ năng nhất định về tin học và kỹ thuật Mặt khác, không phải aicũng có điều kiện để nhanh chóng và kịp thời cập nhật các thành tựu khoa học côngnghệ mới cũng như những tài liệu hỗ trợ giảng dạy trên internet Do đó, việc ứngdụng các thành tựu khoa học – công nghệ thông tin vào giảng dạy dù không còn làđiều mới mẻ, nhưng vẫn chưa được áp dụng rộng rãi và đồng bộ ở các trường Bêncạnh đó, một số giáo viên còn ngần ngại, lúng túng, không kịp cập nhật sự phát triểncông nghệ thông tin hoặc không biết phải xử lý như thế nào những tài liệu download

từ internet để có thể ứng dụng vào giảng dạy môn sinh học nhằm mang lại hiệu quảcao nhất

2 THUẬN LỢI

- Được sự quan tâm, chỉ đạo, hướng dẫn sâu sát của BGH

- Vừa là giáo viên dạy môn chuyên và kiêm nhiệm thêm giáo viên chủ nhiệmnên dễ dàng gần gũi và tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng của học sinh

- Đa số học sinh trong đội tuyển là học sinh giỏi nên ý thức học tập khá tốt

- Được sự giúp đỡ nhiệt tình của chuyên viên sở về mặt chuyên môn

- Được theo lớp từ lớp 10 đến lớp 12

- Nhà trường đã tạo điều kiện cho giáo viên giảng dạy bằng giáo án điện tử

đem lại hiệu quả cao, đáp ứng được yêu cầu truyền đạt kiến thức của chương trìnhsách giáo khoa hiện nay

PHẦN III MỘT SỐ KINH NGHIỆM TÍCH LŨY TỪ BẢN THÂN

PHẦN III: MỘT SỐ KINH NGHIỆM TÍCH LŨY TỪ BẢN THÂN

Đào tạo học sinh giỏi quốc gia là truyền thống lâu dài của trường nên việctiếp lửa cho thế hệ sau là vấn đề muôn thuở Sau đây là những kinh nghiệm đúc kết

từ bản thân Tôi xin chia sẻ cùng quý thầỳ cô

1 NGUỒN TÀI LIỆU

Đây là vấn đề đầu tiên mà người giáo viên dạy đội tuyển cần phải có Tùyvào chương trình dạy từng khối lớp mà ta chọn nguồn tài liệu thích hợp với từng đốitượng học sinh Không nên sử dụng các nguồn tài liệu quá cũ hoặc nguồn gốc không

rõ ràng nhất là tài liệu tải về từ mạng internet Sau đây là một số nguồn tài liệu màtôi đã từng sử dụng:

+ W.D.Philip – T.J.Chilton tập 1 và tập 2

+ Experiences in biology

+ Campbell.Reece

+ Lý thuyết và bài tập sinh học tập 1 và 2 của Đỗ Mạnh Hùng

+ Bài giảng chuyên đề Sinh Học (dùng cho lớp bồi dưỡng giáo viên THPTchuyên-Hè 2009)

+ Sinh lí học thực vật của Vũ Văn Vụ

+ Bài tập sinh lí thực của Nguyễn Duy Minh

+ Di truyền học của Phạm Thành Hổ

+ Bài tập di truyền của Nguyễn Công Minh

+ 108 bài tập di truyền của chọn lọc của Nguyễn Văn Sang

+ Sinh lí động vật và người tập 1 và tập 2 của Mai Văn Hưng

+ Tài liệu bồi dưỡng học sinh giỏi của tất cả các chuyên đề như tế bào, visinh vật, sinh lí động, sinh lí thực, di truyền học …

2 PHƯƠNG PHÁP XÂY DỰNG ĐỘI TUYỂN MÔN SINH HỌC

Đối với học sinh lớp chuyên sinh thì việc chọn đội tuyển là không khó nhưngkhông phải thành viên nào trong lớp cũng thích tham gia vào đội tuyển Vậy nên,trước hết giáo viên cần có vài buổi tìm hiểu trò truyện và khuyến khích các em thamgia đội tuyển Sau đó, ta sẽ cho đề kiểm tra để sàng lọc và xây dựng đội tuyển

Đối với học sinh các trường THPT không chuyên thì việc chọn đội tuyểnmôn sinh học gặp không ít khó khăn vì chỉ một số ít các em thi môn sinh Với nhữngtrường hợp này tôi đã tìm hiểu qua các đồng nghiệp ở các tỉnh bạn trong những lần

đi công tác và tôi ghi nhận tâm đắc với cách giải quyết như sau:

+ Trước hết giáo viên gặp gỡ học sinh mà mình đã chọn và trò chuyện thântình với các em Sau đó, giáo viên giải thích những mặt có lợi khi vào đội tuyển sinhcủa trường

+ Đưa ra đặc quyền cho học sinh đội tuyển về điểm số kiểm tra trên lớp đốivới môn sinh Chúng ta đừng ngần ngại về việc này vì các em nằm trong đội tuyểnsinh sẽ được ta cung cấp kiến thức môn sinh khá vững nên điểm số của các em baogiờ cũng khá giỏi

+ Nhận dạy kèm môn sinh cho các em thi Đại học miễn phí Đây chính làđiều kiện hấp dẫn nhất để thu hút các em vào đội tuyển

Với những lợi ích như thế này tôi nghĩ nhiều học sinh sẽ thích vào đội tuyểnsinh và đồng nghiệp của tôi họ đã thuyết phục thành công

3 PHƯƠNG PHÁP ĐÀO TẠO ĐỘI TUYỂN CÓ HIỆU QUẢ

3.1 Đào tạo học sinh giỏi ta phải đầu tư ngay từ lớp 10

Đào tạo đội tuyển ngay từ lớp 10 là điều quan trọng nhất vì nếu thành công

nó sẽ là nền tảng vững chắc nhất để các em tiến đến giải quốc gia mang vinh quang

về cho bản thân, gia đình và cả cho mái trường yêu dấu

Có rất nhiều giáo viên xem nhẹ việc đào tạo đội tuyển lớp 10 vì cho rằng các

em còn nhỏ chưa tham gia vào các cuộc thi học sinh giỏi nên có phần lơ là với các

em Nhưng thực tế mà tôi đúc kết được từ bản thân là:

+ Các em còn nhỏ dễ dàng uốn nắn về tâm lí và cách tiếp thu kiến thức màgiáo viên truyền đạt cho

+ Đặc trưng môn sinh là vừa lý thuyết vừa bài tập nên cách trình bày trongbài thi là rất quan trọng, đa số các em làm bài còn rất hờ hợt nên trong giai đoạn này

ta dạy các em cách trình bày khi làm bài và chỉ cho các em thấy được lỗi sai mà khithi sẽ bị giám khảo trừ điểm

+ Ở giai đoạn lớp 10 này, các em thường hoang mang không biết các học nên

có thói quen giáo viên dạy bao nhiêu thì tiếp thu bấy nhiêu, bản thân không tạo đượcsức bật nên ta dạy các em cách khai thác tài liệu và cách tự học khi ở nhà

Đối với lớp chuyên tôi luôn khuyên khích các em tham gia thi Olympic 30/4làm nền tảng chuẩn bị cho lớp 11 thi HSG

Đối với đội tuyển trường THPT không chuyên ta thường xuyên kiểm tra các

em nghiêm túc giống như các kì thi thật sự để các em không ngỡ ngàng khi lớp 11các em tham gia thi HSG

3.2 Đào tạo học sinh giỏi ở giai đoạn lớp 11

Nếu ta làm tốt ở lớp 10 thì ở giai đoạn lớp 11 này ta chỉ cần cung cấp kiếnthức để các em chuẩn bị kì thi học sinh giỏi của năm học

Lợi thế ở giai đoạn tâm lý của các em còn thoải mái, chưa có nhiều áp lựcnên tâm lý trong phòng thi của các em là không đáng lo ngại, điều mà ta chú ý ở giaiđoạn này là các em vừa đào sâu kiến thức lớp 11 và tiếp nhận kiến thức lớp 12, điềunày làm độ ngấm kiến thức của các em chưa thật sự sâu Nên trong lúc học các em

sẽ mang tâm lý sợ thi trượt thua các anh chị lớp 12 Đây là vấn đề lớn mà giáo viêncần phải quan tâm

Chúng ta nên thường xuyên trấn an và nêu các tấm gương đã từng thi đậu ởgiai đoạn lớp 11 để các em có lòng tin vững chắc trong lúc học

Chúng ta nên động viên các em bằng những lời khen trong lúc làm bài đồngthời giáo viên nên tạo tâm lí thoải mái cho học sinh đội tuyển lớp 11 về kết quả thiđậu là tốt nhưng nếu trượt là do mình chưa được hoàn chỉnh kiến thức nhằm giúpcác em khi thi trượt không quá thất vọng mà bỏ luôn đội tuyển vì cơ hội còn ở năm sau

3.3 Đào tạo học sinh giỏi ở giai đoạn lớp 12

Đối với học sinh 12 kiến thức của các em đã tương đối hoàn thiện, đây chính

là lợi thế lớn nhất của các em

Bên cạnh đó, các em mang nhiều áp lực vì còn phân vân cho mùa thi Đại học.Đại đa số các em đều muốn bỏ đội tuyển Với đối tượng này, tôi thường xuyênkhích lệ và phân tích cho các em thấy lợi ích khi tham gia đội tuyển Đưa nhiều đặc

ân cho học sinh trong đội tuyển quốc gia Đồng thời đến gặp phụ huynh và vận độngphụ huynh khích lệ con em thi vào đội tuyển Việc đến gặp phụ huynh là điều rấtcần thiết, vì nếu được sự ủng hộ từ phía họ thì học sinh sẽ học và thi học sinh giỏihết mình, điều này sẽ góp phần làm nên thành công của các em trong các kì thi họcsinh giỏi đặc biệt là học sinh giỏi cấp quốc gia

3.4 Sử dụng phương pháp quần thể để giải nhanh các bài toán di truyền

Trong kỳ thi học sinh giỏi đòi hỏi kỹ năng làm bài tập theo hình thức tự luậnnhưng nếu ta áp dụng cách giải nhanh sẽ giúp học sinh phần lớn đoán được kết quả

và giải bài tập đúng hướng Mặt khác giáo viên có thể lấy đó làm vốn để các emtrong đội tuyển không bị mất kỹ năng làm bài trắc nghiệm trong các kì thi máy tính

bỏ túi Trên cơ sở đó, cùng với kinh nghiệm giảng dạy của bản thân tôi mạnh dạnđưa ra một số kinh nghiệm trong vận dụng di truyền quần thể giải nhanh các bài tập

di truyền

3.4.1 Gen nằm trên NST thường

a Với bài toán lai một cặp tính trạng

* Tính trạng trội lặn hoàn toàn

- Một cặp tính trạng trội – lặn hoàn toàn được xác định bởi 2 alen A và a

- Với 2 alen A và a có 3 loại kiểu gen: AA, Aa và aa

- Trong kiểu gen AA có alen A = 100%, trong kiểu gen Aa có alen A =50%, alen a = 50%, kiểu gen aa có alen a = 100%

Ví dụ 1: Ở đậu Hà Lan: tính trạng hạt trơn do 1 gen quy định và trội hoàn toàn so

với gen quy định hạt nhăn Cho đậu hạt trơn lai với đậu hạt nhăn được F1 đồng loạttrơn F1 tự thụ phấn được F2 thu được đậu hạt trơn và đậu hạt nhăn

a Cho các cây đậu F2 tự thụ phấn thu được F3 Tính tỉ lệ hạt trơn dị hợp trong tổng

số hạt đậu trơn thu được ở F3?

b Cho các cây đậu trơn F2 giao phấn ngẫu nhiên với nhau Tính tỉ lệ kiểu hình ở F3?

Hướng dẫn giải

a Bài toán lai một cặp tính trạng, khi lai hạt trơn với hạt nhăn thu được F1 100% câyhạt trơn  hạt trơn trội hoàn toàn so với hạt nhăn

Quy ước: A: hạt trơn; a: hạt nhăn

P: AA x aa  F1: Aa (100% hạt trơn), F1 tự thụ phấn được F2, F2 tiếp tục thụphấn được F3

Nhận xét: Nếu không sử dụng phương pháp quần thể để giải bài toán này thì ta phải

viết rất nhiều phép lai cho bài toán này, đồng thời phải qua nhiều bước tính toán mới

ra được kết quả nhưng dễ nhầm lẫn

* Lai một tính trạng nhưng có hiện tượng tương tác gen ( hai gen cùng quy định một tính trạng)

Hai gen cùng quy định một tính trạng có 4 alen gồm: A, a, B và b

+ Về cặp Aa có 2 gen không alen A và a

+ Về cặp Bb có 2 gen không alen B và b

Sử dụng công thức quần thể tự thụ phấn (tự phối)

Cho F2 ngẫu phối aa = (1

3)2 = 1

9  vậy tỉ lệkiểu hình sau khi cho hạt trơn F2 ngẫu phối là

8 trơn: 1 nhăn

Sử dụng trong tổ hợp về kiểu gen của 2 cặp gen như:

AABB AABb AaBB AaBb AAbb Aabb aaBB aaBb aabb Tổng

Tùy từng tỉ lệ của kiểu gen mà tỉ lệ các giao tử tương ứng là bao nhiêu

Ví dụ 2 (ĐH 2013): Một loài thực vật, khi cho giao phấn giữa cây quả dẹt với cây

quả bầu dục (P), thu được F1 gồm toàn cây quả dẹt Cho cây F1 lai với cây đồnghợp lặn về các cặp gen, thu được đời con có kiểu hình phân li theo tỉ lệ 1 cây quảdẹt : 2 cây quả tròn : 1 cây quả bầu dục Cho cây F1 tự thụ phấn thu được F2.Cho tất cả các cây quả tròn F2 giao phấn với nhau thu được F3 Lấy ngẫu nhiênmột cây F3 đem trồng, theo lí thuyết, xác suất để cây này có kiểu hình quả bầu dục là:

A 1/12 B 3/16 C 1/9 D 1/36

Hướng dẫn giải

P: quả dẹt x quả bầu dục  F1: quả dẹt

Cho F1 lai phân tích thu được Fb: 1 quả dẹt : 2 quả tròn : 1 quả bầu dục (F1 dị hợp 2cặp gen (AaBb)  tương tác gen theo kiểu 9:6:1)

Với: 9A-B-: dẹt; 6(3A-bb + 3aaB-) tròn :1aabb bầu dục

Cho F1 tự thụ phấn: AaBb x AaBb  F2: 9A-B-: dẹt; 6(3A-bb + 3aaB-) tròn :1aabbbầu dục

Cho các cây quả tròn F2 gồm: 1AAbb: 2Aabb:1aaBB:2aaBb

Giả sử quần thể có cấu trúc di truyền: 1

Tổng 1

3abVậy khi cho F2 giao phối số cây quả bầu dục ở F3 là: (1

3ab)2 = 1

9aabb  đáp án C

b Lai hai hay nhiều cặp tính trạng

* Các cặp gen nằm trên các cặp NST thường, phân li độc lập

Hai cặp gen nằm trên hai cặp NST tương đồng được quy định+ Cặp thứ nhất: gồm 2 alen A và a (p1A + q1a = 1)

+ Cặp thứ hai: gồm 2 alen B và b (p2B + q2b = 1)

Khi ngẫu phối: (p1A + q1a)2* (p2B + q2b)2 =

= (p12AA:2p1q1Aa:q12aa)* (p22BB:2p2q2Bb:q12bb) (với quần thể cân bằng)

Hoặc sử dụng bảng sau (quần thể không cân bằng hoặc quần thể cân bằng đều có thể sửdụng được)

Ví dụ 3: Cho đậu hà lan thuần chủng hạt vàng, vỏ trơn lai với hạt xanh, nhăn được

F1 Cho F1 lai với nhau được F2, cho các cây vàng, trơn F2 đem ngẫu phối

a Theo bài ra: Ptc: hạt vàng, trơn x hạt xanh, nhăn  F1: 100% vàng, trơn

Quy ước: A: vàng; a: xanh; B: trơn; b: nhăn

Cho F1 lai với nhau  F2: 9 vàng, trơn: 3 vàng, nhăn: 3 xanh, trơn: 1 xanh, nhănHạt vàng trơn F2 gồm: 1AABB, 2AABb, 2AaBB, 4AaBb

Cách 1: Xét quần thể có cấu trúc di truyền như sau:

AB Ab aB Ab1

9

19

19

19

9

29

29

19Với: AB =4

81AaBB; 16

81AaBb; 4

81Aabb; 4

81aaBbKiểu hình: 64

81aaBb

 kết quả yêu cầu của bài tương tự

81 đáp án C

Nhận xét: Nếu không sử dụng phương pháp này thi với câu a phải sử dụng đến 6

phép lai thì mới tìm ra kết quả Còn đối với câu b tùy yêu cầu của bài ta có thể tínhnhanh các tỉ lệ tương ứng mà không phải thực hiện quá nhiều phép lai

* Các cặp gen nằm trên các cặp NST thường tương tác và liên kết hoàn toàn

- Một tính trạng được di truyền theo kiểu tương tác gen

- Một tính trạng được di truyền theo kiểu trội lặn hoàn toàn (Menden)

 2 tính trạng này liên kết với nhau hoàn toàn

Ví dụ 4: Khi nghiên cứu về sự di truyền hai cặp tính trạng màu sắc hoa và kích

thước của thân, người ta cho giao phấn giữa cây hoa tím, thân cao và hoa trắng, thânthấp thu được F1 đồng loạt hoa tím thân cao Cho F1 tự thụ phấn F2 phân li kiểu hìnhgồm:

2583 cây hoa tím, thân cao

862 cây hoa vàng, thân thấp

287 cây hoa trắng, thân thấp

859 cây hoa đỏ, thân caoBiết kích thước của thân do một cặp gen quy định Nếu cho cây hoa đỏ, thân cao F2

ngẫu phối thì tỉ lệ cây hoa trắng thân thấp là bao nhiêu?

 Một trong 2 cặp (Aa hoặc Bb) liên kết hoàn toàn với cặp gen Dd

Theo bài ra: có hoa tím, thân cao mà không có hoa tím, thân thấp  liên kết đồng



Mặt khác: có hoa đỏ, thân cao là (aaB-,D-)  cặp Bd liên kết với cặp Dd theo kiểu

liên kết đồng Vậy kiểu gen F1 là: BD

bd AaCho cây F1 tự thụ phấn: BD

bd  (25%BD

BD: 50%BD

bd :25%bd

bd ) (1)

Aa  (25%AA: 50%Aa: 25%aa) (2)

Từ (1) và (2)  cây hoa đỏ, thân cao là: BD

Nhận xét: Với dạng toán này gần như là dạng toán khó nhất trong di truyền học.

Tuy nhiên để áp dụng quần thể trong đi tìm lời giải cho vấn đề này thì bắt buộc học

sinh phải biết cách biện luận nhanh bài toán để tìm ra quy luật di truyền

3.4.2 Gen nằm trên NST giới tính

Gen nằm trên NST giới tính X mà không alen trên Y

Bước 1: tính riêng tần số alen ở mỗi giới.

- Ở giới đồng giao tử XX: gen trên cặp này giống nằm trên NST thường

Với 2 alen A và a: thì cặp này có 3 kiểu gen: XAXA; XAXa; XaXa

Gọi cấu trúc di truyền là: x XAXA: y XAXa: z XaXa (với x + y + z = 1)

- Ở giới dị giao tử XY

Với 2 alen A và a: thì có 2 kiểu gen: XAY, XaY (bên đực bỏ qua giao tử Y)

TH1:: Tần số các alen: XA = 50%; Xa = 50% (2)

TH2: Tỉ lệ các giao tử : XA = 25%; Xa = 25%; Y = 50%

Bước 2: tích hợp tần số alen của mỗi giới (cho ngẫu phối).

Cho cây hoa đỏ, thân cao ngẫu phối, quần thể lúc này có cấutrúc: 1

3

BD

BDaa:

23

BD

bd aa  (

13

BD

BD:

23

BD

BD:

49

BD

bd :

19

bd

bd )(1aa) 

19

bd

bd aa  đáp án B

Bước 3: Tính tỉ lệ cần thiết theo yêu cầu của đề

Bước 4: lấy kết quả chia cho 2 (nếu bỏ qua giao tử Y)

Ví dụ 5 (ĐH 2013) Ở ruồi giấm, gen quy định màu mắt nằm trên vùng không

tương đồng của nhiễm sắc thể giới tính X có 2 alen, alen A quy định mắt đỏ trộihoàn toàn so với alen a quy định mắt trắng Lai ruồi cái mắt đỏ với ruồi đực mắttrắng (P) thu được F1 gồm 50% ruồi mắt đỏ, 50% ruồi mắt trắng Cho F1 giaophối tự do với nhau thu được F2 Theo lí thuyết, trong tổng số ruồi F2, ruồi cái mắt

2 = 31,25%